Azərbaycan Respublikası adından Qərar Sumqayıt şəhəri İş № 2-1(3-8)-690/2026 03.08.2026 SUMQAYIT APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Hakimlər Hacıyev Vahid Məcid oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Babayeva Hökümə Çingiz qızı və Axundov Toğrul Bəhruz oğlundan ibarət tərkibdə, X6 qızının katibliyi, Iddiaçı iddiaçı1, onun nümayəndəsi və vəkili vəkil2, Üçüncü şəxs üçüncü şəxs1 nümayəndəsi və vəkili vəkil1 iştirakı ilə, Iddiaçılar iddiaçı6, iddiaçı5, iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2, iddiaçı1 cavabdeh Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsinə qarşı “cavabdeh tərəfindən qanunsuz olaraq üçüncü şəxs üçüncü şəxs2 adına qeyd edilmiş JN 0692 kod 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının, ************ reyestr nömrəli çıxarışın iddiaçının adına olan JN 347 kod 30106018 seriyalı dövlət aktı ilə üst-üstə düşən hissəsində ləğv edilməsi, eyni zamanda üçüncü şəxs1 adına tərtib edilmiş JN 671 kod 30106018 seriyalı dövlət aktının iddiaçının adına olan JN 347 kod 30106018 seriyalı dövlət aktı ilə üstüstə düşən hissəsində ləğv edilməsi” tələbinə dair inzibati mübahisə üzrə Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli *-*(***)-**/**** nömrəli qərarından üçüncü şəxslər üçüncü şəxs3 və üçüncü şəxs1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətlərinə Sumqayıt Məhkəmə Kompleksinin binasında açıq məhkəmə iclasında şifahi məhkəmə baxışı qaydasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDI: IŞIN HALLARI: ##.##.2000-ci il tarixdə 347 nömrə ilə qeydiyyata alınmış ##.##.2000-ci il tarixli JN 347 KOD ******** nömrəli Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının surətindən görünür ki, Qusar rayon AIK-nin ##.##.1999-cu il tarixli **/* saylı qərarına əsasən ünvan 1ndə cizgidə göstərilən sərhəd daxilində yerləşən 3.98 ha torpaq sahəsi kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı məqsədilə iddiaçı3, iddiaçı6, X1, iddiaçı1, X3 və X7 mülkiyyətə verilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin sorğusuna cavab olaraq Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Reyestri Publik Hüquqi Şəxsin * saylı Xaçmaz Ərazi Idarəsi tərəfindən təqdim edilmiş ##.##.2022-ci il tarixli məktubda göstərilmişdir ki, JN 347 KOD ******** nömrəli Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının 347E (3.04 ha) hissəsinə ************, 347R (0.35 ha) hissəsinə isə ************ və ************ reyestr nömrəli çıxarışlar işlənmiş, 347G (0.59 ha) hissəsi isə bazada öz əksini tapmışdır. JN 347 KOD ******** nömrəli Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının, eləcə də qeyd olunan çıxarışların verilməsinə əsas olmuş sənədlərin təsdiq olunmuş surətləri məhkəməyə təqdim edilmişdir. ##.##.2006-cı il tarixdə 258 nömrə ilə qeydiyyata alınmış ##.##.2006-cı il tarixli JN **** nömrəli Kod 30106018 olan “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktı ilə Qusar rayon Məhkəməsinin ##.##.2006-cı il tarixli *-***a/**** saylı qətnaməsinə əsasən ünvan 1 ərazisindən kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı məqsədli 6.36 ha torpaq sahəsi mülkiyyət hüququ ilə Qusar rayonu Həsənqələ kənd sakini üçüncü şəxs2 adına qeydiyyata alınmışdır. ##.##.2012-ci il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli ************ reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışla ünvan 3 ərazisində yerləşən 4.04 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi üzərində üçüncü şəxs2 mülkiyyət hüquqları ##.##.2012-ci il tarixdə ************ reyestr nömrəsi, ********** qeydiyyat nömrəsi ilə qeydə alınmışdır. ##.##.2012-ci il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli ************ reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışla ünvan 3 ərazisində yerləşən 2.32 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi üzərində üçüncü şəxs2 mülkiyyət hüquqları ##.##.2012-ci il tarixdə ************ reyestr nömrəsi, ********** qeydiyyat nömrəsi ilə qeydə alınmışdır. ##.##.2012-ci il tarixli AN-İ № ******* nömrəli 4Ə-3-*** reyestr nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi ilə X17 ##.##.2012-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 3 ünvanda yerləşən 4.04 ha torpaq sahəsini X8. ##.##.2012-ci il tarixli AN-İ № ******* nömrəli 4Ə-3-*** reyestr nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi ilə X17 ##.##.2012-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 3 ünvanda yerləşən 2.32 ha torpaq sahəsini X8. ##.##.2013-cü il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli ************ reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışla ünvan 3 ərazisində yerləşən 4.04 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi üzərində X8 mülkiyyət hüquqları ##.##.2013-cü il tarixdə ************ reyestr nömrəsi, ********** qeydiyyat nömrəsi ilə qeydə alınmışdır. ##.##.2013-cü il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli ************ reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışla ünvan 3 ərazisində yerləşən 2.32 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi üzərində X8 mülkiyyət hüquqları ##.##.2013-cü il tarixdə ************ reyestr nömrəsi, ********** qeydiyyat nömrəsi ilə qeydə alınmışdır. ##.##.2019-cu il tarixli 4Ə-*** reyestr nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi ilə X8 ##.##.2013-cü il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 3 ünvanda yerləşən 2.32 ha torpaq sahəsini X9. ##.##.2019-cu il tarixli 4Ə-*** reyestr nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi ilə X8 ##.##.2013-cü il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 3 ünvanda yerləşən 4.04 ha torpaq sahəsini X9. ##.##.2019-cu il tarixli ************ reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışla ünvan 3 ərazisində yerləşən 2.318 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi üzərində X9 mülkiyyət hüquqları ##.##.2019-cu il tarixdə ************ reyestr nömrəsi, ********** qeydiyyat nömrəsi ilə qeydə alınmışdır. ##.##.2019-cu il tarixli ************ reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışla ünvan 3 ərazisində yerləşən 4.04 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi üzərində X9 mülkiyyət hüquqları ##.##.2019-cu il il tarixdə ************ reyestr nömrəsi, ********** qeydiyyat nömrəsi ilə qeydə alınmışdır. ##.##.2006-cı il tarixdə 628 nömrə ilə qeydiyyata alınmış ##.