Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(3-9)-381/2026

Azərbaycan̆Respublikası̆adından Qərar Şirvan̆şəhəri İş̆№̆2-1(3-9)-381/2026 26.08.2026 ŞIRVAN̆APELLYASIYĂMƏHKƏMƏSI Şirvan̆ApellyasiyăMəhkəməsinin̆InzibatĭKollegiyası hakimlər Hüseynov Fikrət Cilingir oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Sadıqov Mirlətif Süleyman̆oğlŭvə̆Kərimov̆TalĕSuliddin̆oğlundan̆ibarət̆tərkibdə,̆ HüseynlĭBülbül̆Düldül̆oğlunun̆katibliyi, iddiaçı̆İddiaçı, cavabdehin̆nümayəndəsĭX1̆iştirakı̆ilə, Şirvan Inzibati Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, *-*(***)-****/**** nömrəli qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti əsasında iddiaçı İddiaçı cavabdeh Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondu Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialına qarşı yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi tələbinə dair inzibati işə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin inzibatĭbinasındăaçıq̆məhkəmə̆iclasındăbaxaraq, müəyyən̆etdi: Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondu Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialına qarşı iddia ərizəsi ilə Şirvan Inzibati Məhkəməsinə müraciət edərək, ümumi sığorta stajını və ##.##.2012-ci il tarixdə DSMF-nin hesabına köçürdüyü MDSS haqqını nəzərə alıb, ##.##.2024-cü il tarixdən yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin̆üzərinə̆qoyulması̆barədə̆qərar̆çıxarılmasını̆xahiş̆etmişdir. Şirvan Inzibati Məhkəməsinin (hakim P.Qurbanova) ## #### 2026-cı il tarixli, *- *(***)-****/****̆nömrəlĭqərarı̆ilə̆iddiătəmin̆edilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçının ##.##.1959-cu il tarixdə doğulması və ##.##.2024-cü il tarixində, yəni 65 yaşında pensiya yaşına çatması işin mübahisəsiz hallarına aiddir. Belə olan halda isə iddiaçı yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi ilə bağlı yaş şərtini ödəmişdir. Digər şərt, yəni məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə sosial sığorta stajının müəyyən olunması məsələsinə münasibətdə isə cavabdeh inzibati orqanın imtinasının dəlilləri əsassızdır. Hazırki işdən göründüyü kimi, iddiaçı İddiaçı tərəfindən istifadəsində olan pay torpağına görə ##.##.2012-ci il tarixdə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı kimi 31.85 manat vəsait DSMF-nin hesabına köçürülmüşdür. Həmin faktı iş materiallarında olan ##.##.2012-ci il tarixli, ** nömrəli qəbz də təsdiq edir. Məhkəmə həmin qəbzi mötəbər hesab edir və məhkəmə icraatında həmin sənəddəki məlumatların həqiqi olmamasına dair cavabdeh tərəfindən heç bir dəlil və sübut təqdim olunmamıışdır. Həmçinin Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyası *-*(***)-***/**** saylı, ##.##.2020-ci il tarixli qərarında hazırki mübahisənin predmeti ilə eynilik təşkil edən başqa bir̆işdə̆mübahisənin̆həllində̆məhz̆bŭhüquqĭmövqeyĭifadə̆etmişdir.̆ Qərardan̆cavabdeh̆tərəfindən̆apellyasiyăşikayətĭverilmişdir. Işin̆halları Iddiаçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, ##.##.1977-ci ildən ##.##.1979-cu ilə kimi hərbi xidmətdə, ##.##.1980-ci ildən ##.##.1996-cı ilə kimi Cəlilabad rayon Mərkəzi poçtda operator vəzifəsində işləmişdir. ##.##.2012-ci il tarixdə torpağa görə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı 2012-ci il üçün 31.85 manat DSMF-nin hesabına köçürmüşdür. Ümumilikdə 2012-ci il daxil olmaqla 19 il sığorta stajı qazanmışdır. O, yaşa görə əmək pensiyası almaq üçün ##.##.2024-cü il tarixdə DSMF-nin Cəlilabad rayon şöbəsinə müraciət etmişdir. DSMF-nin Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialı tərəfindən ona ##.##.2024-cü il tarixdə *-**-*/*-B-******/**** saylı imtina məktubu verilmişdir. Imtinanın səbəbi onunla əlaqələndirilmişdir ki, onun ümumi 25 il sığorta stajının olmaması və ##.