Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(122)-909/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Naxçıvan şəhəri İş № 2-1(122)-909/2024 09.09.2024 NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASININ İNZİBAT MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: Hakim Muradov Hicran Xasay oğlunun sədrliyi, Yusifov Araz Ərrəhman oğlunun katibliyi, iddiaçı X2 iştirakı ilə, iddiaçı X2 Cavabdehnə qarşı "Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızının, onun övladları X8, X13 və X9 X2 mülkiyyətində olan Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22-də yerləşən 5 nömrəli fərdi yaşayış evinin qeydiyyatından çıxarılmaları öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbi"nə dair inzibati mübahisə üzrə işə Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati Məhkəməsinin binasında, açıq şifahi məhkəmə baxışı iclasında baxaraq, məhkəmə aşağıdakı qərarı qəbul etdi: Təsviri hissə: İddiaçı X7 iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızının, onun övladları X8, X13 və X9 X2 mülkiyyətində olan Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22-də yerləşən 5 nömrəli fərdi yaşayış evinin qeydiyyatından çıxarılmaları öhdəliyinin Cavabdeh üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı, ilk öncə, eyni tələblə Cavabdehnə müraciət edərək, Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızının, onun övladları X8, X13 və X9 Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22-də yerləşən 5 nömrəli fərdi yaşayış evinin qeydiyyatından çıxarılmalarını xahiş etmişdir. Cavabdehin ünvan 1 ünvanında qeydiyyatda olan X4 ünvanladığı 26 fevral 2024-cü il tarixli, 3-13-43-6/2-D-3230/11/24 nömrəli məktubdan görünür ki, Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızının, onun övladları X8, X13 və X9 ünvan 1 ünvanından qeydiyyatından çıxarılmaları “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsində göstərilən əsaslara uyğun olmadığından aidiyyəti üzrə Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati Məhkəməsinə müraciət edilməsi xahiş olunmuşdur. Bundan sonra iddiaçı 15 mart 2024-cü il tarixdə daxil olmuş iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızının, onun övladları X8, X13 və X9 X2 mülkiyyətində olan Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22-də yerləşən 5 nömrəli fərdi yaşayış evinin qeydiyyatından çıxarılmaları öhdəliyinin Cavabdeh üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – İPM) 45.4-cü maddəsinə görə iddia ərizəsi məhkəməyə daxil olduğu gündən icraata qəbul edilmişdir. İddia ərizəsi məhkəmənin icraatına qəbul edildikdən sonra İPM-in 49-cu maddəsinə uyğun olaraq, işin hazırlıq icraatına başlanılmış və məhkəmənin sərəncamı ilə həmin Məcəllənin 47-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlərin surəti cavabdehə təqdim olunmuş və cavabdehdən iddiaya qarşı yazılı münasibət (etiraz) bildirilməsi tələb olunmuşdur. Cavabdehin iddiaya qarşı yazılı münasibəti 03 may 2024-cü il tarixdə məhkəməyə daxil olmuşdur. Cavabdeh inzibati orqan iddiaya dair 01 may 2024-cü il tarixli, 3-13-43-6/2-8151/24 nömrəli yazılı münasibətini onunla əsaslandırmışdır ki, Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızının, onun övladları X8, X13 və X9 ünvan 1 ünvanından qeydiyyatından çıxarılmaları “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsində göstərilən əsaslara uyğun olmadığından X2 ərizəsi icra edilə bilməz. Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati Məhkəməsinin 03 may 2024-cü il tarixli, 2- 1(122)-909/2024 nömrəli qərardadı ilə Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızı (eyni zamanda X8, X13 və X9 qanuni nümayəndəsi) üçüncü şəxs qismində inzibati məhkəmə icraatına cəlb edilmişdir. İş üzrə zəruri prosessual hərəkətlər edildikdən sonra məhkəmənin 23 avqust 2024cü il tarixli, 2-1(122)-909/2024 nömrəli sərəncamı ilə iş şifahi məhkəmə baxışına kifayət qədər hazırlanmış hesab edilərək, şifahi məhkəmə baxışı iclası 09 sentyabr 2024-cü il tarixə təyin edilmişdir. Şifahi məhkəmə baxışı ilə bağlı iclasın vaxtı və yeri barədə, həmçinin şifahi məhkəmə baxışı ilə bağlı iclasa gəlmədiyi halda tərəflərin iştirakı olmadan işə baxılmasının və iş üzrə qərar qəbul edilməsinin mümkünlüyü barədə xəbərdar edilməsinə baxmayaq, iş üzrə Cavabdeh və üçüncü şəxs Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızı (eyni zamanda X8, X13 və X9 qanuni nümayəndəsi) heç bir üzrlü səbəb göstərmədən məhkəmə iclasında iştirak etməmişdirlər. Odur ki, məhkəmə İPM-in 62.3-cü maddəsinə əsasən cavabdehin nümayəndəsinin və üçüncü şəxsin iştirakları olmadan işə baxılmasını mümkün hesab edir. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçı X7 iddianı müdafiə edərək, Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22-də yerləşən 0.0615 ha həyətyanı torpaq sahəsi və üzərində yerləşən 1 mərtəbəli, 3 otaqlı, 57.00 kv.m. yaşayış, 84.80 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 5 nömrəli fərdi yaşayış evi 22 noyabr 2012-ci il tarixdən vəfat etmiş mərhum əri X3 adına olduğunu, nəyat yoldaşıeın vəfatından sonra Naxçıvan şəhər 2-ci Dövlət Notariat Kontoru tərəfindən 23 may 2013-cü il tarixdə verilmiş “Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında” şəhadətnaməyə əsasən həyat yoldaşının əmlakına vərəsələri həmin ünvanda yaşayan həyat yoldaşı olan o və qızı Dünyamalıyeva (Tomoyeva) Əfsanə Oruc qızının olduğunu, onların hər birinin miras əmlakdakı paylarının bərabər hissələrdə olduğunu, Naxçıvan Şəhər Məhkəməsinin 13 dekabr 2013-cü il tarixli, 2(078)-511/2013 nömrəli qətnaməsi ilə miras əmlakda onların payları naturada müəyyən olunduğundan həmin qətnamə əsasında özünə 18 fevral 2014-cü il tarixdə hüququların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış aldığını, həmin vaxt o və Əfsanə Dünyamalıyevanın (Tomoyevanın) evin qeydiyyatında olduqlarını, sonradan Ə.Dünyamalıyevanın (Tomoyevanın) ailə qurduğunu və xx.xx.2015-ci ildə doğulmuş oğlu X8, xx.xx.2016-ci ildə doğulmuş oğlu X13 və xx.xx.2020-ci ildə doğulmuş qızı X9 onun razılığı və xəbəri olmadan onun evimin qeydiyyatına saldırdığını, baxmayaraq ki. Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22-də yerləşən 5B nömrəli fərdi yaşayış evi onun mülkiyyətində olduğunu, onların onun evinin qeydiyyatında olmalarının ona son vaxtlarda məlum olduğunu, Əfsanə Dünyamalıyevadan (Tomoyevadan) özünün və azyaşlı uşaqlarının onun evinin qeydiyyatından çıxıb öz evinin qeydiyyatına düşmələrini tələb etsə də, onun bunu könüllü olaraq etmək istəmədiyini, həmin şəxslərin evinin qeydiyyatından çıxarılmaları barədə Cavabdehnə göndərdiyi ərizəsinə cavab verilərək Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati məhkəməsinə müraciət edilməsinin izah olunduğunu, Əfsanə Dünyamalıyevanın (Tomoyevanın) mülkiyyətində evinin olmasına baxmayaraq həm özünün, həm də 3 övladının onun evinin qeydiyyatında olmaları onun qanunla qorunan hüquqlarını pozduğunu, öz əmlakından istədiyi kimi istifdə edə bilmədiyini, onu onlardan asılı vəziyyətə saldığını, onun Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, mülki qanunvericiliyi və digər qanunverici