Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(3-8)-198/2026

AzərbaycanRespublikasıadından Qərar Sumqayıtşəhəri İş№2-1(3-8)-198/2026 30.04.2026 SUMQAYITAPELLYASIYAMƏHKƏMƏSI Sədrlik edən və məruzəçi-hakim Əzizova Vəfa Ehtiram qızı, hakimlər Quliyev Ismayıl Rza oğluvəX4ibarəttərkibdə, MəmmədovaAişəSəfərqızınınkatibliyi, Iddiaçınınnümayəndəsivəvəkilinümayəndə2, Cavabdehinnümayəndəsinümayəndə1iştirakıilə, Iddiaçı “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin cavabdeh Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin * saylı Ərazi Vergilər Idarəsinə qarşı qərarın ləğv edilməsi tələbinə dair inzibati iş üzrə Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli e-*-*(***)-****/**** nömrəli qərarından iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Sumqayıt Məhkəmə Kompleksinin binasında açıq məhkəmə iclasında şifahiməhkəməbaxışıqaydasındabaxaraqaşağıdakıqərarıqəbuletdi Işin halları Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında ##.##.2024-cü il tarixli **************** saylı Qərar əsasında - Vergi Məcəlləsinin 159-cu, 166-cı və 175-ci maddələrinə əsasən ƏDV üzrə 53318,62 manat əlavə vergi məbləği hesablanmış və 28360,45 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi, Vergi Məcəlləsinin 67.14-cü, 83.9-cu,104cü, 105-ci maddələrinə və NK-nin ** saylı Qərarına əsasən mənfəət vergisi üzrə ümumilikdə 39369,82 manat əlavə vergi məbləği hesablanması və Vergi Məcəlləsinin 58.1 -ci maddəsinə əsasən 19684,92 manat - məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi, Vergi Məcəlləsinin 182-ci və 184.1.1-ci maddələrinə əsasən aksiz üzrə məüsssisəyə 157612,64 manat əlavə vergi məbləği hesablanması və Vergi Məcəlləsinin 58.1 -ci maddəsinə əsasən 78806,32 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi, MDSS üzrə müəssisəyə 19,01 manat sosial sığorta haqqı hesablanması və 10,0 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi, Vergi Məcəlləsinin 58.6-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hüquqpozuntularına göra müəssisəyə 2837,67 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi, vergi yoxlaması üzrə müəssisəyə ümumilikdə 250320,09 manat əlavə vergi məbləği hesablanması və ya 129699,36 manatmaliyyəsanksiyasıtətbiqedilməsiqəraraalınmışdır. Cavabdehin ## ###### 2025-ci il tarixli *-**-*-**/*-******/**** saylı məktubunda qeyd edilmişdir ki, 1. müəssisənin direktoru tərəfindən səyyar vergi yoxlaması zamanı təqdim edilmiş izahatda 2020-ci ilin yoxlanılan aylarında 4646 ədəd 0,7 litrlik butulkada, 17700 ədəd 1 litrlik butulkada, 2021-ci il üzrə 1400 ədəd 0,5 litrlik butulkada, 9590 ədəd 0,7 litrlik butulkada, 9775 ədəd 1 litrlik butulkada, 2022-ci il üzrə isə 1500 ədəd 0,5 litrlik butulkada, 2700 ədəd 0,7 litrlik butulkada, 6251 ədəd 1 litrlik butulkada araq təqdim edildiyi qeyd edilmişdir. Yoxlamanın nəticələrinə dair tərtib olunmuş ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli Səyyar vergi yoxlaması Aktının 16-cı səhifəsində bununla bağlı qeydlər aparılmışdır. 2. uçot baza məlumatlarına əsasən vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlama ilə əhatə olunan dövr ərzində, yəni ##.##.2020-ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək ümumilikdə 1078226 butulka (o cümlədən 1007680 butulka e-qaimə, 70546 butulka NKA üzrə) müxtəlif çeşidli araq məhsulları təqdim edilmişdir. 3. aksiz markaları üzrə qalıq müəyyən olunarkən ##.##.2020-ci il tarixə aksiz vergisi bəyannaməsində 147986 ədəd aksiz markası qalığı götürülmüş üzərinə 1000000 ədəd alınmış aksiz markası gəlinmiş və ##.##.2023-cü il tarixə aksiz markası qalığı olan 16198 ədəd aksiz markası çıxılmış və istifadə olunmuş 1131788 ədəd (147986+1000000-16198) aksiz markası müəyyən olunmuşdur. Vergi ödəyicisi tərəfindən 1078226 ədəd butulka araq aksiz markası yapışdırılaraq təqdim edildiyindən 53562 ədəd (1131788-1078226) aksiz markasının əskik gəlməsi müəyyən edilmişdir. 4. əlavə satışa verilmiş çeşidlər üzrə satış qiymətləri vergi ödəyicisinin yoxlama ilə əhatə olunan dövr ərzində e-qaimə əsasında təqdim edilmiş məhsulların çeşidlər və illər üzrə qiyməti əsasında müəyyən edilmişdir. 5. 2020-2022-ci illər üzrə vergi ödəyicisinin mənfəət vergisi məqsədləri üçün ümumi gəlirləri həmin illər üzrə vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş e- qaimə və NKA üzrə satışların (aksiz vergisiz) üzərinə hər bir il üzrə əlavə satışa verilmiş məhsulların dəyəri əlavə olunaraq (aksiz vergisiz) yoxlama ilə təsdiqlənmişdir. 5. Yoxlamanın nəticələrinə dair tərtib olunmuş ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli Səyyar vergi yoxlaması Aktının 14-cü səhifəsində bununla bağlı qeydlər aparılmışdır. Əlavə vergi yoxlaması tədbirlərinin keçirilməsi haqqında qərarın yoxlamaların vahid reyestrində qeydiyyatdan keçməsini təsdiq edən çıxarış və müəssisənin direktorunun yoxlamayatəqdimetdiyiizahatınsurətiməktubaəlavəolunur. Cavabdehin ## ##### 2026-cı il tarixli *-**-*-**/*-*****/**** saylı məktubunda aşağıdakılar qeydedilmişdirki, Birinci sualla bağlı bildirilir ki, vergi orqanına iddiaçı “xxxx” MMC (VÖEN **********) tərəfindən yoxlama ilə əhatə olunmuş dövr üzrə, yəni ##.##.2020-ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək təqdim edilmiş aksiz vergisi bəyannamələrinə əsasən ##.##.2020-ci il tarixə aksiz markası qalığı 147986 ədəd, ##.##.2020-ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək əldə olunmuş aksiz markası 1000000 ədəd, ##.##.2023-cü il tarixə aksiz markası qalığı isə 16198 ədəd olmuşdur. Nəticədə “xxxx” MMC (VÖEN **********) tərəfindən yoxlama ilə əhatə olunmuş dövr üzrə 1131788 ədəd aksiz markasının istehsalda istifadəedildiyibəyanedilmişdir. Ikinci sualla bağlı bildirilir ki, “xxxx” MMC-nin (VÖEN **********) fəaliyyətində aparılmış səyyar vergi yoxlaması zamanı Vergi Məcəlləsinin 23.1.3-cü maddəsinə əsasən ##.##.2023cü il tarixdə vergi ödəyicisinin fəaliyyət göstərdiyi Xaçmaz rayonu, Xudat şəhərində istehsal obyektinə baxış keçirilmişdir. Baxış zamanı obyektin faktiki olaraq fəaliyyət göstərmədiyi, hər hansı hazır məhsul və aksiz qalığının olmadığı yalnız istehsalda iştirak edən un məhsullarının olması müəyyən edilmişdir. Baxışın keçirilməsi ilə bağlı Vergi Məcəlləsinin 41.1- ci maddəsinə əsasən ##.##.2023-cü il tarixli protokol tərtib olunmuş və həmin tarixdə vergi ödəyicisi tərəfindən imzalanaraq bir nüsxəsi götürülmüşdür. Əlavə olaraq bildiririk ki, keçirilmiş yoxlama zamanı müəssisə tərəfindən təqdim edilmiş sənədlərə əsasən ##.##.2023-cü il tarixə hazır məhsul(araqbutulkada)qalığı16695ədədolmuşdur. Birinci instansiya məhkəməsində icraat Iddiaçı “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin * saylı Ərazi Vergilər Idarəsinə qarşı “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli Qərarın ləğv edilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi iləSumqayıtInzibatiMəhkəməsinəmüraciətetmişdir. Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ## ###### 2025-ci il tarixli e-*-*(***)-****/**** saylı qərardadıiləiddiaiddiamüddətininötürülməsiəsasıiləmümkünsayılmamışdır. Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin ## ###### 2025-ci il tarixli *-*(***)-***/**** saylı qərardadı ilə Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ## ###### 2025-ci il tarixli, 2-1(118)- ****/**** nömrəli qərardadı ləğv edilmiş və iş yenidən baxılması üçün Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinə göndərilmişdir. Iddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, “xxxx” MMC-yə * saylı Ərazi Vergilər Idarəsinin ##.##.2023-cü il tarixli **************** saylı qərarına əsasən, Vergi Məcəlləsinin 38.2-ci maddəsinə əsasən, vergilər və digər icbari ödənişlərə dair qanunvericiliyə əməl edilməsi vəziyyətinin düzgünlüyünün yoxlanılması məqsədilə növbəti səyyar vergi yoxlaması təyin edilmişdir. Həmçinin cavabdehin ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli Qərarına əsasən əlavə vergi yoxlaması həyata keçirilmişdir. Yoxlanılan dövr ərzində vergi ödəyicisi distillə edilmiş və təmizlənmiş spirtli içkilərin istehsalı ilə məşğul olmuşdur. Yoxlama ##.##.2023-cü il tarixdə başlanmış, ##.##.2023-cü il tarixdə bitmişdir. Nəticəsi isə ##.##.2023-cüiltarixli****************nömrəliaktlarəsmiləşdirilmişdir. Həminaktdaqeydedilənlərəəsasən: Səyyar vergi yoxlaması 5 halda ümumilikdə 123 gün müddətinə müvəqqəti dayandırılmış, 2haldaisəümumilikdə60günmüddətinəuzadılmışdır. “Vergi yoxlamasının keçirilməsi üçün zəruri olan səndlərin təqdim olunması haqqında” ##.##.2023-ci il tarixli **************** nömrəli tələbnaməyə əsasən bir sıra zəruri sənədlər "Vergi yoxlamasının predmetinə aid olan sənədlərin təqdim edilməsi barədə" ##.##.2023-cü il tarixli Akt tərtib edilməklə iddiaçı tərəfindən yoxlamaya təqdim olunmuşdur. Təqdim edilməsi mümkün olmayan sənədlər haqqında Vergi Məcəlləsinin 42.2-ci maddəsinə əsasən ##.##.2023-cü il tarixli "Vergi yoxlamasımın predmetina aid olan sənədlərin təqdim edilməməsi barədə" Imtina Aktı tərtib edilmişdir. Həmçinin, "Sənədlərin və nümunə kimi əşyaların götürülməsi haqqında" ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli qərar çıxarılmış və sənədlərin götürülməsi həyata keçirilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 43.8-ci maddəsinə əsasən "Sənədlərin və nümunə kimi əşyaların götürülməsi haqqında" ##.##.2023-cü il tarixli "Sənədlərin və nümunə kimi əşyaların götürülməsi haqqında" Protokol tərtib olunmuşdur. Protokol vergi ödəyicisi tərəfindən imzalanmışdır. Vergi ödəyicisi tərəfindən tərtib edilməyən və götürülməsi mümkün olmayan sənədlər haqqında Vergi Məcəlləsinin 43.10-cu maddəsinə əsasən ##.##.2023-cü il tarixli "Sənədlərin və nümunə kimi əşyaların verilməsindən imtina haqqında"Akttərtibedilmişdir. ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli “Ekspertizanın təyin edilməsi haqqında” Qərara əsasən iddiaçının Xudat şəhərində fəaliyyət göstərən istehsal obyektində ##.##.2020ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək olan dövr ərzində istehsal olunmuş məhsulların orta bazar qiymətinin müəyyən edilməsi ilə bağlı “Azərekspertiza” Birliyinin eksperti Əliyev Bakir ekspert qismində yoxlamaya dəvət edilmiş və sonuncu ##.##.2023-cü il tarixli ekspert rəyini təqdimetmişdir. ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli “Mütəxəssisin dəvət edilməsi haqqında” Qərara əsasən iddiaçının Xudat şəhərində fəaliyyət göstərən istehsal obyektində ##.##.2020ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək olan dövr ərzində avadanlıqların istehsal gücü, xammal, material enerji sərfiyyatına görə istehsal edilmiş alkoqollu içkilərin istehsal həcminin müəyyənləşdirilməsi üçün Azərekspertiza” Birliyinin eksperti Əliyev Bakir mütəxəssis qismində yoxlamayadəvətedilmişvəsonuncu##.##.2023-cüiltarixliekspertrəyinitəqdimetmişdir. Səyyar vergi yoxlamasının nəticəsində ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuiliyyətə cəlb edilməsi haqqında” Qərar qəbul edilmişvəhəminqəraraəsasən: Vergi Məcəlləsinin 159-cu, 166-cı və 175-ci maddələrinə əsasən ƏDV üzrə 53,318.62 manat əlavə vergi məbləği hesablanmış və 28,360.45 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 67.14-cü, 83.9-cu, 104-cü, 105-ci maddələrinə və NK-nin ** saylı Qərarına əsasən mənfəət vergisi üzrə ümümilikdə 39,369.82 manat əlavə vergi məbləği hesablanmış və Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən 19,684.92 manat məbləğində maliyyəsanksiyasıtətbiqedilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 182-ci və 184.1.1-ci maddələrinə əsasən aksiz üzrə müəssisəyə 157,612.64 manat əlavə vergi məbləği hesablanmış və Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən78,806.32manatmaliyyəsanksiyasıtətbiqedilmişdir. MDSS üzrə müəssisəyə19.01 manat sosial sığorta haqqı hesablanmış və 10.0 manat məbləğindəmaliyyəsanksiyasıtətbiqedilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 58.6-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hüquqpozuntularına görə müəssisəyə2,837.67manatməbləğindəmaliyyəsanksiyasıtətbiqedilmişdir. Beləliklə, ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuiliyyətə cəlb edilməsi haqqında” Qərara əsasən iddiaçıya 250,320.09 manat əlavə vergi məbləği hesablanmış, 129,699.36 manat maliyyə sanksiyasıtətbiqedilmişdir. Aşağıda qeyd olunanlara əsasən ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuiliyyətə cəlb edilməsi haqqında” Qərarı qanunsuzhesabedirlər: Cavabdeh səyyar vergi yoxlaması zamanı iddiaçının mütəxəssis rəyi ilə elektrik enerjisinin sərfiyyatına uyğun müəyyən edilmiş spirtli içki istehsalının həcminə əsasən ona əlavə vergi məbləğihesablayaraqmübahisələndirilənqərarıqəbuletmişdir. Belə ki, müəssisəyə mütəxəssis rəyi nəzərə alınmaqla əlavə olaraq vergilər hesablanmışdır, istehsal edilmiş məsulların istehsalı üçün çəkilmiş xərclərin real həcmi və maya dəyəri müəyyən edilməmişdir. Həmçinin mütəxəssis rəyində göstərilən qaydalarda istehsal həcminin müəyyən edilməsi mühasibat uçotunda məhsulun maya dəyərinin kalkulyasiyasının prinsiplərinə uyğun deyildir. Mühasibat uçotunda məhsulun maya dəyərinin kalkulyasiyasının prinsiplərinə əsasən məhsulun maya dəyərinin aşağıdakı xərc elementlərindən ibarət olduğu müəyyən edilmişdir: xammal və materiallar; qaytarılmış tullantılar; texniki məqsədlər üçün yanacaq enerji və su; istehsal fəhlələrinin əsas əmək haqqı; istehsal fəhlələrinin əlavə əmək haqqı; sosial sığortaya ayırmalar; avadanlığın saxlanması və istismarı xərcləri, o cümlədən, amortizasiya; ümumi sex xərcləri; ümumi zavod xərcləri; zay məhsul və itkilər; sair istehsalat xərcləri; əmtəəlik məhsulun tam maya dəyəri. Istehsal olunmuş məhsulun maya dəyərinə daxil edilməli olan xərclərin təsnifatından göründüyü kimi, istehsal olunan məhsulun maya dəyəri yuxarıda göstərilən kompleks xərc elementlərindən ibarətdir. Lakin buna baxmayaraq mütəxəssis rəyində məhsulun maya dəyərinə daxil edilməli olan xərclərintəsnifatınauyğunşəkildəistehsalhəcmimüəyyənedilməmişdir. Hər hansı bir vergi ödəyicisinin (fiziki və hüquqi şəxsin) gəlirlərinin elektrik enerjisinin sərfiyyatına görə hesablanması və yoxlanılması vergi qanunvericiliyində ümumiyyətlə nəzərdə tutulmamışdır, yəni gəlirlərinin belə metodla hesablanması qanuni sayıla bilməz. Belə ki, bu, hərhansımaddivəprosessualhüquqnormasınaəsaslanmır. Digər tərəfdən, qeyd edilməlidir ki, vergi ödəyicisində sərf olunan elektrik enerjisi yalnız istehsalata aid edilə bilməz, burada başqa, o cümlədən məişət məsələləri də yer almaqdadır. Təbii ki, belə olan halda, əlavə verginin istifadə olunan elektrik sərfiyyatına görə hesablanması qanunsuzolmaqlayanaşı,nəticəetibarıiləhəmdədəqiqolmayanrəqəmlərəgətiribçıxarır. Vergi Məcəlləsinin 67.1-ci maddəsinə əsasən səyyar vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, ərazi və ya binalara (yaşayış binası (sahəsi) istisna olmaqla) daxil olmağa icazə verilmədikdə, mühasibat uçotunu aparmadıqda və ya mühasibat uçotunu müəyyən edilmiş qaydada aparmadıqda, uçotu və hesabat sənədləri məhv olunduqda (itirildikdə), həmçinin vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi hər hansı başqa səbəblərdən mümkün olmadıqda, vergi orqanlarının ödənilməli olan verginin məbləğini əlaqəli məlumatlardanistifadəetməkləhesablamaqhüququvardır. Göründüyü kimi vergi orqanlarının 67.1-ci maddənin 1-9-cu bəndlərində göstərilən əlaqəli məlumatlardan istifadə etməklə ödənilməli olan verginin məbləğini hesablamaq hüququ vardır. Lakin elektrik enerjisinin sərfiyyatına görə verginin hesablanması qeyd olunan maddənin bəndlərində nəzərdə tutulmamışdır. Həmin maddədən görünür ki, qanunvericilik əlaqəli məlumatların dairəsini konkret olaraq müəyyən etmişdir. Vergi orqanı vergi məbləğini yalnız həmin maddədə qeyd olunan əlaqəli məlumatlardan istifadə etməklə hesablaya bilərdi. Lakin hazırkı mübahisəyə münasibətdə vergilər cavabdeh tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 67-ci maddəsinin müəyyən etdiyi qaydada hesablanmamaqla yanaşı, mənfəət vergisinə münasibətdə həmin Məcəllənin birbaşa 83.9- cu maddəsinə istinad edilməklə hesablanma aparılmışdır. