Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(3-8)-808/2026

AzərbaycaņRespublikası̧adından Qərar Sumqayıţşəhəri İş̧№̧2-1(3-8)-808/2026 09.06.2026 SUMQAYIŢAPELLYASIYA̧MƏHKƏMƏSI Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialına qarşı iş üzrə ̧ ̧ (Açar sözlər: ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyasının təyin edilməsi) ̧ ̧ ̧ ̧ ̧ ̧̧̧ Sədrlik edən və məruzəçi hakim X1, hakimlər Əzizova Vəfa Ehtiram qızı və Quliyev Ismayıl Rza oğlundaņibarəţtərkibdə, Ismayılova̧LəmaņZakiŗqızınıņkatibliyi, Iddiaçınıņnümayəndəsi̧və̧vəkili̧nümayəndə3, Cavabdehiņnümayəndəsi̧nümayəndə1̧iştirakları̧ilə, Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “ailə başçısının itirməyinə görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” tələbinə dair inzibati iş üzrə Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin e-*-*(***)-****/**** nömrəli, ##.##.2026-cı il tarixli qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Sumqayıt Məhkəmə Kompleksinin binasında açıq məhkəmə iclasında şifahi məhkəmə baxışı qaydasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbuļetdi.̧̧̧̧ Işin halları AZ-İ seriyalı, ****** nömrəli “Ölüm haqqında şəhadətnamə”dən görünür ki, X2̧ oğlu ## #### 2017-ci̧iļ̧tarixdə̧ölmüşdür. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialının İddiaçı göndərilmiş imtina məktubundan görünür ki, təqdim edilən sənədlərin surətlərinə əsasən mərhum X2 cəmi sığorta stajı 14 il 3 ay 10 gün təşkil edir ki, qanunvericiliklə tələb olunan müddətdən (14 il 4 ay) azdır. “Işçilərin əmək kitabçasının forması və onun tərtibi qaydalan”na əsasən Fəxrəddin Məmmədovun əmək kitabçasının surətində qeyd edilmiş # #### 1994-cü il tarixdən # #### 1997-ci il tarixədək olan dövrün doldurulma qaydası pozulmuşdur (işdən çıxma əmri tarixi qeyri-iş günüdür (bazar günü) və işdən çıxma tarixində qaralamalar var). Bu səbəbdən F.Məmmədovun Şamaxı şəhəri ** nömrəli Avtonəqliyyat müəssisəsində mötəbərliyinə əsaslı şübhələr olan # #### 1994-cü il tarixdən # #### 1997-ci il tarixədək əmək fəaliyyəti dövrünün araşdırılması zərurəti yaranmışdır. X3 keçirdiyi monitorinq nəticəsində tərtib olunmuş ## ###### 2025-ci il tarixli aktda ** nömrəli Avtonəqliyyat müəssisəsinin arxiv sənədlərinin “xxxx” ASC-yə təhvil verilmədiyi qeyd edilmişdir. Qeyd olunanlara əsasən # #### 1994-cü il tarixdən # #### 1997-ci il tarixədək olan dövrün sığorta stajına daxil edilməsi mümkün hesab edilməmişdir. Bildiririk ki, F.Məmmədovun vəfatı ilə əlaqədar ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyasının təyin edilməsi qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilməmişdir. ## ###### 2017-ci il tarixdən yaşa görə sosial müavinət təyin edilmiş və hazırda ödənişi 220 manat məbləğində olmaqla davam etdirilir. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialının ## ##### 2025-ci il tarixli, *-**-*/*-*****/**** nömrəli məktubundan görünür ki, İddiaçı müraciətinə daxil olan sənədlərdə olan məlumata əsasən, mərhum X2 ## ###### 1977-ci il tarixdən # ###### 1979-cu il tarixədək hərbi xidmət dövrü, ## ###### 1980-ci il tarixdən # ##### 1981- ci il tarixədək, # ####### 1981-ci il tarixdən ## #### 1985-ci il tarixədək, ## ###### 1985-ci il tarixdən ## ###### 1987-ci il tarixədək, ## #### 1988-ci il tarixdən ## #### 1989-cu il tarixədək, ## #### 1989-cu il tarixdən ## ###### 1990-cı il tarixədək, # ###### 1990-cı il tarixdən # #### 1994-cü il tarixədək əmək fəaliyyəti dövrü nəzərə alınmaqla # ###### 2006-cı il tarixədək 14 il 3 ay 10 gün sığorta stajı müəyyən edilmişdir. “Işçilərin əmək kitabçasının forması və onun tərtibi qaydaları”na əsasən