Azərbaycan̈Respublikası̈adından Qərar Bakı̈şəhəri İş̈№̈2-1(3-6)-381/2026 14.04.2026 BAKÏAPELLYASIYÄMƏHKƏMƏSI İddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialına qarşı iş üzrə QƏRARİ (Açar sözlər: “yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi”) Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası, hakimlər X2 (sədrlik edən və məruzəçi),̈X1̈və̈X3̈ibarəẗtərkibdə,̈ Türkan̈Kamran̈qızı̈Əmənovanın̈katibliyi, Cavabdehin̈nümayəndəsïNümayəndə̈iştirakı̈ilə, Bakı İnzibati Məhkəməsinin *-*(***)-*****/**** saylı, ## ###### 2025-ci il tarixli qərarından iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin̈binasındäaçıq̈məhkəmə̈iclasındäbaxaraq,̈aşağıdakı̈qərarı̈qəbul̈etdi. İşin halları
1. Azərbaycan Respublikası vətəndaşının AA ******* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinə əsasən̈İddiaçı̈##.##.1961-cïil̈təvəllüdlüdür.
2. Cavabdeh tərəfindən iddiaçının müraciətinin təmin edilməsindən ## ##### 2025-ci il tarixli, 3-17-1/2-N-86756/2025̈imtinäedilmişdir.
3. İddiaçıya məxsus ИТ-İ seriyalı ******* nömrəli əmək kitabçasına əsasən onun əmək fəaliyyəti aşağıdakı kimi olmuşdur: ##.##.1984 – ##.##.1988; ##.##.1988 – ##.##.1994;̈##.##.2004̈–̈##.##.2006;̈##.##.2009̈–̈##.##.2010.
İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktı
a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
4. İddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna qarşı yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə iddia tələbi ilə̈məhkəməyə̈müraciəẗetmişdir.̈
5. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, ##.##.1961-ci ildə anadan olmuşdur. Müxtəlif illərdə müxtəlif sahələrdə çalışmış və uzun illər əmək fəaliyyəti olmuşdur. 57 yaşında, 3 uşaq anası olduğu üçün ona sosial müavinət təyin edilmişdir. Hazırda müəyyən olunmuş yaş həddinə çatdığına görə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququna malikdir. Bununla bağlı cavabdehə müraciət etsə də, cavabdeh tərəfindən müraciətinin̈təmin̈edilməsindən̈##.##.2025-cïil̈tarixlïməktubläimtinäedilmişdir.
6. Sonradan iddiaçı tərəfindən cavabdehin əsl cavabdehlə əvəz edilməsi barədə ərizə ilə müraciət edilərək Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun əsl cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialı ilə əvəz edilməsi xahiş̈edilmişdir.̈Ərizə̈icraatäqəbul̈edilmişdir.̈
7. Cavabdeh tərəfindən iddia ərizəsinə qarşı münasibət (etiraz) təqdim edilərək iddia tələbinin̈təmin̈edilməməsïbarədə̈qərar̈qəbul̈edilməsïxahiş̈edilmişdir.̈
8. Etiraza əsasən, iddiaçı ##.##.2025-ci il tarixli ərizə ilə Fonda müraciət edərək yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsini xahiş etmiş, Mərkəzi Filial tərəfindən ona ünvanlanan ##.##.2025-ci il tarixli *-**-*/*-N-*****/**** nömrəli məktubla sığorta stajının 6 il 9 ay 25 gün təşkil etməsi səbəbilə müraciətin müsbət həllinin mümkün olmayacağı yazılı şəkildə bildirilmişdir. Bundan sonra iddiaçı məhkəməyə təqdim etdiyi iddia ərizəsində ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Hesab edirlər ki, iddia tələbi əsassızdır. Belə ki, iddiaçı tərəfindən təqdim edilən sənədlərin surətlərində qeyd olunan məlumatlara əsasən cəmi sığorta stajı 6 il 9 ay 25 gün təşkil edir. Eyni zamanda fərdi hesabın sığorta hisəssində qeydə alınmış pensiya kapitalı ##.##.2006-cı il tarixədək 5 il 6 ay 8 gün sığorta stajına uyğun olaraq 5686,87 manat, ##.##.2006-cı il tarixdən ##.##.2009-cu il tarixədək 549,8 manat olmaqla, ümumilikdə 6236,70 manat (2025-ci il tarixə indeksləşdirilmiş) təşkil edir ki, bu məbləğ iddiaçının pensiya yaşı tamam olan tarixdə qanunvericiliklə tələb olunan 46080 manat pensiya kapitalından azdır və əmək pensiyasının minimum məbləğindən (320 manat) az olmayan pensiya təminatına imkan vermir. “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçriilməsi və ödənilməsi Qaydası”nın 4.1.1-ci yarımbəndinin 6-cı bazasına əsasən işləməyən ananın körpə uşaqlarına qulluq etdiyi və ya uşağa qulluğa görə qismən ödənişli sosial məzuniyyət dövrləri uşaqarın doğum haqqında şəhadətnamələrinə əsasən sosial sığorta stajına daxil edlir. “İşçilərin əmək kitabçasının forması və onun tərtibi qaydaları”na əsasən əmək kitabçasının surətində qeyd edilmiş ##.