AzərbaycaņRespublikası̧adından Qərar Bakı̧şəhəri İş̧№̧2-1(3-6)-1218/2026 19.08.2026 BAKI̧APELLYASIYA̧MƏHKƏMƏSI iddiaçı İddiaçı cavabdeh “yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə GIRIŞ HISSƏ Bakı̧Apellyasiya̧MəhkəməsiniņInzibati̧kollegiyası Hakimləŗ̧sədrliyi̧və̧məruzəsi̧ilə, ̧ibarəţtərkibdə, məhkəmə̧iclasınıņkatibi̧Şirinova̧Lamiyə̧Fehruz̧qızınıņkatibliyi, cavabdehiņnümayəndəsi̧X1̧iştirakı̧ilə, iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” tələbinə dair Bakı Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, *-*(***)-*****/**** nömrəli qərarından iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti üzrə inzibati işə ##.##.2026-cı il tarixdə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında (Bakı şəhəri, Z.Xəlilov küçəsi, 540-cı məhəllə), açıq məhkəmə iclasında şifahi məhkəmə baxışı qaydasında baxaraq̧aşağıdakı̧qərarı̧qəbuļetdi. TƏSVIRI HISSƏ Işin halları: Iddiaçı İddiaçı güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi ilə bağlı cavabdeh orqana etdiyi müraciət, ümumi iş stajının 20 ildən az (10 il 2 ay (##.##.1995- ##.##.2005-ci̧iļtarixləri̧arasındakı̧dövr))̧təşkiļedilməsi̧əsası̧ilə̧təmiņedilməmişdir. Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, onun qanunla nəzərdə tutulmuş əmək pensiyasının hesablanaraq ona verilməsinin təmin edilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması və həmin qərarın icrasının cavabdehə həvalə edilməsi̧barədə̧qəraŗçıxarılmasını̧xahiş̧etmişdir. Iddiaçı iddianın dəyişdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, ona 47 yaşdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsini və pensiyanın bu günə qədər verilməyən hissəsinin verilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə̧qəraŗçıxarılmasını̧xahiş̧etmişdir. Bakı Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli qərardadı ilə, iddianın dəyişdirilməsi̧qeyḑediləņməzmunda̧qəbuļedilmişdir. Iddiaçının əsaslandırması: Iddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdehin ## ### 2025-ci il tarixli, 3-17- */*-İ-l*****/**** saylı, güzəştli şərtlərlə pensiya təyinatından imtina sənədində qeyd olunur ki, güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiyanın təyinatı qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. ##.##.2017-ci il tarixli “güzəşt arayış”da qeyd olunur ki, İddiaçı həqiqətən də **k saylı əmrlə ##.##.1995-ci il tarixdə ##.##.2003-cü il tarixədək Qaradağ sement zavodunun “Üyütmə” sexində Aspiratorçu, ##.##.2003-cü il tarixdən ##.##.2012-ci il tarixədək X5 peşələri üzrə işləmişdir. 16 il zərərli iş stajı var və əlavə olaraq ümumi stajı 25 ildən çoxdur. Həyat yoldaşını uşaqlar körpə olan zaman elektrik cərəyanı vurub öldürmüşdür. Iki körpə uşaqla tək qalmışdır. Sement zavoduna ən ağır iş rejimi olan işdə çalışmışdır. Saglamlığını təmiz itirmiş və ayaqlarına bu istidə yun bağlayaraq yenə də işləyir. 1970-ci ildə doğulmuşdur. Əri həmin zavodda 1988-ci ildən 1995-ci ilədək işləmişdir. Ərinin ölümündən sonra onu ərinin yerinə işə götürmüşlər. Ərinin iş staji da ona qanunla verilməli olduğu halda cavabdeh bunları nəzərə almamışdır. Qadın kimi zərərli iş stajı olduğu üçün, iş stajı əmsalla hesablanmalıdır. Bunların heç biri cavabdeh tərəfindən nəzərə alınmamışdır. Əri ##.##.1963-il təvəllüdlü X2 oglu 1988-ci ildən öldüyü günədək həmin zərərli işdə sement zavodunda işləmişdir. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial və Müdafiəsi Nazirliyinin yanında Dövlət Sosial Müdafiə X7 Təyinat üzrə Mərkəzi Filialı bilərəkdən həmin təqaüdü ona verməkdən boyun qaçırır və onun Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının, “Əmək Pensiyaları haqqında” Qanunun maddələrini kobudcasına pozaraq öz vəzifə səlahiyyətlərini aşmışdır. Cavabdeh 2017-ci ildən bu günə kimi qüvvədə olan Qanuna istinad edərək ona həmin təqaüdün verilməsindən imtina etmişdir. Qanunun vətəndaşın vəziyyəti yaxşılaşdırdığı halda geriyə qüvvəsi vardır. Onun iş stajı 1988-ci ildən götürülməli və bu günə kimi hesablanmalıdır. Belə olan halda onun zərərli iş stajı 24 ilə yaxındır. O, 45yaşında pensiya ilə təmin olunmalı idi. Dəfələrə pensiya fonduna getsə də, ona bildirmişlər ki, pensiya təyin olunması mümkün deyil. 