Fəxrəddin Məmmədovun əmək kitabçasının surətində qeyd edilmiş # #### 1994-cü il tarixdən # #### 1997-ci il tarixədək olan dövrün doldurulma qaydası pozulmuşdur (işdən çıxma əmri tarixi qeyri-iş günüdür (bazar günü) və işdən çıxma tarixində qaralamalar var). Bu səbəbdən F.Məmmədovun Şamaxı şəhəri ** nömrəli Avtonəqliyyat müəssisəsində mötəbərliyinə əsaslı şübhələr olan # #### 1994-cü il tarixdən # #### 1997-ci il tarixədək əmək fəaliyyəti dövrünüņaraşdırılması̧zərurəti̧yaranmışdır. X3 keçirdiyi monitorinq nəticəsində tərtib olunmuş ## ###### 2025-ci il tarixli aktda ** nömrəli Avtonəqliyyat müəssisəsinin arxiv sənədlərinin “xxxx” ASCyə təhvil verilmədiyi qeyd edilmişdir. Qeyd olunanlara əsasən # #### 1994-cü il tarixdən # #### 1997-ci̧iļtarixədəķolaņdövrüņonuņsığorta̧stajına̧daxiļedilməsi̧mümküņhesab̧edilməmişdir. Cavabdehin ## ##### 2025-ci il tarixli, *-**-*/*-*****/**** nömrəli məktubundan görünür ki, iddiaçı İddiaçı müraciətinə daxil olan sənədlərdə olan məlumata əsasən mərhum X2 ##.##.1977-ci il tarixindən ##.##.1979-cu il tarixinədək hərbi xidmət dövrü, ##.##.1980-ci il tarixindən ##.##.1981-ci il tarixinədək, ##.##.1981-ci il tarixindən ##.##.1985-ci il tarixinədək, ##.##.1985-ci il tarixindən ##.##.1987-ci il tarixinədək, ##.##.1988-ci il tarixindən ##.##.1989- cu il tarixinədək, ##.##.1989-cu il tarixindən ##.##.1990-cı il tarixinədək, ##.##.1990-cı il tarixindən ##.##.1994-cü il tarixinədək əmək fəaliyyəti dövrü nəzərə alınmaqla ##.##.2006-cı il tarixinədək 14 il 3 ay 10 gün sığorta stajı müəyyən edilmişdir. “Işçilərin əmək kitabçasının forması və onun tərtibi qaydaları”na əsasən Fəxrəddin Məmmədovun əmək kitabçasının surətində qeyd edilmiş ##.##.1994-cü il tarixindən ##.##.1997-ci il tarixinədək olan dövrün doldurulma qaydası pozulmuşdur (işdən çıxma əmri tarixi qeyri-iş günüdür (bazar günü) və işdən çıxma tarixində qaralamalar var). Bu səbəbdən F.Məmmədovun Şamaxı şəhəri ** nömrəli Avtonəqliyyat müəssisəsində mötəbərliyinə əsaslı şübhələr olan ##.##.1994-cü il tarixindən ##.##.1997- ci il tarixinədək əmək fəaliyyəti dövrünün araşdırılması zərurəti yaranmışdır. X3 keçirdiyi monitorinq nəticəsində tərtib olunmuş ##.##.2025-ci il tarixli aktda ** nömrəli Avtonəqliyyat müəssisəsinin arxiv sənədlərinin “xxxx” ASC-yə təhvil verilmədiyi qeyd edilmişdir. Qeyd olunanlara əsasən ##.##.1994-cü il tarixindən ##.##.1997-ci il tarixinədək olan dövrün onun sığorta stajına daxil edilməsi̧mümküņhesab̧edilməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsində icraat Iddiaçı cavabdehə qarşı iddia ərizəsi ilə Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinə müraciət edərək, ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyasının təyin edilməsi və yaranmış fərq məbləğinin (ona ödənilən yaşa görə sosial müavinət məbləği çıxılmaqla) ona ödənilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulmaşbarədə̧qəraŗqəbuļedilməsini̧məhkəmədəņxahiş̧etmişdir. Iddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, X2 ilə İddiaçı nikaha daxil olmuşlar. X2 ##.##.1980ci ildən ##.##.1981-ci ilə qədər, ##.##.1981-ci ildən ##.##.1982-ci ilə qədər, ##.##.1983-cü ildən ##.##.1985-ci ilə qədər, ##.##.1985-ci ildən ##.##.1987-ci ilə qədər, ##.##.1988-ci ildən ##.##.1989-cu ilə qədər, ##.##.1989-cu ildən ##.##.1990-cı ilə qədər, ##.##.1990-cı ildən ##.##.1994-cü ilə qədər, ##.##.1994-cü ildən ##.##.1997-ci ilə qədər əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Hərbi xidmət illəri ilə birlikdə 15 il 09 aya yaxın iş stajı mövcuddur. X2 ##.