##.2012-ci il tarixdə torpağa görə m.d.s.s. haqqı 2012-ci il üçün 31.85 manat DSMFnin̆FərdĭUçot̆sistemində̆oturmamışdır. Cavabdehin iddiaya qarşı etiraz dəlilləri ondan ibarət olmuşdur ki, iddiaçı İddiaçı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş sığorta stajı yoxdur. Həmçinin Nazirliyin elektron informasiya ehtiyatlarındakı məlumatlara əsasən ##.##.2006-cı il tarixindən ##.##.2018ci il tarixinədək onun fərdi şəxsi hesabının sığorta hissəsində avtomatlaşdırılmış qaydada pensiya təyinatına imkan verən pensiya kapitalı qeydə alınmamışdır. Iddiaçı Mərkəzi Filiala müraciət edən zaman ##.##.2012-ci il tarixli mədaxil qəbzi təqdim etmişdir. Bunun araşdırılması məqsədilə Fondun Sosial Sığorta və Fərdi Uçot üzrə Mərkəzi Filialına sorğu göndərilmişdir. Həmin Filial tərəfindən bildirilmişdir ki, Nazirliyin elektron informasiya ehtiyatlarında İddiaçı aid sığortaedən kimi uçot, həmçinin hesabat məlumatları (“Məcburi dövlət sosial sığortası üzrə rüblük (illik) hesabat” (Forma B1) və “Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı üzrə sığortaolunanlar haqqında məlumat” (Forma B3)) aşkar edilməmişdir. Iddiaçının qanunla nəzərdə tutulan (25 il) sığorta stajı olmadığı üçün ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. Iddiaçıya ##.##.2024-cü il tarixindən 220 manat məbləğində yaşa görə sosial müavinət təyin̆edilmişdir. Apellyasiyăşikayətinin̆dəlilləri Cavabdeh iddiaya qarşı etiraz dəlilləri ilə eyni məzmunlu apellyasiya şikayətində birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilərək, iddianın təmin edilməməsini xahiş etmişdir. Şikayətdə əlavə olaraq qeyd edilmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsi iş üzrə mövcud ziddiyyətli məqamların aradan qaldırılmasını təmin edən həcmdə araşdırma aparmamışdır. Iddiaçının istinad etdiyi sənəddə ##.##.2012-ci il üzrə məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının hesablanması barədə ümumi qeydlər mövcud olsa da, həmin sənədlərdən sosial sığorta haqlarının faktiki olaraq ödənildiyi nəticəsi hasil olmur. Belə ki, qanunvericiliyin tələbinə əsasən sosial sığorta stajının nəzərə alınması üçün təkcə hesablanma faktı deyil, eyni zamanda həmin vəsaitin müəyyən edilmiş qaydada ödənilməsĭvə̆fərdĭuçot̆sistemində̆əks̆olunması̆zəruridir. Prosessual̆məsələlər Iddiaçı apellyasiya şikayətinin dəlillərini qəbul etmədiyini bildirməklə, qərarın dəyişdirilmədən̆saxlanılmasını̆xahiş̆etmişdir. Cavabdehin nümayəndəsi məhkəmə iclasında apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsini və iddianın təmin edilməməsinĭxahiş̆etdi.̆ Əsaslandırma Məhkəmə kollegiyası iş üzrə materialları və apellyasiya şikayətinin dəlillərini araşdıraraq̆hesab̆edir̆ki,̆apellyasiyăşikayətĭəsassızdır.̆ Azərbaycan Respublikası Inzibati Prosessual Məcəlləsinin 82-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmçinin bu Məcəllənin 12-ci maddəsinin tələblərinə əsasən yeni təqdim olunmuş sübutları (sübutetmə vasitələrini) və faktları̆(faktikĭhalları)̆dănəzərə̆alır. Məhkəmə̆kollegiyası̆iddiătələbinin̆mahiyyətĭilə̆bağlı̆aşağıdakıları̆qeyd̆edir. Surətlərĭiş̆materiallarınăəlavə̆edilmiş: -iddiaçıya məxsus şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, ##.##.1959-cu il tarixdə̆anadan̆olmuşdur. -H3 № ******* nömrəli, ##.##.1977-ci il tarixli hərbi biletin surətindən görünür ki, İddiaçı ##.##.1977-ci il tarixdən ##.