Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(3-8)-785/2026

AzərbaycaņRespublikası̧adından Qərar Sumqayıţşəhəri İş̧№̧2-1(3-8)-785/2026 03.06.2026 SUMQAYIŢAPELLYASIYA̧MƏHKƏMƏSI Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Fililalına qarşı iş üzrə ̧ (Açar sözlər: əmək pensiyasının yenidən hesablanması barədə qərarın ləğv edilərək, əvvəlki pensiya məbləğinin bərpa edilməsi) ̧ ̧ ̧ ̧ ̧̧̧ Sədrlik edən və məruzəçi hakim X1, hakimlər Əzizova Vəfa Ehtiram qızı və Quliyev Ismayıl Rza oğlundaņibarəţtərkibdə, Ismayılova̧LəmaņZakiŗqızınıņkatibliyi, Iddiaçınıņvəkili̧Vəkil, Cavabdehiņnümayəndəsi̧X2̧iştirakları̧ilə, Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “əmək pensiyasının yenidən hesablanması barədə qərarın ləğv edilməsi və əvvəlki pensiya məbləğinin bərpa edilməsi” tələbinə dair inzibati iş üzrə Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin *-*(***)-****/**** nömrəli, ##.##.2026-ci il tarixli qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Sumqayıt Məhkəmə Kompleksinin binasında açıq məhkəmə iclasında şifahi məhkəmə baxışı qaydasında baxaraq̧aşağıdakı̧qərarı̧qəbuļetdi.̧̧̧̧ Işin halları Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının # ###### 2023- cü il tarixli, *-**- */*-*-*****/**** nömrəli “Əmək pensiyasının yenidən hesablanması haqqında” qərarından görünür ki, İddiaçı ## #### 2015-ci il tarixdə təyin edilmiş, hazırkı pensiya məbləği 2.496,70 manat, yenidən hesablanmış pensiya məbləği 536,76 manat, yenidən hesablamanın səbəbi “Inventar (atıqvermə) saxtalaşdırılmış şəxsiyyət vəsiqəsi ilə təyinat aparılıb. ##.##.2008-##.##.2015-ci ilədək tam tutulsun. ##.##.2015-ci ildəņ artıqvermə” olaraq qeyd edilmişdir; - Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının # ###### 2024- cü il tarixli, *-**-*/*-*-*****/**** nömrəli “Əmək pensiyasının yenidən hesablanması haqqında” qərarından görünür ki, İddiaçı ## #### 2015-ci il tarixdə təyin edilmiş, hazırkı pensiya məbləği 596,88 manat, yenidən hesablanmış pensiya məbləği 596,88 manat, yenidən hesablamanın səbəbi “Inventar – pensiya ödənişinin davam etdirilməsi” olaraq qeyd edilmişdir; - # ###### 2025-ci il tarixli, *-**-*/*-B-******/**** nömrəli İddiaçı̧göndərilmiş məktub̧ (§1); - pensiya işinə daiŗdigəŗhüquq̧müəyyənedici̧sənədlər. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının # ###### 2025-ci il tarixli, *-**-*/*-B-******/**** nömrəli İddiaçı göndərilmiş məktubundan görünür ki, vaxtilə pensiya təyin olunarkən təqdim edilən sənədlərdə ## ###### 1976-cı il – ## ####### 1977-ci il və # ###### 1980-ci il – ## ###### 1991-ci il tarixləri arasındakı dövrlər ərzində “xxxx” MMC-də elektrik qaynaqçısı peşəsində işlədiyi qeyd edilmişdir. Araşdırma zamanı işlədiyi peşənin “Yeraltı işlərdə, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə çalışanlara, dənizdə çalışan neftçilərə yaşa görə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin * №-li siyahısı”nda nəzərdə tutulan peşələrə aid olmadığı müəyyən edilmişdir. Bu səbəbdən də # ###### 2006-cı il tarixədək * nömrəli siyahı üzrə güzəştli̧iş stajı yoxdur. Əlavə olaraq bildirilmişdir ki, işlədiyi peşə sözügedən “Əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlərdə çalışanlara yaşa, qocalığa görə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin * №-li Siyahısı”nda nəzərdə tutulmuşdur. Bundan başqa, Mərkəzi Filialda mövcud olan şəxsiyyət vəsiqənin surətinin düzgünlüyündə əsaslı şübhələr yaranmışdır. Belə ki, ## ###### 2009-cu il tarixdə yaşa görə əmək pensiyasının təyinatı üçün Fondun keçmiş Abşeron rayon şöbəsinə müraciət edərkən təqdim edilən AZE 06893801 seriyalı şəxsiyyət vəsiqənin surətində yaşayış yeri Abşeron rayonu, Saray qəsəbəsi, S.Vurğun küçəsi, ev 11 olduğu, vəsiqəni verən orqanın adı Abşeron RPŞ və verilmə tarixi # #### 2005-ci il, qan qrupunuz A(II)RH+ olduğu göstərilsə də, “Girişçıxış və qeydiyyat” idarələrarası X6 Sistemi”ndə (IAMAS) mövcud olan məlumatlarda AZE 06893801 seriyalı şəxsiyyət vəsiqədə yaşayış yeri Sumqayıt şəhəri, ev 5/5A, mənzil 20, vəsiqəni verən orqanın adı Sumqayıt ŞPI QvŞV şöbəsi, vəsiqənin verilmə tarixi ## #### 2009-cu il, qan qrupunuz İ(-) olduğu müəyyən edilmişdir. Həmçinin şəxsiyyət vəsiqəndə vəsiqə sahibinin imzası qrafasındakı imza ilə, sözügedən alt sistemində vəsiqə sahibinin imzası qrafasındakı imzanızın fərqli olduğu aşkar edilmişdir. Göstərilən uyğunsuzluqlara baxmayaraq, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası 57 yaşının tamamlandığı ## #### 2015-ci il tarixdən pensiya sığorta kapitalına uyğun olaraq təyin edilməli olduğu halda, qanunvericiliyə zidd olaraq 50 yaşı tamamlandığı ## #### 2008-ci il tarixdən əmək haqqına̧ əsasən hesablanaraq təyiņ edildiyi aşkaŗ olunmuşdur. Pensiya işinə dair sənədlərdə qeyd olunan məlumatlara əsasən, # ###### 2006-cı il tarixədək ümumi iş stajı 28 il 4 ay 5 gün təşkil edir. Bununla əlaqədar, # ###### 2006-cı il tarixədək iş stajına uyğun olaraq, Qanunun 27-ci maddəsinin tələblərinə əsasən həmin tarixə pensiyanın sığorta hissəsi 33,47 manat (28,35 il x 170 manat:144 ay) hesablanaraq ## #### 2015-ci il tarixə indeksləşdirilib 62,09 manat müəyyən edilməklə üzərinə, # ###### 2006-cı il – ## #### 2015-ci il tarixləri arasındakı işlədiyi dövr ərzində fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmış 15.528,96 manat pensiya kapitalına uyğun 107,84 (15.528,96:144) manat və 100 manat baza hissəsi əlavə edilərək ## #### 2015-ci il tarixə əmək pensiyası 269,93 (62,09+107,84+100) manat (Qanunun 26.4cü maddəsinin tələbləri nəzərə alınaraq və indeksləşdirilərək # ###### 2023-cü il tarixə 536,76 manat) məbləğində müəyyəņ edilmişdir. Qeyd olunanlara əsasən, ## #### 2008-ci il – ## #### 2023-cü il tarixləri arasındakı dövr ərzində ümumilikdə 223.807,44 manat artıq pul vəsaitinin ödənildiyi müəyyən edilmişdir. Həmin artıq ödənilmiş pul vəsaitinin əmək pensiyasından tutularaq büdcəyə bərpa edilməsi üçün yazılı razılığın mümkün qısa müddətdə Mərkəzi Filiala təqdim edilməsi xahiş olunmuşdur. Əlavə olaraq bildirilmişdir ki, Qanunun 29.1-ci maddəsinə əsasən indeksləşdirilmə ilə əlaqədar pensiyası # ###### 2025-ci̧iļtarixdəņ̧645,23̧manaţtəşkiļ̧edir. Birinci instansiya məhkəməsində icraat Iddiaçı cavabdehə qarşı iddia ərizəsi ilə Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinə müraciət edərək, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## #### 1993-cü il tarixli, *** nömrəli qərarı ilə təsdiq olunmuş * nömrəli siyahı üzrə müəyyən edilmiş zərərli işdə çalışdığı üçün “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.8-ci maddəsinə əsasən, 50 yaşının tamam olduğu ## #### 2008-ci il tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə təyin edilmiş əmək pensiyasının bərpa edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması̧barədə̧qəraŗqəbuļedilməsini̧məhkəmədəņxahiş̧etmişdir. Daha sonra iddiaçı iddia tələbinin dəqiqləşməsi barədə ərizə ilə Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinə müraciət edərək, cavabdehin “Əmək pensiyasının yenidən hesablanması haqqında” # ###### 2023cü il tarixli, 3-17-1/3-3-16359/2023 qərarın ləğvi, 50 yaşının tamam olduğu ## #### 2008-ci il tarixdən güzəştli şərtlərlə təyin edilmiş əmək pensiyasının bərpa edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması̧barədə̧qəraŗqəbuļedilməsini̧məhkəmədəņxahiş̧etmişdir. Iddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, # ###### 2006-cı il tarixdə qüvvəyə minmiş “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.1-ci maddəsinin ilkin redaksiyasına əsasən kişilər 57 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin maddədə göstərilən işlərdə çalışdıqda güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ əldə edirdilər. Lakin Qanuna ## ### 2022-ci il tarixli, ***-V*QD nömrəli dəyişiklikədək mövcud olmuş 9.8-ci maddəsinə əsasən, Qanun