##.2017-ci ildə ölmüşdür. Ərizə ilə cavabdeh orqana müraciət edərək ona ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyasının təyin olunmasını xahiş etmişdir. Cavabdeh orqan onun müraciətini təmin etməkdən imtina etmişdir. Imtinanı onunla əsaslandırmışdır ki, X2 cəmi sığorta stajı 14 il 03 ay 10 gün təşkil edir. Qanunverciliyə uyğun olaraq isə ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün X2 azı 14 il 04 ay iş stajı mövcud olmalıdır. Həmçinin cavabdeh qeyd etmişdir ki, Məmmədov Fəxrəddinə məxsus əmək kitbaçası doldurulan zaman “Işçilərin əmək kitabçasının forması və onun tərtibi” Qaydaları pozulmuşdur. Belə ki, onun əmək kitabçasının surətində qeyd edilmiş ##.##.1994cü il tarixdən ##.##.1997-ci ilədək olan dövrdə işdən çıxma əmrinin tarixi qeyri-iş gününə təsadüf etmiş və işdən çıxma tarixində qaralamalar mövcuddur. Bununla bağlı olaraq cavabdeh orqan tərəfindən Şamaxı şəhəri ** №-li Avtonəqliyyat müəssisəsində mötəbərliliyinə əsaslı şübhələr olan ##.##.1994-cü il tarixdən ##.##.1997-ci il tarixədək əmək fəaliyyəti dövrünün araşdırılmasına zərurət yaranmışdır. X3 keçiridiyi monitorinq nəticəsində tərtib edilmiş ##.##.2025-ci il tarixli aktda 10№-li Avtonəqliyyat müəssisəsinin arxiv sənədlərini (xxxx ASC-yə) təhvil verilmədiyi qeyd edilmişdir. Qeyd edilənlərə əsasən ##.##.1994-cü ildən ##.##.1997-ci ilədək olan dövrün sığorta stajına daxil edilməsi mümkün hesab edilməmişdir. Həmçinin imtinada da qeyd olunmuşdur ki, onun ailə başçısı itirməyə görə əmək pensiyası hüququ mövcud olmadığından ona ##.##.2017-ci il tarixdən yaşa görə sosial müavinət təyin edilmiş və hazırda ödənişi davam etdirilməkdədir. Cavabdeh orqanın imtinası əsaslı olmamışdır. Belə ki, iddiaçının ölmüş ərinin əmək kitabçasının doldurulmasında onun şəxsən iştirakı mümkünsüz olmaqla yanaşı həmin kitabçada qeyd olunan hallarda Fəxrəddin Məmmədovun hər hansı təqsiri ola bilməz. Həmçinin qaralama kimi qeyd olunmuş sahələr üzrə düzəlişə inanılması qeydi də öz əksini tapmışdır ki, bu da cavabdeh orqan üçün yaranmış şübhələrin aradan qaldırılmasına xidmət etməli idi. X5 işdən çıxma əmrinin bazar gününə təsdüf etməsi ilə bağlı onu deyə bilərik ki, şəxsin işlədiyi müəssisənin spesifik xarakteristikaası nəzərə alındıqda onun işdən çıxma əmrinin bazar gününə təsadüf etməsində hər hansı qanun pozuntusu baş verməmişdir. Çünki onun işlədiyi Avtonəqliyyat müəssisəsinin iş qrafiki fasiləsiz olmaqla həftənin bütün günlərini əhatə edirdi. Bu səbəbdən Fəxrəddin Məmmədovun işdən çıxma əmrinin bazar gününə təsadüf etməsində qeyri-adi heç nə yoxdur. Cavabdehin iddia tələbinə dair etirazının dəlilləri Cavabdeh iddia tələbinə qarşı yazılı etirazın əsasını mahiyyətcə onun imtina məktunun dəlilləri təşkiļedir. Birinci instansiya məhkəməsində icraat və qəbul edilmiş məhkəmə aktı Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin e-*-*(***)-****/**** nömrəli, ##.##.2026-cı il tarixli qərarı ilə iddia təmin edilmiş, İddiaçı 63 yaş 6 ay tamam olduğu ## ###### 2024-cü il tarixdən ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyasının təyin edilməsi və yaranmış fərq məbləğinin (ödənilən yaşa görə sosial müavinət məbləği çıxılmaqla) ona ödənilməsi öhdəliyinin Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə̧Mərkəzi̧Filialına̧həvalə̧edilməsi̧qərara̧alınmışdıŗ(hakim̧KönüļHəbibova). Məhkəmə gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçının mərhum ərinin mübahisələndirilməyən iş stajı 14 il 3 ay 10 gün təşkil edən ## ###### 1977-ci il tarixdən # ###### 1979-cu il tarixədək (hərbi xidmət dövrü), ## ###### 1980-ci il tarixdən # ##### 1981-ci il tarixədək, # ####### 1981-ci il tarixdən ## #### 1985-ci il tarixədək, ## ###### 1985-ci il tarixdən ## ###### 1987-ci il tarixədək, ## #### 1988-ci il tarixdən ## #### 1989-cu il tarixədək, ## #### 1989-cu il tarixdən ## ###### 1990-cı il tarixədək, # ###### 1990-cı il tarixdən # #### 1994-cü il tarixədək olan dövrdən ibarətdir. 