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 67-ci maddəsinin tələblərinə əməl olunmadan, mübahisələndirilən qərarla cavabdeh tərəfindən birbaşa olaraq həmin Məcəllənin 83.9-cu maddəsinə istinadən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## #### 2001-ci il tarixli, ** nömrəli Qərarı ilə təsdiq olunmuş “Vergi ödəyicisinin əldə etdiyi mənfəəti (gəliri) birbaşa müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda mənfəətin (gəlirin) hesablanması Qaydaları”na əsasən şərti rentabellik norması tətbiq edilməklə iddiaçıya əlavə mənfəət vergisi hesablanmışdır. Lakin diskresion səlahiyyətlərin məhz bu qaydada həyata keçirilməsini zəruri edən şərtlərin, habelə 67.14-cü maddəyə istinadən 83.9-cu maddənin tətbiqini, yəni mənfəət vergisinin şərti rentabellik tətbiq edilməklə hesablanması qaydasının tətbiqini zəruri edən hüquqi əsasların və halların mövcudluğu cavabdeh tərəfindən əsaslandırılmamış, həmçinin məhkəmə tərəfindən də müəyyən edilməmişdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, diskresion səlahiyyət əsasında qərar (inzibati akt) qəbul etdiyi hallarda, inzibati orqan öz mülahizələrini dəqiq və aydın şəkildə izah etməyə, diskresion səlahiyyətlərindən niyə məhz bu cür istifadə etdiyiniəsaslandırmağaborcludur. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 67.1-ci maddəsində göstərilən səbəblərdən verginin hesablanması mümkün olmadıqda həmin maddədə və bu maddə ilə əlaqəli olaraq Məcəllənin 83-cü maddəsində ardıcıllıqla vergilərin bir neçə hesablama qaydası müəyyən edilmişdir. Vergi orqanı qeyd olunan maddələrdə sadalanan ardıcıllığa riayət etməklə vergiləri hesablamalı və yalnız bir hesablama qaydası ilə hesablamanın aparılması mümkün olmadıqda digər qaydanı tətbiq etməli idi. Lakin göstərilənlərin əksinə vergi orqanı elektrik enerjisi sərfiyyatını əsas götürərək iddiaçıya məxsus müəssisədə müvafiq dövr ərzində spirtli içkilərin istehsal həcmini müəyyən etmişdir. Nəzərə alınmalıdır ki, spirtli içkilərin istehsal həcmi bu istehsal zamanı sərf olunan elektrik enerjisi sərfiyyatı ilə müəyyən qədər mütənasiblik təşkil etsə də, bu, dövriyyə üçün istehsal həcmini müəyyən edən yeganə göstərici kimi əsas götürülə bilməz. Elektrik enerjisinin sərfiyyatı avadanlıqların istismar müddətindən, o cümlədən məişət təyinatlı avadanlıqların yoxlamanın keçirildiyi vaxtdan əvvəlki dövrdə qoşulmasından, avadanlıqlarla işləyən məsul şəxslərin peşəkarlıq səviyyəsindən və digər hallardan və xüsusatlardan asılı olaraqmüxtəlifhəcmdəolabilər. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 12.3-cü maddəsinə əsasən, vergitutma obyekti gəlir, mənfəət, əmlak, torpaq, faydalı qazıntılar, təqdim edilmiş malların (işin, xidmətin) dəyəri və ya bu Məcəllə iləmüəyyənləşdiriləndigərvergitutmaobyektləridir. Cavabdehin səyyar vergi yoxlamasında Vergi Məcəlləsinin 67-ci maddəsində müəyyən edilmiş ardıcıllığı gözləmədən birbaşa 67.14-cü maddəsini və nəticə etibarı ilə 83.9-cu maddəsini tətbiq etməsi Vergi Məcəlləsinin 67-ci maddəsinin tələblərinə ziddir və bu qaydada həyatakeçirilənvergiyoxlamasıqanunisayılabilməz. Ali Məhkəmənin Inzibati Kollegiyasının ##.##.2023-cü il tarixli *-*(***)-****/**** nömrəli qərarında qeyd edildiyi kimi, “Enerji sərfiyyatı əsasında qəbul edilmiş vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında qərarların qanuniliyi ilə bağlı analoji işlər üzrə Ali Məhkəmənin formalaşmış məhkəmə təcrübəsini nəzərə alaraq məhkəmə qeyd edir ki, müəssisənin istehsal həcmi onun fəaliyyətinə görə sərf olunmuşelektrik enerjisi sərfiyyatının miqdarı ilə qismən mütənasiblik təşkil etsə də, bu sərfiyyat həmin dövriyyəni müəyyənləşdirən yeganə göstərici kimi çıxış edə bilməz. Elektrik enerjisi sərfiyyatı göstəricilərinə əsaslanmaqla iddiaçının dövriyyəsinin hesablanması ağlabatan olsa da, elektrik enerjisi sərfiyyatı dövriyyə üçün istehsal həcmini müəyyən edən yeganə göstərici kimi əsas götürülə bilməz. Elektrik enerjisinin sərfiyyatı avadanlıqlarının istismarı müddəti, avadanlıqlarla işləyən məsul şəxslərin peşəkarlıq səviyyəsindən, hazırkı vəziyyətdə məhsulun xassəsi baxımından itkiyə getməsi və digər hallardan və xüsusatlardan asılı olaraq müxtəlif həcmdə ola bilər.” (oxşar inzibati mübahisələr üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasının 2-1(102)-2504/2023, 2-1(102)-1632/2023, 2-1(102)-2491/2023, 2-1(102)- 2052/2023, 2-1(102)-231/2023, *-*(***)-***/****nömrəliqərarlarımövcuddur). Hazırkı iş üzrə cavabdeh vergi orqanı mütəxəssis rəyinin mötəbərliliyinə qiymət vermədən, iş üzrə obyektiv həqiqətin üzə çıxarılması üçün əlavə sübutlar toplamağa çalışmadan bu rəyi birbaşa mötəbər sübut kimj qəbul etməklə verginin hesablanmasında əsas götürmüş, bununla da inzibati orqan kimi öz vəzifələrini düzgün icra etməmiş, bununla da “Inzibati icraat haqqında” Qanununtələblərinipozmuşdur.. Ali Məhkəmənin Inzibati Kollegiyasının ##.##.2022-ci il tarixli *-*(***)-***/**** nömrəli qərarında da qeyd edilir ki, "Konstitusiya Məhkəməsinin formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə müəyyən olunur ki, faktın etiraf edilməsi barədə işdə iştirak edən şəxsin izahatı bütün hallarda əsaslı sübut kimi qəbul edilmir. Ilk öncə etiraf da, digər sübutlar kimi, hər bir halda prosessual qanunvericiliyə əsasən məhkəmə tərəfindən yoxlanılmalıdır. Əgər iş üzrə tərəflərin izahatları yalnız başqa obyektiv sübutlarla təsdiq edilərsə, yalnız bu zaman həmin etiraf - izahatın sübut kimi qəbuledilənliyi məhkəmə üçün labüd olur. Bununla bağlı kollegiya qeyd edir ki, real həyat müşahidələri də göstərir ki, etiraf, hər zaman şəxsin sərbəst iradəsini ifadə etmir. Mümkündür ki, əhəmiyyətli yanılma və ya digər hallarda hər hansı faktla bağlı izahat verilsin. Lakin sonradan işin əsli məlum olduğunda müəyyən korreksiyaların edilməsi və ya fərqli məzmunda mövqe göstərişi istisna olunmur. Məhz bu baxımdan yanaşdıqda, məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin hazırkı mübahisə üzrə yeganə mövqeyi olan - iddiaçı MTK- nın təsisçisinin etiraf - izahatını iş üzrə yekun nəticəyə gəlmək üçün yetərli hesab etmir. Belə ki, işdən görünür ki, iddiaçı tərəf həmin izahatın səhvən verildiyini iddia edir. Başqa sözlə, iddiaçının mövqeyinə əsasən bu, yanılma nəticəsində verilmiş izahatdır. Bundan əlavə, Konstitusiya Məhkəməsinin yuxarıda əks olunmuş mövqeyinə görə, təkcə etiraf yetərli deyil, bufaktdigərsübutlarladatəsdiqolunmalıdır. ...Istinad olunan normaların təhlili onu deməyə əsas verir ki, əksi sübut olunmayanadək hər bir vergi ödəyicisi vergi qanunvericiliyinin pozulmasında təqsirsiz hesab edilir. Vergi qanunvericiliyinin pozulması faktını təsdiq edən halların və vergi ödəyicisinin təqsirinin sübut edilməsi vergi orqanlarının üzərinə qoyulur. Bu zaman konkret sübutlar, dəlillərə istinad olunmalıdır, başqa sözlə, vergi orqanı ehtimallara, fərziyyələrə əsasən vergi ödəyicisini məsuliyyətəcəlbedəbilməz”. Qeydedilənlərəəsasəniddianıntəminedilməsiniməhkəmədənxahişetmişdir. Cavabdehin iddia tələbinə dair etirazının dəlilləri Cavabdehin iddiaya qarşı yazılı münasibətində qeyd olunmuşdur ki, keçirilmiş növbəti səyyar vergi yoxlamasının nəticəsi üzrə tərtib edilmiş ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli Səyyar vergi yoxlaması Aktının 1 nüsxəsi vergi ödəyicisi "xxxx” MMC-nin rəhbəri X5 təqdim edilmişdir. Müəssisənin rəhbəri X5 tərəfindən heç bir narazılıq və etiraz edilmədən akt qəbuledilmiş,onuntərəfindənimzalanmışvəmüəssisəninmöhürüilətəsdiqedilmişdir. Eyni zamanda vergi ödəyicisi tərəfindən iddia verilməsi üçün nəzərdə tutulmuş müddət ötürülmüşdür. Belə ki, ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli "Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” Qərar ##.##.2024cü il tarixində vergi ödəyicisinə təqdim edilmiş, göndərilmiş sənəd ##.##.2024- cü il tarixində saat 15:16:02-də vergi ödəyicisi tərəfindən oxunmuş, lakin iddiaçı 5 ay 22 gün sonra, yəni 2024cüilin######un##-dəiddiaərizəsiiləməhkəməyəmüraciətetmişdir. Mənfəətvergisiüzrəaşağıdakılarıbildirirlər: SVY zamanı müəssisənin 2020-2022-ci illər üzrə təqdim edilmiş mənfəət vergisi bəyannamələriyoxlanılmışdır. Vergi ödəyicisi hesablama metodundan istifadə edərək mənfəət vergisi bəyannamələrini təqdim etmişdir. Keçirilən səyyar vergi yoxlaması zamanı Mütəxəssis rəyindən istifadə edilməmişdir. Aparılan səyyar vergi yoxlaması ilə əlavə araq (aksiz əskikgəlməsindən yaranan) müəyyən edilərək satışa verildiyindən yoxlama ilə vergi ödəyicisinin xərclərini müəyyən etmək mümkün olmamışdır. Yoxlama üçün naməlum olan xərclərin VM-nin 67.1.1-ci maddəsində sadalanan əlaqəli məlumatlarla müəyyən edilməsi mümkün olmadığından 2020-2022-ci illər üzrə mənfəət vergisinin hesablanması üçün Vergi Məcəlləsinin 67.2 maddəsinə əsasən analoji fəaliyyət ilə məşğul olan vergi ödəyicisinin vergi orqanında olan məlumatlarından istifadə edilməsinə zərurət yaranmış və **************** nömrəli məktubla * saylı Ərazi Vergilər Idarəsinin Bəyannamələrin təhlili və kameral vergi yoxlamaları şöbəsinə müraciət olunmuşdur. Əldə olunmuş **************** nömrəli cavab məktubunda bildirilmişdir ki, "xxxx" MMC- nin (VÖEN: **********) fəaliyyətinə uyğun * saylı Ərazi Vergilər Idarəsində 2020-2022-ci illər üzrə mənfəət vergisi ödəyicisi olan analoji vergi ödəyicisinin müəyyən edilməsi mümkün olmamışdır. Göründüyü kimi analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicisi tapılmadığı üçün 2020-2022-ci illər üzrə mənfəət vergisini müəyyən etmək üçün Vergi məcəlləsinin 67.14-cü, 83.9-cu, 104-cü və 105-ci maddələrinə və Nazirlər Kabinetinin ##.##.2001-ci il tarixli ** saylı qərarına əsasən (## ##### 2003-cü il tarixli ** saylı qərarı ilə edilmiş əlavə və dəyişikliklər nəzərə alınmaqla) gəlirəgörəşərtirentabelliknormasıəsasındaaşağıdakıüsuldanistifadəedilmişdir. M= G : (100 + R) x R M-Vergiödəyicisininmənfəəti; G-vergiödəyicisininfəaliyyətindənəldəetdiyigəlir; R-şərtirentabelliknorması(20%). Vergi ödəyicisinin yoxlama ilə 2020-ci il üzrə gəliri 402059,43 manat (ƏDV-siz, Aksizsiz) təsdiqlənmişdir. Şərti rentabellik norması əsasında 13401,98 manat mənfəət vergisi müəyyən olunmuşdur.Vergi ödəyicisinin yoxlama ilə 2021-ci il üzrə gəliri 446356,69 manat (ƏDV-siz, Aksizsiz) (o cümlədən 93485,0 manat əvəzsiz əsasla təqdim edilmiş aktivlərin dəyəri) təsdiqlənmişdir. Əvəzsiz əsasla təqdim olunmuş aktivlər üzrə birbaşa 20% hesablama aparılmış digər hissəyə şərti rentabellk tətbiq edilmişdir. 2021-ci il üzrə 30459,39 manatmənfəətvergisimüəyyənolunmuşdur. Vergi ödəyicisinin yoxlama ilə 2022-ci il üzrə gəliri 219923,36 manat (ƏDV-siz, Aksizsiz) təsdiqlənmişdir. Şərti rentabellik norması əsasında 7330,78 manat mənfəət vergisi müəyyən olunmuşdur. Ümumilikdə Vergi məcəlləsinin 67.14-cü, 83.9-cu, 104-cü, 105-ci maddələrinə və NK ** saylı Qərarına əsasən vergi ödəyicisinə 2020-2022-ci ilin mənfəət vergisi üzrə 39369,82 manat əlavə vergi hesablanmış və Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən yayındırılmış vergi məbləğinin 50 faizi miqdarında, yəni 19684,82 manat (39369,82x50%) maliyyə sanksiyası tətbiqedilmişdir. Əlavədəyərvergisiüzrəaşağıdakılarıbildirirlər: Vergi ödəyicisi ##.##.2016-cı il tarixində * saylı ƏVI tərəfindən verilmiş *********** №-li ƏDV-nin qeydiyyat bildirişi əsasında ƏDV qeydiyyatından keçmişdir. ƏDV-nin qüvvəyə minmə tarixi ##.##.2016-cı ildir. Yoxlama ilə əhatə olunan dövr ərzində müəssisə faktiki olaraq spirtli içkilərin istehsalı və satışı ilə məşğul olmuşdur. Yoxlama ilə ##.##.2020-ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək olan dövr əhatə olunmuşdur. Səyyar vergi yoxlaması zamanı vergi ödəyicisinin Vergi Məcəlləsinin 166-cı maddəsinin müddəalarını pozaraq dövriyyəni düzgün bəyan etmədiyi müəyyən edilmişdir. Vergi ödəyicisinin ƏDV dövriyyəsi nəzarət kassa aparatı əsasında aylar üzrə pərakəndə satışlar, eləcə e-qaimə üzrə satışlardan banka daxil olan vəsaitlər və əlavə satışa verilmiş arağın dəyəri əsasında formalaşmışdır. Həmçinin vergi ödəyicisi tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 175-ci maddəsinin tələbləri pozularaq əvəzləşmələr düzgün aparılmamışdır. Keçirilən yoxlama zamanı aksiz markaları qalıqlar nəzərə alınaraq yoxlanılmışdır. Nəticədə aksiz markalarnın əskikgəlməsi müəyyən edilmişdir. Belə ki, müəsssisə tərəfindən 2020-ci ilin yoxlanılan aylarında 4646 ədəd 0,7 litrlik butulkada 17700 ədəd 1 litrlik butulkada araq təqdim etdiyi müəyyən edilmişdir. 2021-ci il üzrə 1400 ədəd 0,5 litrlik butulkada, 9590 ədəd 0,7 litrlik butulkada, 9775 ədəd 1 litrlik butulkada araq təqdim etdiyi müəyyən edilmişdir. 2022-ci il üzrə isə 1500 ədəd 0,5 litrlik butulkada, 2700 ədəd 0,7 litrlik butulkada, 6251 ədəd 1 litrlik butulkada araq təqdim etdiyi müəyyən edilmişdir. Yoxlama ilə əhatə olunan dövrdə, yəni ##.##.2020-ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək olan dövr ərzində müəssisənin təqdim etdiyi e-qaimələr üzrə orta satış qiyməti 0,5 litr butulka araq 4,20 manat, 0,7 litr butulka araq 5,54 manat, 1,0 litr butulka araq 7,33 manat olmuşdur. Yoxlama ilə əlavə satışa verilmiş çeşidlər üzrə hər bir butulka arağın e-qaimə üzrə satış qiyməti tətbiq edilərək hər bir ilin sonuncu ayına əlavə edilərək hesablama aparılmışdır. Yoxlanılan dövr üzrə müəssisəyə Vergi Məcəlləsinin 166-cı, 175-ci, 159-cu və 58.1-ci maddələrinə əsasən 53318,62 manat əlavə vergi məbləği hesablanmış və 28360,45 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. Aksizvergisiüzrəaşağıdakılarıbildirirlər: Yoxlama ilə əhatə olunan dövr ərzində müəssisə faktiki olaraq spirtli içkilərin istehsalı və satışı ilə məşğul olmuşdur. Yoxlama ilə ##.