Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(122)-399/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Naxçıvan şəhəri İş № 2-1(122)-399/2025 17.01.2025 NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASININ İNZİBAT MƏHKƏMƏSİ X10 Heydər oğlunun sədrliyi, X11 oğlunun katibliyi, Cavabdeh nümayəndəsi X4 iştirakı ilə, İddiaçı Cavabdehnə qarşı "mərhum anası X6 mülkiyyətində olmuş Şərur şəhəri, Kapitan Seyidov küçəsi, ev 33/a yerləşən 1500 m2 torpaq sahəsi və 30 m2 olan yaşayış sahəsinin yerləşmiş olduğu ərazinin qaytarılması və ya torpaq sahəsinin və yaşayış binasının dəyəri olan 200000 (iki yüz min) manat pul vəsaitinin Cavabdehndən alınıb ona ödənilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbi”nə dair iddianın mümkünlüyünün yoxlanılması məsələsinə Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyənetdi: İddiaçı vəkili və nümayəndəsi vasitəsilə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək mərhum anası X6 mülkiyyətində olmuş Şərur şəhəri, Kapitan Seyidov küçəsi, ev 33/a yerləşən 1500 m2 torpaq sahəsi və 30 m2 olan yaşayış sahəsinin yerləşmiş olduğu ərazinin qaytarılması və ya torpaq sahəsinin və yaşayış binasının dəyəri olan 200000 (iki yüz min) manat pul vəsaitinin Cavabdehndən alınıb ona ödənilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 45.4-cü maddəsinin tələbinə müvafiq olaraq iddia ərizəsi məhkəməyə daxil olduğu gündən icraata qəbul olunaraq iddianın mümkünlüyünün yoxlanılması ilə bağlı məhkəmə iclası 17 yanvar 2025ci il tarixə təyin olunmuşdur. Məhkəmə tərəfindən iddiaçıya yardım məktubları ünvanlanaraq qeyd olunan torpaq sahəsinin mərhum anası X6 mülkiyyətdə olmasını təsdiq edən sənədlərin iddia ərizəsinə əlavə edilmiş sənədlər içərisində öz əksini tapmadığı, həmçinin iddia ərizəsinə əlavə edilmiş 02 mart 2023-cü il tarixli, 008975 nömrəli vəkil orderində hüquqi yardım göstərilən şəxsin ad qrafasında düzəliş edildiyi bildirilmiş və ona müvafiq iddianı irəli sürməyi üçün subyektiv hüquqa malik olduğunu təsdiq edən sübutların və vəkilin səlahiyyətini təsdiq edən vəkil orderinin məhkəməyə təqdim edilməsi üçün müddət müəyyən olunmuşdur. İddiaçı məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, o, məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. Məhkəmə iddiaçının iştirakı olmadan məhkəmə iclasının keçirilməsini mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə iddia ərizəsini və ərizəyə əlavə edilmiş sənədləri tədqiq edərək hesab edir ki, iddia tələbi mümkün sayılmamalıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin: 13-cü maddəsinə əsasən məhkəmə qaldırılan iddialarda yol verilən formal xətaların aradan qaldırılmasında, aydın olmayan iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsində, yanlış iddia növlərinin münasibləri ilə əvəz olunmasında, natamam faktiki məlumatların tamamlanmasında, eləcə də işin hallarının müəyyənləşdirilməsi və qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edən izahatların təqdim olunmasında proses iştirakçılarına yardım etməyə borcludur. 35.1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. “İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10 aprel 2015-ci il tarixli, 05 nömrəli qərarının: 1.1, 1.2, 1.3-ci bəndlərində qeyd olunan hüquqi mövqeyə görə məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. İddianın əsaslılığının yoxlanılmasına yönəlmiş fəaliyyəti zamanı məhkəmə cavabdehə qarşı irəli sürülmüş maddi-hüquqi tələbin mövcud olubolmamasını araşdırmaqla mahiyyəti üzrə qərar qəbul edir. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. 2.3-cü bəndinə əsasən məhkəmələr ilk növbədə iddiaçının həmin iddia tələbi üzrə subyektiv hüququnun olub-olmamasını, cavabdehin həmin iddiaya cavab verməli olubolmamasını, qanunvericilikdə nəzərdə tutulduğu hallarda cavabdehin imtinasının olubolmamasını, İPM-də nəzərdə tutulmuş iddia müddətlərinə riayət edilib-edilmədiyini, prosessual həmiştirakçılığın yol verilənliyini, tələblərin bir iddiada birləşdirilməsinin mümkünlüyünü İPM-nin 37-ci maddəsinə uyğun yoxlamalıdırlar. 3.2-ci bəndinə əsasən İPM-in 13 və 48-ci maddəsində təsbit edilmiş buna dair müddəalar işə baxan məhkəmənin mübahisənin faktiki və hüquqi hallarını tərəflərlə müzakirə etməsini və bununla əlaqədar onlara zəruri hüquqi yardım göstərməsini tələb edir. 3.3-cü bəndinə əsasən yardım etmək vəzifəsi tələb edir ki, iddianın mümkün sayılmamasına səbəb olan halları aşkar edən məhkəmə bunu iddiaçının diqqətinə çatdırmaqla onunla müzakirə etməli, zəruri olduğu halda müvafiq hüquqi təkliflər verməli, həmin halların aradan qaldırılması üçün lazımi şərait yaratmalı və bunun üçün ağlabatan vaxt təyin etməlidir. 