AzərbaycaņRespublikası̧adından Qərar Bakı̧şəhəri İş̧№̧2-1(3-6)-206/2026 22.04.2026 BAKI̧APELLYASIYA̧MƏHKƏMƏSI iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə GİRİŞ HİSSƏ Bakı̧Apellyasiya̧Məhkəməsiniņİnzibati̧kollegiyası HakimləŗAğalarov̧HəmiḑAzəŗoğlunuņsədrliyi̧və̧məruzəsi̧ilə, Məmmədova Şərafət Asif qızı və Məmmədov Ceyhun Bəşir oğlundan ibarət tərkibdə, məhkəmə̧iclasınıņkatibi̧Şirinova̧Lamiyə̧Fehruz̧qızınıņkatibliyi, iddiaçı̧İddiaçı, cavabdehiņnümayəndəsi̧̧X2̧iştirakı̧ilə, iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” tələbinə dair Bakı İnzibati Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, e-*-*(***)-*****/**** nömrəli qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti üzrə inzibati işə ##.##.2026cı il tarixdə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında (Bakı şəhəri, Z.Xəlilov küçəsi, 540-cı məhəllə), açıq məhkəmə iclasında şifahi məhkəmə baxışı qaydasında baxaraq̧aşağıdakı̧qərarı̧qəbuļetdi. TƏSVİRİ HİSSƏ İşin halları: İddiaçı ##.##.1964-cü il təvəllüdlü İddiaçı ona 60 yaşının tamam olduğu tarixdən (##.##.2024) güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiyanın təyin edilməsi və həmin tarixdən hesablanıb ona ödənilməmiş pensiyanın ödənilməsi üçün cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına etdiyi müraciət, iddiaçınıņgüzəştli̧iş̧stajınıņ12̧iļ6̧aydaņaz̧təşkiļetməsi̧əsası̧ilə̧təmiņedilməmişdir. İddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, ona 60 yaşının tamam olduğu ##.##.2024-cü il tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi və həmin tarixdən hesablanıb ona ödənilməmiş pensiyanın ödənilməsi öhdəliyinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçının əsaslandırması: İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı ##.##.1980-ci il tarixdən ##.##.1981-ci il tarixə kimi Naxçıvan Muxtar Respublikasında Tikinti Konbinatında dülgər, ##.##.1981-ci ildən ##.##.1982-ci il tarixə kimi Naxçıvan İnşaat Material və konstr Konbinatında fəhlə işləmişdir. O, 1982-1984-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. İddiaçı ##.##.1985-ci ildən ##.##.1986-cı ilə kimi Azərbaycan PSK tikinti materiallarının istehsalatı kombinatında dülgər, ##.##.1986-cı ildən ##.##.1988-ci ilə kimi PMK -101 trestində dülgər, ##.##.1989-cu ildən ##.##.1991-ci ilə qədər Bakı *** №-li Texniki Peşə məktəbinin troleybus sürücülüyünü bitirərək III dərəcəli Troleybus sürücüsü olaraq işləmişdir. O, ##.##.2001-ci ildən ##.##.2012-cü ilə qədər Şampan Hazırlama sexində İ dərəcəli şampanın istehsalı üzrə operator vəzifəsinə təyin edilərək fəaliyyət göstərmiş, ##.##.2013-##.##.2014-cü ilə qədər Kompressor və Qazanxana sexində V dərəcəli maşinist olaraq işləmiş və ##.##.2017-ci ildən “Komprom MMC”-də (“xxxx” MMC) qazanxana operatoru olaraq fəaliyyət göstərmişdir. İddiaçı cavabdehə hazırkı tələblə müraciət etsə də, cavabdeh bundan imtina etmişdir. Ona “xxxx” ASC tərəfindən verilmiş Şəxsin Güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair ##.##.2025-ci il tarixli arayış verilmişdir. Cavabdeh əsassız şəkildə iddiaçının tələbinin təmin edilməsindəņimtina̧etmişdir. Cavabdehin etirazları: Cavabdeh iddiaya dair etirazla məhkəməyə müraciət edərək, qeyd etmişdir ki, cavabdehə təqdim edilən “xxxx” ASC-nin iddiaçıya dair # #### 2025-ci il tarixli, ** nömrəli arayışında ##.##.2013-##.##.2014-cü il tarixləri arasındakı dövr ərzində iddiaçının sözügedən müəssisədə Kompressor və qazanxana sexində maşinist vəzifəsində işlədiyi qeyd olunmuşdur. İddiaçının işlədiyi vəzifənin sözügedən arayışda istinad edilən, yuxarıda qeyd olunan qərarla təsdiq edilmiş siyahıda nəzərdə tutulan amonyaklı soyuducu qurğulara xidmət edən soyuducu qurğuların maşinistləri vəzifəsinə uyğun olmadığı müəyyən edilmişdir. Bu fakt “xxxx” ASC tərəfindən ## ### 2025-ci il il tarixli birgə akt ilə təsdiq edilmişdir. Həmçinin, “xxxx” MMC-nin iddiçıya dair ##.