##.1988-ci il tarixdən ##.##.1994-cü il tarixədək olan dövrün doldurulma qaydası pozulduğu üçün (işdənçıxma qeydi kiril qrafikalı əlifba ilə yazılmış möhürlə təsdiqlənmişdir) həmin dövrün sosial sığorta stajına daxil edilməsi qanunvericiliklə mümkün hesab edilmir. Qeyd olunanlara əsasən bildirirlər ki, iddiaçı tərəfindən övladlarının doğum haqında şəhadətnamələri, eyni zamanda ##.##.1988-ci il tarixdən ##.##.1994-cü il tarixədək olan dövr üzrə əmək fəaliyyətini təsdiq edən sənədlər təqdim edilsə belə ümumi sığorta stajı 25 ilə tamamlanmayacaqdır. Qeyd olunanları nəzərə alaraq bildirirlər ki, ümumi sığorta stajı qanunla yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yaranması üçün kifyaət etmədiyindən (Qanunla nəzərdə tutulan müddətdən (25 ildən) az olduğuna görə) iddiaçı İddiaçı yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. Məlumat üçün bildirilmişdir ki, əlavə sənədlər təqdim ediləcəyi təqdirdə müvafiq qaydada araşdırıldıqdan sonra sığorta stajı qanunvericiliklə tələb olunan göstəricilərə uyğun gələrsə iddiaçının pensiya təminatı hüququna yenidən baxıla bilər. “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 7.0.2-ci maddəsinə əsasən yaşa görə sosial müavinət əmək qabiliyyəti olmayan şəxsin əmək pensiyası hüququ olmadıqda və işləmədikdə təyin edilir. Qeyd edilən maddənin tələblərinə əsasən iddiaçıya ##.##.2018-ci il tarixdən 3 və daha çox uşaq doğub 8 yaşınadək tərbiyə etmiş 57 yaşına çatmış qadın kimi yaşa görə müavinət təyin edilmiş, hazırda ödənişi 220 manat məbləğində olmaqla davam etdirilir. Beləliklə, iddiaçıya yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsïbarədə̈tələbïqanunïvə̈əsaslı̈sayıläbilməz.̈
9. Bakı İnzibati Məhkəməsinin *-*(***)-*****/**** saylı, ## ###### 2025-ci il tarixli qərarı ilə̈iddianın̈təmin̈edilməməsïqəraräalınmışdır.̈
10. Məhkəmə öz mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, hazırki işin hallarından müəyyən edilir ki, iddiaçı ##.##.1961-ci il təvəllüdlü olmaqla ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün qanunvericiliklə müəyyən edilmiş yaş həddinə ##.##.2025-ci il tarixində çatmışdır. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 7-ci maddəsinə əsasən müvafiq yaşa çatmış şəxslərin fərdi şəxsi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiaysının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il ####un #-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Həmin Qanunun 7ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kişilərin yaş həddi 2017-ci il ####un #-dən başlayaraq 2021- ci ilin iyulun 1-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci iyulun 1-dən başlayaraq 2027-ci il ####un #-dək hər il 6 ay artırılır) ##.##.2024-cü il tarixindən ##.##.2025-ci il tarixinədək pensiya yaş həddi qadınlar üçün 64 yaş müəyyən edilib. İddiaçı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdığı üçün ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün cavabdehə müraciət etmiş, lakin cavabdeh tərəfindən ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsindən ümumi iş stajının qanunla yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yaranması üçün kifayət etməməsi (25 ildən̈az̈olması)̈əsası̈ilə̈imtinäedilmişdir.̈
11. Məhkəmə hesab edir ki, cavabdehin imtinası qanuni və əsaslı olmuşdur. Belə ki, iddiaçıya məxsus əmək kitabçasındakı məlumatlara əsasən müəyyən edilmişdir ki, onun əmək fəaliyyəti aşağıdakı kimi olmuşdur: ##.##.1984 – ##.##.1988; ##.##.1988 – ##.##.1994; ##.##.2004 – ##.##.2006; ##.##.2009 – ##.##.2010. Onun əmək kitabçasındakı qeydlərə əsasən ümumi əmək stajı – 13 il 3 ay 9 gün təşkil edir. Göründüyü kimi, onun əmək stajına hətta cavabdeh tərəfindən mübahisələndirilən ##.##.1988 – ##.##.1994-cü illəri əhatə edən dövrlər, həmçinin övladlarının doğum haqqında şəhadətnamələri təqdim edilməklə onlara qulluğa görə qismən ödənişli sosial məzuniyyət dövrləri belə daxil edilsə onun ümumi iş stajı 25 ildən az təşkil edir.