##.2020-ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək olan dövr əhatə olunmuşdur. Keçirilən yoxlama zamanı aksiz markaları qalıqlar nəzərə alınaraq yoxlanılmışdır. Nəticədə aksiz markalarnın əskikgəlməsi müəyyən edilmişdir. Nəticədə bəyan edilməyərək satılmış araqların hansı aylarda təqdim edildiyini müəyyən etmək mümkün olmadığından hər ilin dekabr ayına əlavə edilərək hesablama aparılmışdır. Belə ki 2020-ci ilin yoxlama ilə əhatə olunan aylarında 20952,2 litr əlavə araq satışı müəyyən olunur. Araqın hansı aylarda təqdim edildiyini müəyyən etmək mümkün olmadığından müəyyən olunmuş əlavə araq 2020-ci ilin dekabr ayına əlavə olunaraq aksiz vergisi hesablanmışdır. Beləliklə 2020-2022-ci illər üzrə Vergi Məcəlləsinin 182-ci və 184.1.1-ci maddələrinin pozulması nəticəsində ümumilikdə müəssisəyə 157612,64 manat əlavə vergi hesablanmış və Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən yayındırılmış vergi məbləğlərinin 50%-i miqdarında, yəni 78806,32 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. 2023-cü ilin yanvarfevralaylarınınaksizbəyannamələrindəkənarlaşmamüəyyənedilməmişdir. MDSSüzrəaşağıdakılarıbildirirlər: "Əmək münasibətlərinin şəffaflaşdırılması sahəsində vergi nəzarətinin gücləndirilməsi barədə” Konsepsiyanın tələblərinə müvafiq olaraq vergi ödəyici tərəfindən işçi sayının və işçilərə ödənilən əmək haqqının tam məbləğinin əmək müqaviləsi bildirişlərində və bəyannamələrdə əks etdirilməsi məsələləri araşdırılmışdır. Vergi ödəyicisi tərəfindən işçilərlə bağlanmış müqavilələrə əsasən ödənilən əmək haqqı məbləğləri ölkə üzrə müəyyən edilən minimum əmək haqqından aşağı olmamışdır. Yoxlanılan dövr üzrə müəssisəyə Sosial sığorta haqqında Qanuna əsasən 19,01 manat sosial sığorta haqqı hesablanmış və 10,0 manat məbləğindəmaliyyəsanksiyasıtətbiqedilmişdir. VM 58.6-cı maddəsi. malların dəyəri ödənilən gündən gec ƏDV məbləğlərinin ödənilməsi halları aşkar edildiyinə görə Vergi Məcəlləsinin 58.6-cı maddəsinə əsasən vergi ödəyicisinə2837,67manatmaliyyəsanksiyasıtətbiqedilmişdir. Vergi yoxlaması üzrə müəssisəyə ümumilikdə 250320,09 manat əlavə hesablama aparılmışvə129699,36manatmaliyyəsanksiyasıtətbiqedilmişdir. Iddiaçı tərəfindən Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinə müraciət edilən zaman təqdim edilən iddia ərizəsində Mütəxəssis rəyində göstərilən qaydada istehsal həcminin müəyyən edilməsinin mühasibat uçotunda məhsulun maya dəyərinin kalkulyasiyasının prinsiplərinə uyğun olmadığı bildirilmiş, həmçinin mühasibat uçotunda məhsulun maya dəyərinin kalkulyasiyasının prinsiplərinə əsasən məhsulun maya dəyərinin xammal və materiallar; qaytarılmış tullantılar; texniki məqsədlər üçün yanacaq, enerji və su; istehsal fəhlələrinin əsas əmək haqqı; sosial sığortaya ayırmalar; avadanlığın saxlanması və istismarı xərcləri, o cümlədən amortizasiya; ümumi sex xərcləri; ümumi zavod xərcləri; zay məhsul və itkilər; sair istehsalat xərcləri; əmtəəlik məhsulun tam maya dəyəri kimi xərc elementlərindən ibarət olduğu, lakin mütəxəssis rəyində məhsulun maya dəyərinə daxil edilməli olan xərclərin təsnifatına uyğun şəkildə istehsal həcminin müəyyən edilmədiyi qeyd edilmiş, əlavə olaraq iddiaçı Ali Məhkəmənin Inzibati Kollegiyasının ##.##.2023-cü il tarixli, 2- *(***)-****/**** nömrəli qərarına da istinad etmiş və "Enerji sərfiyyatı əsasında qəbul edilmiş vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında qərarların qanuniliyi ilə bağlı analoji işlər üzrə Ali Məhkəmənin formalaşmış məhkəmə təcrübəsi nəzərə alınaraq müəssisənin istehsal həcminin onun fəaliyyətinə görə sərf olunmuş elektrik enerjisi sərfiyyatının miqdarı ilə qismən mütənasiblik təşkil etdiyini, lakin bu sərfiyyatın həmin dövriyyəni müəyyənləşdirən yeganə göstərici kimi çıxış edə bilməməsi ilə bağlı məhkəmənin mövqeyini də öz iddia ərizəsində əks etdirmişdir. Belə ki, AR-nın Ali Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasının ##.##.2023-cü il tarixli, *-*(***)-****/**** nömrəli Qərarında elektrik enerjisinin sərfiyyatının avadanlıqların istismarı müddətindən, avadanlıqlarla işləyən məsul şəxslərin peşəkarlıq səviyyəsindən, hazırki vəziyyətdə məhsulun xassəsi baxımından itkiyə getməsi və digər hallardan və xüsusatlardan asılı olaraq müxtəlif həcmdə ola bildiyi qeyd edilmişdir. Yuxarıda göstərilənlərlə bağlı * saylı Ərazi Vergilər Idarəsi qeyd edir ki, yoxlanılan dövr ərzində vergi ödəyicisi spirtli içkilərin istehsalı fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Vergi ödəyicisi tərəfəndən istehsal normaları, kalkulyasiya məlumatları, material hesabatları yoxlamaya təqdim edilməmişdir. Qeyd olunanlara əsasən vergi ödəyicisi tərəfindən istifadə edilmiş qaz, enerji sərfiyyatları, həmçinin istehsal avadanlıqlarının istehsal gücü nəzərə alınmaqla istehsal həcminin müəyyən edilməsi zərurəti yaranmışdır. Həmin məlumatlar nəzərə alınmaqla istehsal həcminin müəyyən edilməsi vergi orqanlarının fəaliyyət dairəsinə aid olmayan xüsusi bilik və təcrübə tələb etdiyi üçün * saylı Ərazi Vergilər Idarəsinin "Mütəxəssisin dəvət edilməsi haqqında" ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli Qərarına əsasən "xxxx" MMC-dən (VÖEN 1301608661) istehsal sahəsində xüsusi biliyə və təcrübəyə malik olan mütəxəssis dəvətedilmişdir. Feyzulla oğlu dəvət olunmuşdur. "xxxx" MMC - nin (VöeN 1301608661) mütəxəssisi tərəfindən rəy verilməsinin mümkün olmaması barədə ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli imtina məktubu daxil olmuşdur. Imtina məktubu ##.##.2023- cü il tarixli **************** nömrəli məktubla vergi ödəyicisinə təqdim edilmişdir. Həmçinin istehsal avadanlıqlarının gücünün və istehsal olunmuş məhsulun həcminin müəyyən edilməsi ilə bağlı ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli Qərar əsasında Azərbaycan Respublikası Ticarət-Sənaye Palatasının “AZƏREKSPERTIZA” Birliyindən (VÖEN 1700243031) X1 dəvət olunmuşdur. “AZƏREKSPERTIZA” Birliyinin (VÖEN 1700243031) mütəxəssisi tərəfindən ##.##.2023- cü il tarixli rəy təqdim edilmişdir. Təqdim olunmuş ##.##.2023-cü il tarixli Rəy tanış olmaq üçün ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli məktubla vergi ödəyicisinə göndərilmişdir. Mütəxəssis tərəfindən müəssisəyə baxış keçirilən zaman müsissədə faktiki istehsal olmamış, avadanlıqlar işləməmişdir. Mütəxəssis tərəfindən istehsal üzrə ölçmə aparmaq mümkün olmamışdır. Keçirilən səyyar vergi yoxlaması zamanı Mütəxəssis rəyindən istifadə edilməmişdir. Keçirilən yoxlama zamanı aksiz markaları qalıqlar nəzərə alınaraq yoxlanılmışdır. Nəticədə aksiz markalarnın əskikgəlməsi müəyyən edilmişdir. Yoxlama ilə əlavə satışa verilmiş çeşidlər üzrə hər bir butulka arağın e-qaimə üzrə satış qiyməti tətbiq edilərək hər bir ilin sonuncu ayına əlavə edilərək hesablama aparılmışdır. Yoxlanılan dövr üzrə müəssisəyə Vergi Məcəlləsinin 166-cı, 175-ci, 159-cu və 58.1-ci maddələrinə əsasən 53318,62 manat əlavə vergi məbləğinin hesablanmış və 28360,45 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. AR-nın Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinə müraciət edilən zaman təqdim edilən iddia ərizəsində iddiaçı tərəfindən həmçinin AR-nın Vergi Məcəlləsinin 67.1-ci maddəsinə də istinad edilmiş və səyyar vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, ərazi və ya binalara (yaşayış binası (sahəsi) istisna olmaqla) daxil olmağa icazə verilmədikdə, mühasibat uçotunu aparmadıqda və ya mühasibat uçotunu müəyyən edilmiş qaydada aparmadıqda, uçotu və hesabat sənədləri məhv olunduqda (itirildikdə), həmçinin vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi hər hansı başqa səbəblərdən mümkün olmadıqda, vergi orqanlarının ödənilməli olan verginin məbləğini əlaqəli məlumatlardan istifadə etməklə hesablamaqhüququolduğunudaiddiaçıöziddiaərizəsindəqeydetmişdir. Iddiaçı tərəfindən AR-nın Sumqayıt inzibati Məhkəməsinə təqdim edilən iddia ərizəsində vergi orqanlarının 67.1-ci maddəsinin 1-9-cu bəndlərində göstərilən əlaqəli məlumatlardan istifadə etməklə ödənilməli olan verginin məbləğini hesablamaq hüququnun olduğu, lakin elektrik enerjisi sərfiyyatına görə verginin hesablanmasının qeyd olunan maddənin bəndlərində nəzərdə tutulmadığını, qanunvericiliklə əlaqəli məlumatların dairəsinin konkret olaraq müəyyən edildiyini, vergi orqanın vergi məbləğinini yalnız həmin maddədə qeyd olunan əlaqəli məlumatlardan istifadə etməklə hesablaya biləcəyini, lakin hazırkı mübahisəyə münasibətdə vergilərin cavabdeh tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 67-ci maddəsinin müəyyən etdiyi qaydada hesablanmaması ilə yanaşı, mənfəət vergisinə münasibətdə həmin Məcəllənin birbaşa 83.9cu maddəsinə istinad edilməklə hesablamanın aparıldığını, Vergi Məcəlləsinin 67-ci maddəsinin tələblərinə əməl olunmadan, mübahisələndirilən qərarla cavabdeh tərəfindən birbaşa olaraq həmin Məcəllənin 83.9-cu maddəsinə istinadən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## #### 2001-ci il tarixli, ** nömrəli Qərarı ilə təsdiq olunmuş “Vergi ödəyicisinin əldə etdiyi mənfəəti (gəliri) birbaşa müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda mənfəətin (gəlirin) hesablanması Qaydaları”na əsasən şərti rentabellik norması tətbiq edilməklə iddiaçıya əlavə mənfəət vergisinin hesablandığını, lakin diskression səlahiyyətlərin məhz bu qaydada həyata keçirilməsini zəruri edən şərtlərin, habelə 67.14-cü maddəyə istinadən 83.9-cu maddənin tətbiqini, yəni mənfəət vergisinin şərti rentabellik tətbiq edilməklə hesablanması qaydasının tətbiqini zəruri edən hüquqi əsasların və halların mövcudluğunun cavabdehtərəfindənəsaslandırılmadığıqeydedilmişdir.. Həmçinin iddia ərizəsində Vergi Məcəlləsinin 67.1-ci maddəsində göstərilən səbəblərdən verginin hesablanması mümkün olmadıqda həmin maddədə və bu maddə ilə əlaqəli olaraq Məcəllənin 83-cü maddəsində əks olunmuş ardıcıllıqla vergilərin bir neçə hesablanma qaydasının müəyyən edildiyini, vergi orqanının qeyd olunan maddələrdə sadalanan ardıcıllığa riayət etməklə vergiləri hesablamalı və yalnız bir hesablama qaydası ilə hesablamanın aparılması mümkün olmadıqda digər qaydanı tətbiq etməli olduğu halda vergi orqanı tərəfindən göstərilənlərin əksinə elektrik enerjisi sərfiyyatını əsas götürərək iddiaçıya məxsus müəssisədə müvafiq dövr ərzində spirtli içkilərin istehsal həcminin müəyyən edildiyini qeydetmişdir. Iddia ərizəsində öz əksini tapmış xüsusatla bağlı qeyd edirlər ki, SVY zamanı müəssisənin 2020-2022-ci illər üzrə təqdim edilmiş mənfəət vergisi bəyannamələri yoxlanılmışdır. Vergi ödəyicisi hesablama metodundan istifadə edərək mənfəət vergisi bəyannamələrini təqdim etmişdir. Keçirilən səyyar vergi yoxlaması zamanı Mütəxəssis rəyindən istifadə edilməmişdir. Aparılan səyyar vergi yoxlaması ilə əlavə araq (aksiz əskikgəlməsindən yaranan) müəyyən edilərək satışa verildiyindən yoxlama ilə vergi ödəyicisinin xərclərini müəyyən etmək mümkün olmamışdır. Yoxlama üçün naməlum olan xərclərin VM-nin 67.1.1- ci maddəsində sadalanan əlaqəli məlumatlarla müəyyən edilməsi mümkün olmadığından 2020-2022-ci illər üzrə mənfəət vergisinin hesablanması üçün Vergi Məcəlləsinin 67.2 maddəsinə əsasən analoji fəaliyyət ilə məşğul olan vergi ödəyicisinin vergi orqanında olan məlumatlarından istifadə edilməsinə zərurət yaranmış və **************** nömrəli məktubla * saylı Ərazi Vergilər idarəsinin Bəyannamələrin təhlili və kameral vergi yoxlamaları şöbəsinə müraciət olunmuşdur. Əldə olunmuş **************** nömrəli cavab məktubunda bildirilmişdir ki, "xxxx" MMC- nin (VÖEN: **********) fəaliyyətinə uyğun * saylı Ərazi Vergilər Idarəsində 2020-2022-ci illər üzrə mənfəət vergisi ödəyicisi olan analoji vergi ödəyicisinin müəyyən edilməsi mümkün olmamışdır. Göründüyü kimi analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicisi tapılmadığı üçün 2020-2022-ci illər üzrə mənfəət vergisini müəyyən etmək üçün Vergi məcəlləsinin 67.14-cü, 83.9-cu,104-cü və 105-ci maddələrinə və Nazirlər Kabinetinin ##.##.2001-ci il tarixli ** saylı qərarına əsasən (## ##### 2003-cü il tarixli ** saylı qərarı ilə edilmiş əlavə və dəyişikliklər nəzərə alınmaqla) gəlirə görə şərti rentabellik norması əsasındaaşağıdakıüsuldanistifadəedilmişdir. M=G : (100 + R)xR M-Vergiödəyicisininmənfəəti; G-vergiödəyicisininfəaliyyətindənəldəetdiyigəlir; R-şərtirentabelliknorması(20%). Vergi ödəyicisinin yoxlama ilə 2020-ci il üzrə gəliri 402059,43 manat (ƏDV-siz, Aksizsiz) təsdiqlənmişdir. Şərti rentabellik norması əsasında 13401,98 manat mənfəət vergisi müəyyən olunmuşdur. Müəssisə tərəfindən 2020-ci il üzrə 2281,63 manat mənfəət vergisi hesablanmışdır. Vergi ödəyicisinin yoxlama ilə 2021-ci il üzrə gəliri 446356,69 manat (ƏDV-siz, Aksizsiz) (o cümlədən 93485,0 manat əvəzsiz əsasla təqdim edilmiş aktivlərin dəyəri) təsdiqlənmişdir. Əvəzsiz əsasla təqdim olunmuş aktivlər üzrə birbaşa 20% hesablama aparılmış digər hissəyə şərti rentabellk tətbiq edilmişdir. 