qüvvəyə mindiyi günədək 9-cu maddədə göstərilən işlərdə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən tam əmək stajı olan şəxslərə pensiyalar yaşa və staja görə əvvəllər qüvvədə olmuş qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə uyğun olaraq təyin edilirdi. # #### 2007-ci il tarixli, ***-*IIQD nömrəli Qanun ilə qüvvədən düşmüş “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanunun 13-cü maddəsinin “a” bəndinə görə, 20 il ümumi iş stajı olan və bu stajın azı 10 ilini Nazirlər Kabinetinin ## #### 1993-cü il tarixli, *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq olunmuş * nömrəli Siyahı üzrə müəyyən edilmiş zərərli və ağır işlərdə çalışmış, 50 yaşı tamam olmuş kişilərin güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ mövcud idi. Buna baxmayaraq, ona təyin olunmuş güzəştli şərtlərə yaşa görə əmək pensiyası əsassız olaraq azaldılmışdır. Cavabdehin iddia tələbinə dair etirazının dəlilləri Cavabdehin iddia tələbinə qarşı etirazın əsasını mahiyyətcə onun imtina məktubunun dəlilləri təşkil edir. Birinci instansiya məhkəməsində icraat və qəbul edilmiş məhkəmə aktı Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin *-*(***)-****/**** nömrəli, ##.##.2026-ci il tarixli qərarı ilə iddia təmin edilmiş, Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının # ###### 2023-cü il tarixli, *-**-*/*-*-*****/**** nömrəli “Əmək pensiyasının yenidən hesablanması haqqında” qərarının ləğv edilməsi, İddiaçı 50 yaşı tamam olduğu ## #### 2008-ci il tarixdən güzəştli şərtlərlə təyin edilmiş əmək pensiyasının bərpa edilməsi öhdəliyinin Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinaţ üzrə Mərkəzi Filialına həvalə̧edilməsi̧qərara̧alınmışdıŗ(hakim̧KönüļHəbibova). Məhkəmə gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, işin müəyyən edilmiş hallarına görə, iddiaçının # ###### 2006- cı il tarixədək ümumi iş stajı 28 il 4 ay 5 gün təşkil edir. Iddiaçıya əmək pensiyası əmək haqqına əsasən hesablanarkən, # ###### 2006-cı il tarixədək iş stajına uyğun olaraq, həmin tarixə pensiyanın sığorta hissəsi 33,47 manat hesablanaraq ## #### 2015-ci il tarixə indeksləşdirilib, 62,09 manat müəyyən edilməklə üzərinə, # ###### 2006-cı il – ## #### 2015- ci il tarixləri arasındakı işlədiyi dövr ərzində fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmış 15.528,96 manat pensiya kapitalına uyğun 107,84 manat və 100 manat baza hissəsi əlavə edilərək ## #### 2015-ci il tarixə əmək pensiyası 269,93 manat, indeksləşdirilərək # ###### 2023-cü il tarixə 536,76 manat məbləğində müəyyən edilmiş, nəticədə ## #### 2008-ci il – ## #### 2023-cü il tarixləri arasındakı dövr ərzində ümumilikdə 223.807,44 manat artıq pul vəsaitinin ödənildiyi müəyyən edilmişdir. Bununla da aydın olur ki, cavabdeh orqan tərəfindən “Inzibati icraat haqqında” Qanunun 67.12-ci maddəsinin tələbini gözləməmişdir. Iddiaçının pensiya işində və cavabdehin dəlillərində inzibati aktın dəyişdirilməsinə səbəb olan halın cavabdeh inzibati orqana sonuncu qərarın qəbul edildiyi tarixdən əvvəl 1 il ərzində məlum olmasına dair hər hansı məlumat olması müəyyən edilməmişdir. Odur ki, iddiaçının əmək pensiyası təyin olunduğu ## #### 2008-ci il tarixdən cavabdeh təxminən 15 il sonra iddiaçının pensiya məbləğinin səhv təyin edilməsinin bildirilməsində və pensiyadan müvafiq tutulmaların aparılmasında haqlı olmamışdır. Bundan başqa, cavabdehin etirazında qeyd olunan iddiaçının şəxsiyyət vəsiqələrində olan ziddiyyətlərlə əlaqədar həmin ziddiyyətlər iddiaçının pensiya məbləğinə hər hansı təsiri və ya onun azalması, dəyişdirilməsi üçün əsas olmadığından, ümumiyyətlə vətəndaşların şəxsiyyət vəsiqələrində olan ziddiyətlərin araşdırılması cavabdeh orqanın səlahiyyət dairəsinə aid edilmədiyindən, mübahisələndirilən qərarda ziddiyətə istinad edilməsi səbəbi bəlli olmadığından məhkəmə qeyd olunan etiraz dəlili əsassız hesab edir. Qərarla razılaşmayan cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək, qərarın ləğv edilməsi və iddia tələbiniņtəmiņedilməməsinə̧daiŗqəraŗqəbuļedilməsini̧xahiş̧etmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri Cavabdehin apellyasiya şikayətinin əsasını mahiyyətcə onun imtina məktubunun dəlilləri təşkil edir. Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri Iddiaçınıņapellyasiya̧şikayətinə̧qarşı̧etirazı̧daxiļolmamışdır. Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş cavabdehin nümayəndəsi X2 apellyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək, apellyasiya şikayətini müdafiə edərək, öz izahatında apellyasiya̧şikayətiniņtəmiņedilməsini̧xahiş̧etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş iddiaçının vəkili Vəkil apellyasiya şikayətinə etiraz edərək, öz izahatında apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini, birinci instansiya məhkəməsinin qərarınıņdəyişdirilmədəņsaxlanılmasını̧xahiş̧etdi. Tətbiq edilən hüquq “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun: Maddə 9.1. Axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən incəsənətin xüsusi sahələrinin, yeraltı, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərin (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiq etdiyi siyahısında nəzərdə tutulan işlərdə azı 12 il 6 ay çalışmış kişilərin və azı 10 il çalışmış qadınların bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şərtləŗdaxilində̧yaş̧həddi̧5̧iļazaldılmaqla̧yaşa̧görə̧əməķpensiyası̧hüququ̧vardır. Maddə 9.8 Bu Qanun qüvvəyə mindiyi günədək bu Qanunuņ9.1-ci̧maddəsində̧göstərilən işlərdə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən tam əmək stajı olaņşəxslərə pensiyalar yaşa və staja görə əvvəllər qüvvədə olmuş qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə müvafiq surətdə̧bu Qanuna uyğun olaraq̧təyiņedilir. Maddə 39.1. Əmək pensiyasının və əmək pensiyasına əlavənin artıq ödənilmiş məbləği əmək pensiyaçısından son üç il üçün tutulur. Artıq ödənilmiş əmək pensiyası və əmək pensiyasına əlavənin məbləği əmək pensiyaçısının razılığı ilə əmək pensiyasını təyin edən orqanın qərarı əsasında, razılığı olmadıqda̧məhkəmə̧qaydasında̧tutulur. Maddə 39.2. Bu Qanunun 39.1-ci maddəsində göstərilmiş əsaslarla əmək pensiyasından və əmək pensiyasına əlavədən tutulan məbləğ, başqa əsaslara görə tutulan məbləğlər nəzərə alınmadan, hər ay əmək pensiyaçısına ödənilməli olan məbləğin 10 faizindən az, 20 faizindən artıq ola bilməz (bu Qanunun 39.3-cü maddəsi nəzərə alınmaqla). Əmək pensiyasından və əmək pensiyasına əlavədən tutulan məbləğ əmək pensiyaçısına ödənilməli olan məbləğin 10 faizindən az olduqda (bu Qanunun 39.3-cü̧maddəsi̧nəzərə̧alınmaqla)̧tam̧məbləğdə̧tutulur. …. “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun: Maddə 13 Axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya̧hüququna̧aşağıdakılaŗmalikdir: a) yeraltı işlərdə, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə çalışan işçilər, dənizdə çalışan neftçilər—istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti̧tərəfindəņtəsdiq̧olunaņ*̧̧nömrəli̧siyahısı̧üzrə: kişilər—50 yaşına çatdıqda və azı 20 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışarsa; ... “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa dəyişiklik edilməsi haqqında ## #### 1997-ci il tarixli, 321-IQD №li Qanununa əsasən 13-cü maddədə nəzərdə tutulmuş yaş həddi 1997-ci il ######un #-dən başlayaraq, 2000-ci ilin ######un #-dək hər il 6 ay artırılması nəzərdə tutulmuşdur. Maddə̧67.̧Iş̧stajına̧daxiļediləņəməķfəaliyyətiniņnövləri .... Iş̧stajına̧bunlardaņbaşqa̧aşağıdakılaŗdaxiļedilir: ..... ğ)̧̧ali, orta ixtisas; texniki peşə məktəblərini bitirmiş şəxslərin təhsil müddəti, habelə kadr hazırlayankurslarda,ixtisasartırma̧̧vəyenidəņ̧ixtisaskeçmə̧̧kurslarında,̧̧aspiranturada,̧̧doktorant urada̧və̧kliniķordinaturada̧təhsiļmüddəti ….. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 9.