##.2006-cı il tarixli JN **** nömrəli Kod 30106018 olan “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktı ilə Qusar rayon Məhkəməsinin ##.##.2006-cı il tarixli *-***a/**** saylı qətnaməsinə əsasən ünvan 1 ərazisindən kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı məqsədli 40,00 ha torpaq sahəsi mülkiyyət hüququ ilə Qusar şəhər sakini üçüncü şəxs1 adına qeydiyyata alınmışdır (İ cild, iş v. 232- 235). Məhkəmə JN *** nömrəli dövlət aktında göstərilən mübahisəli torpaq sahəsinin üçüncü şəxs üçüncü şəxs2 (JN 692 KOD ******** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı” əsasında) məxsus 6.36 ha torpaq sahəsi ilə üst-üstə düşüb-düşmədiyini müəyyənləşdirmək məqsədilə müvafiq sorğular ünvanlamışdır. Məhkəmə sorğusuna cavab olaraq təqdim edilmiş ##.##.2023-cü il tarixli mütəxəssis rəyində aşağıdakılar qeyd edilmişdir: “JN 347 KOD 30106018 torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının, ***E nömrəli parseldəki 3.039969 ha torpaq sahəsinin koordinatlar müəyyən edilmişdir, iddiaçının iddia etdiyi torpaq sahəsi torpaqların elektron kadastrı uçotu məlumat bazasına əsasən cavabdehin faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsində yerləşir. (müvafiq məlumatlar ortofoto görüntülərində göstərilmişdir). Həmin torpaq sahəsinin elektron məlumat bazasında kateqoriyası kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələrinə aid olmaqla, digər şəxsin adına hüquqları dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Həmin torpaq sahəsi ümumi 4.04 ha olmaqla, ************ reyestr nömrə ilə üçüncü şəxs3 adına hüquqları qeydiyyata alınmışdır. JN 347 KOD 30106018 torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının koordinatları ilə JN 349 KOD 30106018 torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının koordinatları üst-üstə düşmür. (İ cild iş v 126-129)” Məhkəmə mübahisə predmeti olan torpaq sahəsi ilə digər şəxslərə məxsus torpaq sahələrinin üst-üstə düşmə halının hərtərəfli araşdırılmasını təmin etmək məqsədilə cavabdeh orqana yenidən sorğu ünvanlamışdır. Məhkəmə sorğusuna cavab olaraq cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş ##.##.2025-ci il tarixli mütəxəssis rəyində aşağıdakılar qeyd edilmişdir: “məhkəmənin icraatda olan inzibati işlə əlaqədar bildirilir ki, Qusar rayonu Aqrar Islahat Komissiyasının ## ###### 1999-cu il tarixli **/* saylı qərarı ilə iddiaçılara ayrılmış ünvan 1 ünvanda yerləşən 3.98 hektar torpaq sahəsinə dair tərtib edilmiş JN 347 KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının koordinatları ilə JN 0692 KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının koordinatlarını planşetlər üzrə dəqiqləşdirildikdə: 347E planşet nömrəli 3.0399 hektar torpaq sahəsinin koordinatları, 692 planşet nömrəli 4.0393 hektar torpaq sahəsinin koordinatları ilə 3.0399 hektar ölçüdə yəni bütövlükdə üstüstə düşür; 347R planşet nömrəli 0.3499 hektar torpaq sahəsinin koordinatları, 692B planşet nömrəli 0.92 hektar torpaq sahəsinin koordinatları ilə 0.3499 hektar ölçüdə yəni bütövlükdə üst-üstə düşür; 347G planşet nömrəli 0.586 hektar torpaq sahəsinin koordinatları isə JN-0692 KOD 3010618 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının koordinatları ilə heç bir halda üst-üstə düşmür. Qeyd olunanları nəzərə alınaraq iddiaçılara məxsus JN-347 KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının koorinatları ilə JN-0692 KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının koordinatları ümumi 3.3898 hektar ölçüdə üst-üstə düşür. Qeyd: JN-347, KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının 347E planşet nömrəli 3.0399 hektar hissəsinə - X2 adına 4.04 hektar ölçüdə ************ reyestr nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış verilmişdir. 347R planşet nömrəli 0.3499 hektar hissəsinə - X2 adına 2,32 hektar ölçüdə ************ reyestr nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrdən çıxarış ilə X10 adına 2,89 hektar ölçüdə ************ reyestr nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışlar verilmişdir. 347G planşet nömrəli 0.586 hektar hissəsinə isə - üçüncü şəxs1 adına 40.00 hektar ölçüdə JN-671, KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı işlənilmişdir və həmin dövlət aktının 671 planşet nömrəli 13.9685 hektar ölçüdə olan hissəsində əks olunmuşdur. Iddiaçılar tərəfindən hal-hazırda torpaq sahəsinin heç bir hissəsi istifadə edilmir. (İ cild iş v.205- 206)” Qusar Rayon Məhkəməsinin ##.##.2023-cü il tarixli G(***)-***/**** nömrəli məktubu ilə vəkilin ##.##.2023-cü il tarixli sorğusuna cavab verilərək bildirilmişdir ki, Qusar rayon Məhkəməsinin 2006-cı il üzrə arxivinin, kitablarının və həmçinin statistik kartoçkalarının qeydiyyatında *-***a/**** saylı mülki iş mövcud deyildir və bu səbəbdən də hər hansı bir sənədin təqdim edilməsi mümkün deyildir (İ cild iş v.150-151). Məhkəmə cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş sonuncu mütəxəssis rəyində qeyd edilmiş, mübahisə predmeti olan torpaq sahəsi ilə üst-üstə düşən, digər mülkiyyət sənədi üçüncü şəxs1 adına tərtib edilmiş JN-671, KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının verilməsinə əsas olan sənədlərin təqdim edilməsi üçün müvafiq sorğular ünvanlasa da, Kadastr və Yerquruluşu Layihə-Tədqiqat MMC tərəfindən təqdim edilmiş ##.##.2025-ci il tarixli məktubda sözügedən dövlət aktının tərtib edilməsinə əsas olan məlumatların aşkar edilmədiyi qeyd edilmişdir. JN-671, KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının mətnindən aydın olur ki, Qusar Rayon Məhkəməsinin ##.##.2006-cı il tarixli *-***a/**** saylı qətnaməsi əsasında tərtib edilmişdir. iddiaçı3 ərizə ilə Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Reyestri Publik Hüquqi Şəxsin * saylı Xaçmaz Ərazi Idarəsinə müraciət edərək, ünvan 1ndə yerləşən digər şəxslərin mülkiyyətinə aid torpaq sahələrinə dair mülkiyyət hüququnu təsdiq edən dövlət reyestindən çıxarışların ləğv edilməsini xahiş etmişdir. Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Reyestri Publik Hüquqi Şəxsin * saylı Xaçmaz Ərazi Idarəsi ##.