aktlarla qorunmalı olan mülkiyyət hüquqları mənzilinin qeydiyyatında olan şəxslər tərəfindən kobudcasına pozulduğundan həmin şəxslərin onun mənzilinin qeydiyyatından çıxarılmalarını istədiyini bildirərək, Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 2.2.2 və 33, 45 və 46-cı maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmədən Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızının, onun övladları X8, X13 və X9 X2 mülkiyyətində olan Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22-də yerləşən 5 nömrəli fərdi yaşayış evinin qeydiyyatından çıxarılmaları öhdəliyinin Cavabdeh üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı iş materiallarına cavabdehin imtina məktubunu, mənzilin çıxarışının və şəxsiyyət vəsiqəsinin təsdiq olunmuş surətlərini, yaşayış yeri üzrə qeydiyyat haqqında arayışları və Naxçıvan Şəhər Məhkəməsinin qətnaməsinin surətini əlavə etmişdir. Həmin sənədlərin və materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iddiaçının izahatını dinləyib, iddia ərizəsini və işin faktiki hallarını araşdıraraq, işdə olan sənədləri tədqiq edərək və sübutları qiymətləndirərək hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən iddia tələbi təmin edilməlidir. İddiaçı tərəfindən qaldırılmış öhdəliyin icrası haqqında iddia (İPM-in 34.1-ci maddəsi) mümkün iddiadır. Belə ki, baxılan işdə söhbət İPM-in 1.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş mənada inzibati mübahisədən gedir ki, buna da baxmaq səlahiyyəti inzibati məhkəmələrə aiddir (İPM-in 2.1, 3.1 və 8.1-ci maddələri). İddiaçı mahiyyət üzrə “İnzibati icraat haqqında” Qanunun 3.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş mənada inzibati orqan olan cavabdehin üzərinə inzibati aktın qəbul edilməsi ilə əlaqədar olmayan, lakin publik hüquq sahəsinə aid olan bir hərəkətin edilməsi öhdəliyinin qoyulmasını istəyir. Baxılması inzibati məhkəmələrin səlahiyyətinə (İPM-in 1.1, 2.1, 2.2.3 və 34.1-ci maddələri) aid olan öhdəliyin icrası haqqında iddianın ümumi mümkünlük şərtlərinə əməl edilmişdir. Belə ki, iddiaçı onun müraciətinin təmin edilməsindən cavabdehin imtinasında ehtiva olunan hərəkətin İPM-in 35.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş mənada onun hüquqlarını pozduğunu iddia edə bilər. İddianın xüsusi mümkünlük şərti də təmin olunmuşdur. Belə ki, bu növ iddianın xüsusi mümkünlük şərti iddiaçının əvvəlcədən eyni məzmunlu tələblə inzibati orqana müraciət edib-etməməsidir. İddiaçı tərəf hazırkı tələblə bağlı əvvəlcədən cavabdehə müraciət etmiş, cavabdeh inzibati orqan bundan imtina etdiyindən hazırkı mübahisə yaranmışdır. Həmçinin iddiaçı iddia qaldırmaqda subyektiv hüquqa malik olmuş, iddia düzgün cavabdehə qarşı verilmiş, iddianın ərazi və predmet aidiyyəti düzgün müəyyən edilmişdir. İddia mümkün iddia olmaqla yanaşı, həm də əsaslıdır. Belə ki, iş materiallarında olan: - Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti tərəfindən verilmiş “Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış”ın təsdiq olunmuş surətindən görünür ki, Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi döngə 22-də mülkiyyətində olan 0.0307 ha torpaq sahəsində yerləşən 1 mərtəbəli, 1 otaqlı, 19 kv.m. yaşayış, 49,20 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 5 nömrəli fərdi yaşayış evi tam mülkiyyət hüququ üzrə X2 adına daşınmaz əmlak dövlət reyestrində 18/17 nömrəli reyestr kitabının 3331 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır (reyestr nömrəsi **********61-10301, qeydiyyat nömrəsi **********, qeydiyyat tarixi xx.xx.2014). - Naxçıvan