3.4-cü bəndinə əsasən birinci instansiyası məhkəməsi yardım etmək vəzifəsinə riayət etmədən iddianı mümkünsüz saymamalıdır. Məhkəmə yardım etmək vəzifəsini hər bir konkret işin hallarından asılı olaraq zərurət olduqda məhkəmə iclasında yerinə yetirə biləcəyi kimi, buna dair məhkəmə iclası keçirmədən tərəflərlə apardığı yazışmalar vasitəsilə də yerinə yetirə bilər. 16.1-ci bəndinə əsasən iddianın mümkünlüyünə dair şərtlərə, həmçinin iddianın lazımı qaydada qaldırılması da aiddir. Göründüyü kimi, iddianın mümkünlüyü ilə bağlı normaların tələbinə görə, inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalı olan istənilən növ iddia, yalnız onun mümkünlüyü haqqında şərtlər ödənildiyi təqdirdə yolveriləndir. Qanunvericilikdə iddia növlərindən asılı olaraq müxtəlif mümkünlük şərtləri, o cümlədən ümumi və xüsusi mümkünlük şərtləri müəyyən olunmuşdur. Mümkünlük şərtləri məhkəmə tərəfindən xidməti vəzifəsinə görə yoxlanılır. Məhkəmələr tərəfindən yalnız mümkün sayılmış iddialara mahiyyəti üzrə baxılır. Mümkünlük şərtlərini ödəməyən iddiaya mahiyyəti üzrə baxılması və onun əsaslılığının yoxlanılması istisna olunur. İddianın mümkünlük şərtləri inzibati məhkəmə icraatının bütün mərhələlərində məhkəmə tərəfindən xidməti vəzifəsinə görə yoxlanılır. Nəzərə almaq lazımdır ki, məhkəməyə iddia ilə müraciət hüququ qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş həmin şərtlərə və məhdudiyyətlərə tabedir. Bu baxımdan, həm də nəzərə almaq lazımdır ki, iddianın məhkəmə tərəfindən mümkün sayılması üçün həmin iddia növü üzrə mümkünlüklə bağlı müəyyən olunmuş əsas və əlavə şərtlər mütləq ödənilmiş olmalıdır. İddianın mümkünlük şərtlərindən biri də eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə məhkəmə aktının olmamasıdır. Odur ki, hazırkı mübahisə üzrə iddiaya münasibətdə digər şərtlərlə yanaşı, həm də iddiaçının yenidən iddia qaldırma imkanının mövcud olması şərti də yerinə yetirilməlidir. Məhkəmə icraatı zamanı müəyyən olundu ki, hazırki tələb üzrə iddiaçının qızı X5 və İddiaçı tərəfindən iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlərin geri qaytarılması əsası ilə, iş üzrə icraata xitam verilməsi barədə qanuni qüvvəyə minmiş 03 may 2023-cü il 2-1(122)- 499/2023 nömrəli və 11 yanvar 2024-cü il tarixli, 2-1(122)-94/2024 nömrəli qərardadlar mövcuddur. Məhkəmə tərəfindən əvvəllər baxılmış 2-1(122)-499/2023 nömrəli işdə iddia ərizəsinə əlavə edilmiş 24 dekabr 2002-ci il tarixli vəsiyyətnamənin surətindən məlum olur ki, X1 şəhəri, Kapitan Seyidov küçəsi, ev 33/a yerləşən 1500 m2 torpaq sahəsini və 30 m2 yaşayış binasını nəvəsi X2 vəsiyyət etmiş, qalan vərəsələrini həmin əmlaka vərəsəlik hüququndan məhrum etmişdir. Göründüyü kimi iddiaçı mübahisəli məsələ ilə bağlı hazırkı iddia tələbini irəli sürmək üçün subyektiv hüquqa malik olmamışdır. Həmçinin iddia ərizəsinə əlavə edilmiş 02 mart 2023-cü il tarixli, 008975 nömrəli vəkil orderində hüquqi yardım göstərilən şəxsin ad qrafasında düzəliş edilmişdir. Müəyyən olunmuşdur ki, 2-1(122)-499/2023 nömrəli iş üzrə, 008975 nömrəli vəkil orderi ilə Vəkil iddiaçının qızı X3 təmsil etmiş, bundan sonra eyni vəkil orderində düzəliş edərək İddiaçı təmsil etmək istəmişdir. Bununla da vəkil orderini saxtalaşdırmış Vəkil iddiaçının vəkili və nümayəndəsi kimi səlahiyyəti təsdiq olunmamış, nəticədə iddia ərizəsi səlahiyyəti olmayan şəxs tərəfindən imzalanmışdır. Beləliklə, məhkəmə İddiaçı Cavabdehnə qarşı "mərhum anası X6 mülkiyyətində olmuş Şərur şəhəri, Kapitan Seyidov küçəsi, ev 33/a yerləşən 1500 m2 torpaq sahəsi və 30 m2 olan yaşayış sahəsinin yerləşmiş olduğu ərazinin qaytarılması və ya torpaq sahəsinin və yaşayış binasının dəyəri olan 200000 (iki yüz min) manat pul vəsaitinin Cavabdehndən alınıb ona ödənilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbi”nə dair iddiasının mümkün sayılmaması qənaətinə gəlir. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 13, 35, 80, 81 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qəraraaldı: İddia mümkün sayılmasın. Qərardaddan qərardad rəsmi qaydada təqdim olunduğu vaxtdan (elan olunduğu vaxtdan) 10 (on) gün müddətində Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Elnur Hüseynov