##.2024-cü il tarixli *** nömrəli arayışında ##.##.2023-cü il tarixindən bugünədək baş qazanxana operatoru vəzifəsində işlədiyi qeyd olunmuşdur. Onun işlədiyi baş qazanxana operatoru vəzifəsi isə yeyinti sənayesi bölməsində nəzərdə tutulmamışdır. Göstərilən səbəblərdən də iddiaçının güzəştli iş stajı 12 il 6 aydan az (12 il 25 gün (##.##.2001-##.##.2013-cü il və ##.##.2014- ##.##.2014-cü il tarixləri arasındakı dövrlər) təşkil edir. Cavabdeh tərəfindən ünvanlanan ##.##.2025-ci il tarixli, 3-17-1/3-1- *****/**** nömrəli məktubda qeyd olunmuşdur ki, ümumi iş stajı 29 il 7 ay 17 gün (##.##.1980-##.##.1981-ci il, ##.##.1982-##.##.1984-cü il, ##.##.1985-##.##.1986-cı il, ##.##.1986- ##.##.1988-ci il, ##.##.1989-##.##.1991-ci il, ##.##.2001-##.##.2006-cı il tarixləri arasındakı dövrlər və ##.##.2006-cı il tarixindən sonra 16 il 9 ay) təşkil edir. Eyni zamanda, iddiaçının # ###### 2006-cı il tarixinədək olan əmək stajına uyğun hesablanmış pensiya sığorta kapitalı 13262,66 manat, ##.##.2006cı il tarixindən sonra isə fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya sığorta kapitalı 30556,78 manat olmaqla cəmi pensiya sığorta kapitalı 43819,44 manat təşkil edir. Qeyd olunanları nəzərə alaraq iddiaçının güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyinatı̧qanunvericiliķtələbləri̧baxımındaņmümküņhesab̧edilməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə: Bakı İnzibati Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, e-*-*(***)-*****/**** nömrəli qərarı ilə iddia təmin edilmiş, iddiaçı İddiaçı 60 yaşının tamam olduğu ##.##.2024-cü il tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi və həmin tarixdən ona ödənilməmiş pensiya məbləğinin hesablanıb ödənilməsi vəzifəsinin cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına həvalə edilməsi̧qərara̧alınmışdır. Cavabdeh birinci instansiya məhkəməsinin həmin qərarından apellyasiya şikayəti verərək, qərarın ləğv edilməsi və iddianın təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş̧etmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri: ̧̧̧̧̧̧̧̧Apellyasiya̧şikayətiniņdəlilləri̧etirazıņdəlilləri̧ilə̧eyniliķtəşkiļedir. Tərəflərin iştirakı və izahatları: Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi apellyasiya şikayətini müdafiə edərək və onun məzmununa uyğun izahat verərək apellyasiya şikayətinin təmin olunması, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi və iddianın təmin edilməməsi̧barədə̧qəraŗqəbuļedilməsini̧xahiş̧etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçı apellyasiya şikayətinin dəlillərinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini və birinci instansiya məhkəməsinin qərarınıņdəyişdirilmədəņsaxlanılmasını̧xahiş̧etmişdir. ƏSASLANDIRMA HİSSƏSİ Apellyasiya şikayətinin və iddianın mümkünlüyü: Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 82-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə, sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə̧baxır. Apellyasiya şikayəti qanunla müəyyən olunmuş tələblərə riayət olunmaqla verilmişdir,̧şikayətiņmümküņsayılmaması̧üçüņəsaslaŗyoxdur Məhkəmə kollegiyası iddia tələbi ilə bağlı qeyd edir ki, iddia ərizəsi onun mümkünlüyünü şərtləndirilən tələblərə cavab verməklə təqdim olunmuş və bu səbəbdən mümküņhesab̧edilir.̧ Belə ki, irəli sürülmüş iddia məcburetmə haqqında iddia olmaqla inzibati məhkəmə icraatı̧qaydasında̧baxılmalıdır.