##.2022-ci il tarixli məktubla iddiaçı3 ərizəsini təmin etməkdən imtina etmiş və çıxarış ləğvinə verilmiş göstərişin yalnız məhkəmə qərarı ilə mümkün olacağını bildirmişdir. IŞ ÜZRƏ QƏBUL EDILMIŞ MƏHKƏMƏ AKTLARI: Birinci instansiya məhkəməsində icraat Iddiaçılar iddiaçı6, iddiaçı5, iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2, iddiaçı1 cavabdeh Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsin * saylı Xaçmaz Ərazi Idarəsinə qarşı “Qusar rayonu, Aqrar Islahat Komissiyasının 1999-cu il ## ###### tarixli **/* saylı Qərarı ilə verilmiş cizgidə göstərilən sərhəd daxilində 3.98 ha torpaq sahəsinə verilmiş JN:347 KOD ******** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı əsasında iddiaçı3, iddiaçı6, iddiaçı2, iddiaçı4, iddiaçı1 və iddiaçı5 mülkiyyət hüquqlarının dövlət reyestrində qeydiyyata alınmasına imtinaya səbəb olan çıxarışın ləğv edilməsi” barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat nazirinin ## #### 2025-ci il tarixli, F-*** nömrəli əmrinə əsasən “xxxx” publik hüquqi şəxsinin strukturunda dəyişiklik baş vermişdir. Əmrə əsasən, “xxxx” publik hüquqi şəxsinin tabeliyindəki ərazi idarələrinin fəaliyyətinə xitam verilməsi, onların funksiyalarının publik hüquqi şəxsə verilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Qeyd edilənlərə əsasən cavabdeh qismində Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsi qəbul edilmişdir. Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin *-*(***)-***/**** saylı, ## ###### 2023-cü il tarixli qərardadı ilə X11, *-*(***)-**/***** saylı, ##.##.2025-ci il tarixli qərardadı ilə üçüncü şəxs1, *- *(***)-**/**** saylı, ##.##.2025-ci il tarixli qərardadı ilə üçüncü şəxs2 məhkəmə icraatına üçüncü şəxs qismində cəlb edilmişdirlər. Daha sonra iddiaçı tərəf məhkəməyə iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə təqdim edərək “cavabdeh tərəfindən qanunsuz olaraq üçüncü şəxs X12 adına qeyd edilmiş JN 0692 KOD30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının, ************ reyestr nömrəli çıxarış və çıxarış əsasında verilmiş plan-ölçü sənədinin iddiaçının adına olan JN *** saylı dövlət aktı ilə üst-üstə düşən hissəsinin ləğv edilməsi; iddiaçıların ailə üzvlərinin mülkiyyətinə Qusar rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1999-cu il tarixli, **/* saylı qərarı ilə ayrılmış ünvan 4 ünvanında yerləşən 3.98 ha torpaq sahəsinə dair tərtib edilmiş JN 347 KOD 30106018 seriyalı “torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı” əsasında verilən 3.98 ha torpaq sahəsinin daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində yenidən qeydə alınaraq iddiaçıların adına çıxarış və plan-ölçü sənədinin verilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Daha sonra iddiaçı tərəf iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizəyə əlavə təqdim edərək, üçüncü şəxs1 adına tərtib edilmiş JN 671 KOD ******** saylı dövlət aktının iddiaçının adına olan JN ***G saylı dövlət aktının 0.586 ha hissəsi ilə üst-üstə düşən hissəsinin ləğv edilməsinə dair qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Iddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, Qusar rayonu Balaqusar kənd ünvanında qeydiyyatda olan iddiaçı3, iddiaçı6, Seyidova (Camalova) Aytən Loğman qızı, Nəsirova (Camalova) Lətafət Loğman qızı, iddiaçı1 və ünvan 2 ünvanında qeydiyyatda olan Ibrahimova (Camalova) Afət Loğman qızının adına olan Qusar rayonu, Aqrar Islahat Komissiyasının 1999-cu il ## ###### tarixli **/* saylı Qərarı ilə verilmiş cizgidə göstərilən sərhəd daxilində 3.98 ha torpaq sahəsinə verilmiş JN:347 KOD ******** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı” Ləğv edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən * saylı Xaçmaz Ərazi idarəsinə təhvil verilmiş dövlət aktlarının verilməsi kitabında qeydiyyatdan keçmişdir. ##.##.2022-ci il tarixdə Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin * saylı Xaçmaz Ərazi idarəsinə nümayəndə vasitəsilə müraciət edərək adı çəkilən şəxlərin- Qusar rayonu, Balaqusar kənd ünvanında qeydiyyatda olan iddiaçı3, iddiaçı6, iddiaçı2, iddiaçı4, iddiaçı1 və ünvan 2 ünvanında qeydiyyatda olan iddiaçı5 mülkiyyətlərində olan topaq sahəsinə dair mülkiyyət hüquqlarının Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətində qeydiyyatı haqqında çıxarışın və plan ölçünün verilməsini xahiş etmişdir. Lakin Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin * saylı Xaçmaz Ərazi Idarəsi ## ### 2022-ci il tarixdə rəsmi qaydada imtina məktubu təqdim etmişdir. Imtina məktubunda imtinanın səbəbi kimi JN*** nömrəli Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” ərazi idarəsi tərəfindən araşdırılmış, qeyd olunan JN- *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” ləğv edilmiş Dövlət və Xəritəçəkmə Komitəsinin Qusar rayon şöbəsinin təhvil alınmış dövlət aktlarının qeydiyyat kitabında 3.98 ha kimi qeydə alınması göstərilsə də, qeyd olunan JN-*** nömrəli dövlət aktının 347R planşet nömrəli 0.3499 ha və 347E planşet nömrəli 3.039969 ha torpaq sahələrinə ərazi idarəsinin elektron məlumat bazasında olan xəritə üzərində digər şəxsin adına dövlət reyestrindən çıxarışın verildiyi müəyyən edilmişdir. Bu səbəbdən də iddiaçıların mülkiyyət hüquqlarının dövlət reyestrində qeydiyyata alınmasına imtinaya səbəb olan çıxarışın ləğv edilməsi barədə qərar qəbul edilməsi üçün məhkəməyə müraciət etmişlər. Cavabdeh inzibati orqan iddia tələbinə etiraz edərək bildirmişdir ki, iddiaçı3 etibarnamə ilə səlahiyyətli nümayəndəsi X4 rayonu, Balaqusar kəndində yerləşən digər şəxslərin mülkiyyətinə aid torpaq sahələrinə dair mülkiyyət hüququnu təstiq edən dövlət reyestrindən çıxarışların ləğv edilməsi barədə cavabdeh1n * saylı Xaçmaz Ərazi Idarəsinə ##.##.2022-ci il tarixində daxil olmuş ərizə ilə müraciət etmişdir. Müraciətə ##.##.2022-ci il tarixli ************ nömrəli məktubla cavab olaraq bildirilmişdir ki: “Məlumat üçün bildiririk ki, həmin çıxarış “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8-ci və 10-cu maddələri ilə müəyyən edilmiş hüquqların dövlət qeydiyyatı üçün əsas olan hüquqmüəyyənedici sənədlər əsasında hazırlanmışdır. Müraciətinizə cavab olaraq bildiririk ki, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri haqqında Azərbaycan Respublikası Qanunun 2.4 maddəsinə əsasən Hüquqların dövlət qeydiyyatı ilə bağlı mübahisələr məhkəmə qaydasında həll edilir və ərizədə qeyd olunan Balaqusar kəndində yerləşən digər şəxslərin mülkiyyətinə aid torpaq sahələrinə dair mülkiyyət hüququnu təstiq edən dövlət reyestrindən çıxarışların ləğvinə verilmiş göstərişin Icrası yalnız məhkəmənin qərarı ilə mümkündür." Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsi Hüquqların dövlət qeydiyyatının aparılması qaydalarını müəyyən edir. Belə ki, Qanunun 9.1-ci maddəsinə əsasən Hüquqların dövlət qeydiyyatının aşağıdakı qaydada aparılır: 9.1.2. daxil edilmiş sənədlərdə göstərilən məlumatın dövlət reyestrində saxlanılan məlumata uyğunluğunun yoxlanılması; 9.1.3. bəyan olunan hüquqlarla qeydiyyata alınmış hüquqlar arasında ziddiyyətlərin, habelə hüquqların dövlət qeydiyyatından imtina edilməsi və ya hüquqların dövlət qeydiyyatının dayandırılması üçün digər əsasların olubolmamasının müəyyən edilməsi. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 16.6-cı maddəsinə əsasən Dövlət reyestrinin məzmununun qeyridəqiqliyi sübuta yetirilməyincə, həmin məzmunun həqiqiliyi və tamamlığı prezumpsiyası qüvvədədir. Müqavilə əsasında özgəninkiləşdirənin adına qeydiyyata alınmış hər hansı bir hüququ əldə edən şəxsin xeyrinə reyestrdəki qeyd, bu qeydə dair etirazın reyestrə daxil edildiyi və ya əldə edən şəxsin qeydin qeyri-dəqiq olmasını bildiyi hallar istisna olmaqla, həqiqi hesab edilir. Qeyd olunanları nəzərə alaraq iddiaçı iddiaçı3 cavabdeh1n * saylı Xaçmaz Ərazi Idarəsinə qarşı verilmiş iddia ərizəsinə etiraz edirlər. Üçüncü şəxs üçüncü şəxs1 nümayəndəsi və vəkili vəkil1 iddiaya qarşı yazılı etiraz təqdim edərək qeyd etmişdir ki, iddiaçı iddiaçı1 Logman oğlunun nümayəndəsi və vəkili məhkəməyə ərizə verməklə X13 adına verilmiş dövlət aktının və çıxarışın və 3-cü şəxs üçüncü şəxs1 “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” JN-**** saylı Kod 30106018 olan Dövlət aktına əsasən verilmiş 40 ha torpaq sahəsinə dair çıxarışda olan 0,586 hissəsinin ləğv edilməsini xahiş etmişdir. Bununla bağlı bildirirlər ki, üçüncü şəxs1 adına DƏDRX tərəfindən çıxarış verilməmişdir. Bundan başqa qeyd olan torpaq sahəsi ona Aqrar Islahat Komissiyasının qərarına əsasən verilmiş və 20 ildən sonra onun iddiaçı tərəfindən mübahisələndirilməsinin hüquqi əsası yoxdur. Buna görə də məhkəmə prosesini iştirakları olmadan keçirməklə iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Üçüncü şəxs X9 nümayəndəsi və vəkili vəkil4 Əzizağa oğlu iddiaya qarşı yazılı etiraz təqdim edərək etirazı onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçılar Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinə iddia ərizəsi verərək xahiş etmişlər ki, cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakının Dövlət Reyestri Xidmətinin * saylı Xaçmaz Ərazi Idarəsi “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 4.1-ci maddəsinə əsasən 2006-cı il ####un #-dək daşınmaz əmlaka hüquqlarının ayrı-ayrı qeydiyyat orqanları tərəfindən aparılmış dövlət qeydiyyatlarının hüquqi qüvvəsinin saxlanılması məqsədilə Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlet Xidməti cavabdeh1 * saylı Xaçmaz Ərazi Idarəsi tərəfindən qanunsuz olaraq 3-cü şəxs X14 adına qeydə alınmış JN0692 KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət aktının və ************ reyestr nömrəli Çıxarışın və plan ölçü sənədinin ləğv edilməsi barədə Qərarın çıxarılması, iş üzrə iddiaçılar iddiaçı1, iddiaçı3, iddiaçı6, iddiaçı2, iddiaçı4, iddiaçı5 və ailə üzvlərinin mülkiyyətinə Qusar Rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1999-cu il tarixli, **** saylı Qərarı ilə ayrılmış ünvan 4 ünvanında yerləşən 3,98 ha torpaq sahəsinə dair tərtib edilmiş JN-347 kod 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı əsasında verilən 3,98 ha torpaq sahəsinin Daşınmaz Əmlakın Dövlət reyestrinde yenidən qeydə alınaraq çıxarış və plan ölçü sənədlərinin iddiaçılar iddiaçı1, iddiaçı3, iddiaçı6, iddiaçı2, iddiaçı4 və lbrahimova Afət Loğman qızının adlarına verilməsi öhdəliyinin cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakının Dövlət Reyestri Xidmətinin * saylı Xaçmaz Ərazi Idarəsinin üzərinə öhdəliyin qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə: Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin (hakim Leyla Mirzəyeva) ## ###### 2026-cı il tarixli *-*(***)-**/**** saylı qərardadı ilə iddiaçıların iddia tələbi - “üçüncü şəxs X12 adına qeyd edilmiş ************ reyestr nömrəli çıxarış və çıxarış əsasında verilmiş plan-ölçü sənədinin iddiaçının adına olan JN *** saylı dövlət aktı ilə üst-üstə düşən hissəsinin ləğv edilməsi və iddiaçıların ailə üzvlərinin mülkiyyətinə Qusar rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1999-cu il tarixli **/* saylı qərarı ilə ayrılmış ünvan 1 ünvanda yerləşən 3.98 ha torpaq sahəsinə dair tərtib edilmiş JN 347 KOD 30106018 seriyalı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı” əsasında 3.98 ha torpaq sahəsinin daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində yenidən qeydə alınaraq iddiaçıların adına çıxarış və plan-ölçü sənədinin verilməsi” hissəsində mümkün sayılmamışdır. Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin (hakim Leyla Mirzəyeva) ##.##.2026-cı il tarixli *-*(***)-**/**** nömrəli qərarı ilə iddia təmin edilmiş, üçüncü şəxslər X12 adına tərtib edilmiş JN **** saylı KOD 30106018 seriyalı “torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı”nın və üçüncü şəxs1 adına tərtib edilmiş JN *** saylı KOD 30106018 seriyalı “torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı”nın - iddiaçıların adına olan JN *** saylı KOD 30106018 seriyalı “torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı” ilə üst-üstə düşən hissəsinin ləğv edilməsi öhdəliyi cavabdeh Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsinin üzərinə vəzifə olaraq qoyulmuşdur. Məhkəmə qərarını onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçılara məxsus mübahisəli torpaq sahəsinə verilmiş JN-347, KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının - 347E planşet nömrəli 3.0399 hektar torpaq sahəsinin koordinatları, 692 planşet nömrəli 4.0393 hektar torpaq sahəsinin koordinatları ilə 3.0399 hektar ölçüdə yəni bütövlükdə; 347R planşet nömrəli 0.3499 hektar torpaq sahəsinin koordinatları, 692B planşet nömrəli 0.92 hektar torpaq sahəsinin koordinatları ilə 0.3499 hektar ölçüdə yəni bütövlükdə; 347G planşet nömrəli 0.586 hektar torpaq sahəsinin koordinatları, JN-*** saylı KOD 30106018 seriyalı dövlət aktının 671 planşet nömrəli 13.9685 hektar torpaq sahəsinin koordinatları ilə üst-üstə düşür. Hazırki işdə cavabdeh inzibati orqan üçüncü şəxs2 adına qeydə alınmış JN 692 KOD ******** saylı dövlət aktı və üçüncü şəxs1 adına tərtib edilmiş JN- 671, KOD 30106018 dövlət aktının mübahisəli hissədə ləğvindən imtina etmişdir. Məhkəmə qeyd edir ki, JN 692 KOD ******** saylı dövlət aktının tərtib edilməsinə əsas olan Qusar rayon Məhkəməsinin ##.