34. Hazırkı iddia tələbi üzrə mübahisə predmeti # #### 1994-cü il tarixdən # #### 1997-ci il tarixədək olan dövrün ümumi iş stajına daxil olunub-olunmamasından ibarətdir. Həmin müddət üçün əmək kitabçasında aparılmış qeydlərə əsasən mərhum X2 # #### 1994-cü il tarixli, ** nömrəli əmr ilə ** nömrəli Avtonəqliyyat müəssisəsinə sürücü vəzifəsinə qəbul edilmiş, # #### 1997-ci il tarixdə isə həmin vəzifədən azad edilmişdir. Göründüyü kimi, mərhumun əmək kitabçasında iş fəaliyyəti ilə əlaqədar müvafiq qeydlər aparılaraq, işlədiyi müəssisənin əmrinin tarixi və nömrəsi göstərilməklə, həmçinin möhürü ilə təsdiq edilmişdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, əmək kitabçalarının vahid fоrmada оlması və оnun tərtibinin еyni qaydada aparılması üçün Azərbaycan Rеspublikası Nazirlər Kabinеti 1996-cı il 26 dеkabr tariхli, *** nömrəli qərarı ilə “Işçilərin əmək kitabçasının fоrması və оnun tətbiqi qaydaları”nı təsdiq еtmişdir. Qaydalara görə əmək kitabçası işçinin əmək fəaliyyəti və əmək stajını təsdiq еdən əsas sənəddir. Mərhum ərinin mübahisələndirilən sığorta stajına dair məlumatlar əmək kitabçasında qeyd edildiyindən, işə daxil olma və işdən azad edilmə tarixləri müvafiq əmrlər ilə öz təsdiqini tapdığından, cavabdeh orqanın istinad etdiyi nöqsanların mövcud olması vətəndaşın təqsiri üzündən olmadığından, məhz işlədiyi müəssisənin səlahiyyətlərinə aid olan məsələlərdə, yəni əmək kitabçasının doldurulmasında səhvlərin buraxıldığı, eyni zamanda əmr tarixin məhz iş gününə təsadüf etməsinin qanunvericiliklə nəzərdə tutulmadığı üçün həmin dəlillər iddiaçının pensiya hüququun məhdudlaşdırılması üçün əsas hesab edilə bilməz. Qərarla razılaşmayan cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək, qərarın ləğv edilməsi və iddianın təmiņedilməməsinə̧daiŗqəraŗqəbuļedilməsini̧xahiş̧etmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri Cavabdehin apellyasiya şikayəti imtina məktuna uyğun əsaslanmış və əlavə olaraq qeyd edilmişdir ki, məhkəmə kollegiyasının iddianı təmin edərkən mübahisəli dövrlərin iddiaçının əmək kitabçasında qeyd olunmasına söykənən mövqeyi formalaşmış təcrübəyə ziddir. Belə ki, formalaşmış təcrübəyə əsasən 2006-cı il # ###### tarixədək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün iş stajının əmək kitabçasına əsasən müəyyən edilməli olması şərti, iddiaçının da öz tələbinin əsası kimi onun adına tərtib olunmuş əmək kitabçasındakı məlumatlara əsaslanması nəzərə alındıqda, əmək kitabçasındakı məlumatların mötəbərliyi özüözlüyündə şübhə doğurmamalı, əmək pensiyası təyin edilməsi üçün zəruri şərt kimi çıxış edən fakta və ya faktlara dair həqiqi vəziyyəti dəqiq əks etdirməlidir (Azərbaycan Respulikasının Ali Məhkəməsinin ##.##.2024-cü il *-*(***)-***/**** nömrəli qərarı). Qeyd edirik ki, hazırkı halda, bilavasitə iddiaçı tərəfindən təqdim olunmuş və məhkəmənin öz təşəbbüsü ilə əldə edilmiş məlumatlar iddiaçıya yaşa görə əmək pensiyasının təyin olunması üçün cavabdeh tərəfindən mübahisələndirilən müddətlərdə onun işləməsi faktını özüözlüyündə, qeyd-şərtsiz təsdiq etmir. Məhkəmə mübahisəli əmək stajı ilə bağlı cavabdehin dəlillərinin hansı mötəbər sübutlarla təkzib olunduğunu qərarında göstərməli və gəldiyi nəticəni həmin sübutlarla əsaslandırmalı idi. Belə ki, məhkəmə təqdim olunmuş sübutlarla və işdə olan digər materiallarla kifayətlənməyərək, mübahisənin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları xidməti vəzifəsinə görə araşdırmalı, cavabdehin də əsaslandığı şübhələri aradan qaldıran, iş stajına dair qeydlərin mötəbərliyini təsdiq edən sübutlara əsaslanmalıdır. Işin hallarından görünür ki, məhkəmə mübahisəli əmək stajını təsdiq edən dəlilləri öz qərarında göstərməmiş, sadəcə olaraq cavabdehin dəlillərinin təkzib olunmasına yönələn formal mülahizələrinə əsaslanmışdır. Əksinə, məhkəmə icraatı zamanı təqdim edilmiş və məhkəmənin şifahi məhkəmə baxışı iclaslarında səsləndirilmiş müvafiq sorğulara gəlmiş cavablardan görünür ki, mübahisəli dövrlərə aid müəssisələrin sənədləri arxiv idarələrinə təhvil verilməmiş və onlar barədə heç bir məlumat əldə edilməmişdir. Sözügedən mübahisəli hallar iddiaçıya yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi zamanı onun əmək kitabçasının yeganə hüquqi əsas kimi götürülməsini istisna edir. Həmin kitabçanın mötəbərliyini şübhə altına alan kifayət qədər faktlar və sübutlar vardır. Bu halların isə araşdırılması, iş üzrə qanuni və əsaslı qərarın çıxarılması məhkəmənin vəzifəsindən irəli gəlir. Bundan başqa qeyd olunanlardan görünür ki, Sumqayıt Inzibati Məhkəməsi qərar qəbul edərkən maddi və prosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq etməmiş, digər tərəfdən iddiaçı ilkin sübutetmə yükü qanunvericiliklə üzərinə düşən tərəf kimi ona pensiya təyin olunması ilə bağlı arzuladığı inzibati aktın cavabdeh tərəfindən qəbul edilməsini zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğunu sübuta yetirməmiş, bu inzibati aktın cavabdeh tərəfindən qəbulunu konkret hada istisna edən faktiki şərtlərin mövcudluğu isə cavabdeh tərəfindən verilmiş imtina ilə sübuta yetirilmişdir. Həmçinin imtina cavabdehin inzibati orqan olaraq güdməli olduğu qanuni məqsədə çatmaq̧üçüņöz̧məzmunu̧baxımındaņzəruri̧və̧yararlı̧olmuşdur. Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri Iddiaçınıņapellyasiya̧şikayətinə̧qarşı̧etirazı̧məhkəməyə̧daxiļolmamışdır. Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş cavabdehin nümayəndəsi nümayəndə1 apellyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək, apellyasiya şikayətini müdafiə edərək, öz izahatında̧apellyasiya̧şikayətiniņtəmiņedilməsini̧xahiş̧etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş iddiaçının nümayəndəsi nümayəndə3 apellyasiya şikayətinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini və birinci instansiya məhkəməsiniņqərarınıņdəyişdirilmədəņsaxlanılmasınıņxahiş̧etdi. Tətbiq edilən hüquq “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: Maddə̧14.̧Ailə̧başçısını̧itirməyə̧görə̧əməķpensiyası̧hüququ̧olaņailə̧üzvləri 14.1. Vəfat etmiş və ya həlak olmuş ailə başçısının aşağıdakı ailə üzvlərinin ailə başçısını itirməyə̧görə̧əməķpensiyası̧hüququ̧vardır:̧ ..... 14.1.2. ata, ana, ər, arvad bu Qanunun 7-ci maddəsinə uyğun olaraq müəyyən edilmiş pensiya yaşına çatmışdırsa, yaxuḑorqanizmin funksiyalarının 61-80 faiz və ya 81-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxsdirsə;... Maddə 12.1. Əlilliyə görə əmək pensiyası̧orqanizmin funksiyalarının 81-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş̧şəxslərə ümumilikdə sığorta stajı 5 ildən az olmamaq şərtilə, əmək qabiliyyətli yaş dövrünün hər tam ili üçün 4 ay sığorta stajı olduqda təyin edilir.̧Orqanizmin funksiyalarının 31-80 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş̧şəxslərə əlilliyə görə əmək pensiyası fərdi şəxsi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verməsi şərtilə, bu maddədə göstərilən sığorta̧stajı̧olduqda̧təyiņedilir. Maddə̧17.̧Ailə̧başçısını̧itirməyə̧görə̧əməķpensiyası̧təyinatınıņşərtləri 17.1. Ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası ölüm gününədək ailə başçısının bu qanunun 12.1-ci maddəsində tələb edilən sığorta stajı olduqda (bu qanunun qüvvəyə mindiyi günədək ailə başçısını̧itirməyə̧görə̧əməķpensiyası̧təyiņedilmiş̧şəxsləŗistisna̧olmaqla)̧təyiņolunur. ... Maddə̧32.̧Əməķpensiyasınıņtəyiņedilməsi̧müddətləri ... 32.1-1. Əmək pensiyaları onu almaq hüququ yarandığı gündən, lakin bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən tez olmamaqla və müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə, bu maddədə müəyyən edilmiş müddətlərə təyin edilir. Bu Qanuna uyğun olaraq ötən dövr üçün hesablanan pensiyanın ümumi məbləği ötən dövrdəki ayların sayına bölünərək aylıq pensiyanın üzərinə̧əlavə̧edilməklə̧ödənilir. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının ## ###### 2017-ci il tarixli ** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları: 3.1. Sığortaolunanların qazanmış olduqları pensiya hüquqlarının müəyyən edilməsi zamanı nəzərə̧alınaņsığorta̧stajı̧əhatə̧etdiyi̧dövrə̧uyğuņolaraq̧aşağıdakılardaņibarətdir:̧ 3.1.1. Qanunun qüvvəyə mindiyi xx.xx.2006-cı il tarixədək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası̧hüquqlarınıņnəzərə̧alınması̧üçüņümumi̧iş̧stajı;̧ 3.1.2. Qanunun qüvvəyə mindiyi tarixdən sonra əmək pensiyası hüququnun yarandığı tarixədək olaņmüddəţüzrə̧sosiaļsığorta̧stajı.̧ 3.2. 2006-cı il ######ın #-dək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün iş stajı aşağıdakı sənədlər üzrə PAS-a daxil edilmiş məlumatlara əsasən müəyyəņedilir:̧ 3.2.1.̧əməķkitabçası; 3.2.2. əmək fəaliyyəti barəsində sənədlər üzrlü səbəbdən (təbii fəlakət, qəza, dağıntı, yanğın, hərbi əməliyyatlar, milli münaqişə və digər fövqəladə hallarla bağlı) təqdim edilə bilmədikdə və həmin sənədləri başqa qaydada bərpa etmək mümkün olmadıqda, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı;̧ ... “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanun (# #### 2007-ci il tarixinədək qüvvədə olmuşdur): Maddə 69. Iş stajının təsdiq edilməsi qaydası Iş stajı müəyyən edilmiş qaydada idarə, müəssisə və təşkilatın verdiyi sənədə əsasən təsdiq edilir. Iş stajını sübut edən əsas sənəd əmək kitabçasıdır. Əmək fəaliyyəti barəsində sənəd olmadıqda və ya həmin sənədi bərpa etmək mümkün olmadıqda iş stajı iki və ya daha çox şahidin ifadələrinə əsasən təsdiq edilir. Əmək kitabçası və ya bu kitabçada müvafiq qeydlər olmadıqda mövcud iş stajını sübut etmək qaydasını Azərbaycan Respublikasının NazirləŗKabineti̧müəyyənləşdirir. “Inzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun: Maddə̧11.1.̧̧Inzibati̧orqanlaŗqanunuņtələblərinə̧riayəţetməyə̧borcludurlar. Maddə 12.2. Inzibati orqan tərəfindən eyni mühüm faktiki hallara malik olan müxtəlif işlər üzrə müxtəlif̧qərarlarıņqəbuļedilməsi̧qadağandır.̧ Maddə 13.2. Inzibati orqan mövcud inzibati praktikaya uyğun hərəkət etməyə borcludur. Yalnız ictimai maraqların tələb etdiyi hallarda mövcud inzibati praktika yeni praktika ilə dəyişdirilə bilər. Yeni inzibati̧praktika̧davamlı̧olmalı̧və̧ümumi̧xarakteŗdaşımalıdır.̧ Maddə 19.1 Inzibati icraat zamanı işin faktiki halları ilə əlaqədar fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən təqdim olunan sənədlər və dəlillər, onların həqiqətə uyğun olmadığı sübuta yetirilməyibsə, mötəbər hesab olunur. Fiziki və ya hüquqi şəxslərdən həmin sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyini təsdiq̧edəņəlavə̧sənədləriņvə̧ya̧məlumatlarıņtələb̧olunması̧qadağandır. Azərbaycan Respublikası Inzibati Prosessual Məcəlləsi: Maddə 14.3 Inzibati aktın qəbul edilməsi tələbinə dair (məcburetmə haqqında) iddialar üzrə həmin aktın qəbul edilməsini zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğunu sübut etmək vəzifəsi iddiaçının üzərinə düşür. Lakin inzibati orqan iddiaçının arzuladığı inzibati aktın qəbulunu konkret halda istisna edən faktiki şərtlərin mövcudluğuna istinad etdiyi hallarda, belə şərtlərin mövcudluğunu sübuţetməķvəzifəsi̧həmiņinzibati̧orqanıņüzərinə̧düşür. Maddə 58.7. Sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. Maddə 68.2. Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Maddə 82. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmçinin bu Məcəllənin 12-ci maddəsinin tələblərinə əsasən yeni təqdim olunmuş sübutları (sübutetmə vasitələrini) və faktları (faktiki halları) da nəzərə alır. Maddə 87.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbuļedə̧bilər.̧Birinci̧instansiya̧məhkəməsiniņqərarı̧apellyasiya̧tələbi̧həddində̧dəyişdirilə̧bilər. Apellyasiya baxışının hədləri Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasının ##.##.2026-cı il tarixli qərardadı ilə apellyasiya şikayəti mümkün sayılmışdır. Apellyasiya şikayətində birinci instansiya məhkəməsinin qərarı bütövlükdə mübahisələndirildiyi üçün hazırkı icraat çərçivəsində məhkəmə aktının qanuniliyi və̧əsaslılığı̧tam̧olaraq̧yoxlanılacaqdır. Apellyasiya instansiyasi məhkəməsinin mövqeyi Məhkəmə kollegiyası işdə iştirak edən şəxsin izahatlarını dinləyib, iş materiallarını araşdırıb, apellyasiya şikayətinin dəlillərinə qiymət verərək hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci̧instansiya̧məhkəməsiniņqərarı̧dəyişdirilmədəņsaxlanılmalıdır. Hazırki iş üzrə iddiaçının hüquqi marağı ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyasının təyin edilməsinə̧naiļolmağa̧yönəlmişdir. Işin mübahisəli halı ondan ibarətdir ki, cavabdeh inzibati orqan iddiaçının mərhum əri X2 cəmi sığorta stajı qanunvericiliklə tələb olunan 14 il 4 ay müddətindən az, 14 il 3 ay 10 gün təşkil etməsi, həmçinin əmək kitabçasının surətində qeyd edilmiş # #### 1994-cü il tarixdən # #### 1997-ci il tarixədək olan dövrün doldurulma qaydası pozulması, işlədiyi ** nömrəli Avtonəqliyyat müəssisəsinin arxiv sənədlərinin mövcud olmaması halına istinad etmişdir. Birinci̧instansiya̧məhkəməsiniņqərarı̧ilə̧iddia̧tələbi̧təmiņedilmişdir. Məhkəmə kollegiyası hazırki iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşaraq,̧aşağıdakıları̧qeyḑetməyi̧zəruri̧hesab̧edir. Kollegiya iddianın mümkünlüyü ilə bağlı qeyd edir ki, hazırki iş üzrə iddianın mümkün sayılmaması̧üçüņqanunla̧müəyyəņedilmiş̧əsaslaŗaşkaŗedilməmişdir. Kollegiya iddianın əsaslılığı və işin mübahisəli halları ilə bağlı qeyd edir ki, yuxarıda istinad olunan əmək pensiyaları haqqında qanunvericiliyin normalarının tələbinə əsasən indiki halda ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün zəruri şərtlər bundan ibarətdir: a) iddiaçının mərhum şəxsin arvadı olmaqla, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş pensiya yaş həddinə çatması b) mərhum şəxsin vəfat etdiyi tarixə “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 12.1-ci maddəsinə̧əsasəņmüəyyəņedilmiş̧tələb̧olunaņsosiaļsığorta̧stajına̧maliķolması. Indiki halda iddiaçı ##.