Azərbaycan Respublikası adından Qərardad Sumqayıt şəhəri İş № 2-1(3-8)-1160/2026 18.08.2026 SUMQAYIT APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Hakimlər Babayeva Hökümə Çingiz qızı (sədrlik edən və məruzəçi), Axundov Toğrul Bəhruz oğlu və Hacıyev Vahid Məcid oğlundan ibarət tərkibdə, X1 qızının katibliyi, Cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə, Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Quba rayon şöbəsinə qarşı “X2 “şəhid” statusunun və anası İddiaçı “şəhid ailəsi” statusunun və vəsiqəsinin verilməsi” tələbinə dair inzibati mübahisə üzrə Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ## ### 2026-cı il tarixli, *-*(***)-****/**** nömrəli qərarından iddiaçı tərəfindən verilmiş şikayət üzrə apellyasiyanın mümkünlüyünə Sumqayıt Məhkəmə Kompleksinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qərardadı qəbul etdi. IŞIN HALLARI:
1. Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Quba rayon şöbəsinə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək oğlu X2 “şəhid” statusunun və iddiaçıya “şəhid ailəsi” statusunun və vəsiqəsinin verilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulmasını məhkəmədən xahiş etmişdir.
2. Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ## ### 2026-cı il tarixli, *-*(***)-****/**** nömrəli qərarı ilə iddia tələbi rədd edilmişdir (hakim Rahim Həsənov).
3. Məhkəmə qərarı ##.##.2026-cı il tarixdə “Elektron məhkəmə” informasiya sisteminə və iddiaçının nümayəndəsi (vəkili) Vəkil elektron kabinetinə yerləşdirilmiş, vəkil tərəfindən həmin qərardan poçt vasitəsilə verilmiş apellyasiya şikayəti ##.##.2026-cı il tarixdə məhkəməyə təqdim edilmişdir.
4. Apellyasiya şikayəti qanunvericiliklə müəyyən olunmuş 30 gün müddət ərzində verilmədiyindən, şikayətin mümkünlük məsələsinə baxılması qərara alınmışdır.
5. Iddiaçı tərəfə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə məlumat verilsə də, iddiaçı məhkəmə iclasında iştirak etməmiş, lakin, nümayəndəsi (vəkili) elektron kabinet vasitəsilə məhkəməyə ərizə təqdim edərək məhkəmə qərarından tərəflərindən ##.##.2026-cı il tarixdə poçt vasitəsilə apellyasiya şikayəti verildiyini, bununla da qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddətin ötürülmədiyini və bu baxımdan, apellyasiyanın mümkün sayılmasını xahiş etmişdir.
6. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi apellyasiya şikayətinin mümkünlüyü məsələsini məhkəmənin mülahizəsinə buraxdıqlarını bildirmişdir.
TƏTBIQ EDILƏN HÜQUQ:
7. Azərbaycan Respublikasının Inzibati Prosessual Məcəlləsi: Maddə 9-1. Inzibati məhkəmə icraatının elektron qaydada aparılması 9-1.1. “Elektron məhkəmə” informasiya sisteminin tətbiq olunduğu məhkəmələrdə iddiaçının (ərizəçinin) seçimi əsasında inzibati məhkəmə icraatı elektron qaydada, bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş ümumi prosessual qaydalara uyğun olaraq “Elektron məhkəmə” informasiya sistemi vasitəsilə aparıla bilər. 9-1.2. Məhkəmə və proses iştirakçıları tərəfindən məhkəmə qərarlarının, qərardadlarının, sərəncamlarının (bundan sonra – məhkəmə aktları), ərizə, şikayət və digər sənədlərin elektron formada tərtib edilməsi, göndərilməsi, qəbulu, sənədlərin elektron qeydiyyatı və elektron dövriyyəsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanının Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi ilə birlikdə müəyyən etdiyi “Elektron məhkəmə” informasiya sistemindən istifadə qaydalarına uyğun olaraq həyata keçirilir. ... Maddə 20.1. Müddətin axımının başlanmasına