̧̧ İPM-in 2.2.2-ci maddəsinə əsasən, inzibati məhkəmə icraatında inzibati orqanın üzərinə inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı müvafiq öhdəliyin qoyulmasına dair iddialara və ya inzibati orqanın hərəkətsizliyindən müdafiəyə dair iddialara (məcburetmə haqqında iddia)̧baxılır.̧ Həmin Məcəllənin 33.1-ci maddəsindən görünür ki, məcburetmə haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı onun arzuladığı inzibati aktı qəbul etmək vəzifəsini cavabdehin üzərinə̧qoymağı̧məhkəmədəņtələb̧edə̧bilər. İddia ümumi mümkünlük şərtləri (iddianın lazımı qaydada qaldırılması, iddiaçının prosessual fəaliyyət qabiliyyətinə malik olması, iddianın ərazi və predmet aidiyyəti və s.) ilə yanaşı xüsusi mümkünlük şərtlərinə də cavab verir. Belə ki, iddiaçı iddia ərizəsində inzibati orqanın müəyyən hərəkətlərin edilməsindən imtina etməsi nəticəsində subyektiv hüquqlarının pozulduğunu irəli sürür. İddiaçı əvvəlcədən eyni məzmunlu tələblə inzibati orqana müraciət etmiş, sonuncu müraciəti təmin etmədiyindən hazırkı məhkəmə mübahisəsi̧yaranmışdır.̧ Faktiki hallar və sübutlar: İş̧materiallarında̧olaņvə̧məhkəmə̧baxışında̧tədqiq̧edilmiş: AA seriyalı ******* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinə əsasən, İddiaçı ##.##.1964-cü il təvəllüdlüdür; İddiaçıya məxsus ИТ-İ № ******* nömrəli, ##.##.1980-ci il tarixli əmək kitabçasına əsasən iddiaçı ##.##.1980-ci il tarixdən ##.##.1981-ci il tarixə kimi Naxçıvan MR-də Tikinti Konbinatında dülgər, ##.##.1981-ci il tarixdən ##.##.1982-ci il tarixə kimi Naxçıvan İnşaat Material və Konstr Konbinatında fəhlə işləmiş, ##.##.1985-ci il tarixdən ##.##.1986-ci il tarixə kimi Azərbaycan PSK tikinti materiallarının istehsalatı kombinatında dülgər, ##.##.1986-cı il tarixdən ##.##.1988-ci il tarixə kimi PMK-101 tresində dülgər, ##.##.1989- cu il tarixdən ##.##.1991-ci ilə qədər Bakı *** №-li Texniki Peşə məktəbinin Troleybus sürücülüyünü bitirərək III dərəcəli Troleybus sürücüsü olaraq işləmişdir. O, ##.##.2001-ci il tarixdən ##.##.2012-cü ilə qədər Şampan Hazırlama sexində İ dərəcəli şampanın istehsalı üzrə operator, ##.##.2012-ci ildən V dərəcəli operator, ##.##.2013-cü il tarixdən ##.##.2014-cü ilə qədər Kompressor və Qazanxana sexində V dərəcəli maşinist olaraq işləmişdir. İddiaçı ##.##.2017-ci il tarixdən “Konfirom MMC”-də qazanxana operatoru olaraq fəaliyyətə başlamış, onun ##.##.2023-cü ildə əmək müqaviləsinə xitam verilmiş və ##.##.2023-cü il tarixdə “xxxx” MMC-də “baş qazanxana operatoru”̧vəzifəsinə̧işə̧qəbuļedilmişdir;̧ İddiaçıya məxsus İZ ******* saylı, ##.##.1982-ci il tarixli hərbi biletə əsasən iddiaçı 1982-1984-cü̧iļtarixlərdə̧hərbi̧xidmətdə̧olmuşdur; Azərbaycan Respublikası “xxxx” ASC-nin məhkəmə sorğusuna ##.##.2025-ci il tarixli cavab məktubunda göstərilmişdir ki, iddiaçı “xxxx”ASC-də ##.##.2001-ci ildən ##.##.2014-cü ilə kimi işləmişdir. ##.##.2001-ci ildə ildə “Şampan hazırlama” sexində operator vəzifəsinə təyin edilmiş, ##.##.2013-cü ildə “Kompressor vo qazanxana” sexində maşinist işinə keçirilmiş, ##.##.2014-cü ildə “Spirt istehsalı və süzməsi, şərabın emalı, şampanlaıma” sexində rektifıkasiya apparatı üzrə operator keçirilmiş, ##.##.2014-cü ildə öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir. O, Şampan hazırlama sexində operator vəzifəsini icra etmiş və eyni zaman bu işləri görmüşdür: şərab çənlərinə karbon qazı (C04) doldurmaq və yoxlamaq, karbon qazını çənlərdən açıb boşaltmaq, təmizləyib işə salmaq, şərab çənlərinə kükürd (sera) vurmaq. Bu iş rejimi təhlükəli iş yeri hesab edilir. O, “Kompressor və qazanxana“ sexində soyuducu qurğuların maşinist vəzifəsini icra etmiş və eyni zaman bu işləri görmüşdür: amiyakla işləyən soyuducu qurğulari işlədərək lazım olan sexləri soyuq qazla təmin etmişdir. Bu iş rejimi təhlükəli iş yeri hesab edilir. İşlədiyi müddət operator və maşinist vəzifəsi 12 il 8 ay 20 gündür. Şampan hazırlama sexində operator (aparatçı) vəzifəsi Azərbaycan Respublikası Nazirlər kabinetinin güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya huququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısının təsdiq edilməsi barədə ##.