##.1960-cı il təvəllüdlü olmaqla, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada pensiya yaş həddinə (63 yaş 6 ay) ## ###### 2024-cü il tarixdə çatmışdır, habelə iddiaçı mərhum şəxsin arvadı olmaqla, qanunvericiliyin normasına əsasən ailə başçısı itirməyə görə əmək pensiyası almaq hüquq olan şəxsdir. Eyni zamanda qeyd edilməlidir ki, həmin halları hər iki tərəf qəbuļetməklə,̧işiņmübahisəsiz̧halı̧kimi̧çıxış̧etmişdir. Həmçinin, qeyd edilməlidir ki, cavabdeh inzibati orqan mərhum şəxsin 14 il 3 ay 10 gün sığorta stajına̧maliķolduğunu̧qəbuļedir. Kollegiya cavabdehin mübahisələndirdiyi dövrlə bağlı qeyd edir ki, mərhum şəxsin # #### 1994-cü il tarixdən # #### 1997-ci il tarixədək olan dövrdə ** nömrəli Avtonəqliyyat müəssisəsində işləməsinə̧daiŗəməķkitabçasında̧qeydləŗaparılmışdır. Indiki halda əmək kitabçasında əks olunmuş qeydlərin mötəbərliyi cavabdeh inzibati orqan tərəfindən şübhə altına alınırsa, həmin halı sübutetmək öhdəliyi də məhz cavabdehin üzərinə düşür. Cavabdeh inzibati orqan tərəfindən isə bununla bağlı əsas kimi yalnız iddiaçının mərhum ərinin həmin müəssisədə işləməsi ilə bağlı arxiv sənədlərin təhvil verilməməsi halına, habelə işdənçıxma tarixinin qeyri-iş̧gününə̧düşməsi̧və̧qaralamalaŗolması̧halına̧istinaḑetmişdir. Bununla bağlı məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, əmək qanunvericiliyinin tələbinə əsasən müəssisəsin fəaliyyəti ilə bağlı müvafiq sənədlərin arxivləşdirilməsi (arxiv idarələrinə təhvil verilməsi) və əmək kitabçasının doldudurulması vəzifəsi işçinin deyil, məhz işəgötürənin öhdəliyi olmuşdur. Indiki halda isə işçinin təqsiri ilə əhatə olunmayan və məsuliyyət daşımadığı öhdəliyin icra edilməməsi ilə bağlı iddiaçının hüquqlarının məhdudalşdırılması qanunvericiliyin norma və prinsiplərinin mahiyyətinə̧ziddir. Bu baxımından məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iddiaçının mərhum ərinin # #### 1994-cü il tarixdən # #### 1997-ci il tarixədək olan işlədiyi dövrlərə aid əmək kitabçasında müvafiq qeydlər mövcud olduğundan, əmək kitabçasının mötəbərliyini şübhə altına alan hər hansı hal müəyyən edilmədiyindən, habelə əmək kitabçası sosial sığota stajının müəyyən edilməsi üçün əsas sənəd kimi çıxış̧etdiyindən,̧həmiņdövrləŗiddiaçınıņmərhum̧əriniņsosiaļsığorta̧stajına̧daxiļedilməlidir.̧ Nəticə etibarilə kollegiya hesab edir ki, iddiaçı əmək pensiyaları haqqında qanunvericiliyin tələbinə əsasən ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası almaq hüququna malik olan şəxs olduğundan və həmin əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün zəruri olan mərhum ərinin 14 il 4 ay iş stajına malik olması halı təsdiq edildiyindən, ona ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası bu hüququņyarandığı̧tarixdəņyəni,̧##.##.2024-cü̧iļtarixdəņtəyiņedilməlidir. Qeyd olunan hallara əsasən kollegiya hesab edir ki, işin yuxarıda müəyyən edilmiş halları əsasında iddianın əsaslılığı müəyyən edildiyindən, şikayətin dəlilləri təkzib edildiyindən, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən işin hallarına düzgün hüquqi qiymət verilmiş, iş üzrə gəldiyi nəticə düzgüņolmuş,̧apellyasiya̧şikayəti̧əsassız̧olmuşdur. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya̧məhkəməsiniņqərarı̧dəyişdirilmədəņsaxlanılmalıdır. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Inzibati Prosessual Məcəlləsinin 87, 90 və 94-cü̧maddələrini̧rəhbəŗtutaraq,̧məhkəmə̧kollegiyası QƏRARA ALDI: ̧ Cavabdeḩtərəfindəņverilmiş̧apellyasiya̧şikayəti̧təmiņedilməsin. Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin e-*-*(***)-****/**** nömrəli, ##.##.2026-cı il tarixli qərarı dəyişdirilmədəņsaxlanılsın. Məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu (elektron kabineti olan tərəflərin elektron kabinetinə yerləşdirildiyi) gündən 1 (bir) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasına (AZ 1025, Bakı şəhəri, Yusif Səfərov küçəsi 14, 1193-cü məhəllə) Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi (Sumqayıt şəhəri, Sülh prospekti, 70) vasitəsilə kassasiya şikayəti verilə bilər.̧̧