2021-ci il üzrə 30459,39 manat mənfəət vergisi müəyyən olunmuşdur. Müəssisə tərəfindən 2021-ci il üzrə 6873,80 manat mənfəət vergisi hesablanmışdır. Vergi ödəyicisinin yoxlama ilə 2022-ci il üzrə gəliri 219923,36 manat (ƏDV-siz, Aksizsiz) təsdiqlənmişdir. Şərti rentabellik norması əsasında 7330,78 manat mənfəət vergisi müəyyən olunmuşdur. Müəssisə tərəfindən 2022-ci il üzrə 2666,90 manat mənfəət vergisi hesablanmışdır. Vergi ödəyicisinin 2020-2022-ci illər üzrə hesabladığı vergilər nəzərə alındıqda ümumilikdə Vergi məcəlləsinin 67.14-cü, 83.9-cu, 104-cü, 105-ci maddələrinə və NK ** saylı Qərarına əsasən vergi ödəyicisinə 2020-2022-ci ilin mənfəət vergisi üzrə 39369,82 manat əlavə vergi hesablanmış və Vergi Məcəlləsinin 58.1 -ci maddəsinə əsasən yayındırılmış vergi məbləğinin 50 faizi miqdarında, yəni 19684,82 manat (39369,82x50%) maliyyə sanksiyasının tətbiqedilmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 16-cı maddəsinin İ hissəsinə əsasən Azərbaycan dövləti xalqın və hər bir vətəndaşın rifahının yüksəldilməsi, onun sosial müdafiəsi və layiqli həyat səviyyəsi qayğısına qalır. Bu funksiyaların həyata keçirilməsinin təmin edilməsi qanunla müəyyən edilmiş vergiləri ödəməklə bağlı fiziki və hüquqi şəxslərin qanunvericilikdə nəzərdətutulmuşvəzifələriniyaradır. Konstitusiyanın 73-cü maddəsinə əsasən qanunla müəyyən edilmiş vergiləri və başqa dövlət ödənişlərini tam həcmdə və vaxtında ödəmək hər kəsin borcudur. Konstitusiyanın 73-cü maddəsində təsbit olunmuş vergi ödəmək vəzifəsi dövlətin şərtsiz tələbi kimi bütün vergi ödəyicilərinəşamilolunur. Azərbaycan Respublikasının Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Əsasnaməsinin1.1-cibəndinəəsasənIqtisadiyyatNazirliyiyanındaDövlətVergiXidməti Azərbaycan Respublikasında aparılan vahid maliyyə və büdcə siyasəti çərçivəsində vergilərin, məcburi dövlət sosial sğorta, işsizlikdən sğorta və icbari tibbi sğorta haqlarının, habelə qanunla və Azərbaycan Respublikası Pzezidentinin aktı ilə Xidmətin səlahiyyətlərinə aid edilmiş digər icbari ödənişlərin vaxtında və tam yığılmasını təmin edilməsi sahəsində dövlət nəzarətini həyata keçirilməsini təmin edən Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyinin struktruna daxil olan qurumdur. Vergi Məcəlləsinin 16.1.1 -ci maddəsi ilə qanunla müəyyən edilmiş vergiləri ödəmək vergi ödəyicisinin, 24.0.1-ci maddəsi ilə vergilərin düzgün hesablanmasına, tam və vaxtında ödənilməsinənəzarətetməkisəvergiorqanlarınınvəzifələrinəaidedilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli e-*-*(***)-****/**** nömrəli qərarı iləiddiatələbitəminedilməmişdir(hakimAynurAxundova). Məhkəmə hesab etmişdir ki, yoxlanılan dövr ərzində vergi ödəyicisi spirtli içkilərin istehsalı fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Vergi ödəyicisi tərəfəndən istehsal normaları, kalkulyasiya məlumatları, material hesabatları yoxlamaya təqdim edilməmişdir. Qeyd olunanlara əsasən vergi ödəyicisi tərəfindən istifadə edilmiş qaz, eneıji sərfiyyatlan həmçinin istehsal avadanlıqlarının istehsal gücü nəzərə alınmaqla istehsal həcminin müəyyən edilməsi zərurəti yaranmışdır. Həmin məlumatlar nəzərə alınmaqla istehsal həcminin müəyyən edilməsi vergi orqanlarının fəaliyyət dairəsinə aid olmayan xüsusi bilik və təcrübə tələb etdiyi üçün * saylı Ərazi Vergilər Idarəsinin "Mütəxəssisin dəvət edilməsi haqqında" ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli Qərarına əsasən "xxxx" MMC-dsn (VÖEN 1301608661) istehsal sahəsində xüsusi biliyə və təcrübəyə malik olan mütəxəssis dəvət edilmişdir. Mütəxəssis olaraq "xxxx" MMC -nin (VÖEN 1301608661) mütəxəssisi X2 dəvət olunmuşdur. "xxxx" MMC -nin (VÖEN 1301608661) mütəxəssisi tərəfindən rəy verilməsinin mümkün olmaması barədə ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli imtina məktubu daxil olmuşdur. Imtina məktubu ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli məktubla vergi ödəyicisinə təqdim edilmişdir. Həmçinin istehsal avadanlıqlarının gücünün və istehsal olunmuş məhsulun həcminin müəyyən edilməsi ilə bağlı ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli Qərar əsasında Azərbaycan Respublikası Ticarət-Sənaye Palatasının “AZƏREKSPERTIZA” Birliyindən (VÖEN 1700243031) X1 dəvət olunmuşdur. “AZƏREKSPERTIZA" Birliyinin (VÖEN 1700243031) mütəxəssisi tərəfindən ##.##.2023-cü il tarixli rəy təqdim edilmişdir. Təqdim olunmuş ##.##.2023-cü il tarixli Rəy tanış olmaq üçün ##.##.2023-cü il tarixli 2303020257351100 məktubla vergi ödəyicisinə göndərilmişdir. Mütəxəssis tərəfindən müəssisəyə baxış keçirilən zaman müsissədə faktiki istehsal olmamış, avadanlıqlar işləməmişdir. Mütəxəssis tərəfindən istehsal üzrə ölçmə aparmaq mümkün olmamışdır. Mütəxəssis ötən SVY zamanı təqdim olunan mütəxəssis rəyindəki göstəricilərdən istifadə edərək rəy təqdim etmişdir. Keçirilən səyyarvergiyoxlamasızamanıMütəxəssisrəyindənistifadəedilməmişdir. Keçirilmiş növbəti səyyar vergi yoxlamasının nəticəsi üzrə tərtib edilmiş ##.##.2024- cü il tarixli **************** nömrəli Səyyar vergi yoxlaması Aktının 1 nüsxəsi vergi ödəyicisi “xxxx” MMC-nin rəhbəri X5 təqdim edilmişdir. Müəssisənin rəhbəri X5 tərəfindən heç bir narazılıq və etiraz edilmədən akt qəbul edilmiş, onun tərəfindən imzalanmış və müəssisənin möhürü ilə təsdiqedilmişdir Iş materialları ilə müəyyən olunur ki, uçot baza məlumatlarına əsasən vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlama ilə əhatə olunan dövr ərzində, yəni ##.##.2020-ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək ümumilikdə 1078226 butulka (o cümlədən 1007680 butulka eqaimə, 70546 butulka NKAüzrə)müxtəlifçeşidliaraqməhsullarıtəqdimedilmişdir. Cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş sorğuya cavab məktubundan müəyyən olunur ki, aksiz markaları üzrə qalıq müəyyən olunarkən ##.##.2020-ci il tarixə aksiz vergisi bəyannaməsində 147986 ədəd aksiz markası qalığı götürülmüş üzərinə 1000000 ədəd alınmış aksiz markası gəlinmiş və ##.##.2023-cü il tarixə aksiz markası qalığı olan 16198 ədəd aksiz markası çıxılmış və istifadə olunmuş 1131788 ədəd (147986+1000000-16198) aksiz markası müəyyən olunmuşdur. Vergi ödəyicisi tərəfindən 1078226 ədəd butulka araq aksiz markası yapışdırılaraq təqdim edildiyindən 53562 ədəd (1131788-1078226) aksiz markasının əskik gəlməsimüəyyənedilmişdir. Əlavə satışa verilmiş çeşidlər üzrə satış qiymətləri vergi ödəyicisinin yoxlama ilə əhatə olunan dövr ərzində e-qaimə əsasında təqdim edilmiş məhsulların çeşidlər və illər üzrə qiyməti əsasındamüəyyənedilmişdir. Müəssisənin direktoru tərəfindən səyyar vergi yoxlaması zamanı təqdim edilmiş izahatda 2020-ci ilin yoxlanılan aylarında 4646 ədəd 0,7 litrlik butulkada, 17700 ədəd 1 litrlik butulkada, 2021-ci il üzrə 1400 ədəd 0,5 litrlik butulkada, 9590 ədəd 0,7 litrlik butulkada, 9775 ədəd 1 litrlik butulkada, 2022-ci il üzrə isə 1500 ədəd 0,5 litrlik butulkada, 2700 ədəd 0,7 litrlik butulkada,6251ədəd1litrlikbutulkadaaraqtəqdimedildiyiqeydedilmişdir. Qeyd edilən izahatın X5 tərəfindən imza edilməsi və müəssisənin möhürü ilə təsdiq edilməsi mübahisələndirilməmiş, məhkəmə tərəfindən mötəbər sənəd kimi qəbul edilmişdir. Vergi ödəyicisi təqdim etdiyi izahatda 2020-2022-ci illərdə araq istehsal edərək satdığını lakin dövriyyədə bəyan etmədiyindən əskikgəlmə yarandığını bildirmişdir. Nəticədə bəyan edilməyərək satılmış araqların hansı aylarda təqdim edildiyini müəyyən etmək mümkün olmadığından hər ilin dekabr ayına əlavə edilərək hesablama aparılmışdır. Belə ki, 2020-ci ilin yoxlama ilə əhatə olunan aylarında 20952,2 litr əlavə araq satışı, 2021 -ci üzrə 17188 litr əlavə araqsatışı,2022-ciilüzrə8891litrəlavəaraqsatışımüəyyənolunmuşdur. Iddiaçı apellyasiya şikayəti verərək həmin qərarın ləğv edilməsini, iddianın təmin edilməsini xahişetmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri Iddiaçı apellyasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, əskik gələn araq butulkalarının sayı vergi orqanı tərəfindən düzgün müəyyən edilməmiş və bu hal məhkəmə tərəfindən nəzərə alınmamışdır. Iş materiallarından göründüyü kimi, vergi orqanı ilk öncə səyyar vergi yoxlaması ilə əhatə olunan hesabat dövrləri ərzində (##.##.2020-##.##.2023) alınmış aksiz markalarının sayını (1,131,788 ədəd) müəyyən etmiş, daha sonra həmin göstəricidən eyni dövr ərzində istehsal edilərək satılmış araq butulkalarının sayını (1,078,226 ədəd) çıxmış, nəticədə əldə olunan göstəricini(53,562ədəd)rəsmiləşdirilmədənəlavəsatılmışaraqkimiqiymətləndirmişdir. Əskik gələn marka sayı: 1,131,788 ədəd (ümumi alınmış aksiz markası) - 1,078,226 ədəd (ümumisatılmışaraqbutulkalarınınsayı)=53,562ədəd Bəsburadacavabdehvergiorqanınınsəhvinəolmuşdur? Qeyd edilir ki, cavabdehin əsas səhvi istehsal edilərək satılmış, lakin vergiyə cəlb edilməmiş araq sayını müəyyən etmək məqsədilə, alınmış aksiz markalarının sayından satılmışaraqbutulkalarınınsayınıçıxmaqolmuşdur. Belə ki, aksiz markaları qanunvericiliyinin tələbinə əsasən satılan yox, istehsal edilərək anbarayerləşdirilənaraqbutulkalarınayapışdırılır. Yəni, cavabdeh əgər əskik gələn aksiz markasının (dolayısı ilə də satılmış araq butulkalarının sayını) müəyyən etmək istəyirdisə, bu halda satılan yox, istehsal edilərək anbara yerləşdirilmişaraqbutulkarınınsayınıhesablamalıidi. Başqa sözlə, düzgün nəticəyə gəlmək məqsədilə cavabdeh vergi orqanı satış yox, anbar üzrəaraşdırmaaparmalıidi. Sadalanan normaların birgə təhlilindən aydın olduğu kimi, aksiz vergisi məqsədləri üçün vergitutma obyekti aksizli malların satışı yox, məhz istehsalıdır və təqvim ayı ərzində satılmasından asılı olmayaraq, vergilər istehsal edilən aksizli malların həcminə (litrinə) müvafiq vergidərəcəsinitətbiqetməkləhesablanır. Hazırkı iş üzrə iddiaçı qanunvericiliyin tələblərinə müvafiq olaraq təqvim ayları (sentyabr 2020 – fevral 2023) üzrə təqdim etdiyi aksiz vergi bəyannamələrində istehsal edilən araq məhsullarının hər litrinə müvafiq vergi dərəcəsini tətbiq edərək, hesablanmış aksiz vergisi məbləğlərininövbətiayın20-dəkdövlətbüdcəsinəödəmişdir Bəs vergi qanunvericiliyinin tələblərini nəzərə alaraq yenidən hesablama həyata keçirsək, iddiaçının əskik gələn aksiz markasının, eləcə də əlavə satılmış araq butulkarının sayı neçə ədədedir? Bunun üçün ilk öncə yoxlama dövr ərzində alınmış aksiz markalarının cəmi sayını müəyyən edirik:-cəmiaksizmarkası-1,131,788ədəd Qeyd.Bugöstəriciiləbağlıtərəflərarasındamübahisəyoxdur. Ikinci növbədə istehsal edilərək anbara yerləşdirilən və aksiz markası yapışdırılan araq butulkalarının sayını müəyyən edək (cavabdeh bu hissədə səhvən satılan araq butulkarının sayınıəsasgötürmüşdür): - Iş materiallarına əlavə edilmiş sentyabr 2020 – fevral 2023 hesabat dövrləri üzrə təqdim edilmiş aksiz vergisi bəyannamələrinin * nömrəli Əlavəsinin 1-ci Bölməsinin 402-2-ci sətrində qeyd olunan göstəricilərə əsasən yoxlama ilə əhatə olunan hesabat dövləri ərzində cəmi 1,131,788 ədəd araq istehsal edilərək anbara yerləşdirilmişdir. Beləliklə, alınmış aksiz markasının sayı 1,131,788 ədəd, istehsal edilərək anbara yerləşdirilmiş araq butulkalarının sayı 1,131,788 ədəd olmuşdur ki, bu da cavabdehin iddiasının əksinə olaraq, aksiz markasının sayıüzrəhərhansıəskikgəlməninolmadığınışübhəyəyerqalmadantəsdiqedir. Bu məqamda bir sual yarana bilər ki, bəs hansı səbəbdən iddiaçının istehsal etdiyi araq butulkarınınsayıiləsatdığıaraqbutulkarınınsayıfərqlənir? Bunun səbəbi olduqca sadədir. Belə ki, iddiaçı arağı vergi ödəyicilərinin və ya istehlakçıların əvvəlcədən sifarişi əsasında deyil, öz mülahizəsi ilə tələbata uyğun olaraq istehsal edir və aksiz markalarını yapışdıraraq (eləcə də aksiz vergisini hesablayaraq) anbara yerləşdirir. Daha sonra isə həmin araq butulkalarının bir qismini pərakəndə satış məqsədilə şirkətin balansında olan firma mağazalarına yerləşdirir, digər qismini isə elektron qaimə faktura əsasında vergi ödəyicilərinə topdansatış qaydasında təqdim edir. Lakin, istehsal ilə satışın sayı aədətən fərqli olduğundan, bir qayda olaraq istehsal edilən araq butulkalarının müəyyən hissəsi təqvim ayında satıldığı halda, digər bir hissəsi anbarda saxlanılaraq növbəti aylarda satılır. Misal. Iddiaçı yanvar ayında 100 ədəd araq istehsal edib, markasını yapışdıraraq anbara yerləşdirir. Həmin ayda 100 ədəd araqdan 80 ədədi satılır, 20 ədədi isə anbarda saxlanılır və növbəti(fevral,mart,aprelvəs)aylardasatılır. Bəsvergiorqanıəskikgəlmənihesablayarkənhansıkobudsəhvəyolverib? Cavabdeh hesablama apararkən ancaq yoxlama dövrünü əsas götürüb. Başqa sözlə desək, 2020-ci ilin ## ######## tarixindən 2023-cü ilin ## #### tarixinədək istehsal edilmiş və satılmış araq sayını əsas götürüb. Halbuki, həmin dövr aralığında istehsal edilərək anbara yerləşdirilən araq butulkalarının bir qismi sonrakı tarixlərdə (yoxlamanın əhatə etdiyi dövrdən sonra,məslən,2023-cüilinmart,aprel,mayvədigəraylarında)satılmışdır. Lakin, cavabdeh hesablamanı anbar üzrə yox, satışa əsasən həyata keçirdiyindən, nəticədə anbarda saxlanılaraq növbəti aylarda satılmış araq butulkarının sayını əskik gəlmə kimiqiymətləndirmişdir. Iddiaçının hesabat dövrləri üzrə hesablayaraq büdcəyə ödədiyi aksiz vergisi məbləği cavabdehtərəfindənmübahisələndiriləninzibatiaktlaikincidəfəhesablanmışdır. Yuxarıda da izah etdiyimiz kimi, cavabdeh səhv hesablama nəticəsində əvvəlcə 53,562 ədəd aksiz markasının, dolayısı ilə araq butulkasının əskik gəldiyini zənn etmiş, daha sonra iddiaçının direktorundan alınmış izahat əsasən həmin araq butulkarının neçə litrlik (0.5, 0.7 və 1 litrlik olmaqla 3 növ) olduğunu müəyyən etmiş və nəticədə göstərilən dəyərlər əsasında iddiaçıya bəyan edilmədən satılmış 53,622 ədəd araq butulkasına görə aksiz vergisi üzrə əlavə vergiməbləğihesablamışdır. Bir sözlə, cavabdeh aksiz vergisi məqsədləri üçün əskik gələn araqların sayını alınmış aksiz markalarının sayından satılmış araqların sayını çıxmaqla, həcmini (neçə litr olduğunu) isədirektorunizahatıəsasındamüəyyənetmişdir. Beləliklə, göstərilən üsulun tətbiqi nəticəsində cavabdeh belə qənaətə gəlmişdir ki, iddiaçı istehsal edilmiş 1,131,788 ədəd araqdan 1,078,226 ədədini e-qaimə və NKA vasitəsilə satdığı halda, 53,562 ədədini rəsmiləşdirmədən satmış və vergidən yayınmışdır ki, həmin əskik gələn arağın həcminə görə də iddiaçıya 157,612.64 manat aksiz vergisi hesablamışdır. Bəs bubuhesablamadacavabehinkobudsəhvinəolmuşdur? -Cavabdehaksizvergisinisatılanaraqlarınsayınaəsasənhesablamışdır. Halbuki, yuxarıda da qanunvericiliyin tələblərini izah edərkən qeyd etdik ki, aksiz vergisi satılmış araq butulkalarının sayına görə yox, istehsal edilmiş araq məhsullarının həcminə (litrinə)görəhesablanır. Bəs əslində hesablama necə olmalı idi və iddiaçı doğurdan da aksiz vergisini üzrə vergidən yayınmışdırmı? Iş materiallarına əlavə edilmiş aksiz vergisi bəyannamələrinin * nömrəli Əlavəsinin * nömrəliBölməsiqeydolunansualacavabverməküçünkifayətedir. Belə ki, həmin hissədə iddiaçı istehsal etdiyi araq məhsullarının növünü, sayını, həcmini (litrini),hesablanmışaksizvergisininvəicbaritibbisığortahaqqınınməbləğinibəyanedir. Qeyd olunan göstəricilərin cəmlənməsi isə açıq şəkildə göstərir ki, iddiaçı yoxlama ilə əhatə olunan hesabat dövləri ərzində cəmi 1,131,788 ədəd araq istehsal etmiş, həmin araq məhsullarının həcmini (neçə litr olduğunu), növünü (hansı növ və neçə litrlik araq olduğunu) bəyan etmiş və qanunvericiliyinin tələblərinə riayət edərək istehsal edilmiş arağın həcminə uyğunaksizvergisini(eləcədəicbaritibbisığortahaqqını)hesablamışdır. Buisədolayısıiləhəmdəonugöstərirki: - iddiaçının aldığı aksiz markalarının sayı ilə istehesal etdiyi araq butulkalarının sayı eynidir (1,131,788ədəd)vəəskikgəlməyoxdur; - iddiaçı aksiz markalarının sayı ilə eynilik təşkil edən araq butulkalarının həcminə (litrinə) uyğun aksiz vergisini hesablamış və buna dair vergi bəyannamələrini vergi orqanına təqdim etmişdir. Göründüyü kimi, vergi orqanının əskik gəlmə kimi qiymətləndirdiyi 53,562 ədəd araq butulkası istehsal edilmiş ümumilikdə 1,131,788 ədəd araq butulkasının daxilində olmuş və istehsaledildiyiayüzrətəqdimedilmişaksizvergisibəyannamələrindəəksetdirilmişdir. Beləliklə, iddiaçı hər təqvim ayı üzrə istehsal etdiyi araq butulkalarının həcminə uyğun aksiz vergisini hesablayaraq büdcəyə ödədiyi halda, cavabdeh yoxlama zamanı kobud səhvə yol verərək, aksiz vergisini istehsala görə yox, satılmış araq butulkalarının sayına görə hesabladığından, nəticədə bəyan edilərək vergisi ödənilmiş 53,562 ədəd arağa görə təkrar olaraqaksizvergisihesablamışdır. Direktorun izahatı əskik gələn marka sayını və vergidən yayındırılmış satışı müəyyən etməküçünmötəbərsübutolabilməzdi. Cavabdeh tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş cəmiyyətin rəhbəri Səfərov Ismayıl tərəfindən verilmiş izahatdan aydın olur ki, sonuncu əskik gələn 53562 ədəd aksiz markaları ilə bağlı suala cavab olaraq 2020-2022-ci illərdə dövriyyədə bəyan edilməmiş araq butulkalarınınsayı,həcmivəhansıdövrlərdəsatılmasıiləbağlıməlumatlarıtəqdimetmişdir. Cavabdeh vergi orqanı isə qeyd olunan izahatı əsas götürərək iddiaçıya əlavə araq satışı bəhanəsiiləƏDV,Mənfəətvəaksizvergisihesablamışdır. Iş materiallarından gördüyümüz kimi, cavabdeh ##.