##.2006-cı il tarixli, *-***a/**** saylı qətnaməsi olmuşdur ki, həmin qətnamə və JN-671, KOD 30106018 dövlət aktının tərtib edilməsinə əsas olan Qusar Rayon Məhkəməsinin ##.##.2006-cı il tarixli *-***a/**** saylı Qətnaməsi mövcud deyildir. Beləliklə, üçüncü şəxs2 adına qeydə alınmış JN 0692 KOD ******** saylı dövlət aktı və üçüncü şəxs1 adına qeydə alınmış JN-0671, KOD 30106018 dövlət aktlarının əsasını təşkil edən hüquqmüəyyənedici sənədlərin mövcud olmadığı öz təsdiqini tapdığından və mübahisələndirilən dövlət aktları hər hansı hüquqi əsasa malik olmadığından, həmin dövlət aktlarının (iddia olunan torpaq sahəsi hissədə) hər hansı hüquqi qüvvəsi də qalmamışdır. Üçüncü şəxslər üçüncü şəxs3 və üçüncü şəxs1 apellyasiya şikayəti verərək, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsini, iddianın rədd edilməsi barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişlər. APELLYASIYA ŞIKAYƏTININ VƏ ONA QARŞI ETIRAZIN DƏLILLƏRI, MƏHKƏMƏ ICRAATI IŞTIRAKÇILARININ IZAHATLARI a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri Üçüncü şəxs üçüncü şəxs3 nümayəndəsi və vəkili apellyasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, əvvəla X12 adına tərtib edilmiş JN **** saylı KOD 30106018 seriyalı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı” olmamışdır. X5 Fəzilə Ikram qızının adına olmuşdur. Məhkəmə səhv nəticəyə gəlmişdir. Bundan əlavə iş materiallarına əlavə edilən sənədlərdən aydın olur ki, iddiaçılara Qusar Rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1999-cu il tarixli, **** saylı Qərarı ilə ayrılmış ünvan 4 ünvanında yerləşən 3,98 ha torpaq sahəsinə dair tərtib edilmiş JN-347 kod 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı əsasında verilən 3,98 ha torpaq sahəsi iddiaçılar tərəfindən heç vaxt istifadə edilməmiş, həmin torpaq sahəsi ## ### 2006-cı il tarixli, JN **** nömrəli, Kod 30106018 “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən üçüncü şəxs2 xüsusi mülkiyyətində olmaqda sahibliyində və istifadəsində olmuşdur. ##.##.2012-ci il tarixdə AN-İ №******* nömrəli “Daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi”ilə X17 həmin torpaq sahəsini X8. ##.##.2019-cu il tarixdə AN-İ №******* nömrəli, “Daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi”ilə X8 həmin torpaq sahəsini hüquqlarını müdafiə etdiyi X9. Həmin vaxtdan qeyd olunan torpaq sahəsi X9 xüsusi mülkiyyətindədir. Iş materiallarına əlavə edilmiş səndələrdən görünür ki, iddiaçılar Qusar Rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1999cu il tarixli, **** saylı Qərarı ilə ayrılmış ünvan 4 ünvanında yerləşən 3,98 ha torpaq sahəsinə dair tərtib edilmiş JN-347 kod 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına istinadən həmin torpaq sahəsini onların adına dövlət reyestrinə daxil edilməklə çıxarışın verilməsini tələb edirlər. Həmin torpaq sahəsi isə ##.##.2006-cı il tarixdə JN **** nömrəli, Kod 30106018 “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktı ilə üçüncü şəxs2 xüsusi mülkiyyəti kimi dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Iddiaçılar həmin torpaq sahəsindən heç vaxt istifadə etməmişdirlər. üçüncü şəxs2 həmin torpaq sahəsini Cabbar Heybətova satmış, sonuncu isə Xəqani Qaybalıyeva satmışdır. Hazırda həmin torpaq sahəsi çox illik meyvə bağları kimi üçüncü şəxs3 mülkiyyətindədir və istifadə olunur. Iddiaçıların hüquqlarına toxunan ##.##.2006-ci il tarixli JN**** nömrəli, Kod 30106018 “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktıdır. Həmin Dövlət aktı ləğv edilmədikdə iddaçıların adına mübahisəli torpaq sahəsi üzrə mülkiyyət hüquqlarının dövlət qeydiyyatına alınmasına dair çıxarış verilə bilməz. Məhkəmə ##.##.2006-ci il tarixli JN**** nömrəli, Kod 30106018 “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktı ləğv etmədən iddianın təmin edilməsinə dair qərar çıxara bilməz. Iddiaçı üçüncü şəxsə məxsus torpaq sahəsinin ##.##.2006-ci il tarixli JN **** nömrəli, Kod 30106018 “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktını mübahisələndirir. Mübahisə açan tərəf həmin qanunvericilik aktlarının verdiyi hüquqi müdafiə imkanlarından, həm də həmin aktlarla müəyyən edilmiş müddətlərdə istifadə etmədiyi halda, ##.##.2011-ci il tarixədək qəbul edilmiş aktların mübahisələndirilməsi üçün əvvəlki qanunla müəyyən edilmiş məhkəməyə müraciət etmə müddəti ##.##.2011-ci il tarixədək artıq ötürülmüşdürsə, onlar yeni qanuna görə də mübahisələndirilə bilməzlər. Belə ki, Inzibati Prosessual Məcəllə onun qüvvəyə minməsindən əvvəl məhkəmə qaydasında mübahisələndirilməsi imkanı aradan qalxmış hər hansı inzibati akta qarşı yeni hüquqi müdafiə imkanı yaratmır. Odur ki, inzibati orqanların # ###### 2011-ci ilədək qəbul edilmiş qərarlarının ləğvi, dəyişdirilməsi və ya etibarsızlığı ilə bağlı iddialara baxılarkən həmin qərarların mübahisələndirilməsi imkanı aradan qaxdığından, belə iddialar mümkünlük şərtlərinə cavab vermədiyindən mümkün sayılmamalıdır. Iddiçılar qanunla müəyyən edilən müddəti də ötürmüşlər. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə iddiaçıların iddiasının qeyrimümkün hesab edilməsinə dair qərardad çıxarmalıdır. Üçüncü şəxs üçüncü şəxs1 nümayəndəsi və vəkili apellyasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, əvvəla 3-cü şəxs üçüncü şəxs1 adına tərtib edilmiş JN *** saylı KOD30106018 seriyalı “torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı 20 ildir ki, mövcuddur və iş materiallarına əlavə edilən sənədlərdən aydınolur ki, iddiaçılara Qusar Rayon AqrarIslahat Komissiyasının ##.