##.2007-ci il ** saylı qərarı Yeyinti senayesinin 27 bəndli 27.10 hissəsində göstərilmişdir. Eyni zamanda, Kompressor və Qazanxana sexində qurğulara xidmət edən masinist vazifəsi Nazirlər Kabinetinin güzəştli şərtlərlə görə̧35̧bəndli̧(ümumi̧peşələr)̧hissəsinə̧aiddir; Apellyasiya̧icraatı̧zamanı̧verilmiş̧sorğulara̧cavab̧olaraq: “xxxx” MMC-nin ##.##.2026-cı il tarixli məktubuna əsasən, İddiaçı ##.##.2023-cü il tarixdən etibarən “xxxx” MMC-də “Baş qazanxana operatoru” vəzifəsində çalışır. Azərbaycan Dövlət Əməyin Mühafizəsi və X3-Tədqiqat İnstitutunun Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 60-cı maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq, müəssisədə keçirdikləri iş yerlərinin attestasiyası nəticəsində tərtib olunmuş № *** saylı xəritəyə əsasən, İddiaçı əməyi “Orta ağır Ilb” kateqoriyasına aid edilmişdir. Sözügedən vəzifə AR Nazirlər Kabinetinin ## ###### 2007-ci il tarixli ** saylı qərarı ilə müəyyən edilmiş̧güzəştli̧pensiya̧hüququ̧verəņvəzifələŗsiyahısına̧uyğundur. 060 kodu: Bu kod adətən iş zonasının havasında olan zərərli qazları və kimyəvi maddələri ifadə edir. Sənəddə bu, IV sinif təhlükəli maddə olan CO-20 (dəm qazı) ilə əlaqəlidir. 067 kodu: Bu kod səs-küy (şum) amilini bildirir. Xəritədə səs-küyün faktiki səviyyəsi 64̧dBA̧olaraq̧ölçülmüşdür. 068 kodu: Bu kod havanın temperaturu və mikroiqlim (isti/soyuq) şəraitini ifadə edir. Müəssisəniņqazanxanasında̧bu̧temperatuŗ19,8̧°Çolaraq̧qeydə̧alınıb. Müəssisədə keçirilmiş iş yerlərinin attestasiyası nəticələrinə əsasən “Orta ağır” iş şəraiti olan sahə kimi təsnif edilmişdir. İşçi iş vaxtının 80%-dən çox hissəsini bilavasitə qazanxanada,̧yüksəķtemperatur,̧küy̧və̧yanma̧məhsullarınıņtəsiŗdairəsində̧keçirir.̧̧̧ O,̧aşağıdakı̧funksiyaları̧icra̧edir: Buxar və su qızdırıcı qazanların texnoloji rejimdə fasiləsiz işinin təmini; Qazanxana avadanlıqlarının və nəzarət-ölçü cihazlarının göstəricilərinin daimi monitorinqi; Yanacaq sisteminiņtəhlükəsizliyiniņtəmiņedilməsi̧və̧zərərli̧qaz̧emissiyalarına̧nəzarət. İddiaçı qeyd olunan müddət ərzində faktiki olaraq bu işləri tam həcmdə yerinə yetirmiş̧və̧vəzifə̧təlimatına̧uyğuņolaraq̧ağıŗşəraitdə̧fəaliyyəţgöstərmişdir; “xxxx” ASC-nin ##.##.2026-cı il və ##.##.2026-cı il tarixli məktubunda qeyd edilmişdir ki, İddiaçı ##.##.2001-ci ildən ##.##.2014-cü ilə kimi “xxxx” ASC-də işləmişdir. İdarə heyətinin 28/ŞH sayli ##.##.2013-cü tarixli əmri ilə “Kompressor və qazanxana” sexində 5-ci dərəcəli maşinist işinə keçirilmişdir, (əmrin surəti məktuba əlavə edilir) “Kompressor və qazanxana” sexində maşinist (soyuducu qurğuların maşinist) vəzifəsini icra etmiş və eyni zaman aşağıdakı işləri görmüşdür: Kompressor sexində amonyakla işləyən soyuducu qurğuları işlətmiş və tələbat üzrə istehsal sexlərini soyuq qazla təmin etmişdir. Bu göstərilən iş rejimi təhlükəli iş yeri hesab edilir. “Kompressor və qazanxana” sexi bir iş yeri olduğu üçün həm qazanxana sexində həmdə kompressor sexində maşinist vəzifəsini icra etmişdir. Eyni zamanda aşağıda qeyd edlən işləri görmüşdür: Qazanxana sexində oçaq maşınlarına (katiyol) və kompressor sexində isə amayakla işləyən soyuducu qurğuların işləməsinə nəzarət etmişdir. Kollektiv müqavilədə soyuducu kompressor və qazanxana maşinist vəzifəsi zərərli və ağır peşə kimi siyahıya əlavə edilmişdir. Kompressor və Qazanxana sexində qurğuların işləməsinə nəzarət edən maşinist vəzifəsi zərərli və ağır iş yeri olduğu üçün Azərbaycan Respublikası Nazirlər kabinetiniņgüzəştli̧şərtlərlə̧yaşa̧görə̧35̧bəndli̧(ümumi̧peşələr)̧hissəsinə̧aiḑedilir. Tətbiq edilən hüquq: Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası: Maddə̧38.