Şəhər Məhkəməsinin 13 dekabr 2013-cü il tarixli, 2(078)-511/2013 nömrəli qətnaməsinin surətindən görünür ki, iddiaçı X2 cavabdeh X6 qarşı daşınmaz əmlakın naturada bərabər hissədə bölünməsinə dair iddia tələbi təmin olunmuş, ümumi birgə mülkiyyət hüququ üzrə X4 və X6 məxsus olan Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22-də mülkiyyətdə olan 0.0615 ha torpaq sahəsində yerləşən 1 mərtəbəli, 3 otaqlı, 57.00 kv.m. yaşayış, 84.80 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 5 nömrəli fərdi yaşayış evi tərəflər arasında bərabər qaydada bölünmüş, fərdi yaşayış evinin sağ (şimal) hissəsində 307.50 kv.m. torpaq sahəsində yerləşən ölçüləri 19.00 kv.m. olan yaşayış, 49.2 kv.m. köməkçi sahədən ibarət olan hissə torpaq sahəsi ilə birlikdə X2 mülkiyyətinə, fərdi yaşayış evinin sol (cənub) hissəsində 307.50 kv.m torpaq sahəsində yerləşən, ölçüləri 22.42 kv.m və 5.58 kv.m olan yaşayış, 35.60 kv.m köməkçi sahədən ibarət olan hissə torpaq sahəsi ilə birlikdə X5 mülkiyyətinə verilmişdir. - Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyəti 3 nömrəli Sahə İnzibati Ərazi Dairəsi üzrə Nümayəndəliyi tərəfindən verilmiş 06 mart 2024-cü il tarixli, 724, 725, 726, 727 və 728 nömrəli arayışlardan görünür ki, X18, X14, X15, X17 və X1 şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22, ev 5 ünvanında qeydiyyatdadırlar. - AA ******* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinin təsdiq olunmuş surətindən görünür ki, X7 xx xxxxxx 1973-cü ildə doğulmuşdur. - Asan-Naxçıvan tərəfindən verilmiş 06 mart 2024-cü il tarixli, ******* nömrəli arayışdan görünür ki, xx xxxxxx 1973-cü ildə Naxçıvan rayonu, Cəhri kəndində doğulmuş X7 06 avqust 2009-cu il tarixdən ünvan 1 ünvanında qeydiyyatdadır və aşağıdakı şəxslər həmin ünvanda qeydiyyatdadırlar: 1. X14-0809.2015; 2. X15-xx.xx.2020; 3. X17xx.xx.1984; 4. X18-xx.xx.2016. İş materiallarına əlavə edilmiş məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq Naxçıvan Muxtar Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin 05 iyul 2024-cü il tarixli, 04/596 nömrəli məktubundan görünür ki, Naxçıvan Şəhər Məhkəməsinin 13 dekabr 2013-cü il tarixli 2(078)-511/2013 nömrəli Qətnaməsi ilə ünvan 1 ünvanında yerləşən fərdi yaşayış evinin 307,5 m2 torpaq sahəsi 19 m2 yaşayış, 49,2 m2 köməkçi sahəsindən ibarət hissəsi X4, 307,5 m2 torpaq sahəsi 38,0 m2 yaşayış, 35,6 m2 köməkçi sahədən ibarət hissəsi Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızına verilmişdir. Dünyamalıyeva imarət liman qızı əmlakın üzərində yaranan hüquqlarını daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyatdan keçirmişdir. X21 (Dünyamalıyeva) əmlak üzərində yaranan hüquqlarını qeydiyyatdan keçirməmişdir. Beləliklə, məhkəmə iş materiallarını araşdıraraq, onda yaranmış daxili inam əsasında (İPM-in 68.1-ci maddəsi) sübutları qiymətləndirərək hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının: - 29-cu maddəsinə əsasən hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. Mülkiyyətin heç bir növünə üstünlük verilmir. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla qorunur. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. - 60-cı maddəsinin İV hissəsinə əsasən hər kəs dövlət orqanlarının, siyasi partiyaların, hüquqi şəxslərin, bələdiyyələrin və vəzifəli şəxslərin hərəkətlərindən və hərəkətsizliyindən inzibati qaydada və məhkəməyə şikayət edə bilər. İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin “Marks Belçikaya qarşı” iş üzrə qəbul etdiyi qərarında qeyd etmişdir ki, öz əmlakına sərəncam vermək mülkiyyət hüququnun adi və əsasını təşkil edən aspektidir və əmlakdan maneəsiz istifadə hüququ mahiyyəti etibarilə mülkiyyət hüququna təminat verir. “Sporronq və Lonnpot İsveçə” qarşı işdə isə Avropa Məhkəməsi öz qərarında göstərmişdir ki, mülkiyyətçinin əmlakına hüququ ilə bağlı statusu toxunulmaz qalsa da, mülkiyyət hüququnun həyata keçirilməsi imkanının məhdudlaşdırılması ilə mülkiyyət hüququ “şərti və qeyri-sabit” xarakter almış olur. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: - 27.1-ci maddəsinə əsasən fiziki şəxsin adətən yaşadığı yer onun yaşayış yeri sayılır. Şəxsin bir neçə yaşayış yeri ola bilər. - 152.1-ci maddəsinə əsasən mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüquqdur. - 152.5-ci maddəsinə əsasən mülkiyyətçi qanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın. “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun: - 1-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları, əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər Azərbaycan Respublikasında yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyata alınmalıdırlar. Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyatın məqsədi Azərbaycan Respublikasında yaşayan şəxslərin uçota alınması, onların başqa şəxslər, dövlət və cəmiyyət qarşısında vəzifələrinin icra edilməsi, insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının həyata keçirilməsi (sosial müdafiə, pensiya təminatı, hərbi xidmətə çağırış, məhkəmə qərarlarının icrası və s.) üçün zəruri şərait yaratmaqdır. Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat icazə xarakteri daşımır və yalnız Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş hallarda hüquqi nəticəyə səbəb ola bilər. - 5-ci maddəsinə əsasən yaşayış yerini dəyişdirmiş vətəndaş yeni yaşayış yerinə gəldikdən sonra 10 gündən gec olmayaraq qeydiyyata alınması üçün müvafiq dövlət orqanına müraciət etməlidir. - 9-cu maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən müvafiq dövlət orqanı tərəfindən şəxs yaşayış yerini dəyişdikdə - yeni yaşayış yeri üzrə qeydiyyata alınması barədə müvafiq dövlət orqanının məlumatına əsasən yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılır. “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsinə əsasən müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən şəxs yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan aşağıdakı hallarda çıxarılır: 1) yaşayış yerini dəyişdikdə - yeni yaşayış yeri üzrə qeydiyyata alınması barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının məlumatına əsasən; 2) başqa ölkədə yaşayış yeri seçdikdə - müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının məlumatına əsasən; 3) azadlıqdan məhrum edildikdə - məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü əsasında; 4) öldükdə və ya məhkəmə qətnaməsi ilə ölmüş elan edildikdə - ölüm aktının qeydə alınması haqqında müvafiq dövlət orqanının məlumatı əsasında; 5) yaşayış sahəsindən çıxarıldıqda və ya yaşayış sahəsindən istifadə hüququna xitam verildikdə məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi əsasında; 6) qeydiyyata alınma üçün əsas olmuş sənədlərin və ya məlumatların həqiqətə uyğun olmadığı və ya qeydiyyat məsələsi həll edilərkən vəzifəli şəxs tərəfindən qanunsuz hərəkətə yol verildiyi aşkar edildikdə - məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı əsasında; 7) əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslər Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənara məcburi çıxarıldıqda - müvafiq icra hakimiyyəti orqanının məlumatı əsasında. “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.1996-cı il tarixli, 493 nömrəli Fərmanının 2.3-cü bəndinə görə “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu bəndində (birinci abzasında və birinci bəndində) nəzərdə tutulmuş “müvafiq icra hakimiyyəti orqanı”nın səlahiyyətini öz səlahiyyətləri daxilində Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Miqrasiya Xidməti həyata keçirirlər. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsinin birinci hissəsinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair 24 sentyabr 2020-ci il tarixli Qərarında qeyd etmişdir ki, şəxsin yaşayış yerindən qeydiyyatdan çıxarılması onun üçün hər hansı əlverişsiz hüquqi nəticələr yaratmamaqla yanaşı, yaşayış sahəsi üzrə, ümumiyyətlə qeydiyyatsız qalmalarına da səbəb olmur. Belə ki, həmin şəxslər özlərinin yeni yaşayış yerləri üzrə və ya Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 9 aprel 2003-cü il tarixli, 55s nömrəli Sərəncamına uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin şəxsiyyət vəsiqəsi verən müvafiq orqanının ünvanı üzrə qeydiyyata alına bilərlər. Mülkiyyətçiyə məxsus yaşayış sahəsinə qeydiyyata alınmış, lakin həmin yaşayış sahəsindən istifadə hüququ olmayan və orada faktiki yaşamayan şəxslərin qeydiyyatdan çıxarılması məsələsi ilə əlaqədar Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, bu hallarda qeydiyyatda olan şəxslərin mülkiyyətçinin ərizəsi əsasında inzibati orqan tərəfindən qeydiyyatdan çıxarılması məsələsi qanunvericilikdə birmənalı qaydada tənzimlənməsə də, “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Qanunun 9-cu maddəsinin birinci hissəsinin 1-ci bəndinin mənasına görə bu mümkün hesab edilməlidir. Belə ki, qeyd edilən norma məhz şəxsin yaşayış yerini dəyişdiyi halda müvafiq icra hakimiyyəti orqanının məlumatı əsasında onun əvvəlki yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılmasını müəyyən edir. Qanunun bu normasında nəzərdə tutulmuş “şəxsin yaşayış yerini dəyişməsi” ifadəsi “şəxsin həmin yaşayış sahəsində yaşamaması” mənasını da ehtiva edir. Qeyd olunan Qərarla müəyyən olunmuşdur ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 228-ci, Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəlləsinin 30-cu və “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 1-ci maddəsinin mənası baxımından şəxsin yaşayış yeri üzrə qeydiyyatı onun yaşadığı yerin dövlət tərəfindən rəsmi qaydada qeydə alınmasını təmin edən vasitə olmaqla məhdud əşya hüququ mənasında istifadə hüququnu ehtiva etmir. “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsinin birinci hissəsinin mənasına görə mülkiyyətçinin ərizəsi əsasında qeydiyyata alınmış, lakin həmin yaşayış sahəsində faktiki yaşamayan və ya istifadə hüququ olmayan şəxsin qeydiyyatına mülkiyyətçinin inzibati orqana müraciəti əsasında xitam verilməlidir. Yaşayış sahəsinə əmlak hüquqları mövcud olmayan şəxslərin mülkiyyətçinin tələbi əsasında qeydiyyatdan çıxarılmasından inzibati orqan tərəfindən imtina edildikdə, məhkəmələr bununla bağlı mübahisələrə inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxaraq şəxsin yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılması öhdəliyini həmin orqanın üzərinə qoya bilər. Məhkəmə araşdırması zamanı ünvan 1 ünvanında yerləşən fərdi yaşayış evinin xüsusi mülkiyyət hüququ əsasında iddiaçı X4 məxsusluğu, üçüncü şəxsin hazırda həmin yaşayış sahəsinə dair hər hansı əmlak hüququnun olmaması, faktiki olaraq onun orada yaşamaması müəyyən edilmişdir. Göründüyü kimi, üçüncü şəxsin iddiaçıya məxsus olan