səbəb olan məhkəmə qərarları, qərardadları, sərəncamları (bundan sonra - məhkəmə aktları), eləcə də məhkəmə iclasının tarixinin müəyyən olunması ilə və ya məhkəməyə çağırışla bağlı olan məhkəmə sənədləri proses iştirakçılarına şəxsən və ya digər üsullarla təqdim edilməlidir. Hər bir halda təqdimetmənin təsdiqi barədə müvafiq qeydlər və ya sənədlər iş üzrə materiallara əlavə olunur. Maddə 22.1. Bu Məcəllə ilə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, müddətin axımı təqdim edilmə anından, təqdim edilmənin bu Məcəllə ilə məcburi hesab olunmadığı hallarda isə, elan edilmə anından başlanır. Maddə 23.1. Məhkəmə qərarına (qərardadına) qarşı şikayət verilməsi ilə bağlı bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş müddətin axımı, proses iştirakçısına həmin qərara (qərardada) qarşı şikayət vermənin qaydası və müddəti, şikayətin verilə biləcəyi məhkəmə və onun ünvanı barədə məlumatların nəzərdə tutulduğu məhkəmə aktının və ya bu barədə məhkəmə tərəfindən yazılı məlumatın təqdim edildiyi gündən başlanır. Maddə 24.1. Bu Məcəllə ilə müəyyən olunmuş müddət proses iştirakçısının təqsiri olmadan buraxıldığı hallarda, məhkəmə həmin şəxsin ərizəsinə əsasən buraxılmış prosessual müddəti bərpa etməlidir. Maddə 24.2. Buraxılmış prosessual müddətin bərpa edilməsi barədə ərizə müddətə əməl olunmasına mane olan hallar aradan qalxdığı gündən 15 gün ərzində verilməlidir. Müddətin buraxılmasına səbəb olmuş hallar ərizədə və ya ərizə üzrə keçirilən məhkəmə iclasında əsaslandırılmalıdır. Maddə 85.1. Şikayət məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 30 gün, məhkəmə qərardadının isə elan olunduğu gündən 10 gün müddətində inzibati məhkəmə vasitəsilə verilir. 87.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiyanın mümkünlüyü əsaslarını yoxlayır. 87.3. Apellyasiya mümkün sayılmadıqda apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayəti qəbul etməkdən imtina edir. 87.4. Apellyasiyanın mümkünlüyü ilə bağlı məhkəmə qərardad çıxarır. Apellyasiyanın mümkün sayılmaması barədə qərardad qəbul edilməmişdən əvvəl inzibati məhkəmə icraatı iştirakçılarının dinlənilmə hüququ təmin edilməlidir. Maddə 1.2. Bu Məcəllə ilə başqa qayda müəyyən edilmədiyi və bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş prosessual prinsiplərə zidd olmadığı hallarda, inzibati mübahisələrə dair işlər üzrə məhkəmə icraatında (bundan sonra - inzibati məhkəmə icraatı) Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin müddəaları tətbiq oluna bilər.
8. Mülki Prosessual Məcəllə: Maddə 133. Prosessual müddətlərin bərpası 133.1. Məhkəmə qanunla müəyyən edilmiş müddətin buraxılmasının səbəbini üzrlü hesab edərsə, işdə iştirak edən şəxsin ərizəsinə əsasən buraxılmış müddəti bərpa edir. ... Maddə 135. Məhkəmə sənədlərinin çatdırılması və rəsmi qaydada verilməsi ... 135.6. “Elektron məhkəmə” informasiya sisteminin tətbiq olunduğu məhkəmələrdə mülki işlər üzrə işdə iştirak edən şəxslər “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində qeydiyyatdan keçmişlərsə, məhkəmə sənədləri bu şəxslərin həmin sistemdə yaradılmış “elektron kabinet” lərində yerləşdirilir və onlara bu barədə məlumat həmin sistem vasitəsilə elektron qaydada (elektron poçt, SMS və s. vasitəsilə) çatdırılır. ...
APELLYASIYA INSTANSIYASI MƏHKƏMƏSININ MÖVQEYI:
9. Məhkəmə kollegiyası iddiaçı tərəfin dinlənilmə hüququnu təmin edib, iş materiallarını nəzərdən keçirərək hesab edir ki, şikayət üzrə apellyasiya icraatı mümkün sayılmamalı və şikayətin qəbulundan imtina edilməlidir.
10. Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsinin İ hissəsi hər kəsin hüquq və azadlıqlarının məhkəmədə müdafiəsinə təminat verir. Məhkəmə müdafiəsi təminatı əsas insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları sırasında olmaqla, eyni zamanda bütün digər hüquq və azadlıqların təminatı kimi qəbul olunur. Ədalət mühakiməsi vasitəsilə insan hüquq və azadlıqlarının təminatı sisteminin universal xarakteri, həmçinin, şəxsin qanunsuz və əsassız məhkəmə qərarlarından müdafiə olunması məqsədilə müvafiq məhkəmələrə şikayət etmək imkanlarını əhatə edir. Bu mənada məhkəmə müdafiəsi hüququ yalnız birinci instansiyada məhkəmə müdafiəsinin təmin olunmasını deyil, onun, həmçinin, apellyasiya və kassasiya instansiyalarında da həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Hər hansı məhkəmə instansiyasına şikayət etmək hüququ məhkəmə müdafiəsi hüququndan irəli gəlir.
11. Lakin, məhkəmə müdafiəsi hüququ mütləq hüquq deyildir və prosessual şərtlərin mövcudluğunda bəzi məhdudiyyətlərə məruz qala bilər. Məhkəmənin qərarından yuxarı instansiya məhkəməsinə şikayət verilməsi üçün də bəzi şərtlər, məhdudiyyətlər nəzərdə tutulur. Bu cür məhdudiyyətlərdən biri Inzibati Prosessual Məcəllənin 85.1-ci maddəsində məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində inzibati məhkəmə vasitəsilə verilə bilməsi müəyyən olunur.
12. Qeyd edilməlidir ki, IPM-in 9-1.3-cü maddəsi imperativ olaraq müəyyən edir ki, inzibati məhkəmə icraatı elektron qaydada aparıldıqda, həmin icraat, o cümlədən, ərizə, şikayət və digər sənədlərin göndərilməsi, qəbulu, habelə məhkəmə sənədlərinin məhkəməyə və proses iştirakçılarına çatdırılması “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə həyata keçirilir.
13. Işdən görünür ki, iddiaçının nümayəndəsi (vəkili) Vəkil ##.##.2022-ci il tarixdə “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində qeydiyyatdan keçmiş, həmin sistemdə “elektron kabinet” yaratmışdır.
14. Birinci instansiya məhkəməsində icraat zamanı iddiaçını nümayəndəsi (vəkili) Vəkil təmsil etmiş, sonuncu həmin məhkəmə icraatında bütün məhkəmə iclaslarında iştirak edərək iddiaçının maraqlarını müdafiə etmişdir.
15. “Elektron məhkəmə” informasiya sisteminin tətbiq olunduğu Sumqayıt Inzibati Məhkəməsi də mübahisələndirilən məhkəmə qərarını “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində ##.##.2026-cı il tarixdə yerləşdirmişdir.
16. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin ## #### 2019-cu il tarixli, “17-N” nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Elektron məhkəmə” informasiya sistemindən istifadə qaydalarının 2.3cü bəndinə əsasən hakimin gücləndirilmiş elektron imzası ilə təsdiq edilmiş bütün məhkəmə sənədləri proses iştirakçılarının informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinetində avtomatlaşdırılmış qaydada yerləşdirilir və onlara bu barədə məlumat Informasiya Sistemi vasitəsilə elektron qaydada (elektron poçt, SMS və s. vasitəsilə) çatdırılır.
17. Iş materiallarında olan “AZEMIS” “Elektron məhkəmə” informasiya sistemindən çıxarışdan görünür ki, qeyd olunan məhkəmə qərardadı elə ##.##.2026-cı il tarixdə də iddiaçının nümayəndəsinin (vəkili) elektron kabinetinə yerləşdirilmişdir.
17. Lakin, vəkil tərəfindən apellyasiya şikayəti qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ötürüldükdən sonra, yəni ##.##.2026-cı il tarixdə sürətli poçt xidməti vasitəsilə məhkəməyə edilmişdir.
18. IPM-nin 85.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən iddiaçı tərəfindən mübahisələndirilən məhkəmə qərardadından şikayət verilmənin son müddəti ##.##.2026-cı il tarixdə başa çatmışdır, bununla da şikayətin verilməsi müddəti 26 gün ötürülmüşdür.