##.1979-cu il tarixədək Sovet ordusu sıralarında hərbi xidmət̆keçmişdir. -Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2022-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın surətindən görünür ki, 0.0872 hăkənd̆təsərrüfatı̆təyinatlı̆torpaq̆sahəsĭİddiaçı̆adınăqeydiyyatăalınmışdır. -Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2022-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın surətindən görünür ki, 0.4773 hăkənd̆təsərrüfatı̆təyinatlı̆torpaq̆sahəsĭİddiaçı̆adınăqeydiyyatăalınmışdır. -Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2023-cü il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın surətindən görünür ki, Cəlilabad rayonu Alar kəndi ərazisindən 0.218 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi İddiaçı̆adınăqeydiyyatăalınmışdır. -##.##.2012-ci il tarixli, ** nömrəli qəbzin surətindən görünür ki, İddiaçı torpağa görə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı kimi 31.85 manat vəsaiti DSMF-nin hesabına köçürtmüşdür. -Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Sosial Sığorta və Fərdi Uçot üzrə Mərkəzi Filialının məhkəməyə ünvanladığı ##.##.2024-cü il məktubunda qeyd edilmişdir ki, Nazirliyin elektron informasiya ehtiyatlarında İddiaçı dair sığortaedən kimi uçot, həmçinin məcburi dövlət sosial sığortası üzrə̆hesabat̆və̆ödəniş̆məlumatları̆aşkar̆edilməmişdir. -Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun ##.##.2025-ci il tarixli məktubunda qeyd edilmişdir ki, Nazirliyin elektron informasiya ehtiyatlarında İddiaçı aid sığortaedənin uçot nömrəsi olmaqla “Mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatına yararlı torpaqları istifadə edən şəxs” kimi uçot məlumatları, 2012-ci il üzrə təqdim edilmiş “Məcburi dövlət sosial sığortası üzrə rüblük (illik) hesabat”lar (Forma B2), ona uyğun təqdim edilmiş "Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı üzrə sığortaolunanlar haqqında məlumat” (Forma B3)) və ödənilmiş məcburĭdövlət̆sosial̆sığortăhaqları̆aşkar̆edilməmişdir. -Azərbaycan Beynəlxalq Bankı ASC-nin məktubunda qeyd edilmişdir ki, “xxxx” ASC-nin Cəlilabad filialnın arxivində saxlanılan 2012-ci ilə aid sənədlər saxlama müddətinin başa çatması ilə əlaqədar “Azərbaycan Respublikasının bank sistemində arxiv işinin aparılması haqqında Təlimat”a və Təlimatın 1N°-li əlavəsinə uyğun olaraq məhv edilmişdir. Buna görə də qərarda qeyd edilən qəbzin eyniləşdirilməsi mümkün olmamışdır. Məhkəmə kollegiyası aşağıda qeyd olunanlara əsasən hesab edir ki, cavabdeh inzibati orqanın imtinası əsassız olmuşdur, birinci instansiya məhkəməsi maddi və prosessual̆hüquq̆normalarını̆tətbiqində̆səhvə̆yol̆verməmişdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əsasən insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının layiqli həyat səviyyəsinin təmin edilməsi dövlətin ali məqsədidir (maddə 12). Hər kəsin sosial təminat hüququ vardır. Hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir (maddə 38). Konstitusiyada təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını gözləmək və qorumaq qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının borcudur (maddə 71). “Əmək̆pensiyaları̆haqqında”̆Azərbaycan̆Respublikası̆Qanununun:- -21.1-ci maddəsinə görə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xarakterindən və müddətindən asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin, hərbi qulluqçuların eləcə də hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin, vəzifəyə seçilmiş və ya təyin edilmiş şəxslərin iş, hərbi xidmət və ya digər fəaliyyət müddətləri sığorta stajına daxil edilir. -21.2-ci maddəsinə əsasən, sığortaolunanın sığorta stajına bu qanunun 21.1-ci maddəsində qeyd olunan müddətlərdən əlavə 21.2.10-cu maddədə nəzərdə tutulmuş mülkiyyətində kənd təsərrüfatına yararlı torpaq sahəsi olan şəxslərin həmin torpaq sahəsinə görə qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada məcburi dövlət sosial sığorta haqları̆ödədiyĭmüddət̆də̆sığortăstajınădaxil̆edilir. -22-1.1-ci maddəsinə əsasən, 2019-cu il ######ın #-dən etibarən sığortaolunanın əmək pensiyası avtomatlaşdırılmış qaydada təyin