##.2023-cü ildən ##.##.2024-cü il tarixədək davam edən yoxlama müddətində ekspert və mütəxəssis rəyləri almış, buna görə yoxlamanı 5 dəfə müvəqqəti dayandırmış, 2 dəfə yoxlamanın müddətini uzatmış, 1 dəfə də əlavə vergi yoxlaması tədbirləri həyata keçirmiş, lakin sonunda bütün bu tədbirləri və rəyləri bir kənara qoyaraq, sadəcə ##.##.2024-cü il tarixdə (yoxlamanın bitməyinə 5 gün qalmış) aldadılaraq iddiaçıdan alınmış izahatı əsas götürərək iddiaçıya əlavə vergi məbləğləri hesablamışdır. Izahatın aldadılaraq (əhəmiyyətli yanılma nəticəsində) alındığını və reallığı əks etdirmədiyiniaydınlaşdırmaqçoxsadədir. Necə? Birincisi, yuxarıda da izah etdiyimiz kimi, 53,562 ədəd əskik gəldiyi iddia olunan aksiz markaları əslində istehsal edilən araq butulkalarına yapışdırılaraq, buna görə müvafiq vergilər hesablanaraq dövlət büdcəsinə ödənildiyi halda, cavabdeh həmin rəqəmi səhvən (qanunvericiliyə zidd olaraq) alınmış markaların sayından istehsal edilən yox, satılan araqların sayını çıxaraq əldə etmişdir. Başqa sözlə desək, rəqəm səhvdirsə, verilmiş izahat necə düzgün olabilər? Ikincisi, 9 ay davam edən yoxlama çərçivəsində hər hansı kənarlaşma aşkar etməyən vergi orqanına şirkətin rəhbəri niyə yoxlamanın bitməyinə 5 gün qalmış könüllü şəkildə kənarlaşma barədəməlumatversin? Göründüyü kimi, sübut qismində istinad edilən izahat reallığı əks etdirmir və mötəbərliyinə dairkifayətqədərciddişübhələrvar. Mənfəətvergisiüzrəyolverilmişnöqsanlar Səyyar vergi yoxlaması aktında qeyd edilənlərə əsasən yoxlama nəticəsində iddiaçının ümumi gəlirləri 2020-ci il üzrə 402,059.43 manat, 2021-ci il üzrə 446,356.69 manat, 2022-ci il üzrə219,923.36manat,ümumilikdə1,068,339.48manatmüəyyənedilmişdir. Halbuki, iddiaçı həmin illər üzrə təqdim etdiyi vergi bəyannamələrində ümumi gəlirləri 2020-ci il üzrə 325,856.40 manat, 2021-ci il üzrə 375,052.69 manat, 2022-ci il üzrə 268,111.37 manat,ümumilikdə969,020.46manatbəyanetmişdir. Göründüyükimi,vergiorqanıhəmindövriyyəni99,319.02manatartırmışdır. Məhkəmə tərəfindən verilmiş sorğuya (5-ci suala) cavab olaraq cavabdeh tərəfindən qeyd edilmişdir ki, “2020-2022-ci illər üzrə vergi ödəyicisinin mənfəət vergisi məqsədləri üçün ümumi gəlirləri həmin illər üzrə vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş e-qaimə və NKA üzrə satışların (aksiz vergisiz) üzərinə hər bir il üzrə əlavə satışa verilmiş məhsulların dəyəri əlavə olunaraq(aksizvergisiz)yoxlamailətəsdiqlənmişdir”. Göründüyü kimi, məhkəmə illər üzrə ümumi gəlirlərin hansı qaydada (hesablanma qaydası göstərilməklə) müəyyən edildiyi ilə bağlı cavabdehə müraciət etsə də, sonuncu istər səyyar vergi yoxlaması aktında, istərsə də sorğuya cavab məktubunda iddiaçının ümumi gəlirlərinin konkret olaraq hansı qaydada hesablandığını və 99,319.02 manat artırıldığını əsaslandırma bilməmişdir. Belə ki, cavabdeh məktubda ümumi gəlirlərin e-qaimə, NKA və əlavə satış əsasında müəyyən edildiyini qeyd etsə də, həmin göstəricilərin ayrı-ayrılıqda nədən ibarət olduğunu açıqlamamışdır. Həmçinin, yuxarıda da izah etdiyimiz kimi, cavabdeh əlavə araq satışı üzrə dövriyyəni də düzgünmüəyyənedəbilməmişdir. Bundan başqa, cavabdeh ümumi gəlirlər üzrə cəmi 99,319.02 manat kənarlaşma aşkar etdiyi halda, Nazirlər Kabinetinin ##.##.2001-ci il tarixli ** saylı qərarı əsasında iddiaçıya 39,369.82manatmənfəətvergisihesablamışdır. Halbuki, 99,319.02 manat əlavə satış dövriyyəsinə birbaşa 20% tətbiq etdikdə belə, hesablanmalımənfəətvergisinin19,863.80manatolduğunumüəyyənedirik. Göründüyü kimi, cavabdeh vergi orqanı vergiyə cəlb edilən əlavə dövriyyənin hansı qaydada hesablandığını əsaslandıra bilməməklə yanaşı, mənfəət vergisini 20% tətbiq edərək hesablamaq əvəzinə əsassız olaraq daha ağır formada - şərti rentabellik norması tətbiq etməkləhesablamışdır. Bundan başqa, cavabdeh şərti rentabellik normasının tətbiqini belə əsaslandırır ki, iddiaçınınəlavəsatdığıaraqlarüzrəxərclərimüəyyənetməkmümkünolmamışdır. Bununla bağlı qeyd edilir ki, cavabdeh əlavə satıldığı iddia olunan araqların sayını yoxlama ilə əhatə olunan dövrlər ərzində istehsal edilən araqların və onlara yapışdırılan markaların dəqiq sayı əsasında, hətta əlavə satıldığı iddia olunan araqların həcmini (neçə litrlik olduğunu) və hansı dövrlərdə satıldığını müəyyən etdiyi halda, necə ola bilər ki, onlara çəkilən xərci müəyyənedəbilməsin? Halbuki, əlavə satılan araqlar üzrə xərclər elə istehsala çəkilən xərclər əsasında müəyyən edilirki,cavabdehdəistehsalınhəcminivəsayınıdəqiqmüəyyənetmişdir. Bundan başqa, iddiaçı da istehsal edilən bütün araq məhsullarının istehsal xərcinə dair təsdiqedicisənədləricavabdehətəqdimetmişdir. Lakin, buna baxmayaraq cavabdeh vergi orqanı iddiaçıya şərti rentabellik norması tətbiq etmişdir. Əlavədəyərvergisiüzrəyolverilənpozuntular Aktda qeyd edilənlərə əsasən, cavabdeh vergi orqanı əskik gələn 53,562 ədəd araq sayına orta satış qiymətini (0.5 litrlik araq üzrə 4.20 manat, 0.7 litrlik araq üzrə 5.54 manat, 1 litrlik araq üzrə 7.33 manat) tətbiq edərək, ƏDV-nin məqsədləri üçün vergiyə cəlb edilən dövriyyəni müəyyən etmiş və daha sonra da həmin dövriyyə əsasında iddiaçıya 2020-ci il dekabr ayına 23,812.55 manat, 2021-ci ilin dekabr ayına 18,231.08 manat, 2022-ci ilin dekabr ayına 10,389.59manat,ümumilikdə52,433.22manatƏDVməbləğihesablamışdır. Yuxarıda da izah edildiyi kimi cavabdeh 53,562 ədəd əlavə araq satışı üzrə dövriyyəni düzgün müəyyən edə bilməmişdir ki, bu da hesablanmış 52,433.22 manat ƏDV məbləğinin qanunsuzolduğunadəlalətedir.Bundanbaşqa,cavabdehvergiorqanı: • 2020-ci ilin sentyabr-noyabr ayları, 2021-ci ilin fevralmart, iyun, sentyabr, oktyabr ayları, 2022-ci ilin yanvarmart, may-iyun ayları və 2023-cü ilin yanvar ayı üzrə ümumilikdə 4,287.46 manatƏDVməbləğininAZ, • 2021-ci ilin yanvar, aprel-may, avqust, noyabr ayları, 2022-ci ilin aprel, avqust-noyabr ayları, 2023-cü ilin fevral ayı üzrə ümumilikdə 3,402.25 manat ƏDV məbləğinin ARTIQ hesablandığınımüəyyənetmişdir. Başqa sözlə cavabdeh vergi orqanı əlavə satış dövriyyəsi üzrə 52,433.22 manat, digər əsaslarla (dövriyyə və əvəzləşdirmə üzrə yaranan kənarlaşmaya görə) 4,287.46 manat, ümumilikdə 56,720.68 manat ƏDV-nin az, 3,402.25 manat ƏDV-nin isə artıq hesablandığını müəyyənetmişdir. Bununla bağlı qeyd edilir ki, sorğu ilə cavbabdehə müraciət edilərək, e-qaimələrin təhlili nəticəsində araq çeşidlərinin bir vahidinin orta satış qiymətinin necə hesablandığı, dövriyyə və əvəzləşdirmə üzrə kənarlaşmaların hansı qaimə və təqvim ayı üzrə və hansı məbləğdə olduğu barədə ətraflı məlumat verilməsi tələb edilsə də, cavabdeh 4- cü suala ümumu sözlərlə cavab vermiş,6-cısualaisəümumiyyətləcavabverməmişdir. Beləliklə, göstərilənlərə əsasən hesab edilir ki, cavabdeh vergi orqanı tərəfindən əlavə araq satışı üzrə dövriyyə səhv şəkildə (aksiz markası üzrə qalığın düzgün hesablanmaması əsasında) müəyyən edildiyindən, onun əsasında hesablanmış 52,433.22 manat ƏDV məbləği və əvəzləşdirmə və dövriyyə üzrə yaranmış kənarlaşmaya dair əsaslandırma mövcud olmadığından, onun əsasında hesablanmış 4,287.46 manat ƏDV məbləği qanunsuz hesab edilərəksilinməlidir. Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri Cavabdeh apellyasiya şikayətinə qarşı etirazı onunla əsaslandırmışdır ki, yoxlanılan dövr ərzində vergi ödəyicisi spirtli içkilərin istehsalı fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Vergi ödəyicisi tərəfindən istehsal normaları, kalkulyasiya məlumatları, material hesabatları yoxlamaya təqdim edilməmişdir. Qeyd olunanlara əsasən vergi ödəyicisi tərəfindən istifadə edilmiş qaz, enerji sərfiyyatları həmçinin istehsal avadanlıqlarının istehsal gücü nəzərə alınmaqla istehsal həcminin müəyyən edilməsi zərurəti yaranmışdır. Həmin məlumatlar nəzərə alınmaqla istehsal həcminin müəyyən edilməsi vergi orqanlarının fəaliyyət dairəsinə aid olmayan xüsusi bilik və təcrübə tələb etdiyi üçün * saylı Ərazi Vergilər Idarəsinin "Mütəxəssisin dəvət edilməsi haqqında" ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli Qərarına əsasən "xxxx" MMC-dən (VÖEN 1301608661) istehsal sahəsində xüsusi biliyə və təcrübəyə malik olan mütəxəssis dəvət edilmişdir. Mütəxəssis olaraq "xxxx" MMC -nin (VÖEN 1301608661) mütəxəssisi X2 dəvət olunmuşdur. "xxxx" MMC -nin (VÖEN 1301608661) mütəxəssisi tərəfindən rəy verilməsinin mümkün olmaması barədə ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli imtina məktubu daxil olmuşdur. Imtina məktubu ##.##.2023-cüiltarixli****************nömrəliməktublavergiödəyicisinətəqdimedilmişdir. Həmçinin istehsal avadanlıqlarının gücünün və istehsal olunmuş məhsulun həcminin müəyyən edilməsi ilə bağlı ##.##.2023-cü il tarixli **************** nömrəli qərar əsasında Azərbaycan Respublikası Ticarət-Sənaye Palatasının “AZƏREKSPERTIZA” Birliyindən (VÖEN 1700243031) X1 dəvət olunmuşdur. “AZƏREKSPERTIZA" Birliyinin (VÖEN 1700243031) mütəxəssisi tərəfindən ##.##.2023-cü il tarixli rəy təqdim edilmişdir. Təqdim olunmuş ##.##.2023-cü il tarixli Rəy tanış olmaq üçün ##.##.2023-cü il tarixli 2303020257351100məktublavergiödəyicisinəgöndərilmişdir. Mütəxəssis tərəfindən müəssisəyə baxış keçirilən zaman müsissədə faktiki istehsal olmamış, avadanlıqlar işləməmişdir. Mütəxəssis tərəfindən istehsal üzrə ölçmə aparmaq mümkün olmamışdır. Mütəxəssis ötən SVY zamanı təqdim olunan mütəxəssis rəyindəki göstəricilərdən istifadə edərək rəy təqdim etmişdir. Keçirilən səyyar vergi yoxlaması zamanı Mütəxəssisrəyindənistifadəedilməmişdir. Keçirilmiş növbəti səyyar vergi yoxlamasının nəticəsi üzrə tərtib edilmiş ##.##.2024- cü il tarixli **************** nömrəli Səyyar vergi yoxlaması Aktının 1 nüsxəsi vergi ödəyicisi “xxxx” MMC-nin rəhbəri X5 təqdim edilmişdir. Müəssisənin rəhbəri X5 tərəfindən heç bir narazılıq və etiraz edilmədən akt qəbul edilmiş, onun tərəfindən imzalanmış və müəssisənin möhürü ilə təsdiqedilmişdir. Iş materialları ilə müəyyən olunur ki, uçot baza məlumatlarına əsasən vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlama ilə əhatə olunan dövr ərzində, yəni ##.##.2020-ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək ümumilikdə 1078226 butulka (o cümlədən 1007680 butulka e- qaimə, 70546 butulkaNKAüzrə)müxtəlifçeşidliaraqməhsullarıtəqdimedilmişdir. Aksiz markaları üzrə qalıq müəyyən olunarkən ##.##.2020-ci il tarixə aksiz vergisi bəyannaməsində 147986 ədəd aksiz markası qalığı götürülmüş üzərinə 1000000 ədəd alınmış aksiz markası gəlinmiş və ##.##.2023-cü il tarixə aksiz markası qalığı olan 16198 ədəd aksiz markası çıxılmış və istifadə olunmuş 1131788 ədəd (147986+1000000-16198) aksiz markası müəyyən olunmuşdur. Vergi ödəyicisi tərəfindən 1078226 ədəd butulka araq aksiz markası yapışdırılaraq təqdim edildiyindən 53562 ədəd (1131788-1078226) aksiz markasının əskik gəlməsimüəyyənedilmişdir. Əlavə satışa verilmiş çeşidlər üzrə satış qiymətləri vergi ödəyicisinin yoxlama ilə əhatə olunan dövr ərzində e-qaimə əsasında təqdim edilmiş məhsulların çeşidlər və illər üzrə qiyməti əsasındamüəyyənedilmişdir. Müəssisənin direktoru tərəfindən səyyar vergi yoxlaması zamanı təqdim edilmiş izahatda 2020-ci ilin yoxlanılan aylarında 4646 ədəd 0,7 litrlik butulkada, 17700 ədəd 1 litrlik butulkada, 2021- ci il üzrə 1400 ədəd 0,5 litrlik butulkada, 9590 ədəd 0,7 litrlik butulkada, 9775 ədəd 1 litrlik butulkada, 2022-ci il üzrə isə 1500 ədəd 0,5 litrlik butulkada, 2700 ədəd 0,7 litrlik butulkada,6251ədəd1litrlikbutulkadaaraqtəqdimedildiyiqeydedilmişdir. Qeyd edilən izahatın X5 tərəfindən imza edilməsi və müəssisənin möhürü ilə təsdiq edilməsimübahisələndirilməmiş,məhkəmətərəfindənmötəbərsənədkimiqəbuledilmişdir. Vergi ödəyicisi təqdim etdiyi izahatda 2020-2022-ci illərdə araq istehsal edərək satdığını lakindövriyyədəbəyanetmədiyindənəskikgəlməyarandığınıbildirmişdir. Nəticədə bəyan edilməyərək satılmış araqların hansı aylarda təqdim edildiyini müəyyən etmək mümkün olmadığından hər ilin dekabr ayına əlavə edilərək hesablama aparılmışdır. Belə ki, 2020-ci ilin yoxlama ilə əhatə olunan aylarında 20952,2 litr əlavə araq satışı, 2021 -ci üzrə 17188 litr əlavə araq satışı, 2022-ci il üzrə 8891 litr əlavə araq satışı müəyyən olunmuşdur. Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş iddiaçının nümayəndəsi və vəkili nümayəndə2 apellyasiya şikayətinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini və birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsini və iddia tələbinin təmin edilməsini xahişetdi. Məhkəmə iclasında idddiaçının nümayəndəsi və vəkili nümayəndə2 iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə təqdim edərək, “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli Qərarın 19.45 manat məcburi dövlət sosial sığorta haqqının hesablanması və 2021-ci ilə 2028.01 manat, 2022-ci ilə 809.66 manat ƏDV-nin gec ödənilməsinə görə və maliyyə sanksiyasının tətbiq edilməsi hissəsi istisna olmaqla qalan hissədə ləğv edilməsi barədə qərar qəbul edilməsiniməhkəmədənxahişetdi. Cavabdehin nümayəndəsi nümayəndə1 apellyasiya şikayətinin dəlilləri ilə razılaşmayaraq birinci instansiya məkəməsinin qərarının dəyişdirilmədən saxlanılmasını məhkəmə kollegiyasındanxahişetdi. Tətbiq edilən hüquq Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsi Maddə3.Vergilərinmüəyyənedilməsininvətutulmasınınəsasları 3.2.Vergiləriqtisadicəhətdənəsaslandırılmalıdır. 