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq, yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işçilərdə çalışmış şəxslərin əmək pensiyası hüququ Azərbaycan Respublikası Nazirlər kabinetinin 2007-ci il ## ###### tarixli ** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı” üzrə, həmjin “Siyahı” təsdiq olunanadək isə Qanunun 9.8-ci maddəsinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## #### 1993-cü il tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq olunmuş “Yeraltı işlərdə, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və xüsusilə ağır olan işlərdə çalışanlara, dənizdə çalışan neftçilərə yaşa görə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzfələrin və göstəricilərin * nömrəli Siyahısı” və “Əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlərdə çalışanlara yaşa görə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin,vəzifələrin və göstəricilərin * nömrəli Siyahısı” (Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin ## ###### 2007-ci il traixli ** nömrəli Qərarı ilə bu siyahılar qüvvədən düşmüşdür) əsasında̧müəyyəņedilir. Maddə 32.1-1. Əmək pensiyaları onu almaq hüququ yarandığı gündən, lakin bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən tez olmamaqla və müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə, bu maddədə müəyyən edilmiş müddətlərə təyin edilir. Bu Qanuna uyğun olaraq ötən dövr üçün hesablanan pensiyanın ümumi məbləği ötən dövrdəki ayların sayına bölünərək aylıq pensiyanıņüzərinə̧əlavə̧edilməklə̧ödənilir. “Inzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun: Maddə̧11.1.̧̧Inzibati̧orqanlaŗqanunuņtələblərinə̧riayəţetməyə̧borcludurlar. Maddə 12.2. Inzibati orqan tərəfindən eyni mühüm faktiki hallara malik olan müxtəlif işlər üzrə müxtəlif̧qərarlarıņqəbuļedilməsi̧qadağandır.̧ Maddə 13.2. Inzibati orqan mövcud inzibati praktikaya uyğun hərəkət etməyə borcludur. Yalnız ictimai maraqların tələb etdiyi hallarda mövcud inzibati praktika yeni praktika ilə dəyişdirilə bilər. Yeni inzibati̧praktika̧davamlı̧olmalı̧və̧ümumi̧xarakteŗdaşımalıdır.̧ Maddə 19.1 Inzibati icraat zamanı işin faktiki halları ilə əlaqədar fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən təqdim olunan sənədlər və dəlillər, onların həqiqətə uyğun olmadığı sübuta yetirilməyibsə, mötəbər hesab olunur. Fiziki və ya hüquqi şəxslərdən həmin sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyini təsdiq edəņəlavə̧sənədləriņvə̧ya̧məlumatlarıņtələb̧olunması̧qadağandır. Maddə 64.1. Inzibati akt, ünvanlandığı şəxsə və ya maraqlarına toxunduğu şəxsə bu barədə məlumat verildiyi andan və yaxud bu barədə həmin şəxslərə məlum olduğu andan hüquqi qüvvəyə minir. Inzibati akt məlumat verildiyi məzmunda hüquqi qüvvəyə minir və hüquqi cəhətdən etibarlı sayılır. Maddə 64.2. Inzibati akt qanunla müəyyən olunmuş qaydada geri çağırılana, ləğv edilənə, dəyişdirilənə, qüvvədə olma müddəti qurtardığına və ya başqa səbəbə görə qüvvədən düşmüş hesab edilənə̧qədəŗhüquqi̧qüvvəsini̧saxlayıŗvə̧hüquqi̧cəhətdəņetibarlı̧sayılır. Maddə 64.3. Inzibati orqan inzibati aktın geri çağırılması, ləğv olunması, dəyişdirilməsi və ya qüvvədəņdüşmüş̧hesab̧olunması̧barədə̧maraqlı̧şəxslərə̧məlumaţverməyə̧borcludur. Maddə 67.4. Qanunsuz əlverişli inzibati akt yalnız bu maddədə nəzərdə tutulmuş məhdudiyyətlər daxilində̧ləğv̧oluna̧bilər. Maddə 67.5. Maraqlı şəxsin məzmununa etimad göstərdiyi və həmin etimadın qanunla qorunduğu, habelə başqa şəxslərin hüquqlarına və ya qanunla qorunan maraqlarına, dövlət maraqlarına və ya ictimai maraqlara ziyan vurmadığı hallarda, maraqlı şəxsə münasibətdə birdəfəlik və ya cari pul və ya əşya öhdəliklərinin nəzərdə tutulduğu və ya belə öhdəliklərin əmələ gəlməsinə səbəb olmuş qanunsuz əlverişli inzibati aktın ləğv olunmasına yol verilmir. Maraqlı şəxsin ona verilmiş pul vəsaitlərini xərclədiyi və ya əmlakdan istifadə etdiyi və