edilərkən, onun fərdi hesabının sığorta hissəsində 2018-ci ilin # #### tarixinə qeydə alınmış pensiya kapitalı olduqda, 2006-cı il ######ın #-dək olan sığorta stajı bu Qanunun 22-1.2-ci maddəsinə uyğun olaraq 25 il olaraq̆hesablanır. “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13-cü maddəsinə əsasən mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatına yararlı torpaqları istifadə edən şəxslər torpağa mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənəd aldıqdan sonra bir ay müddətində məcburi dövlət sosial sığortasının məqsədləri üçün uçota alınmaq barədə ərizə ilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) müraciət edir. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) uçota almanı həyata keçirdikdən sonra müvafiq icra hakimiyyəti orqanına elektron formada məlumat verir. Məcburi dövlət sosial sığortası məqsədilə sığortaedənlərin və sığortaolunanların uçotu qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) ilə razılaşdırılmaqla, müəyyən edilir. “Dövlət sosial sığorta sistemində fərdi uçot haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 10.2-ci maddəsinə əsasən, dövlət sosial sığorta sistemində fərdi uçotu həyata keçirən müvafiq icra hakimiyyəti orqanın vəzifələri aşağıdakılardır: sığortaedən və sığortaolunan tərəfindən təqdim olunan məlumatların fərdi şəxsi heşablara vaxtında və dürüst daxil edilməsini, onların etibarlı şaxlanmaşını və mühafizəsini təmin etmək (10.2.1); sığortaolunana onun müraciətinə əsasən fərdi səxsi hesabındakı məlumatların təqdim edilməsi qaydalarını izah etmək, habelə fərdi səxsi hesabındakı məlumatlara baxış̆imkanının̆yaradılmasını̆təmin̆etmək̆(10.2.2). Şərh olunan normalardan göründüyü kimi mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatına yararlı torpaqları istifadə edən şəxslərin məcburi dövlət sosial sığortasının məqsədləri üçün uçota alınmaq hüquqları olduğu kimi, dövlət orqanın da sığortaedən və şığortaolunan tərəfindən təqdim olunan məlumatların fərdi şəxsi hesablara vaxtında və dürüst daxil edilməsi, onların etibarlı saxlanması və mühafizəsini təmin etmək, sığortaolunana onun müraciətinə əsasən fərdi səxşi hesabındakı məlumatların təqdim edilməsĭqaydalarını̆izah̆etmək̆vəzifəsĭvar. Hazırki halda cavabdeh inzibati orqan iddiaçının məcburi dövlət sosial sığortasının məqsədləri üçün uçota alınmaması əsası ilə pensiya təyinatından imtina etməsi fonunda inzibatĭorqanın̆özünün̆də̆vəzifələrinĭdüzgün̆icrăetməməsĭgörünür.̆ Həmçinin məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, analoji işlər üzrə formalaşmış məhkəmə təcrübəsi ondan ibarətdir ki, şəxsin mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlardan istifadəyə görə ödəmiş olduğu sosial sığorta haqlarının elektron sistemdə onun sosial sığorta stajına hesablanmaması onun təqsiri ilə bağlı olmayan hal kimi qəbul edilir və pensiya hüquqlarının həyata keçirilməsindən imtinaya əsas verən hal kimi nəzərdə̆tutulmur.̆ Beləliklə, işin faktiki və hüquqi hallarını nəzərə alaraq məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi düzgün nəticəyə gəlmişdir, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsi üçün əsaslar yoxdur. Odur ki, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı dəyişdirilmədən̆saxlanılmalıdır. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Inzibati Prosessual Məcəlləsinin 81-82-ci, 87-ci, 89-cu, 90-cı və 94-cü maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası̆ qərarăaldı: Apellyasiyăşikayətĭtəmin̆edilməsin. Şirvan Inzibati Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, *-*(***)-****/**** nömrəli qərarı̆dəyişdirilmədən̆saxlanılsın. Qərardan tam formada təqdim edildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə kassasiya şikayətĭverilə̆bilər.