##.1999-cu il tarixli, **** saylıQərarı ilə ayrılmış ünvan 4 ünvanında yerləşən 3,98 ha torpaq sahəsinə dair tərtib edilmiş JN-347 kod 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair DövlətAktı əsasında verilən 3,98 ha torpaq sahəsi iddiaçılar tərəfindən heç vaxt istifadə edilməmişdir. Işdə olan sənədlərdən də göründüyü kimi onun adına olan dövlət aktı ləğv edilməmişdir, qüvvədədir və məhkəməyə təqdim olunmuş səndələrdən görünür ki, iddiaçılar Qusar RayonAqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1999-cu il tarixli, **** saylı Qərarı ilə ayrılmış ünvan 4 ünvanında yerləşən 3,98 ha torpaq sahəsinədair tərtib edilmiş JN-347 kod 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına istinadən həmin torpaq sahəsini onların adına dövlət reyestrinə daxil edilməklə çıxarışın verilməsini tələb edirlər. Həmin torpaq sahəsinin bir hissəsi isə Qusar rayonu Balaqusar kənd ərazisində yerləşən 40,12 ha torpaq sahəsinin tərkibinə daxil olmaqla 2006cı ildə verilmiş “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” JN-*** saylı Kod 30106018 olan Dövlət aktına əsasən onun adına qeydə alınmışdır. Məhkəmə “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktını ləğv etmədən iddianın təmin edilməsinə dair qərar çıxara bilməz. Mübahisə açan tərəf həmin qanunvericilik aktlarının verdiyi hüquqi müdafiə imkanlarından, həm də həmin aktlarla müəyyən edilmiş müddətlərdə istifadə etmədiyi halda, # ###### 2011-ci il tarixədək qəbul edilmiş aktların mübahisələndirilməsi üçün əvvəlki qanunla müəyyən edilmiş məhkəməyə müraciət etmə müddəti # ###### 2011-ci il tarixədək artıq ötürülmüşdürsə, onlar yeni qanuna görə də mübahisələndirilə bilməzlər. Belə ki, Inzibati Prosessual Məcəllə onun qüvvəyə minməsindən əvvəl məhkəmə qaydasındamübahisələndirilməsi imkanı aradan qalxmış hər hansı inzibati akta qarşı yeni hüquqi müdafiə imkanı yaratmır. Odur ki, inzibati orqanların # ###### 2011-ci ilədək qəbul edilmiş qərarlarının ləğvi, dəyişdirilməsi və ya etibarsızlığı ilə bağlı iddialara baxılarkən həmin qərarların mübahisələndirilməsi imkanı aradan qaxdığından, belə iddialar mümkünlük şərtlərinə cavab vermədiyindən mümkün sayılmamalıdır. Iddiçılar qanunla müəyyən edilən müddəti də ötürmüşlər. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə iddiaçıların iddiasının qeyri-mümkün hesab edilməsinə dair qərardad çıxarmalıdır. b) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın təqdim olunmamışdır. c) Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən üçüncü şəxs üçüncü şəxs1 nümayəndəsi və vəkili vəkil1 apellyasiya şikayətini müdafiə edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini və birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilərək, iddianın rədd olunmasını xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən iddiaçı iddiaçı1 nümayəndəsi və vəkili vəkil2 apellyasiya şikayətinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin rədd edilməsini xahiş etdi. Əlavə olaraq məhkəmə kollegiyasına iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə təqdim edərək, ilk iddia tələbinə əlavə olaraq üçüncü şəxs üçüncü şəxs2 adına verilmiş JN **** saylı KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının, onun əsasında aparılmış qeydiyyatın və çıxarışın ləğv edilməsini xahiş etdi. Digər iddiaçılara, cavabdeh inzibati orqana, digər iddiaçılara və üçüncü şəxslərə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə məhkəmə bildirişi göndərilmişdir. Lakin həmin şəxslər məhkəmə iclasına gəlməmiş, səbəbləri barədə məlumat verməmişlər. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası IPM-in 62.3-cü maddəsinə əsasən həmin şəxslərin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab edir. TƏTBIQ EDILƏN HÜQUQ: Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası: Maddə 13. Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur. Mülkiyyət dövlət mülkiyyəti, xüsusi mülkiyyət və bələdiyyə mülkiyyəti növündə ola bilər. Maddə 29. Hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. Mülkiyyətin heç bir növünə üstünlük verilmir. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla qorunur. Hər kəsin mülkiyyətində daşınar və daşınmaz əmlak ola bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi: 139.1. Mülkiyyət hüququ və daşınmaz əmlaka digər hüquqlar, bu hüquqların məhdudlaşdırılması, əmələ gəlməsi, başqasına keçməsi və xitamı dövlət qeydiyyatına alınmalıdır. Mülkiyyət hüququ, istifadə hüququ, ipoteka, servitutlar, habelə daşınmaz əmlaka digər hüquqlar bu Məcəllədə və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda qeydə alınmalıdır. 139.3. Daşınmaz əmlaka hüquqların dövlət qeydiyyatı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada tərtib edilən və aparılan daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsi: Maddə 66. Torpaq sahələri üzərində hüquqları təsdiq edən sənədlər ...
2. Torpaq üzərində hüquqlar (müddəti on bir aydan az olan icarə və istifadə hüquqları istisna olmaqla) qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində dövlət qeydiyyatına alınır və həmin reyestrdən çıxarışla rəsmiləşdirilir. ... Maddə 67. Torpaq sahələri üzərində hüquqların dövlət qeydiyyatının məcburiliyi
1. Torpaq üzərində hüquqların (müddəti on bir aydan az olan icarə və istifadə hüquqları istisna olmaqla) dövlət qeydiyyatı qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılır. ... Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2015-ci il # ### tarixli *** nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti haqqında” Əsasnamə: 1.1. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti (bundan sonra - Xidmət) daşınmaz əmlakın dövlət reyestrinin (bundan sonra - dövlət reyestri) tərtib edilməsini və aparılmasını təmin edən icra hakimiyyəti orqanıdır. 2.0. Xidmətin fəaliyyət istiqamətləri aşağıdakılardır: 2.0.1. dövlət reyestrində daşınmaz əmlaka mülkiyyət və digər əşya hüquqlarının dövlət qeydiyyatının (bundan sonra - hüquqların dövlət qeydiyyatı) həyata keçirilməsini təmin edir; 2.0.2. daşınmaz əmlakın dövlət reyestrini tərtib edir və aparır; ... Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat nazirinin ## ####### 2021-ci il tarixli F-*** nömrəli əmri ilə təsdiq edilmiş “cavabdeh1n nizamnaməsi” 1.1. Azərbaycan Respublikasının Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin (bundan sonra Xidmət) tabeliyində xxxx (bundan sonra - DƏDKR) daşınmaz əmlakın dövlət reyestrinin (bundan sonra - dövlət reyestri), daşınmaz əmlakın vahid dövlət kadastrının (bundan sonra - dövlət kadastrı), dövlət torpaq kadastrının tərtibi və aparılması, ünvan reyestrinin, yerquruluşu və xüsusi (sahəvi) təyinatlı geodeziya işlərinin aparılması sahəsində (bundan sonra – müvafiq sahə) fəaliyyət göstərən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ## #### 2021-ci il tarixli **** nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin və Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Ünvan Reyestri Xidmətinin əsasında Xidmətin tabeliyində yaradılmış publik hüquqi şəxsdir. DƏDKR-in fəaliyyət istiqamətləri 2.0. DƏDKR-in fəaliyyət istiqamətləri aşağıdakılardır: 2.0.1. dövlət reyestrini tərtib etmək və aparmaq, dövlət reyestrində daşınmaz əmlaka mülkiyyət və digər əşya hüquqlarının dövlət qeydiyyatını (bundan sonra - hüquqların dövlət qeydiyyatı) həyata keçirmək; ...