3.5. Heç bir şəxs əldə etdiyi mənfəətdən (gəlirdən) eyni növ vergini bir dəfədən artıq ödəməyəməcburediləbitməz. Maddə38.Səyyarvergiyoxlaması 38.1. Səyyar vergi yoxlaması, o cümlədən elektron audit vergi orqanının qərarına əsasən həyata keçirilir. Səyyar vergi yoxlaması növbəti və növbədənkənar ola bilər. Növbəti səyyar vergi yoxlaması keçirildikdə, vergi orqanı tərəfindən vergi ödəyicisinə vergi yoxlamasının başlanmasındanazı15günəvvəlyazılıbildirişgöndərilir. 38.2. Vergi ödəyicisinə göndərilən bildirişdə vergi yoxlamasının əsası və tarixi, habelə vergi ödəyicisinin və vergi orqanlarının hüquq və vəzifələri göstərilməlidir. Növbəti səyyar vergi yoxlaması təqvim ili ərzində bir dəfədən çox olmayaraq keçirilir. Səyyar vergi yoxlaması 30 iş günündənartıq davam edə bilməz. Müstəsna hallarda, yuxarı vergi orqanının qərarına müvafiq olaraq səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi müddəti 90 iş gününəqədər artırıla bilər. Aşağıda göstərilən hallarda yuxarı vergi orqanının əsaslandırılmış qərarına əsasən səyyar vergi yoxlamasının nəticələri üzrə aktın tərtibi müddəti 30iş günündənçox olmayan müddətə uzadıla bilər: nümunə kimi götürülən əşyaların tədqiqi, səyyar vergi yoxlaması zamanı ekspertizanın keçirilməsi və ya mütəxəssis tərəfindən rəy verilmə üçün müxtəlif bilik sahələrindən istifadə etməklə aparıldıqda; səyyar vergi yoxlaması ilə əlaqədar vergi orqanları tərəfindən göndərilən sorğulara cavabların alınma müddətləri cavab göndərən şəxslər tərəfindənpozulduqda. 38.3. Növbədənkənar vergi yoxlaması vergi orqanları tərəfindən aşağıda göstərilən hallarda keçirilə bilər: 38.3.1. verginin hesablanması və ödənilməsi üçün zəruri olan vergi hesabatı sənədləri müəyyən edilmiş müddətdə və bu barədə vergi orqanının xəbərdarlığından sonradatəqdimedilmədikdə; 38.3.2. vergi yoxlamasının nəticələri üzrə tərtib edilmiş aktda dürüst olmayan və (və ya) təhrifolunmuşməlumatlaraşkaredildikdə. 38.3.3. ƏDV üzrə artıq ödənilmiş vergi, faiz və maliyyə sanksiyası digər vergilərin, faizlərin və maliyyə sanksiyalarının ödənilməsi hesabına və ya sonrakı öhdəliklər üzrə ödəmələrin hesabına aid edildikdə. Bu halda növbədənkənar vergi yoxlaması yalnız vergi ödəyicisinin ƏDVyəcəlbedilənəməliyyatlarıüzrəaparılabilər; 38.3.4. artıq ödənilmiş vergilərin, faizlərin və maliyyə sanksiyalarının qaytarılması barədə vergiödəyicisininərizəsidaxilolduqda; 38.3.5. vergi orqanının əldə etdiyi mənbəyi bəlli olan hər hansı məlumat əsasında vergi ödəyicisinin gəlirlərinin və ya vergitutma obyektinin gizlədilməsinin (azaldılmasının) əlamətləri müəyyənedildikdə; 38.3.6. cinayət prosesual qanunvericiliyinə uyğun olaraq məhkəmənin və ya hüquq mühafizəorqanlarınınvergiyoxlamalarınınkeçirilməsibarədəmüvafiqqərarıolduqda; 38.3.7. bu Məcəllənin 42.4-cü maddəsində göstərilən sənədlər həmin maddədə göstərilən müddətdə təqdim edilmədikdə və ya dürüst olmayan, yaxud təhrif olunmuş məlumatlar təqdim edildikdə. 38.3.8. vergi ödəyicisi olan hüquqi şəxsin ləğv edilməsi, yenidən təşkil edilməsi və ya fiziki şəxsin hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyətinə xitam verilməsi barədə müraciəti olduqda; 38.3.8-1.vergiödəyicisirisklivergiödəyicisiolduğuhalda; 38.3.9. aşağıdakı hallarda bu Məcəllənin 85-ci maddəsində göstərilən müddətlərdən asılı olmayaraq, əvvəlki səyyar vergi yoxlaması ilə yoxlanılan dövr əhatə edilməklə yuxarı vergi orqanınınqərarıəsasında: 38.3.9.1. vergi yoxlamasının nəticələri ilə razılaşmayan vergi ödəyiciləri növbədənkənar səyyarvergiyoxlamasınınkeçirilməsiniyazılışəkildətələbetdikdə; 38.3.9.2. vergi ödəyicisi tərəfindən səyyar vergi yoxlaması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə və vergi yoxlamasının nəticələrinə görə vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında vergiorqanının qərarından vergi ödəyicisitərəfindənsənədlərtəqdimedilməkləyuxarıvergiorqanınaşikayətverildikdə; 38.3.9.3. vergi yoxlamasının nəticələrinə görə vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında vergi orqanının qərarından vergi ödəyicisi tərəfindən səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi zamanı təqdim edilən sənədlərdən fərqlisənədlərtəqdimedilməkləyuxarıvergiorqanınaşikayətverildikdə. 38.4.Səyyarvergiyoxlamasıişgünüvəvergiödəyicisininişvaxtıərzindəkeçirilir. 38.5. Inventarizasiya səyyar vergi yoxlaması zamanı aşağıda göstərilən hallarda vergi orqanınınəsaslandırılmışqərarıiləaparılır: 38.5.1. vergi ödəyicisindəsonuncuvergi yoxlaması zamanı vergi ödəyicisi tərəfindən bilərəkdənhesabatsənədlərininaparılmamasıaşkaredildikdə; 38.5.2. vergi ödəyicisində sonuncu vergi yoxlaması zamanı vergi ödəyicisi tərəfindən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydalara uyğun olaraq hesabat sənədlərinin aparılmaması aşkar edildikdə və bununla əlaqədar vergi orqanının xəbərdarlığından sonra yol verilmiş dəqiqsizliklər aradan qaldırılmadıqda və hesabat müəyyən edilmiş qaydalara uyğun olaraq aparılmadıqda; 38.5.3. vergi ödəyicisində səyyar vergi yoxlaması zamanı aksiz markaları ilə markalanmalı olan, ancaq markalanmamış, məcburi nişanlama ilə nişanlanmalı olan, ancaq nişanlanmamış mallar, habelə markalanmalı olan, lakin markalanmamış dini təyinatlı ədəbiyyat (kağız və elektron daşıyıcılarında), audio və videomateriallar, mal və məmulatlar və dini məzmunlu başqaməlumatmateriallarıaşkaredildikdə; 38.5.4. vergi ödəyicisində əmlak vergisinin hesablanmasının və ödənilməsinin düzgünlüyü yoxlanıldıqda. 38.6. Səyyar vergi yoxlaması zamanı inventarizasiyanın aparılması qaydaları müvafiq icra hakimiyyətiorqanıtərəfindənmüəyyənedilir. 38.7. Yoxlama barədə qərar qəbul etmiş vergi orqanının əsaslandırılmış qərarına əsasən növbəti və ya növbədənkənar səyyar vergi yoxlaması aşağıda göstərilən hallarda və müddətlərdə,lakin9aydançoxolmamaqladayandırılır(təxirəsalınır): 38.7.1. vergi ödəyicisində aparılan səyyar vergi yoxlaması zamanı şəxs vergi orqanında qeydiyyatda olan ünvanlarda olmadıqda və ya şəxsin olduğu yerin müəyyən edilməsi və digər səbəblərdən tapılması mümkün olmadıqda - həmin şəxsin olduğu yer müəyyən olunana qədər; 38.7.2. səyyar vergi yoxlaması aparılan vergi ödəyicisinin rəhbəri (onu əvəz edən şəxs və ya vergi və ya maliyyə məsələləri üzrə məsul şəxs) və ya fərdi sahibkar müvəqqəti olaraq əmək qabiliyyətiniitirdikdə-əməkqabiliyyətibərpaolunanadək; 38.7.3. vergi orqanının təşəbbüsü ilə mütəxəssis dəvət edildikdə və ya ekspertiza keçirildikdə-mütəxəssisinvəyaekspertinrəyiyoxlamayatəqdimedilənədək; 38.7.4. səyyar vergi yoxlamasının obyektiv və dolğun keçirilməsi üçün zəruri olan sənədlər, o cümlədən vergi orqanının sorğusuna cavab xarici ölkədən alındıqda -xarici ölkədən cavab alınanadək; 38.7.5. bu Məcəllənin 43.11-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş hallarda -məhkəmənin qərarı qanuniqüvvəyəminənədək. Maddə 44.1. Zəruri hallarda səyyar vergi yoxlamasına ekspert cəlb edilə bilər. Ortaya çıxan məsələlərinizaholunmasıüçünxüsusibiliklərtələbolunduğuhallardaekspertizatəyinedilir. Maddə 45. Vergi yoxlamasının keçirilməsinə kömək göstərilməsi üçün mütəxəssisin dəvət edilməsi 45.1. Səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi zamanı bilavasitə vergi orqanlarının fəaliyyət dairəsinə aid olmayan sahələr üzrə xüsusi bilik və təcrübə tələb olunduqda, vergi orqanlarının rəhbərinin(onunmüavininin)qərarınaəsasənmütəxəssisdəvətolunabilər. Maddə53.Vergiqanunvericiliyininpozulmasınagörəməsuliyyətinümumiəsasları 53.1. Bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş vergi ödəyiciləri, vergi agentləri və onların nümayəndələri, habelə vergi orqanlarının vəzifəli şəxsləri vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə bu Məcəllə, Azərbaycan Respublikasının Inzibati Xətalar Məcəlləsi, Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi və Azərbaycan Respublikasının digər qanunları ilə müəyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyırlar. Vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə vergi ödəyicilərinə və vergi agentlərinə bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş maliyyə sanksiyaları və faizlərtətbiqedilir. 53.2. Heç bir kəs vergi qanunvericiliyinin pozuntusu olan eyni hərəkətə (hərəkətsizliyə) görətəkrarənməsuliyyətəcəlbolunabilməz. 53.3. Bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş qaydada və ya məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı ilə təqsiri təsdiq edilməyənədək hər bir vergi ödəyicisi vergi qanunvericiliyinin pozulmasında təqsirsiz hesab edilir. Vergi ödəyicisi vergi qanunvericiliyinin pozulmasında özününtəqsirsizolmasınısübutetməyəborcludeyildir. Maddə 54. Vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb olunmanı istisna edən hallar 54.0. Şəxs aşağıda müəyyən olunmuş hallardan ən azı biri olduqda, vergi qanunvericiliyininpozulmasınagörəməsuliyyətəcəlbediləbilməz: 54.0.1.vergiqanunvericiliyiiləbağlıhüquqpozuntusuhadisəsininolmaması; 54.0.2.vergiqanunvericiliyiiləbağlıhüquqpozuntusundaşəxsintəqsirininolmaması; 54.0.3. vergi qanunvericiliyi ilə bağlı hüquqpozuntusunu törədən fiziki şəxsin həmin əməl törədildiyianaməsuliyyətəcəlbedilməyaşınaçatmaması; 54.0.4. vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb etmə müddətinin qurtarması. Maddə 58.1. Verginin (o cümlədən ödəmə mənbəyində verginin) hesabatda göstərilən məbləği verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən azaldılmışdırsa, habelə büdcəyə çatası vergi məbləği hesabat təqdim etməməklə yayındırılmışdırsa vergi ödəyicisinə(bu Məcəllənin 58.1-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan hal istisna olmaqla)azaldılmış və ya yayındırılmış vergi məbləğinin (kameral vergi yoxlaması nəticəsində hesablanmış əlavə vergi məbləği istisna olmaqla) 50 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir. Maddə67.Vergitutmaobyektininayrı-ayrıhallardamüəyyənedilməsiqaydaları 67.1. Bu Məcəllənin 37.4-cü və 50.1.1-ci maddələrində göstərilən hallarda, habelə səyyar vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, ərazi və ya binalara (yaşayış binası (sahəsi) istisna olmaqla) daxil olmağa icazə verilmədikdə, mühasibat uçotunu aparmadıqda və ya mühasibat uçotunu müəyyən edilmiş qaydada aparmadıqda, uçotu və hesabat sənədləri məhv olunduqda (itirildikdə), həmçinin vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi hər hansı başqa səbəblərdən mümkün olmadıqda, vergi orqanlarınınödənilməli olan verginin məbləğini aşağıda göstərilən əlaqəli məlumatlardan istifadəetməkləhesablamaqhüququvardır: 67.1.1. vergi ödəyicisi tərəfindən vergi orqanına əvvəlki hesabat dövrləri üçün təqdim edilmişvergibəyannamələri; 67.1.2. vergi ödəyicisinin gəlirləri, o cümlədən satışdankənar gəlirləri barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.3. vergi ödəyicisinin xərcləri, o cümlədən fərdi istehlakı üçün malların (daşınar və daşınmaz əmlakın), işlərin və xidmətlərin alınmasına çəkilən xərcləri barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.4. vergi ödəyicisinin mülkiyyətində və ya istifadəsində olan maddi və qeyrimaddi əmlakbarədərəsmiməlumatlar; 67.1.5. vergi ödəyicisi tərəfindən istehsal olunmuş və (və ya) təqdim edilmiş malların (işlərin,xidmətlərin)fizikihəcmibarədərəsmiməlumatlar; 67.1.6.vergiödəyicisininidxal-ixracəməliyyatlarıbarədərəsmiməlumatlar; 67.1.7. vergi ödəyicisinin bank hesablarındakı vəsaitlər, o cümlədən bank hesablarındakı vəsaitlərinhərəkətibarədəalınanrəsmiməlumatlar; 67.1.8.vergiödəyicisindəaparılmışxronometrajmüşahidələrinnəticələri; 67.1.9. vergi orqanının əldə etdiyi mənbəyi bəlli olan hər hansı digər məlumatlar, o cümlədən vergi orqanı tərəfindən həyata keçirilən vergi nəzarəti tədbirləri zamanı əldə edilmiş vergi ödəyicisinin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada rəsmiləşdirilməyənəməliyyatlarüzrəməlumatlar. 67.2. Vergi ödəyicisi tərəfindən ödənilməli olan verginin(mənfəət və gəlir vergisi istisna olmaqla)əlaqəli məlumatlara əsasən müəyyənləşdirilməsi üçün aşağıda göstərilən meyarlar nəzərə alınmaqla vergi ödəyicisinin fəaliyyətinə analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicisininvergiorqanındaolanməlumatlarındanistifadəedilir: 67.3. Vergilər əlaqəli məlumatlar və analoji vergi ödəyicisi barədə məlumatlar əsasında hesablandıqda, verginin məbləği vergi ödəyicisinin müvafiq olaraq gəlirinin, yaxud gəlirdən çıxılan xərclərinin məbləğini analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicisinin həmin hesabat dövründə gəlirində, yaxud gəlirdən çıxılan xərclərində verginin xüsusi çəkisini göstərən əmsala vurmaqla müəyyənləşdirilir(##.##.2024-cü il tarixədək qüvvədə olmuşdur). 67.4. Vergi ödəyicisi barədə əlaqəli məlumatları əldə etmək mümkün olmadıqda, vergilər analoji fəaliyyətlə məşğulolanvergiödəyicilərininuçotvəhesabatməlumatlarıəsasındahesablanır. 67.14. Bu Məcəllənin 67.1-ci maddəsində göstərilən hallarda vergi ödəyicisinin gəlirlərini və ya xərclərini müəyyən etmək mümkün olduqda mənfəət (gəlir) vergisi bu Məcəllənin 83.9cumaddəsinəəsasənhesablanır.(##.##.2024-cüiltarixədəkqüvvədəolmuşdur). 67.2.1.eynixüsusiyyətlivəyaeynicinslimallarınistehsalı; 67.2.2. eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli malların təqdim edilməsi, işlərin görülməsi və xidmətləringöstərilməsi; 67.2.3.fəaliyyətgöstərilənərazi. 67.16. Bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdə keçirilən səyyar vergiyoxlaması zamanı yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin təqdim edilməsi aşkar edildikdə, vergitutma məqsədləri üçün aşağıdakı hallarda yaşayış və qeyri-yaşayış sahələri yoxlamanın əhatə etdiyi sonuncuhesabatdövründətəqdimedilmişsayılır: 67.16.1. bu Məcəllənin 16.8-ci maddəsində nəzərdə tutulan məlumat səyyar vergi yoxlamasınınbaşlandığıgünədəktəqdimedilmədikdə; 67.16.2. bu Məcəllənin 16.8-ci maddəsində nəzərdə tutulan məlumatı təqdim edən, lakin təqdim edilən məlumatda yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin təqdim edilmədiyi göstərildikdə. 67.17. Bu Məcəllənin 67-ci maddəsində sadalanan vergitutma obyektinin müəyyən edilməsi ilə bağlı ayrı-ayrı halları tənzimləyən maddələr bu maddədə sıra üzrə ardıcıllıq gözlənilmədəntətbiqedilir. Maddə135.Hesablamametodundanistifadəolunarkəngəlirinəldəedilməsivaxtı 135.1. Müvafiq məbləğ vergi ödəyicisinə qeyd-şərtsiz ödənilməlidirsə, yaxud vergi ödəyicisi əqd və ya müqavilə üzrə bütün öhdəliklərini yerinə yetirmişdirsə, bu vaxt gəliri almaq hüququ əldəedilmişsayılır. 135.2. Vergi ödəyicisi müqavilə üzrə iş görürsə və ya xidmət göstərirsə, gəlir onu almaq hüququ müqavilədə nəzərdə tutulan işlərin görülməsinin və ya xidmətlərin göstərilməsinin tam başaçatdığıvaxtdaəldəedilmişsayılır. 