19. Məhkəmə kollegiyası tərəfindən iddiaçıya ## ###### 2026-cı il tarixli məhkəmə bildirişi göndərilməklə, buraxılmış prosessual müddətin bərpasına dair müvafiq ərizə (vəsatət) verilməsi ona təklif edilməklə, apellyasiyanın mümkünlüyü məsələsinə baxılması məhkəmə iclasına təyin edilmiş, iddiaçının nümayəndəsi (vəkili) elektron kabinet vasitəsilə məhkəməyə ərizə təqdim edərək tərəflərindən məhkəmə qərarından apellyasiya şikayətinin qanunla müəyyən edilmiş müddət ötürülmədən poçt xidməti vasitəsilə ##.##.2026-cı il tarixdə verildiyini bildirmişdir.
20. Kollegiya ərizənin dəlillərini əsassız sayaraq ilk növbədə bildirir ki, “Elektron məhkəmə” informasiya sisteminin məlumatlarından görünür ki, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı elektron sistemə və vəkilin kabinetinə eyni gündə - ##.##.2026-cı il tarixdə yerləşdirilmişdir.
21. Vəkil tərəfindən apellyasiya şikayətinə qoşma edilmiş “xxxx” MMC-nin kuryer xidməti qaiməsində sənədin kuryerə təqdim edilmə tarixinin ##.##.2026-cı il olaraq göstərilməsi işin digər obyektiv materialları ilə uzlaşmır və həmin tarix şikayətin məhz ##.##.2026-cı il tarixdə kuryerə faktiki təhvil verildiyini təsdiq edən mötəbər sübut kimi qəbul edilə bilməz.
22. Belə ki, həmin xidmət qaiməsində xidmət növü olaraq “72 saat” göstərilsə də, həm sənədin özündən, həm də iş materiallarından şikayətin ##.##.2026-cı il tarixdə məhkəməyə çatdırıldığı müəyyən edilir.
23. Qaimədə göstərilən tarixlə göndərişin faktiki hərəkəti arasında olan bu kəskin uyğunsuzluq həmin sənəddəki ##.##.2026-cı il tarixinin etibarlılığını ciddi şəkildə şübhə altına alır. Belə ki, həmin qaimədə xidmət növü “72 saat” olaraq göstərildiyindən, sənədin ##.##.2026-cı il tarixdə kuryerə təqdim edildiyi qəbul edildiyindən onun ən geci ##.##.2026-cı il tarixdə məhkəməyə çatdırılması gözlənilən olduğu halda, iş materiallarından şikayətin məhkəməyə yalnız ##.##.2026-cı il tarixdə daxil olduğu müəyyən edilir.
24. Bununla yanaşı, iddiaçı tərəf göndərişin ##.##.2026-cı il tarixdə həqiqətən qəbul edildiyini və sonrakı 27 gün ərzində hərəkətini təsdiq edən hər hansı izləmə məlumatı, aralıq qeyd, ödəniş sənədi və ya digər müstəqil sübut təqdim etməmiş, “72 saat”lıq xidmətin faktiki olaraq 27 gün davam etməsinin səbəbini də izah etməmişdir. Qaimədə göstərilən tarixin apellyasiya müddətinin bitməsinə cəmi bir gün qalmış tarixə təsadüf etməsi, “72 saat”lıq xidmət növü ilə şikayətin faktiki çatdırılma tarixi arasında 27 günlük uyğunsuzluğun mövcudluğu və bu uyğunsuzluğu izah edən obyektiv sübutun olmaması birlikdə qiymətləndirildikdə, məhkəmə kollegiyası həmin qaiməyə istinadı apellyasiya şikayətinin qanunla müəyyən edilmiş müddətdə verildiyi görüntüsünü yaratmağa yönəlmiş prosessual davranış kimi qiymətləndirir. Buna görə də sözügedən qaimə şikayətin ##.##.2026-cı il tarixdə verilməsi faktını təsdiq edən etibarlı sübut hesab edilə bilməz.
25. Bununla yanaşı, kollegiya qeyd edir ki, iddiaçının nümayəndəsi (vəkili) daima elektron kabinetdən istifadə edən şəxs olmuş, birinci instansiya məhkəməsində icraat zamanı məhkəmə bildirişlərini elektron kabineti vasitəsilə qəbul etmiş, apellyasiya məhkəməsinə də şikayətin mümkünlüyü ilə bağlı ərizəsini elektron kabinet vasitəsilə təqdim etmişdir.