“Inzibati icraat haqqında” Qanun: Maddə 19. Mötəbərlik prezumpsiyası 19.1. Inzibati icraat zamanı işin faktiki halları ilə əlaqədar fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən təqdim olunan sənədlər və dəlillər, onların həqiqətə uyğun olmadığı sübuta yetirilməyibsə, mötəbər hesab olunur. Fiziki və ya hüquqi şəxslərdən həmin sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyini təsdiq edən əlavə sənədlərin və ya məlumatların tələb olunması qadağandır. Maddə 64. Inzibati aktın hüquqi qüvvəsi və etibarlılığı 64.2. Inzibati akt qanunla müəyyən olunmuş qaydada geri çağırılana, ləğv edilənə, dəyişdirilənə, qüvvədə olma müddəti qurtardığına və ya başqa səbəbə görə qüvvədən düşmüş hesab edilənə qədər hüquqi qüvvəsini saxlayır və hüquqi cəhətdən etibarlı sayılır. Maddə 67. Qanunsuz inzibati aktın ləğv olunması 67.1. Inzibati orqan tərəfindən inzibati icraat haqqında hüquq normalarının və ya maddi hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi nəticəsində qəbul edilmiş inzibati akt qanunsuz sayılır. 67.2. Qanunsuz inzibati akt həmin aktı qəbul etmiş inzibati orqan , subordinasiya baxımından yuxarı inzibati orqan və ya qanunla şikayətə baxmaq səlahiyyətinə malik olan müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən və yaxud məhkəmə qaydasında ləğv oluna bilər. 67.3. Qanunsuz əlverişsiz inzibati akt hər bir halda ləğv olunmalıdır. Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunları ilə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, qanunsuz əlverişsiz inzibati aktın ləğv olunması həmin aktın qüvvəyə mindiyi andan yaranmış hüquqi nəticələri aradan qaldırır. 67.6. Maraqlı şəxs aşağıdakı hallarda etimadın qorunması hüququna istinad edə bilməz: ... 67.6.2. səhv və ya təhrif olunmuş məlumatları əks etdirən sənədlər təqdim etməklə inzibati aktın qəbul edilməsinə nail olduqda; ...
“Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: Maddə 2. Daşınmaz əmlaka hüquqların dövlət qeydiyyatı 2.1. Daşınmaz əmlaka mülkiyyət və digər əşya hüquqlarının dövlət qeydiyyatı (bundan sonra - hüquqların dövlət qeydiyyatı) Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə uyğun olaraq daşınmaz əmlaka hüquqların əmələ gəlməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) başqasına keçməsinin və bu hüquqlara xitam verilməsinin dövlət tərəfindən tanınması və təsdiq edilməsi barədə hüquqi aktdır. 2.2. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ilə və bu qanunla müəyyən edilmiş qaydada daşınmaz əmlak üzərində hüquqların qeydiyyatı daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində (bundan sonra - dövlət reyestri) aparılır. 2.3. Daşınmaz əmlak üzərində qeydiyyata alınmış hüquq mübahisələndirilə bilər. 2.4. Hüquqların dövlət qeydiyyatı ilə bağlı mübahisələr məhkəmə qaydasında həll edilir.
Maddə 8. Daşınmaz əmlak üzərində hüquqların dövlət qeydiyyatı üçün əsaslar 8.0. Daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün aşağıdakılar əsas hesab olunur: ... 8.0.5. daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün 2006cı il iyulun 6-dək müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən verilmiş daşınmaz əmlak üzərində, o cümlədən torpaq sahələri, binalar və qurğular, yaşayış və qeyri-yaşayış sahələri, fərdi yaşayış və bağ evləri, yer təki sahələri, su tutarları, meşələr və çoxillik əkmələr, əmlak kompleksi kimi müəssisələr üzərində hüquqları təsdiq edən aktlar, şəhadətnamələr və qeydiyyat vəsiqələri;
Azərbaycan Respublikası Inzibati Prosessual Məcəlləsi: Maddə 58.7. Sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. Maddə 87.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Maddə 87.8 Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qərarını əsaslandırmağa borcludur. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxladıqda, həmin qərardakı əsaslara istinad edə bilər. Lakin hər bir halda apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarında apellyasiya şikayətinin dəlillərinə münasibət bildirilməlidir.
APELLYASIYANIN MÜMKÜNLÜYÜ, APELLYASIYA BAXIŞININ HƏDLƏRI Apellyasiya şikayəti vaxtında verilmişdir. Apellyasiya şikayəti formal baxımdan lazımi qaydada əsaslandırılmış və şikayətçinin tələbləri göstərilmişdir. Ona görə də, şikayət üzrə apellyasiya mümkün hesab edilmişdir. Birinci instansiyası məhkəməsinin qərarı bütövlükdə mübahisələndirildiyi üçün hazırkı icraat çərçivəsində məhkəmə aktının qanuniliyi və əsaslılığı tam olaraq yoxlanılacaqdır.