12. Bununla belə məhkəmə xüsusilə qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, işin hallarından göründüyü kimi, iddiaçının fərdi hesabınn sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı ##.##.2006-cı il tarixdən ##.##.2009-cu il tarixədək 549.83 manat təşkil edir. Lakin, ona ##.##.2018-ci il tarixdən 3 və daha çox uşaq doğub 8 yaşınadək tərbiyə etmiş 57 yaşına çatmış qadın kimi yaşa görə müavinət təyin edilərək, hazırda ödənişi 220 manat olmaqla davam etdirildiyindən “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 22-1.2-ci və 22-1.5-ci maddələrinə müvafiq olaraq ona avtomatlaşdırılmış qaydada yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi (ona təyin edilmiş sosial müavinət yaşa görə sosial müavinət olduğundan eyni növ̈əmək pensiyasınä(yaşägörə̈əmək̈pensiyasına)̈keçirilməsi)̈yol̈verilməzdir.̈
b) Apellyasiya instansiya məhkəməsində icraat
Apellyasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
13. Qərardan iddiaçı apellyasiya şikayəti verərək, Bakı İnzibati Məhkəməsinin *-*(***)- *****/**** saylı, ## ###### 2025-ci il tarixli qərarının ləğv edilməsini və iddianın təmin edilməsïbarədə̈qərar̈qəbul̈edilməsinïxahiş̈etmişdir.̈̈̈̈̈
c) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
14. Apellyasiya şikayəti iddia ərizəsinin dəlilləri ilə oxşar məzmunda olmaqla əlavə onunla əsaslandırılmışdır ki, məhkəmə hesab etmişdir ki, iddiaçının fərdi hesabının sıg̈orta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı ##.##.2006-cı il tarixdən ##.##.2009-cu il tarixədək 549.83 manat təşkil etsə də, ona ##.##.2018-ci il tarixdən 3 və daha çox uşaq dog̈ub 8 yaşınadək tərbiyə etmiş 57 yaşına çatmış qadın kimi yaşa görə müavinət təyin edilərək, hazırda ödənişi 220 manat olmaqla davam etdirildiyindən “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 22-1.2-ci və 22- 1.5- ci maddələrinə müvafiq olaraq ona avtomatlaşdırılmış qaydada yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi (ona təyin edilmiş sosial müavinət yaşa görə sosial müavinət oldug̈undan eyni növ əmək pensiyasına (yaşa görə əmək pensiyasına) keçirilməsi) yol verilməzdir. Hesab edirlər ki, hazırkı mövqe və maddə iddiaçının əleyhinə şərh oluna bilməz. Belə ki, qanunun 22-1.5-ci maddəsi 2024-cü ilin iyun ayında qüvvəyə minib. Həmin vaxt isə iddiaçının artıq 63 yaşı var idi və ona əmək pensiyası düşürdü. Həmin vaxt yaşa görə sosial müavinət alanların eyni növ pensiyaya keçmək üçün “Əmək pensiyaları haqqında” qanunun 22-1.5-ci maddəsindəki məhdudiyyət yox idi. Digər tərəfdən iddiaçı 2018-ci ilin mart ayında yaşa görə sosial müavinət almag̈a başlayarkən də qanunun 22-1.5-ci maddəsində olmayan məhdudiyyəti indi ona tətbiq etmək ədalətli deyildir. Bəlkə də iddiaçı 2018-ci ildə həmin məhdudiyyəti bilsəydi, sosial müavinətdən imtina edib pensiyanı gözləyərdi.