135.3. Vergi ödəyicisi gəlir əldə edirsə və ya onun faiz gəliri, yaxud əmlakın icarəyə verilməsindən gəlir əldə etmək hüququ vardırsa, borc öhdəliklərinin və ya icarə müqaviləsi üzrə ödəmənin müddətinin qurtardığı vaxt gəlir almaq hüququnun əldə edildiyi vaxt sayılır. Borc öhdəliyinin və ya icarə müqaviləsi üzrə ödəmənin müddəti bir neçə hesabat dövrünü əhatə edirsə, gəlir onun hesablanma qaydasına müvafiq surətdə həmin hesabat dövrləri üzrə bölüşdürülür. Maddə 154.6. Aksizli, məcburi nişanlama ilə nişanlanmalımalların istehsalçıları vəsadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olmaq hüququndan istifadə etməyənbinatikintisi fəaliyyəti iləməşğulolanşəxslərƏDV-ninödəyicilərisayılır. Maddə 159.1. Malların təqdim edilməsi, işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi, Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının pərakəndə satışı zamanı tətbiq edilən ticarət əlavəsivə vergi tutulan idxal vergitutma obyektidir.2022-ci il ######ın #-dən 5 il müddətində kənd təsərrüfatı məhsullarının (yerli və xarici mənşəli (xarici mənşəli balıq məhsulları istisna olmaqla)) topdan və pərakəndə satışı zamanı tətbiq edilən ticarətəlavəsivergitutmaobyektidir. Azərbaycan Respublikasının Inzibati Prosessual Məcəlləsi Maddə 12. Məhkəmə proses iştirakçılarının izahatları, ərizə və təklifləri ilə, onların təqdim etdikləri sübutlarla və işdə olan digər materiallarla kifayətlənməyərək, mübahisənin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları xidməti vəzifəsinə görə araşdırmağa borcludur. Maddə 32.1. Mübahisələndirmə haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı inzibati aktın ləğv olunmasını və ya dəyişdirilməsini məhkəmədən tələb edə bilər. Mübahisələndirmə haqqında iddia mübahisə edilən inzibati aktın icra olunması nəticəsində meydana gəlmiş nəticələrin aradanqaldırılmasıtələbiniözündəəksetdirənəlavəərizəiləbirlikdədəqaldırılabilər. Maddə 58.7. Sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. Maddə 68.2. Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Maddə 69.4. Məhkəmə qərarının əsaslandırma hissəsində qərar qəbul edərkən məhkəmənin əsaslandığı faktiki hallar və sübutlar, istinad etdiyi normativ hüquqi aktlar və onların qiymətləndirilməsi göstərilməlidir. Cavabdehin iddianı qəbul etdiyi hallarda, qərarın əsaslandırma hissəsində yalnız iddianın cavabdeh tərəfindən qəbul edildiyi onun məhkəmə tərəfindəntəsdiqolunduğugöstəriləbilər. Maddə 82. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmçinin bu Məcəllənin 12-ci maddəsinin tələblərinə əsasən yeni təqdim olunmuş sübutları (sübutetmə vasitələrini) və faktları (faktiki halları)danəzərəalır. Maddə 87.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apellyasiya tələbi həddində dəyişdiriləbilər. Apellyasiya şikayətinin mümkünlüyü, apellyasiya baxışının hədləri Apellyasiya şikayəti vaxtında, yəni məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində (IPM-in 85.1-ci maddəsi) verilmişdir. Şikayət formal baxımdan lazımi qaydada əsaslandırılmış və orada şikayətçinin tələbi göstərilmişdir (IPM-in 85.2 və 85.3cü maddələri). Şikayət qanunla müəyyən edilmiş formal tələblərə və prosessual müddətə əməl olunmaqla verildiyindən onun mümkün sayılmaması üçün əsaslar yoxdur. Ona görə də Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasının ##.##.2026-cı il tarixli qərardadı iləapellyasiyaşikayətimümkünsayılmışdır. Birinci instansiyası məhkəməsinin qərarı bütövlükdə mübahisələndirildiyi üçün hazırki icraatçərçivəsindəməhkəməaktınınqanuniliyivəəsaslılığıtamolaraqyoxlanılacaqdır. Apellyasiya instansiyasi məhkəməsinin mövqeyi Məhkəmə kollegiyası tərəfləri dinləyib, apellyasiya şikayətlərinin dəlillərini, iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən cavabdehin apellyasiya şikayəti qismən təmin edilməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı qismən ləğv edilməli və ləğv edilənhissədəiddiatəminedilməlidir. Hazırk iş üzrə iddiaçının iddia tələbi “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli qərarın 19.45 manat məcburi dövlət sosial sığorta haqqının hesablanması və 2021-ci ilə 2028.01 manat, 2022-ci ilə 809.66 manat ƏDV-nin gec ödənilməsinə görə maliyyə sanksiyasının tətbiq edilməsihissəsiistisnaolmaqlaqalanhissədələğvedilməsiiləbağlıdır. Cavabdeh inzibati orqan tərəfindən iddiaçı barəsində ##.##.2024-cü il tarixli **************** saylı qərar əsasında - Vergi Məcəlləsinin 159-cu, 166-cı və 175-ci maddələrinə əsasən ƏDV üzrə 53318,62 manat əlavə vergi məbləği hesablanmış və 28360,45 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi, Vergi Məcəlləsinin 67.14-cü, 83.9-cu,104-cü, 105-ci maddələrinə və NK-nin ** saylı Qərarına əsasən mənfəət vergisi üzrə ümumilikdə 39369,82 manat əlavə vergi məbləği hesablanması və Vergi Məcəlləsinin 58.1 -ci maddəsinə əsasən 19684,92 manat - məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi, Vergi Məcəlləsinin 182-ci və 184.1. 1 -ci maddələrinə əsasən aksiz üzrə məüsssisəyə 157612,64 manat əlavə vergi məbləği hesablanması və Vergi Məcəlləsinin 58.1 -ci maddəsinə əsasən 78806,32 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi, MDSS üzrə müəssisəyə 19,01 manat sosial sığorta haqqı hesablanması və 10,0 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi, Vergi Məcəlləsinin 58.6-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hüquqpozuntularına göra müəssisəyə 2837,67 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi, vergi yoxlaması üzrə müəssisəyə ümumilikdə 250320,09 manat əlavə vergi məbləği hesablanması və ya 129699,36 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi qəraraalınmışdır. Birinciinstansiyaməhkəməsininqərarıiləiddiatələbitəminedilməmişdir. Məhkəmə kollegiyası iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşmayaraq,aşağıdakılarıqeydetməyizərurihesabedir. Məhkəmə kollegiyası iş materiallarına əlavə edilmiş səyyar vergi yoxlaması aktının, tərəflər tərəfindən təqdim edilmiş sənədlərin və iş üzrə digər sübutların birgə tədqiqi nəticəsində müəyyən edir ki, cavabdeh inzibati orqan tərəfindən iddiaçıya əlavə vergi məbləğləri iki əsas üzrəhesablanmışdır:

1. Cavabdeh vergi orqanı aksiz markaları üzrə apardığı araşdırma nəticəsində yoxlama ilə əhatə olunan dövr ərzində iddiaçı tərəfindən istifadə edilmiş aksiz markalarının sayı ilə həmin dövrdə NKA və elektron qaimələr əsasında rəsmiləşdirilmiş məhsul satışlarının sayı arasında 53.562 ədəd fərq müəyyən etmiş, həmin fərqi uçotdan kənar realizə olunmuş əlavə araq satışı kimi qiymətləndirmişdir. Bunun əsasında iddiaçıya əlavə mənfəət vergisi, əlavə dəyər vergisi vəaksizvergisihesablanmışdır.

2. Yoxlama zamanı iddiaçı tərəfindən Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 166cı maddəsinin tələblərinin pozulması nəticəsində ƏDV-yə cəlb edilən dövriyyənin düzgün hesablanmadığı, habelə Məcəllənin 177-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq əvəzləşdirmələrin düzgün aparılmadığı müəyyən edilmiş və bu əsasla iddiaçıya əlavə ƏDV məbləğihesablanmışdır. Məhkəmə kollegiyası hesablamanın birinci əsası - əlavə araq satışı dövriyyəsi ilə bağlı aşağıdakıları qeyd edir: Cavabdeh vergi orqanı tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilmiş ##.##.2025-ci il tarixli “Məlumatın təqdim edilməsi” haqqında məktubdan görünür ki, cavabdeh yoxlama ilə əhatə olunan dövr (##.##.2020-##.##.2023) ərzində istifadə edilmiş aksiz markalarının sayından (1.131.788 ədəd) həmin dövrdə NKA və elektron qaimə-fakturalar əsasında rəsmiləşdirilmiş araq butulkalarının sayını (1.078.226 ədəd) çıxmaqla 53.562 ədəd fərq müəyyən etmiş, həmin fərqi aksiz markası yapışdırılmaqla realizə edilmiş, lakin vergiyə cəlbolunmamışaraqməhsullarıkimiqiymətləndirmişdir. Kollegiya aşağıda göstərilən səbəblərə görə cavabdehin gəldiyi nəticəni kifayət qədər mötəbərvəobyektivhesabetmir. Ilk növbədə qeyd edilməlidir ki, cavabdeh aksiz markalarının sayı ilə satılmış araq butulkalarının sayını müqayisə edərkən, həmin məhsulların hansı dövrdə istehsal edilməsi ilə bağlıaraşdırmaaparmamışdır. Halbuki, istehsal fəaliyyəti ilə məşğul olan təsərrüfat subyektlərində müəyyən hesabat dövründə realizə edilmiş məhsulların hamısının məhz həmin dövrdə istehsal olunması zəruri deyildir. Istehsal edilmiş məhsulların müəyyən hissəsinin anbarda saxlanılaraq sonrakı hesabat dövrlərində realizə olunması, eyni zamanda əvvəlki dövrlərdə istehsal edilmiş məhsulların cari hesabat dövründə satışa çıxarılması istehsal və topdansatış fəaliyyəti baxımındannormalkommersiyatəcrübəsihesabolunur. Eyni zamanda istehsal prosesi sadəcə konkret sifarişlər əsasında deyil, həmçinin bazar tələbatı və satış proqnozları nəzərə alınmaqla həyata keçirildiyindən, istehsal edilmiş məhsulların müəyyən hissəsinin sonrakı aylarda realizə edilmək məqsədilə anbarda saxlanılmasımümkünvəiqtisadibaxımdantəbiihaldır. Bu baxımdan məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, yalnız yoxlama dövrü ərzində satılmış araq butulkalarının sayına əsaslanmaqla aksiz markaları üzrə yaranmış fərqin obyektiv şəkildə müəyyən edilməsi mümkün deyildir. Çünki belə yanaşma əvvəlki dövrlərdə istehsal edilərək cari dövrdə satılmış məhsulları, habelə cari dövrdə istehsal edilərək sonrakı dövrlərdə satılmış məhsullarınəzərəalmır. Başqa sözlə, ##.##.2020-ci il tarixdən əvvəl istehsal edilərək sonrakı dövrlərdə satılmış, eləcə də yoxlama ilə əhatə olunan dövrdə istehsal olunaraq ##.##.2023-cü il tarixdən sonra realizə edilmiş araq məhsullarının sayı müəyyən edilmədən, yalnız ##.##.2020-##.##.2023-cü il tarixləri arasında rəsmiləşdirilmiş satış göstəriciləri əsasında iddiaçı tərəfindən əlavə satışın həyatakeçirildiyinəticəsinəgəlməkmümkündeyildir. Bu halda cavabdeh tərəfindən aparılmış təhlil mahiyyət etibarilə sadə riyazi müqayisədən ibarət olmuşdur. Cavabdeh faktiki realizasiya olunmuş məhsulların həcmini deyil, yalnız ehtimal edilən realizasiya həcmini müəyyən etmişdir. Halbuki əlavə vergi öhdəliyinin müəyyən edilməsi üçün ehtimal xarakterli nəticələr deyil, kifayət qədər mötəbər, obyektiv və bir-biri ilə uzlaşansübutlarmövcudolmalıdır. Kollegiya hesab edir ki, cavabdeh aksiz markaları üzrə kənarlaşmanı müəyyən etmək məqsədilə ilk növbədə yoxlama ilə əhatə olunan dövrdə istifadə edilmiş aksiz markalarının sayını həmin dövrdə istehsal edilərək istehsal binasının hüdudlarından kənara çıxarılmış məhsullarınsayıiləmüqayisəetməliidi. Bununla yanaşı, cavabdeh yoxlama ilə əhatə olunan dövrün sonuna (##.##.2023-cü il tarixə), eləcə də yoxlamanın keçirildiyi tarixə iddiaçının anbarlarında və satış obyektlərində mövcudolmuşhazırməhsulvəaksizmarkalarıüzrəqalıqlarıdamüəyyənetməliidi. Belə ki, qanunvericiliyin tələblərinə əsasən aksiz markaları hazır məhsullara istehsal binasının hüdudlarından kənara çıxarılmadan əvvəl istehsalçı tərəfindən yapışdırılır (Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il # ###### tarixli ** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Aksiz tutulan mallara, o cümlədən idxal mallarına aksiz markalarının tətbiqi” Qaydalarının2.1-ci, 4.2-civə4.3-cübəndləri). Bu səbəbdən aksiz markasının məhsula yapışdırılması həmin məhsulun realizə olunmasını deyil, yalnız istehsal mərhələsindən keçdiyini göstərir. Hazır məhsulun isə müəyyən müddət anbarda saxlanılması və sonrakı hesabat dövrlərində realizə olunması mümkündür. Daha dəqiq desək, cavabdeh ilk növbədə istifadə edilmiş aksiz markalarının ümumi sayından istehsal edilərək istehsal binasının hüdudlarından kənara çıxarılmış araq məhsullarının sayını çıxmalı, yaranan fərqi isə yoxlama dövrünün sonuna olan mal qalığı ilə müqayisə etməli idi. Əgər həmin fərq miqdarında anbarda və ya iddiaçıya məxsus mağazalarda hazır məhsul qalığı müəyyən edilməzdisə, yalnız bu halda əlavə satış barədə nəticəyə gəlmək mümkünolardı. Lakin iş materiallarından görünür ki, istehsal avadanlıqlarının gücünün və istehsal edilmiş məhsul həcminin müəyyən olunması məqsədilə yoxlamaya cəlb olunmuş mütəxəssis tərəfindən ##.##.2023-cü il tarixli rəy təqdim edilsə də, cavabdeh yekun hesablamalar zamanı həminrəydənistifadəetməmişdir. Bu isə onu göstərir ki, cavabdeh istehsal həcmi ilə bağlı araşdırma aparsa da, faktiki istehsal edilmiş məhsulun həcmini, istehsal edilərək dövriyyəyə buraxılmış məhsulların miqdarını, dövrün əvvəlinə və sonuna anbar qalığını tam və obyektiv şəkildə müəyyən etməmişdir. Bundan əlavə iş materiallarından görünür ki, cavabdeh tərəfindən səyyar vergi yoxlaması çərçivəsindəinventarizasiyaaparılmamışdır. Halbuki, səyyar vergi yoxlaması zamanı aksiz markalarının və hazır məhsulların faktiki qalığının müəyyən edilməsi, istehsal gücü və istehsal həcminin araşdırılması, habelə zəruri hallarda mütəxəssis cəlb edilməsi və xronometraj müşahidələrinin aparılması vergi yoxlaması zamanı araşdırılmalı hallara aid edilmişdir (Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin Kollegiyasının # ######## 2016-cı il tarixli****************nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Səyyarvergiyoxlamasınınkeçirilməsi”Qaydalarının31.1.,31.1.9və31.1.10-cubəndləri). Cavabdeh tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş ##.##.2026-cı il tarixli məktubda qeyd edilmişdir ki, ##.##.2023-cü il tarixdə iddiaçıya məxsus istehsal obyektində baxış keçirilmiş, obyektin faktiki fəaliyyət göstərmədiyi və hər hansı hazır məhsul qalığının olmadığı müəyyən edilmişdir. Kollegiya hesab edir ki, baxış keçirilməsi özlüyündə inventarizasiya tədbiri ilə eyniləşdirilə bilməz. Çünki baxış hərəkətləri mal qalığının miqdar və həcminin dəqiq müəyyən edilməsinə yönəlmişprosedurhesabolunmur. Bundan başqa səyyar vergi yoxlaması aktının 3 və 4-cü səhifəsindən görünür ki, iddiaçının balansında 4 mağaza və 1 istehsalat obyekti olmuş, mütəxəssis rəyində isə istehsalat obyektinin istehsal, əsas və köməkçi (o cümlədən anbar) sahələrdən ibarət olduğu göstərilmişdir. Cavabdeh isə qeyd edilən obyektlərin hamısında hazır məhsul və aksiz markalarıüzrəfaktikisayımaparıldığınıtəsdiqedənsübuttəqdimetməmişdir. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası belə nəticəyə gəlir ki, cavabdeh yoxlama ilə əhatə olunan dövrdə istifadə edilmiş aksiz markalarının sayını, istehsal edilərək dövriyyəyə buraxılmış məhsulların sayı, dövrün əvvəlinə və sonuna mövcud anbar qalığı, habelə yoxlama tarixində faktiki mövcud hazır məhsul qalığı ilə müqayisə etmədən, yalnız satılmış məhsulların sayına əsaslanmaqlaəlavərealizasiyamüəyyənetmişdir. Bu səbəbdən cavabdehin aksiz markaları üzrə müəyyən etdiyi 53.562 ədəd fərq və həmin fərq əsasında əlavə araq satışının mövcudluğu barədə gəldiyi nəticə kifayət qədər mötəbər və inandırıcısübutlarlatəsdiqolunmuşhesabediləbilməz.