mənzildə yaşamaması və qeydiyyatının formal xarakter daşıması iddiaçı X2 mülkiyyət hüquqlarının məhdudlaşdırılması ilə nəticələnir. Məhkəmə işin faktiki hallarını nəzərə alaraq və maddi hüquq normalarını rəhbər tutaraq hesab edir ki, üçüncü şəxsin sözügedən ev üzərində hər hansı hüquqa malik olmadığı və yaşamadığı halda qeyd edilən ünvanda qeydiyyatda qalması iddiaçı X2 mülkiyyətçi kimi öz əmlakı üzərində sərbəst sərəncam vermək hüququnu məhdudlaşdırdığından və qanunvericilikdə yaşayış yerini dəyişdirmiş şəxsin yeni yaşayış yeri üzrə qeydiyyata alınması nəzərdə tutulduğundan iddiaçı üçüncü şəxsin sözügedən mənzildən pasport qeydiyyatından çıxarılması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulmasını tələb etməkdə haqlı olmuşdur. Fiziki şəxslərin mülkiyyət hüquqlarının müdafiəsi qüvvədə olan qanunvericilikdə tam təfərrüatı ilə tənzimlənir. Mülkiyyətçiyə hüquq verilir ki, özünə mənsub olan əmlak barəsində öz mülahizəsinə əsasən istənilən hərəkəti edə bilsin. Üçüncü şəxsin mülkiyyətçiyə məxsus mənzildən qeydiyyatdan çıxarılması tələbi mülkiyyətçinin bu kimi hüquqlarından irəli gəlir. Buna görə də Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızının, onun övladları X8, X13 və X9 X2 mülkiyyətində olan Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22-də yerləşən 5 nömrəli fərdi yaşayış evinin qeydiyyatından çıxarılmalarından Cavabdeh tərəfindən imtina edilməsi əsassızdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 28 avqust tarixli, 136 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “İnzibati orqanların Təsnifatı”na əsasən Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin ərazi və ixtisaslaşdırılmış polis idarələri və şöbələri inzibati orqan hesab olunur. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin: - 4.1-ci maddəsinə görə inzibati mübahisəyə baxılması və onun həll edilməsi ilə bağlı məhkəmə qərar qəbul edir. - 58.1-ci maddəsinə əsasən sübutlar məhkəmə tərəfindən şifahi məhkəmə iclasında araşdırılır. - 58.7-ci maddəsinə əsasən sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. - 68.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. - 68.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Beləliklə, məhkəmə toplanmış və məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlara məcmu halında qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməli və Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızının, onun övladları X8, X13 və X9 X2 mülkiyyətində olan Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22-də yerləşən 5 nömrəli fərdi yaşayış evinin qeydiyyatından çıxarılmaları öhdəliyi Cavabdeh üzərinə qoyulmalıdır. Nəticəvi hissə: Yuxarıda göstərilənlərə və İPM-in 2, 4.1, 52, 68, 69, 75 və 85.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: İddia təmin edilir. Tomoyeva (Dünyamalıyeva) Əfsanə Oruc qızının, onun övladları X8, X13 və X9 X2 mülkiyyətində olan Naxçıvan şəhəri, Xətai məhəlləsi, döngə 22-də yerləşən 5 nömrəli fərdi yaşayış evinin qeydiyyatından çıxarılmaları öhdəliyi Cavabdeh üzərinə qoyulur. Qərardan inzibati məhkəmə icraatının iştirakçıları (tərəflər və məhkəmə icraatına cəlb olunmuş üçüncü şəxslər) tərəfindən tələbinin təmin olunmadığı halda, qərar rəsmi qaydada verildikdən (tam formada təqdim olunduqdan) sonra 30 gün müddətində Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qərardan şikayət verilmədiyi və ya proses iştirakçıları tərəfindən şikayətin geri götürüldüyü halda, qərar onun təqdim olunduğu gündən 30 gün keçdikdən sonra qüvvəyə minir. SƏDRLİK EDƏN: HİCRAN MURADOV