buna görə də onları qaytarmaq iqtidarında olmadığı və ya onları qaytardığı təqdirdə əhəmiyyətli ziyana məruz qalacağı hallarda, həmin şəxs etimadıņqanunla̧qorunması̧hüququna̧malikdir. Maddə 67.13. Qanunsuz inzibati aktın ləğv edilməsi haqqında maraqlı şəxsə bu Qanunun 62-ci maddəsində̧nəzərdə̧tutulmuş̧qaydada̧məlumaţverilir. Azərbaycan Respublikası Inzibati Prosessual Məcəlləsi: Maddə 12.1. Məhkəmə proses iştirakçılarının izahatları, ərizə və təklifləri ilə, onların təqdim etdikləri sübutlarla və işdə olan digər materiallarla kifayətlənməyərək, mübahisənin düzgün həlli üçün əhəmiyyəţkəsb̧edəņbütüņfaktiki̧halları̧xidməti̧vəzifəsinə̧görə̧araşdırmağa̧borcludur. Maddə 14.3 Inzibati aktın qəbul edilməsi tələbinə dair (məcburetmə haqqında) iddialar üzrə həmin aktın qəbul edilməsini zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğunu sübut etmək vəzifəsi iddiaçının üzərinə düşür. Lakin inzibati orqan iddiaçının arzuladığı inzibati aktın qəbulunu konkret halda istisna edən faktiki şərtlərin mövcudluğuna istinad etdiyi hallarda, belə şərtlərin mövcudluğunu sübut etmək vəzifəsi̧həmiņinzibati̧orqanıņüzərinə̧düşür. Maddə 58.7. Sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. Maddə 68.2. Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Maddə 82. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmçinin bu Məcəllənin 12-ci maddəsinin tələblərinə əsasən yeni təqdim̧olunmuş̧sübutları̧(sübutetmə̧vasitələrini)̧və̧faktları̧(faktiki̧halları)̧da̧nəzərə̧alır. Maddə 87.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbuļedə̧bilər.̧Birinci̧instansiya̧məhkəməsiniņqərarı̧apellyasiya̧tələbi̧həddində̧dəyişdirilə̧bilər. Apellyasiya baxışının hədləri Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasının ##.##.2026-cı il tarixli qərardadı ilə apellyasiya şikayəti mümkün sayılmışdır. Apellyasiya şikayətində birinci instansiya məhkəməsinin qərarı bütövlükdə mübahisələndirildiyi üçün hazırkı icraat çərçivəsində məhkəmə aktının qanuniliyi və əsaslılığı̧tam̧olaraq̧yoxlanılacaqdır. Apellyasiya instansiyasi məhkəməsinin mövqeyi Məhkəmə kollegiyası işdə iştirak edən şəxsin izahatlarını dinləyib, iş materiallarını araşdırıb, apellyasiya şikayətinin dəlillərinə qiymət verərək hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci̧instansiya̧məhkəməsiniņqərarı̧dəyişdirilmədəņsaxlanılmalıdır. Hazırki iş üzrə iddiaçının hüquqi marağı əmək pensiyasının yenidən hesablanması barədə qərarı ləğv̧edilməklə,̧əvvəlki̧pensiya̧məbləğiniņbərpa̧edilməsinə̧naiļolmağa̧yönəlmişdir. Işin mübahisəli halı ondan ibarətdir ki, cavabdeh inzibati orqan iddiaçıya münasibətdə vaxtilə güzəştli şərtlərlə yaşa görə təyin edilmiş pensiyasının yenidən hesablanması zamanı pensiya məbləğinin yanlış müəyyən edilməsi və səhvə yol verilməsinin aşkar olunması halına istinad edərək, pensiya̧məbləğiniņazaltmışdır. Birinci̧instansiya̧məhkəməsiniņqərarı̧ilə̧iddia̧tələbi̧təmiņedilmişdir. Məhkəmə kollegiyası hazırki iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşaraq, aşağıdakıları̧qeyḑetməyi̧zəruri̧hesab̧edir. Kollegiya iddianın mümkünlüyü ilə bağlı qeyd edir ki, hazırki iş üzrə iddianın mümkün sayılmaması üçüņqanunla̧müəyyəņedilmiş̧əsaslaŗaşkaŗedilməmişdir. Kollegiya iddianın əsaslılığı və işin mübahisəli halları ilə bağlı qeyd edir ki, iddiaçı ##.##.1958-ci il təvəllüdlü olmaqla, ona 50 yaşının tamam olduğu tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyiņedilmişdir. Həmçinin, məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, # ###### 1997-ci il tarixə iddiaçınıņ20̧iļümumi̧iş̧stajına̧və̧10̧iļgüzəştli̧iş̧stajına̧maliķolduğu̧müəyyəņedilmişdir. Cavabdeh inzibati orqan iddiaçı barəsində 2023-cü ildə araşdırma apararaq, iddiaçının barsində 2008-ci ildə güzəştli şərtlərlə pensiya təyin edilməsi zamanı səhvə yol verildiyini bildirmiş, yol verlmiş səhvin əsası kimi iddiaçının işlədiyi peşənin müvafiq 1 №li Siyahı üzrə nəzərdə tutulmaması, bu səbəbdən də iddiaçının güzəştli iş stajının mövcud olmaması, iddiaçıya 57 yaşının tamam olduğu vaxtda̧pensiya̧sığorta̧kapitalına̧uyğuņolaraq̧təyiņedilməli̧olması̧hallarına̧istinaḑetmişdir.