60 yaşında mümkün olacaq. X4 işləmiş və həmin peşə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1993-cü il ## #### tarixli, *** saylı qərarının * nömrəli Siyahısının VIII bölməsinin ****B***-***** saylı şriftinə əsasəņgüzəştli̧pensiya̧hüququ̧verəņpeşələrə̧aiddir. Cavabdehin etirazları: Cavabdeh iddiaya dair etirazla məhkəməyə müraciət edərək, qeyd etmişdir ki, iddiaçı İddiaçı ##.##.2025-ci il tarixində Mərkəzi Filiala müraciət edərək, ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsini xahiş etmiş, lakin Mərkəzi Filial tərəfindən iddiaçıya ünvanlanmış ##.##.2025-ci il tarixli *-**-*/*-İ-******/**** nömrəli imtina məktubuna əsasən müraciətin müsbət həlli mümkün olmamışdır. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.1-ci maddəsinə əsasən, (hazırda qüvvədə olan) axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən incəsənətin xüsusi sahələrinin, yeraltı, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərin (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiq etdiyi siyahısında nəzərdə tutulan işlərdə azı 12 il 6 ay çalışmış kişilərin və azı 10 il çalışmış qadınların bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şərtlər daxilində yaş həddi 5 il azaldılmaqla yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. “Əmək pensiyaları haqqnda” Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən 64 il 6 ayı tamam olmuş qadınların fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az omayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017- ci il iyulun 1-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Iş materiallarına əsasən İddiaçı ##.##.1970-ci il tarixində anadan olmuşdur və hazırda 55 yaşı vardır. Qeyd edilənlərdən də göründüyü kimi bugünki tarixə yaş tələbini ödəmədiyindən iddiaçının “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.1-ci maddəsinə əsasən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ yoxdur. Qanunun 9.8-ci maddəsinə əsasən # ###### 2006-cı il tarixinədək Qanunun 9.1ci maddəsində göstərilən işlərdə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən tam əmək stajı olan şəxslərə pensiyalar yaşa və staja görə əvvəllər qüvvədə olmuş qanunvericililklə müəyyən edilmiş tələblərə müvafiq surətdə həmin Qanuna uyğun olaraq təyin edilir. Azərbaycan Respublikasının # #### 2007-ci il tarixli 260- IIIQD nömrəli Qanunu ilə qüvvədən düşmüş “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanunun 13-cü maddəsinin “a” bəndinə uyğun olaraq, 15 il ümumi iş stajı olan və bu stajın azı 7 il 6 ayını Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabiretinin ## #### 1993-cü il tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq olunmuş * №-li siyahı üzrə müəyyən edilmiş zərərli və ağır işlərdə çalışan 47 yaşı tamam olmuş qadınların, həmin maddənin “b” bəndinə uyğun olaraq, 20 il ümumi iş stajı olan və bu stajın azı 10 ilini sözügedən Qərarla təsdiq olunmuş * №-li siyahı üzrə müəyyən edilmiş zərərli və ağır işlərdə çalışan 52 yaşı tamam olmuş qadınların güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. İddiaçı iddia ərzəsində mərhum həyat yoldaşının 1988-ci ildən 1995-ci ildə vəfat etdiyi tarixədək “xxxx” müəssisəsində (əvvəlki “Qaradağ” Sement zavodu) işlədiyini, daha sonra isə mərhum həyat yoldaşının yerinə özünün işə qəbul edildiyini, bu səbəblə də mərhumun işlədiyi dövrlərin onun sosial sığorta stajına daxil edilməli olduğunu qeyd etmişdir. Yuxarıda qeyd edilərdənlərə münasibətdə bildirilmişdir ki, hər hansı qanunvericilik aktında şəxsin sosial sığorta stajının başqasına ötürülməsi nəzərdə tutulmamışdır. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 1.0.2ci maddəsinə əsasən sosial sığorta stajı əmək pensiyası hüququnun müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan iş və ya digər fəaliyyət dövrlərinin (müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödəmək şərtilə) və eləcə də müvafiq qanunvericiliklə sığorta stajına daxil edilən digər dövrlərin məcmusudur. Sosial sığorta stajı fərdi xarakter daşımaqla, birbaşa şəxsin özünün əmək fəaliyyətinin nəticəsidir və başqa şəxslərə ötürülə bilməz. Bu məhdudiyyətin əsas məqsədi isə əmək müncsibətlərində şəxsi məsuliyyəti və fərdi hüquqi nəticələri qorumaqdır. Habelə Əmək Məcəlləsinin 3-cü maddəsinə əsasən əmək müqaviləsi işəgötürənlə işçi arasında fərdi qaydada bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş formada bağlanan əmək münasibətlərinin əsas şərtlərini, tərəflərin hüquq və vəzifələrini əks etdirən yazılı müqavilədir. Qeyd edilənlərdən də göründüyü kimi sosial sığorta stajı kimi pensiya hüququ da şəxsə bağlı olan hüquqdur, bu hüquq hər hansı pensiya məbləğinə deyil, məhz həmin şəxs tərəfindən pensiya tələbinə dair hüquqdur və şəxsin vəfatı ilə bu hüquqa da xitam verilir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu "Əmək pensiyaları haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 37.3.4-cü maddəsinin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına uyğunluğunun yoxlanılmasna dair" 14.11,2014-cü il tarixli qərarında qeyd etdiyi kimi "...Konvensiyanın * saylı protokolunun 1-ci maddəsinin yalnız konkret şəxsin mövcud əmlakına münasibətdə tətbiq edilən olduğunu və əmlakın əldə edilməsi hüququna təminat vermədiyini (Marks Belçikaya qarşı iş üzrə ## #### 1979-cu il tarixli Qərar, §50) nəzərə alan Avropa Məhkəməsi Mariya X8rşı iş üzrə ## #### 2011-ci il tarixli Qərardadında qeyd etmişdir ki, əgər dövlətin daxili qanunvericiliyində müvafiq hüquq nəzərdə tutulmamışdırsa, Konvensiyanın qeyd olunan norması öz-özlüyündə pensiyanın hər hansı növünə və ya onun müəyyən həcminə olan hüquqa təminat vermir. Digər tərəfdən iddiaçı *5 yaşından pensiya hüququnun yarandığını qeyd edərək, ona “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanunun 13-cü maddəsinə əsasən 2015-ci ildən pensiya təyin edilmə j olduğunu qeyd etmişdir. Yuxarıda qeyd edilənlərə münasibətdə bildirilmişdir ki, “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanuna əlavə və dəyişikliklər edilməsi barədə ## #### 1997-ci il tarixli 321- IQD nömrəli Azərbaycar Respublikasının Qanunununa əsasən qanunun 13-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş yaş hədləri 1997-ci il ######un #-dən başlayaraq 2000-ci il ######un #-dək hər il altı ay artırılır Yəni iddiaçının ##.##.1997-ci il tarixinədək 45 yaşı tamam olsaydı həmin yaşdan pensiya hüququ yaranarck. Lakin göründüyü kimi iddiaçının 45 yaşı ##.##.2015-ci il tarixində tamam olmuşdur. Digər tərəfdən qeyd edilmişdir ki, iddiaçının “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanurun 13-cü maddəsinin nə “a”, nə də “b” bəndindəki tələb edilən ümumi is stajı yoxdur. Eyni zamanda bildirilmişdir ki, iddiaçının mübahisələndirilən ümumi iş stajı yoxdur. Belə ki, iddiaçının Mərkəzi Filiala təqdim etdiyi sənədlərdə qeyd olunan məlumatlardan göründüyü kimi, onun # ###### 2006-cı il tarixinədək ümumi iş stajı 10 il 2 ay (01.11,1995 - ##.