ç) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
15. Apellyasiya şikayətinə iddia ərizəsinə yazılı etiraza uyğun yazılı etiraz daxil olmuşdır. d) Prosses iştirakçılarının izahatlar
16. Məhkəmə kollegiyasının iclasında cavabdehin nümayəndəsi apellyasiya şikayətinin təmin̈olunmamasını̈xahiş̈etmişdir.
17. Məhkəmə Kollegiyasının iclası barədə lazımı qaydada xəbərdar edilmiş iddiaçı məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. İddiaçının nümayəndəsi və vəkili Vəkil elektron kabinetə ərizə yerləşdirərək, başqa məhkəmə iclasında olduğunu və çatmağa çalışdığını bildirsə də, iştirak etməmişdir. Məhkəmə Kollegiyası İPM-in 62.3cü̈maddəsinə̈əsasən̈işə̈baxılmasını̈mümkün̈hesab̈etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq
18. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 38-ci maddəsinin İ və III hissəsinə əsasən, hər kəsin sosial təminat hüququ vardır və hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş̈digər̈hallardäsosial̈təminaẗhüququnämalikdir. 60-cı maddəsinin İ və II hissələrinə əsasən, hər kəsin hüquq və azadlıqlarının məhkəmədə̈müdafiəsinə̈təminaẗverilir.̈
19. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: Maddə 7. Yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi şərtləri 63̈yaşına çatmış kişilərin və̈60̈yaşına çatmış qadınların̈fərdi şəxsi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25̈il̈sığorta stajı olduqda (2017-ci il ####un #dək̈yaşa görə əmək pensiyası̈təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası̈hüquqüvardır.̈ Qeyd.̈Bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kişilərin yaş həddi 2017-ci il ####un #-dən başlayaraq 2021-ci il ####un #-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci il ####un #-̈dən̈başlayaraq̈2027-cïil̈####un̈#-dək̈hər̈il̈6̈aÿartırılır. Maddə̈22-1.̈Əmək pensiyasının avtomatlaşdırılmış qaydada təyinatı zamanı 2006-̈cı̈il̈yanvarın̈1-dək̈olan̈sığortästajının̈hesablanması̈xüsusiyyətləri 22-1.1. 2019-cu il ######ın #-dən etibarən sığortaolunanın əmək pensiyası avtomatlaşdırılmış qaydada təyin edilərkən, onun fərdi şəxsi hesabının sığorta hissəsində 2018-ci ilin # #### tarixinə qeydə alınmış pensiya kapitalı olduqda, 2006-cı il ######ın #-dək olan sığorta stajı bu Qanunun 22-1.2-ci maddəsinə uyğun olaraq̈hesablanır.̈ 22-1.2. 2019-cu il ######ın #-dən etibarən sağortaolunanın 2006-cı il ######ın #dək olan sığorta stajı, bu Qanunun 22-1.1-ci və 22-1.4-cü maddələrinin tələbləri nəzərə̈alınmaqla,̈aşağıdakı̈qaydadähesablanır:̈ 22-1.2.1. 2019-2025-ci illərdə bu Qanunun 7-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş yaş həddinə çatmış sığortaolunanä(bu Qanunun 8-ci maddəsinin müddəaları nəzərə alınaraq həmin maddədə göstərilən şəxslər də daxil olmaqla)̈yaşa görə əmək pensiyası təyin edilərkən onun 2006-cı il ######ın #-dək olan sığorta stajı 25 il, 2026cı̈ildən̈etibarən̈isə̈hər̈təqvim̈ilïüçün̈bir̈il̈azaldılmaqlähesablanır; 22-1.5. 2019-cu il ######ın #-dək “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən təyin edilmiş̈aylıq̈sosial müavinətlərin bu Qanunun 22-1.2-ci maddəsi tətbiq edilərək̈eyni növ̈əmək pensiyalarına keçirilməsinə̈yol̈verilmir.
20. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin *** nömrəli ## ##### 2022-ci il tarixli “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydası”nın: 3.1. sığortaolunanların qazanmış olduqları pensiya hüquqlarının müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan sığorta stajı əhatə etdiyi dövrə uyğun olaraq Qanunun qüvvəyə mindiyi ##.##.2006-cı il tarixədək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası̈hüquqlarının̈nəzərə̈alınması̈üçün̈ümumïiş̈stajından̈ibarətdir.̈ 3.2. 2006-cı il ######ın #-dək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün iş stajı əmək kitabçası, əmək fəaliyyəti barəsində sənədlər üzrlü səbəbdən (təbii fəlakət, qəza, dağıntı, yanğın, hərbi əməliyyatlar, milli münaqişə və digər fövqəladə hallarla bağlı) təqdim edilə bilmədikdə və həmin sənədləri başqa qaydada bərpa etmək mümkün olmadıqda, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı, mülki aviasiya uçuş və uçuş-sınaq heyətində işləyən şəxsi işəgötürənin arayışı (* nömrəli əlavə) üzrə PAS-a daxil edilmiş məlumatlara əsasən müəyyən̈edilir.̈ 4.1. Əmək pensiyasının təyin edilməsi zamanı nəzərə alınan sosial sığorta stajı aşağıdakılaräəsasən̈müəyyən̈edilir:̈ 4.1.1.̈2006-cı̈il̈######ın̈#-dək̈olan̈dövr̈üzrə:
1. “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və bu sahədə münasibətləri tənzimləyən digər normativ hüquqi aktlara uyğun olaraq məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xüsusiyyətlərindən və müddətindən asılı olmayaraq, müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin iş müddəti əmək fəaliyyəti barədə sənədlərə (əmək kitabçası, o olmadıqda işəgötürənin arayışı və ya dövlət arxivinin arayışı), həmin sənədlərin mötəbərliyinə əsaslı şübhələr olduğu hallarda Fond tərəfindən işəgötürəndə, dövlət arxivində və Fonddämühafizə edilən̈məlumatların üzləşdirilməsïnəticəsində̈tərtib̈olunan̈aktäəsasən;̈ ...
6. işləməyən ananın körpə uşaqlarına qulluq etdiyi və ya uşağa qulluğa görə qismən ödənişli sosial məzuniyyət dövrləri uşaqların doğum haqqında şəhadətnamələrinə̈əsasən;
21. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsi:
Maddə 12.1 məhkəmə proses iştirakçılarının izahatları, ərizə və təklifləri ilə, onların təqdim etdikləri sübutlarla və işdə olan diger materiallarla kifayətlənməyərək, mübahisənin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları xidməti vəzifəsinə̈görə̈araşdırmağäborcludur. Maddə 68.1 məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün̈əsas̈olmuş̈səbəblər̈göstərilməlidir. Maddə 68.2-məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları̈faktlar̈və̈sübutlarläəsaslandırılmalıdır. Maddə 82. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmçinin bu Məcəllənin 12-ci maddəsinin tələblərinə əsasən yeni təqdim olunmuş sübutları (sübutetmə̈vasitələrini)̈və̈faktları̈(faktikïhalları)̈dänəzərə̈alır. Maddə 87.6 Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apellyasiyätələbïhəddində̈dəyişdirilə̈bilər. Maddə 87.7. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi, bir qayda olaraq, mübahisə ilə bağlı işə mahiyyəti üzrə baxaraq həll edir. Məhkəmə icraatının davam etdirilməsinin zəruri olduğu aşağıdakı müstəsna hallarda apellyasiya instansiyası məhkəməsi, barəsində şikayət verilmiş məhkəmə qərarını ləğv edərək işïmüvafiq̈inzibatïməhkəməyə̈göndərə̈bilər: Maddə 87.7.1.̈inzibatïməhkəmədə icraat zamanı yol verilmiş ciddi prosessual pozuntular səbəbindən əhəmiyyətli sayda və ya geniş həcmdə sübutların araşdırılması̈tələb̈olunduqda; Maddə̈87.7.2.̈inzibatïməhkəmə̈tərəfindən̈mahiyyətïüzrə̈qərar̈qəbul̈edilmədikdə; Maddə 87.8. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qərarını əsaslandırmağa borcludur. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxladıqda, həmin qərardakı əsaslara istinad edə bilər. Lakin hər bir halda apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarında apellyasiya şikayətinin dəlillərinə̈münasibəẗbildirilməlidir. Maddə 94.1 Kassasiya şikayəti məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 1 ay, məhkəmə qərardadının təqdim olunduğu gündən, həmçinin bu Məcəllənin 131.3-cü və 132.3-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş hallardä10 gün müddətində̈müvafiq̈apellyasiyäinstansiyası̈məhkəməsïvasitəsïilə̈verilir.