̧Sosiaļtəminaţhüququ İ.̧Həŗkəsiņsosiaļtəminaţhüququ̧vardır. ... III. Hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş̧digəŗhallarda̧sosiaļtəminaţhüququna̧malikdir. ... “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: Maddə̧7.̧Yaşa̧görə̧əməķpensiyasınıņtəyiņedilməsi̧şərtləri 63̧yaşına çatmış kişilərin və̧60̧yaşına çatmış qadınlarıņfərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25̧iļsığorta stajı olduqda (2017-ci il ####un #dəķyaşa görə əmək pensiyası̧təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası̧hüququ̧vardır. Qeyd.̧Bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kişilərin yaş həddi 2017-ci il ####un #-dən başlayaraq 2021-ci il ####un #-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci il ####un #-dəņbaşlayaraq̧2027-ci̧iļ####uņ#-dəķhəŗiļ6̧ay̧artırılır. 9.1. Axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən incəsənətin xüsusi sahələrinin, yeraltı, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərin (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiq etdiyi siyahısında nəzərdə tutulan işlərdə azı 12 il 6 ay çalışmış kişilərin və azı 10 il çalışmış qadınların bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şərtlər daxilində yaş həddi 5 il azaldılmaqla yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. (##.##.2022-ci il tarixdən qüvvəyə minmiş “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə ## ### 2022-ci il tarixli Qanunun keçid müddəalarına əsasən Bu Qanunla “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun yeni redaksiyada verilmiş 9.1 – 9.3-cü, 9.6-cı, 9.7-ci və 14.4-cü maddələri əmək pensiyalarının bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən əvvəlki dövr üçün təyin edilməsi və ya yenidən hesablanması hallarına münasibətdə tətbiq edilmir.) 1.0.2. sosial sığorta stajı (bundan sonra - sığorta stajı) əmək pensiyası hüququnun müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan iş və ya digər fəaliyyət dövrlərinin (müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödəmək şərtilə) və eləcə də müvafiq̧qanunvericiliklə̧sığorta̧stajına̧daxiļediləņdigəŗdövrləriņməcmusudur. 21.1. Qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xarakterindən və müddətindən asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin hərbi qulluqçuların, eləcə də hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin, vəzifəyə seçilmiş və ya təyin edilmiş şəxslərin iş, hərbi̧xidməţvə̧ya̧digəŗfəaliyyəţmüddətləri̧sığorta̧stajına̧daxiļedilir. 21.2.3. müddətli həqiqi hərbi (alternativ) xidmət (1992-ci il ######ın #-dək keçmiş SSRİ-nin ərazisində müddətli həqiqi hərbi xidmət dövrü daxil olmaqla) və müvafiq icra hakimiyyəti orqanında qeydiyyatdan keçmiş özünümüdafiə dəstələrində və birləşmələrində olduğu müddət, müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarında və hərbi xidmət nəzərdə tutulmuş digər dövlət orqanlarında (dövlət orqanlarının strukturuna daxil olan qurumlarda)̧xidməţmüddəti. 22.1. Əmək pensiyası hüququ verən sığorta stajının hesablanması təqvim (illər, aylar,̧günlər)̧əsasında̧həyata̧keçirilir. 23.2. 1992-ci il ######ın #-dək keçmiş SSRİ-nin ərazisində qazanılmış əmək stajı bu maddədə göstərilən şərt nəzərə alınmadan ümumi qaydada sığorta stajına daxil edilir. “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: Maddə̧67.