##.2005-ci il tarixləri arasındakı dövr) təşkil edir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## ##### 2022-ci il tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçir Iməsi və ödənilməsi Qaydasfmn 4.1.20-ci yarımbəndinə əsasən yeraltı işlərdə, incəsənətin xısusi sahələrində, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə iş müddəti şəxsin güzəştli şərtlə əmək pensiyası hüququ verən işdə işləməsinə dair işəgötürənin sözügedən Gaydada göstərilənlərə uyğun hazırlanmış arayışına əsasən müəyyən edilir. Bununla əlaqədar olaraq, zərərli əmək şəraitində işlədiyi dövrün Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## ###### 2007-ci il tarixli ** nömrəli Qərarı̧ilə̧təsdiq̧edilmiş̧Siyahıda̧nəzərdə̧tutulaņfransı̧sahəyə̧və̧koda̧uyğuņolması, gördüyü iş, tutduğu vəzifə və malik olduğu peşə ilə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən iş, vəzifə və peşə arasındakı uyğunlucu (eyniliyi), işin konkret halları (tutduğu vəzifəyə və malik olduğu peşəyə görə gördüyü işin xarakteri, habelə işlədiyi müəssisənin fəaliyyət istiqaməti və s.) iş yerinin arayışında dəqiq gös'ərilməlidir. Iddiaçının Mərkəzi Filiala təqdim etdiyi “xxxx” müəssisəsinin ##.##.2017-ci il tarixli “güzəştli arayışı”nda iddiaçının ##.##.1995-ci il tarixindən ##.##.2003-cü il tarixinədək “aspiratorçu” < 1140100a-11136), ##.##.2003-cü il tarixindən ##.##.2012-ci il tarixinədək sement dəyirir anı maşinisti (1140100a-14345) işlədiyi və həmin peşələrin zərərli olduğu qeyd edilmişdir. Iddiaçı “Vətəndaşlarır pensiya təminatı haqqında” Qanunun 13-cü maddəsinə əsasən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsini tələb edir. Belə olan halda, güzəştli arayışda iddiaçının işlədiyi vəzifələrin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## #### 1993-cü il tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yasa görə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və qöstəricilərir ” Siyahısında nəzərdə tutulmuş hansı bölməyə və vəzifələrə uyqun olduğu qeyd edilməlidir. Lakin göründüyü kimi sözügedən arayışda heç bir siyahıya və bölməyə istinai edilməmişdir. Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 2020-ci il ## ###### tarixli icmal məktubuna əsasən mə:buetmə və ya öhdəliyin icrası haqqında iddialar üzrə mübahisələr həll olunarkən cavabdeh inzibati orqanın imtinasının qanuni və əsaslı olub-olmadığının müəyyən edilməsi ilə yanaşı iddiaçının mövcud hüquqi vəziyyətin dəyişdirilməsini (arzuladığı inzbati aktın qəbul edilməsini, öhdəliyin icrasını) tələb etməkdə nə dərəcədə haqlı olduğu müəyyən edilir. Buna görə də, məhkəmələr işə baxarkən cavabdehin imtina, etiraz və apelyasiya şikayətlərinin dəlillərinə münasibət bildirməli olsalar da, yalnız həmin dəlillərin araşdırılması və qiymətləndirilməsi ilə məhdudlaşmayaraq, işin mahiyyəti üzrə həll edilməsinə təsir edən hissədə, yəni icdiaçıya arzuladığı pensiyanın təyin edilməsinə və ya yenidən hesablanmasına imkan verən bütün zəruri faktiki halların mövcudluğunu müəyyən etməli və onlara tətbiq edilməli hüquq normaları əsasında məsələyə qiymət verməlidirilər. Birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə: Bakı Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, *-*(***)-*****/**** nömrəli qərarı ilə̧iddia̧təmiņedilməmişdir. Iddiaçı birinci instansiya məhkəməsinin həmin qərarından apellyasiya şikayəti verərək,̧qərarıņləğv̧edilməsi̧və̧iddianıņtəmiņedilməsini̧xahiş̧etmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri: Apellyasiya̧şikayəti̧iddia̧ərizəsiniņməzmunu̧ilə̧eyniliķtəşkiļedir. Tərəflərin iştirakı və izahatları: Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə qanunla müəyyən edilmiş qaydada xəbərdar edilmiş iddiaçı məhkəmə iclasında iştirak etməmiş və bunun səbəbləri barədə heç bir məlumat verilməmişdir. Məhkəmə kollegiyası IPM-in 62.3-cü maddəsinə əsasən işə iddiaçınıņiştirakı̧olmadaņbaxılmasını̧mümküņhesab̧etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi apellyasiya şikayətinin dəlillərinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini və birinci instansiya məhkəməsiniņqərarınıņdəyişdirilmədəņsaxlanılmasını̧xahiş̧etmişdir. ƏSASLANDIRMA HISSƏSI Apellyasiya şikayətinin və iddianın mümkünlüyü: Azərbaycan Respublikasının Inzibati Prosessual Məcəlləsinin 82-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə, sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə̧baxır. Apellyasiya şikayəti qanunla müəyyən olunmuş tələblərə riayət olunmaqla verilmişdir,̧şikayətiņmümküņsayılmaması̧üçüņəsaslaŗyoxdur Məhkəmə kollegiyası iddia tələbi ilə bağlı qeyd edir ki, iddia ərizəsi onun mümkünlüyünü şərtləndirilən tələblərə cavab verməklə təqdim olunmuş və bu səbəbdən mümküņhesab̧edilir.