̧ Nəticə etibarilə cavabdeh inzibati orqan həmin hallara istinad edərək, iddiaçı barəsində 2008- 2023-cü ilə aid dövr üzrə 223807,44 manat artıqödəmə halını müəyyən edərək, pensiya məbləğini azaltmış,̧bu̧barədə̧##.##.2023-cü̧iļtarixli̧qəraŗqəbuļetmişdir. Kollegiya hesab edir ki, indiki halda cavabdeh inzibati orqanın iddiaçı barəsində əmək pensiyası məbləğinin yenidən hesablanması zamanı qəbul etdiyi qərarın və onun əsası kimi istinad etdiyi halların qanuni olub-olmaması, habelə həmin halların hansı tarixdən ona məlum olması halının araşdırılması zəruridir. Bununla bağlı kollegiya qeyd edir ki, indiki halda iddiaçı barəsində güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yaranmasının qanuni əsası qismində məhz “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.8-ci maddəsi və “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanunun 13-cü maddəsinin a bəndi̧çıxış̧etmişdir. Indiki halda iddiaçıya münasibətdə 50 yaşının tamam olduğu vaxtda qanunvericilik normasının dispozitiv̧şərtinə̧əsasəņ̧pensiya̧hüququnuņyaranması̧əsası̧müəyyəņedilmişdir.̧ Bu baxımından kollegiya hesab edir ki, indiki halda cavabdeh inzibati orqan iddiaçının yaşa görə pensiya hüququnun 50 yaşda deyil, 57 yaşının tamam olduğu vaxtda yaranması halına istinad edərək, əmək pensiyasını yenidən hesablamaqla, əmək pensiyasının məbləğinin azaltması, artıq ödəmə məbləğini̧müəyyəņetməsi̧qanunvericiliyiņtələbinə̧zidḑolmuşdur. Bununla yanaşı, kollegiya hesab edir ki, hətta cavabdehin istinad etdiyi hallar əsaslı olsa idi belə, cavabdeh inzibati orqan tərəfindən inzibati icraat haqqında qanunvericiliklə müəyyən edilmiş müddətlərə aid tələbə də riayət etmədiyindən, həmin əsasla da iddiaçı barəsində qəbul edilmiş qərar qanunvericiliyiņtələbinə̧uyğuņolmamışdır. Bununla bağlı kollegiya qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən bu hissədə iddia tələbinin əsaslılığının onun qanuni əsası qismində çıxış edən qanunvericilik normasının dispozitiv şərltərinə və oxşar işlər üzrə formalaşdırılmış vahid məhkəmə təcrübəsinin tələblərinə uyğun olaraq yoxlanılması həyata keçirildiyindən, habelə hüquqi qiymətləndirmənin əsasları ətraflı şəkildə qeyd edildiyindən, kollegiya həmin dəyərləndirmə ilə razı olduğundan, həmin hissədə işin hallarının dəyərləndirməsinin təkrarən qeyd edilməsi zərurəti mövcud olmamışdır (Azərbaycan Respublikası Ali MəhkəməsiniņInzibati̧Kollegiyasınıņ*-*(***)-****/****̧saylı ##.##.2024-cü̧iļtarixli̧Qərarı). Işin müəyyən edilmiş hallarından görünür ki, indiki halda cavabdehin istinad etdiyi hal (işlədiyi peşənin xarakteri, sahəsi) iddiaçı barəsində əmək pensiyasının təyin edildiyi vaxtda ona məlum olması aşkardır. Bundan əlavə, cavabdeh inzibati orqan tərəfindən həmin halın ona müvafiq qərarın qəbul edərkən 1 (bir) il müddətində ona məlum olmasını bildirməmiş, həmin normanın pozuntusunun baş vermədiyini əsaslandırmamışdır. Belə olan halda, kollegiya hesab edir ki, cavabdeh inzibati orqan həmin qərarı qəbul edərkən “Inzibati icraat haqqında” Qanunun 67.12-ci maddəsinin tələbinə də əməl etməmişdir.̧ Nəticə etibarilə kollegiya hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçı barəsində qəbul edilmiş qərar inzibati̧icraaţhaqqında̧qanunvericiliyiņqeyḑediləņtələblərinə̧də̧uyğuņolaraq̧qəbuļedilməmişdir. Bundan əlavə, kollegiya cavabdehin imtina və şikayətin dəlili kimi istinad etdiyi digər arqumenti ilə bağlı qeyd edir ki, iddiaçıya aid şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti pensiya işinin materiallarında mövcud olmuş sənədin məzmunu ilə hazırda iddiaçıya aid sənədin məzmununu müqayisə etdikdə, onun şəxsiyyətin eyniləşdirilməsinə imkan verən məlumatların (seriya nömrəsi, FIN kod, ad, soyad, ata