Mənfəət vergisinə münasibətdə məhkəmə kollegiyası aşağıdakıları qeyd edir: Ilk növbədə qeyd edilməlidir ki, cavabdeh vergi orqanı 2020-2022-ci illər üzrə iddiaçının ümumi gəlirlərini əlavə araq satışı kimi müəyyən etdiyi dövriyyə əsasında hesablamışdır. Həmin əlavə dövriyyənin mötəbər və obyektiv sübutlarla təsdiq olunmaması ilə bağlı məhkəmə kollegiyasıyuxarıdaartıqmünasibətbildirmişdir. Bundan başqa, ##.##.2024-cü il tarixli səyyar vergi yoxlaması aktında qeyd edilmişdir ki, əlavə araq satışının müəyyən edilməsi ilə əlaqədar həmin satış üzrə çəkilmiş xərcləri müəyyən etmək mümkün olmadığından mənfəət vergisi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ##.##.2001-ci il tarixli ** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş qaydalara əsasən şərti rentabellik normasıtətbiqedilməkləhesablanmışdır. Kollegiya hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən 2020 və 2021-ci illərə münasibətdə şərti rentabelliknormasınınbirbaşatətbiqivergiqanunvericiliyinintələblərinəuyğunolmamışdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 67.1-ci maddəsinin 2020-2021-ci illərdə qüvvədə olmuş redaksiyasına əsasən, vergi ödəyicisinin ödəməli olduğu verginin məbləğiilknövbədəəlaqəliməlumatlardanistifadəedilməkləmüəyyənedilməlidir. Həmin Məcəllənin 67.2-ci, 67.3-cü və 67.4-cü maddələrinin məzmunundan görünür ki, əlaqəli məlumatların müəyyən edilməsi məqsədilə eyni xüsusiyyətli malların istehsalı, eyni xüsusiyyətli malların təqdim edilməsi, fəaliyyət göstərilən ərazi kimi meyarlar nəzərə alınmaqla analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicisinin vergi orqanında olan məlumatlarından istifadə ediləbilər. Beləliklə, Vergi Məcəlləsinin qeyd edilən normalarının sistemli təhlilindən görünür ki, qanunverici vergi öhdəliyinin dolayı üsulla müəyyən edilməsində mərhələli yanaşma müəyyən etmişdir. Həminyanaşmayaəsasən: 1.ilknövbədəvergiödəyicisininözünəaidəlaqəliməlumatlardanistifadəedilməli; 2.bu mümkün olmadıqda analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicilərinə dair məlumatlaramüraciətedilməli; 3.yalnız bu üsullarla verginin müəyyən edilməsi mümkün olmadıqda isə son subsidiar tədbirkimişərtirentabelliknormasınakeçilməlidir. Başqa sözlə, şərti rentabellik normasının tətbiqi dolayı hesablama metodları içərisində son vəmüstəsnahesablamaüsuluhesabolunur. Lakin hazırki iş üzrə cavabdeh əlaqəli məlumatlardan istifadənin mümkün olmadığını, analoji vergi ödəyicilərinə dair məlumatların tətbiqinin niyə mümkünsüz olduğunu əsaslandırmadanbirbaşaşərtirentabelliknormasınıtətbiqetmişdir. Kollegiya həmçinin nəzərə alır ki, cavabdeh əlavə satış dövriyyəsini ilkin olaraq ehtimal xarakterli riyazi müqayisə əsasında müəyyən etmiş, sonrakı mərhələdə isə həmin ehtimal ediləndövriyyəyəşərtirentabelliknormasıtətbiqetməkləmənfəətvergisihesablamışdır. Bu isə vergi öhdəliyinin əvvəlcə ehtimal edilən realizasiya fərziyyəsinə, daha sonra isə subsidiarxarakterdaşıyanşərtirentabelliknormasınaəsasənmüəyyənedilməsideməkdir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, bu cür çoxpilləli ehtimal mülahizələri əsasında vergi öhdəliyinin müəyyən edilməsi hüquqi müəyyənlik, mötəbər sübut və proporsionallıq prinsiplərinəuyğunhesabediləbilməz. Bundan başqa, istinad olunan normaların tətbiqi ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin formalaşmış hüquqi mövqeyi mövcuddur və həmin mövqeyə görə gəlirin əldə olunması ilə bağlı xərclərin müəyyən edilməməsi halı özlüyündə vergi orqanına şərti rentabellik normasınıbirbaşatətbiqetməkhüququvermir. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası belə nətiacəyə gəlir ki, 2020-2022-ci illər üzrə iddiaçının ümumi gəlirləri düzgün müəyyən edilmədiyindən, habelə 2020 və 2021-ci illərə münasibətdə şərti rentabellik normasının birbaşa tətbiqi Vergi Məcəlləsinin tələblərinə uyğun olmadığından, mübahisələndirilənqərarmənfəətvergisihissəsindəqanunsuzhesabedilməlidir.

Əlavə dəyər vergisinə münasibətdə məhkəmə kollegiyası aşağıdakıları qeyd edir: Səyyar vergi yoxlaması aktından görünür ki, cavabdeh ƏDV üzrə əlavə hesablamaları iki əsasüzrəaparmışdır: 1.əlavəaraqsatışıüzrəmüəyyənedilmişdövriyyəyəəsasənhesablanmışƏDV; 2.vergiyə cəlb edilən dövriyyənin və əvəzləşdirilməli ƏDV məbləğinin bəyannamələrdə düzgüngöstərilməməsiiləbağlıhesablanmışƏDV. Kollegiya ilk olaraq əlavə araq satışı üzrə hesablanmış ƏDV hissəsinə münasibətdə qeyd edir ki, səyyar vergi yoxlaması aktında göstərilənlərə əsasən cavabdeh tərəfindən müəyyən edilmişəlavəsatışdövriyyəsihərilinsonuncuayınaəlavəedilməkləhesablanmışdır. Belə ki, aktın 15-ci səhifəsində əks olunmuş “Əlavə dəyər vergisinin müqayisəli cədvəli”nə əsasən:

2020-ciilindekabrayıüzrə23.812,55manat, 2021-ciilindekabrayıüzrə18.231,08manat, 2022-ci ilin dekabr ayı üzrə 10.389,59 manat, ümumilikdə isə 52.433,22 manat əlavə ƏDVməbləğihesablanmışdır.

Iş materiallarından görünür ki, qeyd edilən əlavə ƏDV məbləği tam şəkildə cavabdeh tərəfindənmüəyyənedilmişəlavəaraqsatışıdövriyyəsinəəsaslanmışdır. Halbuki, məhkəmə kollegiyası yuxarıda qeyd edilən əsaslarla əlavə araq satışı üzrə dövriyyəninmötəbərvəobyektivsübutlarlatəsdiqolunmadığınəticəsinəgəlmişdir. Kollegiya əlavə olaraq qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 166.1ci maddəsinin tələblərinə əsasən əlavə dəyər vergisi məqsədləri üçün vergitutulan əməliyyatın vaxtı, bir qayda olaraq, təqdim edilən mallara (işlərə, xidmətlərə) görə ödənişin daxil olduğu vaxt hesab edilir. Lakin hazırkı iş üzrə cavabdeh tərəfindən əlavə ƏDV məbləği yalnız aksiz markalarının sayı ilə rəsmiləşdirilmiş satış göstəricilərinin müqayisəsi əsasında hesablanmış, həmin məhsullar üzrə hər hansı pul vəsaitinin daxil olub-olmaması, ödənişlərin hansı tarixlərdə həyata keçirilməsi və vergitutulan əməliyyatın vaxtının nə zaman yarandığı ilə bağlı araşdırma aparılmamışdır. Başqa sözlə, cavabdeh tərəfindən əlavə ƏDV hesablanarkən malların faktiki realizə olunması, həmin realizasiya üzrə ödənişlərin daxil olması, eləcə də vergitutulan əməliyyatın vaxtımüəyyənedilməmişdir. Bu isə əlavə ƏDV öhdəliyinin Vergi Məcəlləsinin 166-cı maddəsinin tələblərinə uyğun şəkildəmüəyyənedilmədiyinigöstərir. Bu səbəbdən əlavə araq satışı üzrə dövriyyə əsasında hesablanmış 52.433,22 manat əlavə ƏDV məbləği, habelə buna uyğun tətbiq edilmiş 26.216,61 manat maliyyə sanksiyası vergiqanunvericiliyinintələblərinəuyğunhesabediləbilməz. Beləliklə, “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli qərar qeyd edilən hissədə ləğv edilməlidir. Bundan başqa, səyyar vergi yoxlaması aktının 15-ci səhifəsində əks olunmuş “Əlavə dəyər vergisininmüqayisəlicədvəli”ndəngörünürki,yoxlamailəəhatəolunandövrlərüzrə:

 4.287,65manatƏDVməbləğininaz,  3.402,25manatƏDVməbləğininisəartıqhesablandığımüəyyənedilmişdir.

Nəticədə cavabdeh tərəfindən iddiaçıya vergiyə cəlb edilən dövriyyənin və əvəzləşdirilməli ƏDV məbləğinin bəyannamələrdə düzgün göstərilməməsi əsası ilə 885,40 manat əlavə ƏDV hesablanmış, həmin məbləğə münasibətdə 2.143,80 manat maliyyə sanksiyasıtətbiqedilmişdir. Kollegiya qeyd edir ki, iddiaçı həmin hissədə cavabdehin müəyyən etdiyi kənarlaşmaların əsassız olmasını təsdiq edən mötəbər və kifayət edən sübutlar təqdim etməmişdir. Bu baxımdan məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, mübahisələndirilən qərar 885,40 manat əlavə ƏDV məbləği və hesabat dövrü üzrə azaldılmış vergi məbləğinə uyğun tətbiq edilmiş2.143,80manatmaliyyəsanksiyasıhissəsindəəsaslıvəqanuniolmuşdur.

Aksiz vergisinə münasibətdə məhkəmə kollegiyası aşağıdakıları qeyd edir: Səyyar vergi yoxlaması aktından görünür ki, cavabdeh tərəfindən 20.952,2 litr əlavə araqrealizəedildiyiqənaətinəgəlinərək:

 2020-ciilindekabrayıüzrə67.047,04manat,  2021-ciilindekabrayıüzrə55.001,60manat,  2022-ci ilin dekabr ayı üzrə 35.564,00 manat, ümumilikdə isə 157.612,64 manat aksiz vergisi hesablanmış, həmin məbləğə münasibətdə 78.806,32 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir.

Iş materiallarından görünür ki, qeyd edilən aksiz vergisi tam şəkildə cavabdeh tərəfindən müəyyənedilmişəlavəaraqsatışıdövriyyəsinəəsaslanmışdır. Halbuki, məhkəmə kollegiyası yuxarıda göstərilən əsaslarla cavabdeh tərəfindən müəyyən edilmiş əlavə realizasiya dövriyyəsinin kifayət qədər mötəbər və obyektiv sübutlarla təsdiqolunmadığınəticəsinəgəlmişdir. Bununla yanaşı kollegiya qeyd edir ki, cavabdeh aksiz vergisinin hesablanması metodunudavergiqanunvericiliyinintələblərinəuyğuntətbiqetməmişdir. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 182.2, 184.1.1, 185.1, 186.1, 191.1 və 192.1-ci maddələrinin məzmunundan görünür ki, aksizli malların istehsalçısı təqvim ayı üzrə vergi orqanına aksiz vergisi bəyannaməsi təqdim etməli, hesabatda təqvim ayı üzrə istehsal olunaraq istehsal binasının hüdudlarından kənara buraxılan malların miqdarına müvafiq vergi dərəcəsini tətbiq edərək aksiz vergisini hesablamalı və hesabat dövründən sonrakıayın20-dəngecolmayaraqdövlətbüdcəsinəödəməlidir. Başqa sözlə, aksiz vergisinin yaranması üçün hüquqi əhəmiyyət kəsb edən əsas hal məhsulun satılması deyil, onun istehsal edilərək istehsal binasının hüdudlarından kənara çıxarılmasıdır. Lakin hazırkı iş üzrə cavabdeh iddiaçının ödəməli olduğu aksiz vergisini ümumi istehsal həcmini, istehsal edilərək dövriyyəyə buraxılmış məhsulların miqdarını, dövrün sonuna və yoxlama keçirilən tarixə anbar qalığını, eləcə də aksiz markalarının faktiki qalığını müəyyən etmədən, yalnız istifadə edilmiş aksiz markalarının sayı ilə satılmış məhsulların sayının müqayisəsiəsasındahesablamışdır. Halbuki, yuxarıda da qeyd edildiyi kimi əvvəlki dövrlərdə istehsal edilmiş məhsullar cari dövrdə satıla, eyni zamanda cari dövrdə istehsal edilmiş məhsullar isə sonrakı hesabat dövrlərindərealizəolunabilər. Bu səbəbdən yalnız satılmış məhsulların sayına əsaslanmaqla aksiz vergisinin düzgün müəyyənedilməsimümkündeyildir. Bu məqamda kollegiya qeyd edir ki, cavabdeh aksiz vergisinin hüquqi mahiyyətini faktiki olaraqəlavədəyərvergisininhüquqimahiyyətiiləeyniləşdirmişdir. Halbuki, əlavə dəyər vergisi əsasən təqdim etmə və vergitutulan əməliyyat üzrə, aksiz vergisi isə istehsal edilərək istehsal binasının hüdudlarından kənara çıxarma üzrə hesablanan müstəqilverginövləridir. Bu baxımdan satılmış məhsulların sayının əsas götürülməsi aksiz vergisinin hüquqi konstruksiyasınauyğunhesabediləbilməz. Belə ki, cavabdeh aksiz vergisi məqsədləri istehsal edildiyi ehtimal olunan məhsulların sonrakı hərəkəti, o cümlədən anbarda qalması, satış şəbəkəsinə ötürülməsi, geri qaytarılması, məhv edilməsi, xarab olması, yaxud digər dövrlərdə realizə olunması ilə bağlı hər hansı kompleksaraşdırmaaparılmalıidi. Qeyd edilənərə əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, aksiz markalarının sayı ilə satılmış məhsulların sayının sadə riyazi müqayisəsi əsasında əlavə aksiz öhdəliyinin müəyyən edilməsikifayətedənvəmötəbərsübuthesabediləbilməz. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası belə nəticəyə gəlir ki, cavabdeh iddiaçı tərəfindən istehsal edilərək istehsal binasının hüdudlarından kənara buraxılmış məhsulların faktiki həcmini, anbar və satış obyektləri üzrə mal qalığını, eləcə də aksiz markalarının faktiki hərəkətini tam və obyektiv şəkildə müəyyən etmədən, yalnız satılmış məhsulların sayına əsasən aksiz vergisi hesablamışdır ki, bu da aksiz vergisinin vergi qanunvericiliyinin tələblərinə uyğunşəkildəhesablanmadığınıgöstərir. Belə olan halda 157.612,64 manat əlavə aksiz vergisi məbləği və həmin məbləğə uyğun tətbiqedilmiş78.806,32manatmaliyyəsanksiyasıqanunivəəsaslıhesabediləbilməz. Iddiaçının rəhbərinin izahatına münasibətdə məhkəmə kollegiyası aşağıdakıları qeyd edir: Iş materiallarından görünür ki, iddiaçının rəhbəri yoxlama zamanı verdiyi izahatda yoxlama ilə əhatə olunan dövr ərzində müəyyən edilmiş 53.562 ədəd araq məhsulunun illər üzrəmiqdarı,habeləməhsullarınhəcmgöstəriciləribarədəməlumatvermişdir. Kollegiya ilk növbədə qeyd edir ki, vergi ödəyicisinin ödəməli olduğu vergi məbləği yalnız vergi ödəyicisinin və ya onun vəzifəli şəxslərinin izahatı əsasında deyil, vergi və mühasibat uçotusənədləri,habelədigərobyektivsübutlarəsasındamüəyyənedilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində vergi ödəyicisinin izahatı vergitutma elementi, vergilərin hesablanması üçün müstəqil mənbə və ya əlaqəli məlumat növü kiminəzərdətutulmamışdır. Bu baxımdan vergi ödəyicisinin izahatı digər sübutlarla birlikdə qiymətləndirilməli və həmin izahatda göstərilən hallar obyektiv məlumatlarla təsdiq olunduğu təqdirdə sübut əhəmiyyətikəsbetməlidir. Hazırkı iş üzrə isə iddiaçının rəhbərinin izahatında göstərilən məlumatlar inventarizasiya nəticələri, anbar qalığı, istehsal həcmi, məhsulların faktiki hərəkəti yaxud digər obyektiv sübutlarlatəsdiqedilməmişdir. Əksinə, yuxarıda qeyd edildiyi kimi, cavabdeh tərəfindən əlavə realizasiyanın müəyyən edilməsininözükifayətqədərmötəbərvəobyektivsübutlarlatəsdiqolunmamışdır. Bu baxımdan kollegiya rəhbərin izahatında göstərilən məlumatların doğruluğuna dair əsaslı şübhələrin mövcud olduğunu hesab edir və həmin izahatın əhəmiyyətli yanılma nəticəsindəverilməsiehtimalınıistisnaetmir. Kollegiya həmçinin nəzərə alır ki, iş materiallarına əsasən səyyar vergi yoxlaması ##.##.2023-cü il tarixdən ##.##.2024-cü il tarixədək davam etmiş, mübahisələndirilən izahat isə yoxlamanın başa çatmasına az müddət (5 gün) qalmış—##.##.2024-cü il tarixdə verilmişdir. Məhkəmə kollegiyası hazırkı işin hallarını nəzərə alaraq həmin izahatın verilmə şəraitininvəməzmunununayrıcavəehtiyatlaqiymətləndirilməliolduğuqənaətinəgəlir. Analoji hüquqi yanaşma Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasının ##.##.2022-ci il tarixli *-*(***)-***/**** nömrəli qərarında da ifadə olunmuşdur. Həmin qərarda qeyd edilmişdir ki, “Konstitusiya Məhkəməsinin formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə müəyyən olunur ki, faktın etiraf edilməsi barədə işdə iştirak edən şəxsin izahatı bütün hallarda əsaslı sübut kimi qəbul edilmir. Ilk öncə etiraf da, digər sübutlar kimi, hər bir halda prosessual qanunvericiliyə əsasən məhkəmə tərəfindən yoxlanılmalıdır. Əgər iş üzrə tərəflərin izahatları yalnız başqa obyektiv sübutlarla təsdiq edilərsə, yalnız bu zaman həmin etiraf-izahatınsübutkimiqəbuledilənliyiməhkəməüçünlabüdolur”. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, hazırkı iş üzrə iddiaçının rəhbərinin izahatı digər obyektiv sübutlarla təsdiq olunmadığından, iş üzrə müəyyən edilmiş hallarla tam uzlaşmadığından və təkbaşına vergi öhdəliyinin müəyyən edilməsi üçün kifayət etmədiyindən, cavabdeh tərəfindən hesablanmış vergilərin düzgünlüyünü təsdiq edən mötəbər sübut kimi qiymətləndiriləbilməz. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi hesab edir ki, apellyasiya şikayəti qismən təmin edilməli, iddiaçı barəsində cavabdeh Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin * saylı Ərazi Vergilər Idarəsi tərəfindən qəbul edilmiş “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuiliyyətə cəlb edilməsi haqqında” ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli qərarı qismən - 39,369.82 manat mənfəət vergisi, 52,433.22 manat əlavə dəyər vergisi, 157,612.64 manat aksiz vergisi və onlara uyğun olaraq tətbiq edilmiş maliyyə sanksiyası hissəsində ləğv edilməli, qalan hissədəqərardəyişdirilmədənsaxlanılmalıdır. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Inzibati Prosessual Məcəlləsinin 87, 90 və94-cümaddələrinirəhbərtutaraq,məhkəməkollegiyası

QƏRARA ALDI:  Apellyasiyaşikayətiqisməntəminedilsin. Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli e-*-*(***)-****/**** nömrəli nömrəli qərarıqismənləğvedilsin. Iddiaçı “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin barəsində cavabdeh Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin * saylı Ərazi Vergilər Idarəsi tərəfindən qəbul edilmiş “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuiliyyətə cəlb edilməsi haqqında” ##.##.2024-cü il tarixli **************** nömrəli qərarı qismən - 39,369.82 manat mənfəət vergisi, 52,433.22 manat əlavə dəyər vergisi, 157,612.64 manat aksiz vergisi vəonlarauyğunolaraqtətbiqedilmişmaliyyəsanksiyasıhissəsindələğvedilsin. Qərarqalanhissədədəyişdirilmədənsaxlanılsın. Məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 1 ay müddətində Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasına (AZ 1025, Bakı şəhəri, Yusif Səfərov küçəsi 14, 1193-cü məhəllə) Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi (Sumqayıt şəhəri, Sülh prospekti,70)vasitəsiləkassasiya şikayətiveriləbilər.