̧ Belə ki, irəli sürülmüş iddia məcburetmə haqqında iddia olduğundan inzibati məhkəmə̧icraatı̧qaydasında̧baxılmalıdır. IPM-in 2.2.2-ci maddəsinə əsasən, inzibati orqanın üzərinə inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı müvafiq öhdəliyin qoyulmasına dair iddialara və ya inzibati orqanın hərəkətsizliyindən müdafiəyə dair iddialara (məcburetmə haqqında iddia) inzibati məhkəmə̧icraatı̧qaydasında̧baxılır.̧ IPM-in 33.1-ci maddəsinə əsasən, məcburetmə haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı onun arzuladığı inzibati aktı qəbul etmək vəzifəsini cavabdehin üzərinə qoymağı məhkəmədəņtələb̧edə̧bilər.̧ IPM-in 33.2-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 33.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qayda həm iddiaçının arzuladığı inzibati aktın qəbulundan cavabdeh tərəfindən imtina edildiyi hallara, həm də cavabdehin hərəkətsizliyi səbəbindən (hərəkətsizliyə qarşı iddia) inzibati aktın qəbul edilmədiyi hallara şamil olunur. Iddia ümumi mümkünlük şərtləri (iddianın lazımi qaydada qaldırılması, iddiaçının prosessual fəaliyyət qabiliyyətinə malik olması, iddianın ərazi və predmet aidiyyəti və s.) ilə yanaşı xüsusi mümkünlük şərtlərinə də cavab verir. Belə ki, iddiaçı iddia ərizəsində arzuladığı inzibati aktı qəbul etmək vəzifəsiniņcavabdehiņüzərinə̧qoyulmasını̧məhkəmədəņxahiş̧edir. Faktiki hallar və sübutlar: Iş̧materiallarında̧olaņvə̧məhkəmə̧baxışında̧tədqiq̧edilmiş: V-ЖГ ****** №-li “nikahın bağlaması haqqında şəhadətnamə”dən görünür ki, X2 və X3 arasında ## #### 1990-cı il tarixdə nikah bağlanmışdır. Bundan sonra ərə Ismayılov, arvada̧Ismayılova̧soyadı̧verilmişdir;̧ IV-ЖГ ****** №-li “ölüm haqqında şəhadətnamə”dən görünür ki, X2 ##.##.1995-ci il tarixdə̧ölmüşdür;̧ Iddiaçıya məxsus ИT-İ seriyalı 1422962 №li əmək kitabçasınnın surətindən müəyyən olunur ki, İddiaçı ##.##.1995-ci il tarixdən X4 “Üyütmə” sexində Aspiratorçu vəzifəsində işə başlamışdır. Onun ##.##.2006-cı ilədək olan ümumi stajı – 10 il 2 ay 1 güņtəşkiļedir;̧ Holcim (Azərbaycan) ASC tərəfindən iddiaçıya verilmiş verilmiş ##.##.2017-ci il tarixli “güzəştli arayış”da göstərilmişdir ki, ##.##.1970-ci il təvəllüdlü İddiaçı 66 k saylı əmrlə ##.##.1995-ci il tarixdən ##.##.2003-cü il tarixədək Qaradağ sement zavodunun “Üyütmə” sexində Aspiratorçu, ##.##.2003-cü il tarixdən ##.##.2012-ci il tarixədək X5 peşələri üzrə işləmişdir. Aspiratorçu (1140100a - 11136) və X5 peşəsi (1140100a - 14345) zərərlidir və güzəştli şərtlərlə pensiyaya gedir. Güzəştli stajın ümumi müddəti 16 il 6 aydır. Qaradağ sement zavodu Vergilər Nazirliyin ********** saylı qeydiyyatına əsasən ##.##.2012-ci̧iļtarixdəņHolcim̧(Azərbaycan)̧ASC-nə̧çevrilmişdir. Tətbiq edilən hüquq: Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası: Maddə̧38.̧Sosiaļtəminaţhüququ İ.̧Həŗkəsiņsosiaļtəminaţhüququ̧vardır. ... III. Hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş̧digəŗhallarda̧sosiaļtəminaţhüququna̧malikdir. ... “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: 9.8. Bu Qanun qüvvəyə mindiyi günədək bu Qanunun 9.1-ci maddəsində göstərilən işlərdə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən tam əmək stajı olan şəxslərə pensiyalar yaşa və staja görə əvvəllər qüvvədə olmuş qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə müvafiq̧surətdə̧bu̧Qanuna̧uyğuņolaraq̧təyiņedilir. 1.0.2. sosial sığorta stajı (bundan sonra - sığorta stajı) əmək pensiyası hüququnun müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan iş və ya digər fəaliyyət dövrlərinin (müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödəmək şərtilə) və eləcə də müvafiq̧qanunvericiliklə̧sığorta̧stajına̧daxiļediləņdigəŗdövrləriņməcmusudur. 