APELLYASIYA INSTANSIYASI MƏHKƏMƏSININ MÖVQEYI Məhkəmə kollegiyası işdə iştirak edən şəxslərin dinlənilmə hüququnu təmin edib, iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ##.##.2026-cı il tarixli ərizəni, iş materiallarında olan sənədləri araşdırıb, apellyasiya şikayətinin dəlillərinə qiymət verərək hesab edir ki, iddiaçı tərəf iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə təqdim etdiyinə görə, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı dəyişdirilməli, dəqiqləşdirilmiş iddia tələbi təmin edilməli, üçüncü şəxslərin apellyasiya şikayətləri rədd edilməlidir. Iş materialları ilə müəyyən edilir ki, iddiaçılar iddiaçı6, iddiaçı5, iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2, iddiaçı1 JN 341 KOD ******** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı” ilə onlara ayrılmış 3.98 ha torpaq sahəsinə dair çıxarış almaq üçün cavabdeh orqana müraciət etmiş və məlum olmuşdur ki, torpaq sahəsinə dair başqa şəxsin X9 adına çıxarış verilmişdir. Üçüncü şəxs X9 qeyd edilən torpaq sahəsini X15, o isə üçüncü şəxs2 alqı-satqı əsasında almışdır. Mübahisəli torpaq sahəsinə dair JN 692 KOD ******** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı” tərtib edilmişdir. Eyni zamanda məhkəmə araşdırması zamanı cavabdeh orqanın mütəxəssis rəyi ilə müəyyən edilmişdir ki, mübahisəli torpaq sahəsi həmçinin üçüncü şəxs1 məxsus JN 671 KOD ******** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı” ilə də üst-üstə düşür. Iddiaçılar üçüncü şəxs üçüncü şəxs2 məxsus JN 692 KOD ******** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı”nın, həmin dövlət aktı əsasında aparılmış qeydiyyatın və verilmiş çıxarış və üçüncü şəxs1 məxsus JN 671 KOD ******** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı”nın ləğv edilməsi ilə bağlı cavabdeh orqan Azərbaycan Respublikasının Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti cavabdeh1n * saylı Xaçmaz Ərazi Idarəsinə müraciət etmiş, lakin cavabdehin imtina məktubu ilə JN 692 KOD ******** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı”nın və JN 671 KOD ******** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı”nın ləğv edilməsindən imtina edilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı ilə iddia təmin edilmişdir. Məhkəmə kollegiyası hazırkı iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşaraq aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri hesab edir. Üçüncü şəxs üçüncü şəxs2 adına olan JN 692 KOD ******** saylı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı Qusar Rayon Məhkəməsinin ##.##.2006-cı il tarixli *-***a/**** saylı mövcud olmayan qətnaməsi əsasında, digər üçüncü şəxs üçüncü şəxs1 adına olan JN 671 KOD ******** saylı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı isə Qusar Rayon Məhkəməsinin ##.##.2006-cı il tarixli *-***a/**** saylı mövcud olmayan qətnaməsi əsasında tərtib edildiyinə görə, həmin dövlət aktlarının hüquqi qüvvəsi yoxdur və mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənəd hesab edilə bilməz. Birinci instansiya məhkəməsi haqlı olaraq qeyd etmişdir ki, JN 692 KOD ******** nömrəli dövlət aktının və JN-671 KOD ******** nömrəli dövlət aktının verilməsinə əsas olmuş məhkəmə qətnamələri mövcud olmadığından, mübahisələndirilən dövlət aktları hər hansı hüquqi əsasa malik olmadığından, həmin dövlət aktlarının (iddia olunan torpaq sahəsinə dair üst-üstə düşən hissələrdə) hər hansı hüquqi qüvvəsi qalmamışdır. Həmçinin JN 692 KOD ******** saylı dövlət aktı əsasında üçüncü şəxs2 adına daşınmaz əmlakın reyestrində aparılmış qeydiyyat yazısı və onun əsasında ##.##.2012-ci il tarixdə verilmiş çıxarışlar da iddiaçılara məxsus torpaq sahəsi ilə üst-üstə düşən hissələrində öz hüquqi qüvvəsini itirmişdir. Apellyasiya baxışı zamanı iddiaçının nümayəndəsi və vəkili vəkil2 məhkəmə kollegiyasına dəqiqləşmə barədə ərizə təqdim edərək, həmçininin üçüncü şəxs üçüncü şəxs2 adına verilmiş JN **** saylı KOD 30106018 seriyalı “torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının və çıxarışın iddiaçılara aid torpaq sahəsinə dair hissəsində ləğv edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətlərinin iddianın mümkün sayılmamasına dair dəlillərini əsassız hesab edirərək, qeyd edir ki, iddiaçılar mübahisələndirdikləri Dövlət Aktlarının onların mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə dair verilməsindən məhkəmə araşdırması zamanı məlumatlı olduqlarından müddəti buraxmamışlar. Bu səbəbdən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, üçüncü şəxslərin apellyasiya şikayətləri rədd edilməli, iddia tələbinə dəqiqləşmə barədə ərizə nəzərə alınmaqla birinci instansiya məhkəməsinin qərarı dəyişdirilməli, iddia tələbi təmin edilməli, ünvan 1 ərazisindən kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı məqsədli 6.36 ha torpaq sahəsinə dair üçüncü şəxs üçüncü şəxs2 adına tərtib edilmiş JN 0692 KOD30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının, həmin akt əsasında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış qeydiyyat yazısının və verilmiş ##.##.2012-ci il tarixli çıxarışların, həmçinin ünvan 1 ərazisindən kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı məqsədli 40,00 ha torpaq sahəsinə dair üçüncü şəxs üçüncü şəxs1 adına tərtib edilmiş JN *** saylı KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının - JN 347 KOD ******** nömrəli torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı ilə Qusar rayon AIK-nin ##.##.1999-cu il tarixli **/* saylı qərarına əsasən iddiaçı3, iddiaçı6, X1, iddiaçı1, X3 və X7 mülkiyyətinə verilmiş ünvan 1ndə cizgidə göstərilən sərhəd daxilində yerləşən 3.98 ha torpaq sahəsi ilə üst-üstə düşən hissələrində ləğv edilməsi öhdəliyi cavabdeh Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsinin üzərinə vəzifə olaraq qoyulmalıdır. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Inzibati Prosessual Məcəlləsinin 87, 90 və 94-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası
QƏRARA ALDI:
Üçüncü şəxslər üçüncü şəxs3 və üçüncü şəxs1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri rədd edilsin. Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli *-*(***)-**/**** nömrəli qərarı dəyişdirilsin. Iddia tələbi təmin edilsin. ünvan 1 ərazisindən kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı məqsədli 6.36 ha torpaq sahəsinə dair üçüncü şəxs üçüncü şəxs2 adına tərtib edilmiş JN 0692 KOD30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının, həmin akt əsasında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış qeydiyyat yazısının və verilmiş ##.##.2012-ci il tarixli çıxarışların, həmçinin ünvan 1 ərazisindən kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı məqsədli 40,00 ha torpaq sahəsinə dair üçüncü şəxs üçüncü şəxs1 adına tərtib edilmiş JN *** saylı KOD 30106018 seriyalı torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktının - JN 347 KOD ******** nömrəli torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı ilə Qusar rayon AIK-nin ##.##.1999-cu il tarixli **/* saylı qərarına əsasən iddiaçı3, iddiaçı6, X1, iddiaçı1, X3 və X7 mülkiyyətinə verilmiş ünvan 1ndə cizgidə göstərilən sərhəd daxilində yerləşən 3.98 ha torpaq sahəsi ilə üst-üstə düşən hissələrində ləğv edilməsi öhdəliyi cavabdeh Azərbaycan Respublikası Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsinin üzərinə vəzifə olaraq qoyulsun. Məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən (elektron kabineti olan tərəflərin elektron kabinetinə yerləşdirildiyi gündən) 1 ay müddətində Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasına (AZ 1025, Bakı şəhəri, Yusif Səfərov küçəsi 14, 1193-cü məhəllə) Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi (Sumqayıt şəhəri Sülh prospekti 70) vasitəsilə kassasiya şikayəti verilə bilər.