Apellyasiya baxışının hədləri
22. Apellyasiya şikayətində qərar tam mübahisələndirildiyindən birinci instansiya məhkəməsinin̈aktı̈bütövlükdə̈yoxlanılır.
23. Qanunun tələbinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasındämahiyyətïüzrə̈tam̈həcmdə̈baxır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
24. Əvvəla məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, iddiaçının iddiası mümkünlük şərtlərinə cavab̈verir.̈İddiäqaldırmaqdäiddiaçı̈subyektiv̈hüquqämalik̈olmuşdur.
25. Daha sonra məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, hazırki işin hallarından müəyyən edilir ki, iddiaçı ##.##.1961-ci il təvəllüdlü olmaqla ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün qanunvericiliklə müəyyən edilmiş yaş həddinə ##.##.2025-ci il tarixində çatmışdır. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 7-ci maddəsinə əsasən müvafiq yaşa çatmış şəxslərin fərdi şəxsi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiaysının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il ####un #-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Həmin Qanunun 7ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kişilərin yaş həddi 2017-ci il ####un #-dən başlayaraq 2021- ci ilin iyulun 1-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci iyulun 1-dən başlayaraq 2027-ci il ####un #-dək hər il 6 ay artırılır) ##.##.2024-cü il tarixindən ##.##.2025-ci il tarixinədək pensiya yaş həddi qadınlar üçün 64 yaş müəyyən edilib. İddiaçı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdığı üçün ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün cavabdehə müraciət etmiş, lakin cavabdeh tərəfindən ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsindən ümumi iş stajının qanunla yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yaranması üçün kifayət etməməsi (25 ildən̈az̈olması)̈əsası̈ilə̈imtinäedilmişdir.̈
26. Məhkəmə Kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi ilə razılaşaraq hesab edir̈ki,̈cavabdehin̈imtinası̈qanunïvə̈əsaslı̈olmuşdur.̈
27. Belə ki, iddiaçıya məxsus əmək kitabçasındakı məlumatlara əsasən müəyyən edilmişdir ki, onun əmək fəaliyyəti aşağıdakı kimi olmuşdur: ##.##.1984 – ##.##.1988; ##.##.1988 – ##.##.1994; ##.##.2004 – ##.##.2006; ##.##.2009 – ##.##.2010. Onun əmək kitabçasındakı qeydlərə əsasən ümumi əmək stajı – 13 il 3 ay 9 gün təşkil edir. Göründüyü kimi, onun əmək stajına hətta cavabdeh tərəfindən mübahisələndirilən ##.##.1988 – ##.##.1994-cü illəri əhatə edən dövrlər, həmçinin övladlarının doğum haqqında şəhadətnamələri təqdim edilməklə onlara qulluğa görə qismən ödənişli sosial məzuniyyət dövrləri belə daxil edilsə onun ümumi iş stajı 25 ildən az təşkil edir.
28. Beləliklə məhkəmə yuxarıda qeyd olunan qanunvericiliyin normalarına və işin müəyyən edilmiş hallarına əsasən hesab edir ki, işdə olan sənədlərə əsasən iddiaçının əmək kitabçasındakı iş illəri nəzərə alınmaqla ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün tələb olunan ümumilikdə 25 il sosial sığorta stajına malik olması sübuta yetirilmədiyindən cavabdehin imtinası qanuni və əsaslı olmuşdur.