̧̧İş̧stajına̧daxiļediləņəməķfəaliyyətiniņnövləri Mülkiyyət və təsərrüfatçılıq formalarından asılı olmayaraq müəssisələrdə, idarələrdə, təşkilatlarda və kooperativlərdə əmək müqaviləsi və ya üzvlük əsasında əmək fəaliyyəti̧xarakterindəņvə̧müddətindəņasılı̧olmayaraq̧ümumi̧iş̧stajına̧daxiļedilir. Əgər kolxoz üzvü ictimai təsərrüfatda müəyyən edilmiş əmək iştirakı minimumunu üzürlü səbəb olmadan yerinə yetirməyibsə, 1965-ci ildən sonrakı dövr üçün kolxozda iş stajı hesablanarkən iş vaxtı bu dövrdə müəyyən olunmuş minimum əmək iştirakı normasına̧görə̧faktiķmüddəţüzrə̧nəzərə̧alınır. İş̧stajına̧bunlardaņbaşqa̧aşağıdakılaŗdaxiļedilir: ... v) hərbi (alternativ) xidmət və Müdafiə Nazirliyində qeydiyyatdan keçmiş özünümüdafiə dəstələrində və birləşmələrində olmaq, milli təhlükəsizlik, daxili işlər, ̧Dövləţ̧sərhədini̧̧̧mühafizə̧̧və̧Prezidenti̧mühafizə̧orqanlarında̧xidməţmüddəti; ... ğ) ali, orta ixtisas; texniki peşə məktəblərini bitirmiş şəxslərin təhsil müddəti, habelə kadr hazırlayan kurslarda, ixtisasartırma və yenidən ixtisaskeçmə kurslarında,̧̧aspiranturada,̧̧doktoranturada̧və̧kliniķordinaturada̧təhsiļmüddəti; ... Maddə̧69.̧İş̧stajınıņtəsdiq̧edilməsi̧qaydası İş stajı müəyyən edilmiş qaydada idarə, müəssisə və təşkilatın verdiyi sənədə əsasəņtəsdiq̧edilir.̧İş̧stajını̧sübuţedəņəsaşsənəḑəməķkitabçasıdır. ... Əmək kitabçası və ya bu kitabçada müvafiq qeydlər olmadıqda mövcud iş stajını sübuţetməķqaydasını̧AzərbaycaņRespublikasınıņNazirləŗKabineti̧müəyyənləşdirir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2022-ci il ## ##### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydası”: 1.1. Bu Qayda “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun (bundan sonra – Qanun) 5.3-cü maddəsinə əsasən hazırlanmışdır və bu Qaydanın 1.2-ci bəndi nəzərə alınmaqla, əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi qaydasını müəyyən edir. 4.1. Əmək pensiyasının təyin edilməsi zamanı nəzərə alınan sosial sığorta stajı aşağıdakılara̧əsasəņmüəyyəņedilir: 4.1.1.̧2006-cı̧iļ######ıņ#-dəķolaņdövŗüzrə:
1. “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və bu sahədə münasibətləri tənzimləyən digər normativ hüquqi aktlara uyğun olaraq məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xüsusiyyətlərindən və müddətindən asılı olmayaraq, müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin iş müddəti əmək fəaliyyəti barədə sənədlərə (əmək kitabçası, o olmadıqda işəgötürənin arayışı və ya dövlət arxivinin arayışı), həmin sənədlərin mötəbərliyinə əsaslı şübhələr olduğu hallarda Fond tərəfindən işəgötürəndə, dövlət arxivində və Fondda saxlanılan məlumatların üzləşdirilməsi nəticəsində̧tərtib̧olunaņakta̧əsasən;
2. seçkili və ya təyinatlı vəzifə tutan şəxslərin fəaliyyət müddəti barədə əmək kitabçasında qeydlər olmadıqda, həmin şəxslərin vəzifəyə seçildiyi və ya təyin edildiyi orqanıņarayışına̧əsasən;
3. hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin fəaliyyət müddəti məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi haqqında mədaxil qəbzlərinə̧və̧ya̧bu̧Qaydaya̧*̧nömrəli̧Əlavəyə̧əsasən;
4. əyani təhsil dövrünü təsdiq edən müvafiq sənədə (təhsil müəssisəsinin arayışı, arxiv̧arayışı̧və̧s.)̧əsasən;
5. kolxozlarda əmək fəaliyyəti dövrünü təsdiq edən müvafiq sənədə (kolxozçunun əmək kitabçası (müəyyən edilmiş əmək iştirakı minimumunun yerinə yetirilməsi barədə qeydiņolması̧şərtilə)̧əsasən;
6. işləməyən ananın körpə uşaqlarına qulluq etdiyi və ya uşağa qulluğa görə qismən ödənişli sosial məzuniyyət dövrləri uşaqların doğum haqqında şəhadətnamələrinə əsasən; 4.1.2. 2006-cı il ######ın #-dən sonrakı dövr üzrə – dövlət sosial sığorta sistemində fərdi̧uçoţ(bundaņsonra̧–̧fərdi̧uçot)̧məlumatlarına̧əsasən; 4.1.3. işçinin işəgötürən tərəfindən hesablanmış əməkhaqqına məcburi dövlət sosial sığorta̧haqqı̧ödəniləņiş̧müddəti̧–̧fərdi̧uçoţməlumatlarına̧əsasən; ...
Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 2017-ci il ## ###### tarixli ** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş ““Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları” (##.##.2022-dək qüvvədə olan): 3.1. Sığortaolunanların qazanmış olduqları pensiya hüquqlarının müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan sığorta stajı əhatə etdiyi dövrə uyğun olaraq aşağıdakılardan ibarətdir: 3.1.1. Qanunun qüvvəyə mindiyi ##.##.2006-cı il tarixədək sığortaolunanların qazanılmış̧əməķpensiyası̧hüquqlarınıņnəzərə̧alınması̧üçüņümumi̧iş̧stajı; 3.1.2. Qanunun qüvvəyə mindiyi tarixdən sonra əmək pensiyası hüququnun yarandığı̧tarixədəķolaņmüddəţüzrə̧sosiaļsığorta̧stajı. 3.2. 2006-cı il ######ın #-dək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün iş stajı aşağıdakı sənədlər üzrə PAS-a daxil edilmiş məlumatlara̧əsasəņmüəyyəņedilir: 3.2.1.̧əməķkitabçası; 3.2.2. əmək fəaliyyəti barəsində sənədlər üzrlü səbəbdən (təbii fəlakət, qəza, dağıntı, yanğın, hərbi əməliyyatlar, milli münaqişə və digər fövqəladə hallarla bağlı) təqdim edilə bilmədikdə və həmin sənədləri başqa qaydada bərpa etmək mümkün olmadıqda,̧məhkəməniņqanuni̧qüvvəyə̧minmiş̧qərarı; ... “Qaydalar”a * nömrəli əlavə olan “Əmək pensiyasının təyin olunması üçün zəruri sənədlərin Siyahısı”nın 2.4.1-ci bəndinə görə, Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən yaşa görə pensiya təyin edilməsi üçün şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına̧daiŗiş̧yeriniņarayışı̧təqdim̧edilməlidir.
Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsi: 58.7. Sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. 68.1. Məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsaşolmuş̧səbəbləŗgöstərilməlidir. 68.2. Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla̧əsaslandırılmalıdır. 87.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apellyasiya tələbi həddində̧dəyişdirilə̧bilər. 87.8. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qərarını əsaslandırmağa borcludur. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxladıqda, həmin qərardakı əsaslara istinad edə bilər. Lakin hər bir halda apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarında apellyasiya şikayətinin dəlillərinə̧münasibəţbildirilməlidir.
Məhkəmənin mövqeyi: Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə və onun hüquqi əsaslandırması̧ilə̧razılaşaraq̧aşağıdakılarıņqeyḑedilməsini̧zəruri̧hesab̧edir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və beynəlxalq-hu̧quqi aktlar sosial təminat hu̧ququnu əsas insan və vətəndaş hu̧quqlarından biri kimi təsbit edir. Sosial təminat hu̧ququ qanunla mu̧əyyən edilmiş hallarda və hədlərdə pensiya almaq hu̧ququnu da ehtiva edir. Pensiya hu̧ququ sosial təminatın tərkib hissəsi və onun qanunla̧mu̧əyyəņolunmuş̧əņmu̧hu̧m̧formasıdır. Əmək pensiyası qanunla nəzərdə tutulmuş qayda və şərtlərlə müəyyən edilən və məcburi dövlət sosial sığortaolunanların onlara əmək pensiyası təyin olunduqdan əvvəl aldıqları əmək haqqı və digər gəlirlərin, yaxud sığortaolunanların ölümü ilə əlaqədar onların ailə üzvlərinin itirdikləri gəlirlərin kompensasiyası məqsədilə vətəndaşlara ödənilən aylıq pul ödənişidir. Başqa sözlə, sığortaolunanın əmək pensiyası ona pensiya təyin olunduqdan əvvəl aldığı əməkhaqqı və digər gəlirlərin kompensasiyası məqsədilə veriləņpuļödənişidir. Sadalanan qanunvericilik normalarının təhlili göstərir ki, iddiaçıya 60 yaşdan güzəştli şərtlərlə̧yaşa̧görə̧pensiya̧təyiņolunması̧üçüņiki̧elemenţbirlikdə̧mövcuḑolmalıdır: a)̧İddiaçınıņ##.##.2024-cü̧ilə̧qədəŗazı̧25̧iļümumi̧iş̧stajınıņmövcuḑolması; b) İddiaçının ##.##.2024-cü ilə qədər azı 12 il 6 ay güzəştli iş stajının mövcud olması. İş materiallarından görünür ki, iddiaçının 60 yaşının tamam olduğu tarixə (##.##.2024-cü̧il)̧ümumi̧stajı̧cavabdeḩtərəfindəņmübahisələndirilməmişdir. Cavabdehin imtina məktubunda, etirazında yeganə mu̧bahisə etdiyi məsələ iddiaçının işlədiyi vəzifələrin arayışlarda istinad edilmiş vəzifələrə aid olmamasıdır. Cavabdehin mübahisəsiz qəbul etdiyi güzəştli iş stajı 12 il 25 gündür (##.##.2001- ##.##.2013 və ##.##.2014-##.##.2014). Güzəştli iş stajı kimi qəbul edilməyən dövrlər iddiaçının “xxxx” ASC-də işlədiyi ##.##.2013-##.