26. IPM-nin 9-1.4-cü maddəsində qeyd edilmişdir ki, bu Məcəllənin 9-1.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada təqdim edilmiş məhkəmə aktlarının və digər sənədlərin başqa qaydada verilməsi tələb oluna bilməz.
27. Göründüyü kimi elekton qaydada təqdim edilmiş sənədlərin “Poçt haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda nəzərdə tutulmuş sifarişli poçt göndərişi (məktubu) ilə çatdırılmasına dair tələb istisna edilir.
28. “X4 şikayəti ilə əlaqədar bəzi məhkəmə aktlarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” Azərbayan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ###### 2007-ci il tarixli qərarına əsasən qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktlarının qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müddətlər çərçivəsində deyil, qeyri-məhdud zaman kəsiyində mübahisələndirilməsi imkanının mövcudluğu illüziyasını yaradan belə vəziyyət, hüquqi müəyyənliyin tərkib hissəsi olan “res judicata” prinsipinin, ədalət mühakiməsinin ağlabatan müddətdə həyata keçirilməsi tələbinin inkar edilməsilə yanaşı, artıq həll olunmuş mübahisə üzrə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qərarlarının sabitliyinə, davamlılığına xələl gətirir. Digər tərəfdən prosesdə iştirak edən şəxslərin yekun məhkəmə aktlarının qanuniliyi və əsaslılığını şübhə altına alaraq, onları daim mübahisələndirmək təhlükəsini yaradır. Belə hal cəmiyyətin ədalət mühakiməsinə olan inamını azaldır.
29. Avropa Məhkəməsi Avropa Insan Hüquqları Məhkəməsinin Miraqall Eskolano və digərləri Ispaniyaya qarşı iş üzrə 2000-ci il tarixli qərarında belə nəticəyə gəlmişdir ki, atılmalı olan formal addımları və şikayətlərin verilməsi üçün riayət edilməli olan məhdudiyyətlərini tənzimləyən qaydalar ədalət mühakiməsinin lazımi qaydada keçirilməsinin və xüsusi ilə hüquqi müəyyənlik prinsipi ilə uyğunluğunun təmin məqsədini daşıyır. Məhkəmə mübahisəsi üzrə tərəflər bu qaydaların tətbiqini nəzərə almalıdırlar.
30. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iddiaçı tərəf apellyasiya şikayətinin verilməsi üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müddəti üzrsüz səbəbdən ötürmüşdür.
31. Bununla bağlı kollegiya buraxılmış prosessual müddətin bərpasına dair ərizə verilməsini iddiaçı tərəfə xüsusi olaraq təklif etdiyi halda, iddiaçı tərəf müddətin buraxılma səbəblərini göstərərək onun bərpasını istəməmiş, əksinə, müddətin, ümumiyyətlə, ötürülmədiyi görüntüsünü yaratmaq üçün yuxarıda qeyd olunan ziddiyyətli qaiməyə istinad etmişdir. Lakin həmin qaimə qeyd edilən səbəblərə görə şikayətin qanunla müəyyən edilmiş müddətdə verildiyini təsdiq etmir və buraxılmış prosessual müddətin hüquqi nəticələrini aradan qaldırmır.
32. Qeyd olunanlara əsasən, kollegiya hesab edir ki, iddiaçının nümayəndəsi (vəkili) tərəfindən verilmiş şikayət mümkün sayılmayaraq şikayətin icraata qəbul edilməsindən imtina olunmalıdır. Şərh edilənlərə əsasən, məhkəmə kollegiyası
QƏRARA ALDI:
Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ## ### 2026-cı il tarixli, *-*(***)-****/**** nömrəli qərarından iddiaçının nümayəndəsi (vəkili) tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti mümkün sayılmasın. Apellyasiya şikayətinin icraata qəbul edilməsindən imtina edilsin. Qərardaddan təqdim olunduğu gündən 10 gün müddətində Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsi (ünvan: Sumqayıt şəhəri, Sülh prospekti 70) vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasına (ünvan: ünvan 1 məhəllə) kassasiya şikayəti verilə bilər.