21.1. Qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xarakterindən və müddətindən asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin hərbi qulluqçuların, eləcə də hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin, vəzifəyə seçilmiş və ya təyin edilmiş şəxslərin iş, hərbi̧xidməţvə̧ya̧digəŗfəaliyyəţmüddətləri̧sığorta̧stajına̧daxiļedilir. 22.1. Əmək pensiyası hüququ verən sığorta stajının hesablanması təqvim (illər, aylar,̧günlər)̧əsasında̧həyata̧keçirilir. 23.2. 1992-ci il ######ın #-dək keçmiş SSRI-nin ərazisində qazanılmış əmək stajı bu maddədə göstərilən şərt nəzərə alınmadan ümumi qaydada sığorta stajına daxil edilir. “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: Maddə̧13.̧Əməķşəraitinə̧görə̧güzəştli̧pensiyalar Axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya̧hüququna̧aşağıdakılaŗmalikdir: a) yeraltı işlərdə, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə çalışan işçilər, dənizdə çalışan neftçilər—istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunan *̧̧nömrəli siyahısı üzrə: kişilər—50 yaşına çatdıqda və azı 20 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə̧çalışarsa; qadınlar—45 yaşına çatdıqda və azı 15 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 7 il 6 ayını həmiņişlərdə̧çalışarsa. b) əmək şəraiti zərərli və ağır olan digər işlərdə çalışan işçilər—istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindəņtəsdiq̧olunaņ*̧nömrəli̧siyahısı̧üzrə: kişilər—55 yaşına çatdıqda və azı 25 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmiņişlərdə̧çalışarsa; qadınlar—50 yaşına çatdıqda və azı 20 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 10 ilini həmiņişlərdə̧çalışarsa. ... “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13-cü maddəsinə 1997-ci il ## #### tarixli 321-IQD №-li Qanunla edilmiş dəyişikliyə əsasən 13-cü maddədə nəzərdə tutulmuş yaş həddi 1997-ci il ######un #-dən başlayaraq̧2000-ci ilin ######un #-dəķhəŗiļ6̧ay̧artırılması̧nəzərdə̧tutulmuşdur. Maddə̧67.̧̧Iş̧stajına̧daxiļediləņəməķfəaliyyətiniņnövləri Mülkiyyət və təsərrüfatçılıq formalarından asılı olmayaraq müəssisələrdə, idarələrdə, təşkilatlarda və kooperativlərdə əmək müqaviləsi və ya üzvlük əsasında əmək fəaliyyəti̧xarakterindəņvə̧müddətindəņasılı̧olmayaraq̧ümumi̧iş̧stajına̧daxiļedilir. Maddə̧69.̧Iş̧stajınıņtəsdiq̧edilməsi̧qaydası Iş stajı müəyyən edilmiş qaydada idarə, müəssisə və təşkilatın verdiyi sənədə əsasəņtəsdiq̧edilir.̧Iş̧stajını̧sübuţedəņəsaşsənəḑəməķkitabçasıdır. ... Əmək kitabçası və ya bu kitabçada müvafiq qeydlər olmadıqda mövcud iş stajını sübuţetməķqaydasını̧AzərbaycaņRespublikasınıņNazirləŗKabineti̧müəyyənləşdirir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2022-ci il ## ##### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydası”: 1.1. Bu Qayda “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun (bundan sonra – Qanun) 5.3-cü maddəsinə əsasən hazırlanmışdır və bu Qaydanın 1.2-ci bəndi nəzərə alınmaqla, əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi qaydasını müəyyən edir. 4.1. Əmək pensiyasının təyin edilməsi zamanı nəzərə alınan sosial sığorta stajı aşağıdakılara̧əsasəņmüəyyəņedilir: 4.1.1. 2006-cı̧iļ######ıņ#-dəķolaņdövŗüzrə:
1. “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və bu sahədə münasibətləri tənzimləyən digər normativ hüquqi aktlara uyğun olaraq məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xüsusiyyətlərindən və müddətindən asılı olmayaraq, müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin iş müddəti əmək fəaliyyəti barədə sənədlərə (əmək kitabçası, o olmadıqda işəgötürənin arayışı və ya dövlət arxivinin arayışı), həmin sənədlərin mötəbərliyinə əsaslı şübhələr olduğu hallarda Fond tərəfindən işəgötürəndə, dövlət arxivində və Fondda saxlanılan məlumatların üzləşdirilməsi nəticəsində̧tərtib̧olunaņakta̧əsasən;