adı, doğum tarixi, doğum yeri və s.) düzgünlüyü hazırda mövcud olan şəxsiyyəti müəyyən edən sənədin məzmunu̧ilə̧eyniliķtəşkiļetdiyi̧müəyyəņedilmişdir. Həmçinin, qeyd edilməlidir ki, həmin sənədin məzmununda yaşayış yeri üzrə qeydiyyat ünvanı ilə bağlı məlumatların fərqli olması halı həmin şəxsin şəxsiyyətinin eyniləşdirilməsinə mane olan hal kimi çıxış etməməklə, sözügedən sənədin başqa şəxsə aid sənəd kimi qəbul edilməsinə və onun mötəbərliyini̧şübhə̧altına̧almasına̧əsaşverməmişdir. Nəticə etibarilə kollegiya hesab edir ki, yalnız şəxsiyyət vəsiqəsinin məzmununda yaşayış yeri qeydinə aid olan hissədə uyğunsuzluğun aşkar edilməsi, iddiaçının şəxsiyyətinin eyniləşdirilməsinə imkan verən əsas şəxsi identifikasiya məlumatlarının (ad, soyad, ata adı, doğum tarixi, FIN kod və s.) səhv olmasına səbəb olmadığından, bu hal həmin sənədin mötəbərliyini şübhə altına alan hal kimi çıxış etməməli və iddiaçı tərəfindən “aldatma....səhv və ya təhrif olunmuş məlumatları əks etdirən sənədin təqidm edilməsi” kimi qiymətləndirilməməlidir. Indiki halda isə iddiaçıya münasibətdə qanunla müəyyən edilmiş etimadın qorunmadığı hallara dair IPM-in 67.6-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş başqa hər hansı əsasın mövcudluğu müəyyən edilməmiş,̧cavabdeḩtərəfindəņdə̧həmiņhala̧daiŗheç̧biŗdəliļtəqdim̧edilməmişdir. Bu baxımından kollegiya hesab edir ki, cavabdeh inzibati orqan iddiaçıya münasibətdə etimadın qorunmadığı̧halına̧istinaḑetməkdə̧haqlı̧olmamışdır. Bundan əlavə, kollegiya cavabdehin istinad etdiyi digər arqumenti ilə bağlı qeyd edir ki, cavabdeh inzibati orqan hazırki iş üzrə iddianın növünün mübahisələndirmə haqqında iddia olduğundan, 2023-cü il tarixdə qəbul edilmiş qərarı iddiaçının yalnız 30 gün müddətində mübahisələndirmək hüququ olduğu halda, 2025-ci ildə iddia ərizəsi verdiyindən, qanunla müəyyən edilmiş iddia müddəti ötürüdüyündən, hazırki̧iddianıņmümkünlüķşərtlərinə̧cavab̧vermədiyini̧bildirmişdir. Bununla bağlı kollegiya qeyd edir ki, hazırki iddia tələbi ilə bağlı oxşar işlərə üzrə formalaşdırılmış vahid məhkəmə təcrübəsi mövcuddur. Həmin hüquqi mövqeyə əsasən bu katqeoriyadan olan işlər üzrə iddianın növü məhz “öhdəliyin icrası haqqında” iddia kimi dəyərləndirilmiş, hansı ki prosessual qanunvericilik normasında həmin iddia növü üzrə iddia müddətinə aid xüsusi mümkünlük şərti tələb olunmur. Bu baxımından kollegiya hesab edir ki, cavabdeh inzibai orqan iddianın növünün “mübahisələndirmə haqqında” iddia kimi qiymətləndirməkdə və iddia müddətinin ötürülməsi ilə bağlı hala̧istinaḑetməkdə̧haqlı̧olmamışdır. Qeyd edilən hallara əsasən kollegiya hesab edir ki, cavabdeh inzibati orqan tərəfindən iddiaçı barəsində qəbul etdiyi əmək pensiya məbləğinin yenidən hesablanmasına dair qərarı və onunla bağlı həyata keçirdiyi hərəkətləri qanuna zidd olduğundan, hazırki inzibati iş üzrə cavabdehin imtina, etiraz və apellyasiya şikayətinin dəlilləri əsassız olmuş, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən iş üzrə gəldiyi nəticə̧düzgüņolmuşdur.̧ Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya̧məhkəməsiniņqərarı̧dəyişdirilmədəņsaxlanılmalıdır. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Inzibati Prosessual Məcəlləsinin 87, 90 və 94cü̧maddələrini̧rəhbəŗtutaraq,̧məhkəmə̧kollegiyası QƏRARA ALDI: ̧ Cavabdeḩtərəfindəņverilmiş̧apellyasiya̧şikayəti̧təmiņedilməsin. Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin *-*(***)-****/**** nömrəli, ##.##.2026-ci il tarixli qərarı dəyişdirilmədəņsaxlanılsın. Məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu (elektron kabineti olan tərəflərin elektron kabinetinə yerləşdirildiyi) gündən 1 (bir) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasına (AZ 1025, Bakı şəhəri, Yusif Səfərov küçəsi 14, 1193-cü məhəllə) Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi (Sumqayıt şəhəri, Sülh prospekti, 70) vasitəsilə kassasiya şikayəti verilə bilər.