29. Apellyasiya şikayətinin dəlillərinə gəlincə məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, iddiaçı tərəfindən təqdim edilən sənədlərin surətlərində qeyd olunan məlumatlara əsasən cəmi sığorta stajı 6 il 9 ay 25 gün təşkil edir. Eyni zamanda fərdi şəxsi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı ##.##.2006-cı il tarixinədək 5 il 6 ay 8 gün sığorta stajına uyğun olaraq 5686,87 manat, ##.##.2006-cı il tarixindən 01,10.2009cu il tarixinədək 549,83 manat olmaqla, ümumilikdə 6236,70 manat (2025-ci il tarixinə indeksləşdirilmiş) təşkil edir ki, bu məbləğ iddiaçının pensiya yaşı tamam olan tarixdə qanunvericiliklə tələb olunan 46080 manat pensiya kapitalından azdır və əmək pensiyasının minimum məbləğindən (320 manat) az olmayan pensiya təminatına imkan vermir.
30. Məhkəmə Kollegiyası həmçinin, nəzərə alır ki, iddiaçı tərəfindən övladlarının doğum haqqında şəhadətnamələri, eyni zamanda ##.##.1988-ci il tarixindən ##.##.1994-cü il tarixinədək olan dövr üzrə əmək fəaliyyətini təsdiq edən sənədlər təqdim edilsə də ümumĭsığortăstajı̆25̆ilə̆tamamlanmayır.̆
31. Beləliklə, ümumi sığorta stajı qanunla yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yaranması üçün kifayət etmədiyindən (Qanunla nəzərdə tutulan müddətdən (25 ildən) az olduğuna görə) iddiaçı İddiaçı yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi qanunvericiliyin̆tələblərĭbaxımından̆mümkün̆hesab̆edilmir.̆
32. Apellyasiya şikayətinin iddiaçı 2018-ci ilin mart ayında yaşa gŏrə sosial mŭavinət almağa başlayarkən “Əmək pensiyaları haqqında” qanunun 22-1.5-ci maddəsindəki məhdudiyyətin indi ona tətbiq etmək ədalətli olmaması dəlilinə münasibətdə məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, iddiaçıya ##.##.2018-ci il tarixindən 3 və daha çox uşaq doğub 8 yaşınadək tərbiyə etmiş 57 yaşına çatmış qadın kimi yaşa görə müavinət təyin edildiyi üçün Qanunun 22-1.5-ci maddəsinə əsasən avtomatlaşdırılmış qaydada yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi mümkün hesab̆edilməmişdir.
33. Yəni yalnız avtomatlaşdırılmış qaydada yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi mümkün hesab edilməməsindən bəhs olunur.Lakin hər bir halda məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, iddiaçı tərəfindən təqdim edilən sənədlərin surətlərində qeyd olunan məlumatlara əsasən cəmi sığorta stajı 6 il 9 ay 25 gün təşkil edir (Bu isə Qanunla nəzərdə tutulan müddətdən, yəni 25 ildən azdır). Eyni zamanda fərdi şəxsi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı qanunvericiliklə tələb olunan pensiya kapitalından azdır və əmək pensiyasının minimum məbləğindən (320 manat)̆az̆olmayan̆pensiyătəminatınăimkan̆vermir.
34. Məhkəmə kollegiyası qeyd olunanları nəzərə alaraq belə qənaətə gəlir ki, apellyasiya şikayətinin dəlilləri birinci instansiya məhkəməsinin qəbul etdiyi qərarın ləğvi üçün əsas hesab edilə bilməz. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi ilə razılaşaraq qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianı rədd etməklə mübahisənin faktiki halları, tərəflərin münasibətləri və tətbiq edilməli olan hüquqlăbağlı̆düzgün̆nəticəyə̆gəlmişdir.̆
35. Beləliklə, məhkəmə Kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Bakı İnzibati Məhkəməsinin *-*(***)-*****/**** saylı, ## ###### 2025-ci il tarixli qərarı dəyişdirilmədən̈saxlanılmalıdır.̈̈
36. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İPM-nin 68.1-ci, 68.2ci, 68.3-cü, 87.6-cı, 87.8-ci, 94.1.-ci maddələrini rəhbər tutaraq, Məhkəmə kollegiyası
qərara aldı:
̈̈̈̈̈̈Apellyasiyäşikayətïtəmin̈edilməsin. Bakı İnzibati Məhkəməsinin *-*(***)-*****/**** saylı, ## ###### 2025-ci il tarixli qərarı dəyişdirilmədən̈saxlanılsın.̈ Qərardan, Kassasiya şikayəti məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 1 ay müddətində, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikası̈AlïMəhkəməsinin̈İnzibatïKollegiyasınäverilə̈bilər.̈