2. seçkili və ya təyinatlı vəzifə tutan şəxslərin fəaliyyət müddəti barədə əmək kitabçasında qeydlər olmadıqda, həmin şəxslərin vəzifəyə seçildiyi və ya təyin edildiyi orqanıņarayışına̧əsasən;
3. hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin fəaliyyət müddəti məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi haqqında mədaxil qəbzlərinə̧və̧ya̧bu̧Qaydaya̧*̧nömrəli̧Əlavəyə̧əsasən;
4. əyani təhsil dövrünü təsdiq edən müvafiq sənədə (təhsil müəssisəsinin arayışı, arxiv̧arayışı̧və̧s.)̧əsasən;
5. kolxozlarda əmək fəaliyyəti dövrünü təsdiq edən müvafiq sənədə (kolxozçunun əmək kitabçası (müəyyən edilmiş əmək iştirakı minimumunun yerinə yetirilməsi barədə qeydiņolması̧şərtilə)̧əsasən;
6. işləməyən ananın körpə uşaqlarına qulluq etdiyi və ya uşağa qulluğa görə qismən ödənişli sosial məzuniyyət dövrləri uşaqların doğum haqqında şəhadətnamələrinə əsasən; 4.1.2. 2006-cı il ######ın #-dən sonrakı dövr üzrə – dövlət sosial sığorta sistemində fərdi̧uçoţ(bundaņsonra̧–̧fərdi̧uçot)̧məlumatlarına̧əsasən; 4.1.3. işçinin işəgötürən tərəfindən hesablanmış əməkhaqqına məcburi dövlət sosial sığorta̧haqqı̧ödəniləņiş̧müddəti̧–̧fərdi̧uçoţməlumatlarına̧əsasən; ... Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 2017-ci il ## ###### tarixli ** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş ““Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları” (##.##.2022-dək qüvvədə olan): 3.1. Sığortaolunanların qazanmış olduqları pensiya hüquqlarının müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan sığorta stajı əhatə etdiyi dövrə uyğun olaraq aşağıdakılardan ibarətdir: 3.1.1. Qanunun qüvvəyə mindiyi ##.##.2006-cı il tarixədək sığortaolunanların qazanılmış̧əməķpensiyası̧hüquqlarınıņnəzərə̧alınması̧üçüņümumi̧iş̧stajı; 3.1.2. Qanunun qüvvəyə mindiyi tarixdən sonra əmək pensiyası hüququnun yarandığı̧tarixədəķolaņmüddəţüzrə̧sosiaļsığorta̧stajı. 3.2. 2006-cı il ######ın #-dək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün iş stajı aşağıdakı sənədlər üzrə PAS-a daxil edilmiş məlumatlara̧əsasəņmüəyyəņedilir: 3.2.1.̧əməķkitabçası; 3.2.2. əmək fəaliyyəti barəsində sənədlər üzrlü səbəbdən (təbii fəlakət, qəza, dağıntı, yanğın, hərbi əməliyyatlar, milli münaqişə və digər fövqəladə hallarla bağlı) təqdim edilə bilmədikdə və həmin sənədləri başqa qaydada bərpa etmək mümkün olmadıqda,̧məhkəməniņqanuni̧qüvvəyə̧minmiş̧qərarı; ... 4.1.10. Qanunun 9.8-ci maddəsinə uyğun olaraq pensiya o halda təyin oluna bilər ki, həmin şəxslər əvvəllər qüvvədə olmuş qanuna əsasən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi üçün tələb olunan xüsusi və ümumi sığorta stajını Qanunuņqüvvəyə̧mindiyi̧2006-cı̧iļ######ıņ#-dəķqazanmış̧olsunlar.
“Qaydalar”a * nömrəli əlavə olan “Əmək pensiyasının təyin olunması üçün zəruri sənədlərin Siyahısı”nın 2.4.1-ci bəndinə görə, Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən yaşa görə pensiya təyin edilməsi üçün şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına̧daiŗiş̧yeriniņarayışı̧təqdim̧edilməlidir.
Azərbaycan Respublikası Inzibati-Prosessual Məcəlləsi: 58.7. Sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. 68.1. Məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsaşolmuş̧səbəbləŗgöstərilməlidir. 68.2. Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla̧əsaslandırılmalıdır. 87.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apellyasiya tələbi həddində̧dəyişdirilə̧bilər. 87.8. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qərarını əsaslandırmağa borcludur. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxladıqda, həmin qərardakı əsaslara istinad edə bilər. Lakin hər bir halda apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarında apellyasiya şikayətinin dəlillərinə̧münasibəţbildirilməlidir.