##.2014-cü il dövrü və “xxxx” MMC-də ##.##.2023-cü̧iļtarixdəņişlədiyi̧dövrdür. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin ##.##.2020-ci il tarixli, *-***/** saylı İcmal məktubunda göstərilmişdir ki, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin normalarına uyğun olaraq iddiaçının işlədiyi müəssisədən onun zərərli əmək şəraitində işləməsinə dair arayış (güzəştli iş arayışı) tələb edilməli və həmin sənəd iş materiallarına əlavə olunmalıdır. İş yerindən əldə edilən həmin sənəd məzmunca iddiaçının arayışda qeyd olunan işlərdə və müddətlərdə zərərli əmək şəraitində işləməsini müəyyən etməyə imkan verməli, ümumi ifadələrdən istifadə edilməməli, iddiaçının işlədiyi sahələr, peşələr və vəzifələr müvafiq icra hakimiyyətinin təsdiq etdiyi siyahılarda təsbit olunmuş aidiyyəti kodlara uyğunluğu göstərilməlidir. Məhkəmə qərarının əsaslandırılması zamanı iddiaçının zərərli əmək şəraitində işlədiyi dövrün siyahıda nəzərdə tutulan hansı sahəyə və koda uyğun olması dəqiq göstərilməlidir. Bu halda məhkəmə iddiaçının gördüyü iş, tutduğu vəzifə və malik olduğu peşə ilə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən iş, vəzifə və peşə arasındakı uyğunluğu (eyniliyi) işin konkret halları (iddiaçının tutduğu vəzifəyə və malik olduğu peşəyə görə gördüyü işin xarakteri, habelə işlədiyi müəssisənin fəaliyyət istiqaməti və s.) nəzərə alınmaqla müəyyən edə bilər. Bu zaman nəzərə alınmalıdır ki, burada söhbət müxtəlif işlərin, vəzifələrin və peşələrin adlarının eyniliyinin müəyyən edilməsindən deyil, şəxsin təyin olunduğu işə, vəzifəyə və peşəyə görə bilavasitə icra etdiyi funksional vəzifənin (işin) eyniliyin müəyyən olunmasından gedir. Məhkəmə kollegiyası iddiaçının “xxxx” MMC-də ##.##.2023-cü il tarixdən işlədiyi dövrün güzəştli iş stajına daxil edilməməsi ilə bağlı cavabdehin dəlilləri (siyahının yeyinti sənayesi bölməsində nəzərdə tutulmaması) ilə razılaşır, həmin dövrü iddiaçı da mübahisələndirmir. Lakin iddiaçının “xxxx” ASC-də işlədiyi ##.##.2013-##.##.2014-cü il dövrü apellyasiya icraatı zamanı araşdırılmış və həmin müəssisəyə sorğular ünvanlanmışdır. “xxxx” ASC-nin ##.##.2026-cı il və ##.##.2026-cı il tarixli məktubunda, iddiaçının işlədiyi kompressor və qazanxana sexində maşinist vəzifəsinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər kabinetinin güzəştli şərtlərlə yaşa görə 35 bəndli (ümumi peşələr) hissəsinə aid edilməsi göstərilmişdir. Həmçinin məktubda vəzifənin güzəştli pensiya hüququna əsas olan xüsusiyyətləri də geniş formada açıqlanmışdır. Belə ki, onun ammonyaklı soyuducu qurğulara̧xidməţetməsi̧vurğulanmışdır. İşin hallarına əsasən, qanunvericiliklə güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün tələb olunan bütün şərtlər iddiaçıya münasibətdə mövcuddur, yəni onun 60 yaşının tamam olduğu vaxta qədər ümumilikdə 25 ildən çox əmək stajı vardır və qanunla müəyyən edilmiş 12 il 6 aydan artıq müddət ərzində o güzəştli şərtlərlə yaşa görə əməķpensiyası̧təyiņedilməsi̧hüququ̧verəņpeşədə̧işləmişdir. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianı təmin etməklə mübahisənin faktiki halları, tərəflərin münasibətləri və tətbiq edilməli olan hüquqla bağlı düzgün nəticəyə gəlmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri birinci instansiya məhkəməsinin qəbul etdiyi qərarın ləğvi üçün əsas hesab edilə bilməz. Odur ki, cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Bakı İnzibati Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, e-*-*(***)-*****/**** nömrəli qərarı qanuni və əsaslı̧olduğu̧üçüņdəyişdirilmədəņsaxlanılmalıdır.
NƏTİCƏVİ HİSSƏ
Azərbaycan Respublikasının İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 82, 87, 89, 90 və 94cü̧maddələrini̧rəhbəŗtutaraq,̧məhkəmə̧kollegiyası
qərara aldı:
Cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi̧Filialı̧tərəfindəņverilmiş̧apellyasiya̧şikayəti̧təmiņedilməsin. Bakı İnzibati Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, e-*-*(***)-*****/**** nömrəli qərarı dəyişdirilmədəņsaxlanılsın. Qərardan təqdim olunduğu gündən 1 ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati kollegiyasına kassasiya şikayəti̧verilə̧bilər.̧̧̧̧̧̧̧
Sədrlik edən Həmid Ağalarov Hakimlər Şərafət Məmmədova Ceyhun Məmmədov