Məhkəmənin mövqeyi: Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, iddiaçının güzəştli iş stajı qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş minimum həddən artıq olsa da, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yaranması üçün tələb olunan digər zəruri şərtlər, o cümlədən qanunvericilikdə müəyyən edilmiş ümumi iş stajı mövcud olmadığından iddiaçınıņgüzəştli̧şərtlərlə̧pensiya̧hüququ̧yaranmamışdır. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin hüquqi əsaslandırması ilə razılaşmasa da, hesab edir ki, bu yanaşma kobud prosessual pozuntu kimi qiymətləndirilməməklə yanaşı, nəticə etibarilə düzgün olan məhkəmə qərarının ləğvi üçün də əsas yaratmır. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianı rədd edərkən iddiaçının 45 yaşından pensiya təyini tələbinə dair əsaslandırma aparmışdır. Halbuki iddiaçı 47 yaşdaņpensiya̧təyini̧tələbini̧irəli̧sürmüşdür. Məhkəmə kollegiyası iddianın rədd edilməsinə dair birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi̧nəticə̧ilə̧razılaşaraq̧aşağıdakılarıņqeyḑedilməsini̧zəruri̧hesab̧edir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və beynəlxalq-hu̧quqi aktlar sosial təminat hu̧ququnu əsas insan və vətəndaş hu̧quqlarından biri kimi təsbit edir. Sosial təminat hu̧ququ qanunla mu̧əyyən edilmiş hallarda və hədlərdə pensiya almaq hu̧ququnu da ehtiva edir. Pensiya hu̧ququ sosial təminatın tərkib hissəsi və onun qanunla̧mu̧əyyəņolunmuş̧əņmu̧hu̧m̧formasıdır. Əmək pensiyası qanunla nəzərdə tutulmuş qayda və şərtlərlə müəyyən edilən və məcburi dövlət sosial sığortaolunanların onlara əmək pensiyası təyin olunduqdan əvvəl aldıqları əmək haqqı və digər gəlirlərin, yaxud sığortaolunanların ölümü ilə əlaqədar onların ailə üzvlərinin itirdikləri gəlirlərin kompensasiyası məqsədilə vətəndaşlara ödənilən aylıq pul ödənişidir. Başqa sözlə, sığortaolunanın əmək pensiyası ona pensiya təyin olunduqdan əvvəl aldığı əməkhaqqı və digər gəlirlərin kompensasiyası məqsədilə veriləņpuļödənişidir. Sadalanan qanunvericilik normalarının təhlili göstərir ki, iddiaçıya 47 yaşdan güzəştli şərtlərlə̧yaşa̧görə̧pensiya̧təyiņolunması̧üçüņiki̧elemenţbirlikdə̧mövcuḑolmalıdır: a)̧Iddiaçınıņ##.##.2006-cı̧ilə̧qədəŗazı̧15̧iļümumi̧iş̧stajınıņmövcuḑolması; b) Iddiaçının ##.##.2006-cı ilə qədər azı 7 il 6 ay güzəştli iş stajının (* nömrəli siyahı üzrə)̧mövcuḑolması. Məhkəmə kollegiyası tərəfindən araşdırılmalı olan məsələ cavabdehin iddiaçının kifayəţqədəŗümumi̧staja̧sahib̧olmaması̧ilə̧bağlı̧dəlilidir. Məhkəmə iş materiarında olan sənədləri tədqiq edərək, belə nəticəyə gəlir ki, əmək kitabçasında qeyd edilən bütün dövrlər hesablandıqda belə ümumi iş stajı 25 ildən az (10 il 2 ay (##.##.1995-##.##.2005-ci il tarixləri arasındakı dövr)) olduğundan iddiaçıya 47 yaşdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya təyin olunması üçün tələb olunan ümumi iş stajı ilə bağlı şərt ödənilmir. Belə olan halda, iddiaçının güzəştli iş staj ilə bağlı şərtin yerinə̧yetirilib-yetirilməməsinə̧ayrıca̧hüquqi̧qiyməţverilməsinə̧zərurəţqalmamışdır. Iddiaçının mərhum ərinin yerinə özünün işə qəbul edildiyi, bu səbəblə də ərinin işlədiyi dövrlərin onun sosial sığorta stajına daxil edilməli olduğuna dair apellyasiya şikayətinin dəlillərinə münasibətdə kollegiya qeyd edir ki, hər hansı qanunvericilik aktında şəxsin sosial sığorta stajının başqasına ötürülməsi nəzərdə tutulmamışdır. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 1.0.2-ci maddəsinə əsasən sosial sığorta stajı əmək pensiyası hüququnun müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan iş və ya digər fəaliyyət dövrlərinin (müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödəmək şərtilə) və eləcə də müvafiq qanunvericiliklə sığorta stajına daxil edilən digər dövrlərin məcmusudur. Sosial sığorta stajı fərdi xarakter daşımaqla, birbaşa şəxsin özünüņəməķfəaliyyətiniņnəticəsidiŗvə̧başqa̧şəxslərə̧ötürülə̧bilməz. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianı təmin etməməklə düzgün nəticəyə gəlmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri birinci instansiya məhkəməsinin qəbul etdiyi qərarın ləğvi üçün əsas hesab edilə bilməz. Odur ki, iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Bakı Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, *-*(***)-*****/**** nömrəli qərarı dəyişdirilmədəņsaxlanılmalıdır.
NƏTICƏVI HISSƏ
Azərbaycan Respublikasının Inzibati-Prosessual Məcəlləsinin 82, 87, 89, 90 və 94cü̧maddələrini̧rəhbəŗtutaraq,̧məhkəmə̧kollegiyası
qərara aldı:
Iddiaçı̧İddiaçı̧tərəfindəņverilmiş̧apellyasiya̧şikayəti̧təmiņedilməsin. Bakı Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, *-*(***)-*****/**** nömrəli qərarı dəyişdirilmədəņsaxlanılsın. Qərardan təqdim olunduğu gündən 1 ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati kollegiyasına kassasiya şikayəti̧verilə̧bilər.̧̧̧̧̧̧̧
Sədrlik edən Hakimlər