Bakı Şəhəri Xəzər Rayon Məhkəməsi Qərar — İş №3(003)-2263/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 3(003)-2263/2025 29.10.2025 BAKI ŞƏHƏRİ XƏZƏR RAYON MƏHKƏMƏSİ X3 Hidayət oğlunun sədrliyi, Nəcəfova Səbinə Aydın qızının katibliyi, Şəxs (MMC) nümayəndəsi X1 iştirakları ilə, Şəxs MMC-nin Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə İXM-nin) 464-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməsinə dair Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyindən daxil olmuş inzibati xəta haqqında materiala açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə Müəyyənetdi: Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi tərəfindən tərtib edilmiş Şəxs MMC-nin İXM-nin 464-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın törətməsi haqqında 15 sentyabr 2025-ci il tarixli MN ******* nömrəli inzibati xəta haqqında protokol və müvafiq sənədlər baxılması üçün Bakı şəhəri Xəzər Rayon Məhkəməsinə göndərilmişdir. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə inzibati xəta haqqında protokolu tərtib edən orqan xəbərdar olunmasına baxmayaraq öz nümayəndəsinin məhkəmə iclasında iştirakını təmin etməmiş və işə nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını xahiş etməmişlər. Məhkəmə, inzibati xəta haqqında protokolu tərtib edən orqanın nümayəndəsinin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin 15 sentyabr 2025-ci il tarixli 3-23/2- 5899/2025 saylı məktubundan görünür ki, 2023-cü il üzrə maliyyə hesabatlarının 2024-cü ildə qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda həyata keçirilməməsi ilə əlaqədar məcburi auditdən yayınmağa görə Şəxs MMC-nin barəsində Maliyyə Nazirliyi tərəfindən 15 sentyabr 2025-ci il tarixli MN ******* nömrəli inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilmişdir. 15 sentyabr 2025-ci il tarixli MN ******* nömrəli inzibati xəta haqqında protokoldan görünür ki, Şəxs 2023-cü il üzrə maliyyə hesabatlarının 2024-cü ildə auditinin aparılmamasına görə İXM-nin 464-cü maddəsində nəzərdə tutulan inzibati xətanı törətmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən Şəxs MMC-nin nümayəndəsi X2 bildirmişdir ki, 2023cü il üzrə maliyyə hesabatlarının auditi təmsil etdiyi hüquqi şəxslə "xxxx" MMC arasında bağlanmış xx.xx.2025-ci il tarixli müqavilə əsasında aparılmış və qeyd edilən müqaviləyə görə xx.xx.2025-ci il tarixdə auditor xidməti tam şəkildə yerinə yetirildiyindən müvafiq təhvil-qəbul aktı tərtib edilmişdir. Audit xidmətinə xx.xx.2025-ci il tarixdən, yəni inzibati xəta haqqında protokoldan əvvəl başlandığından hesab edir ki, 15 sentyabr 2025-ci il tarixli MN ******* nömrəli inzibati xəta haqqında protokol əsassızdır, barələrində aparılan inzibati iş üzrə icraata xitam verilməlidir. İnzibati orqanın nümayəndəsi məhkəmə iclasında iştirak etməsə də, elektron sistemə yerləşdirdiyi mülahizəsindən görünür ki, "xxxx" MMC-nin adı İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin 14 yanvar 2025-ci il tarixli 3-21-2-1/2-462/2025 nömrəli məktubu ilə Maliyyə Nazirliyinə təqdim edilmiş 2023-ci ilin göstəricilərinə əsasən orta və iri sahibkarlıq subyektlərinin bölgüsü meyarlarına uyğun gələn və hal-hazırda fəaliyyət göstərən açıq səhmdar cəmiyyətləri, qapalı səhmdar cəmiyyətləri və məhdud məsuliyyətli cəmiyyətləri barədə 31 dekabr 2023-ci il tarixə olan məlumatlara (siyahıya) daxil edilmişdir. Məktubun sürəti və məktubdan çıxarış iş matreallarına əlavə edilmişdir. "xxxx" MMC-nin illik maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünü yoxlatmaq üçün hər il müstəqil auditor cəlb etmə öhdəliyi mövcuddur. Qanunvericilik aktlarının tələblərinin yerinə yetirilməsi üçün Maliyyə Nazirliyi tərəfindən aşağıdakı tədbirlər həyata keçirilmişdir: illik maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünü yoxlatmaq üçün hər il müstəqil auditor cəlb etmə tələb olunması barədə Maliyyə Nazirliyinin elanı 07 aprel 2025-cu il tarixdə Nazirliyin internet səhifəsində yerləşdirilmişdir; "xxxx" MMC-nin 2023-ci il üzrə maliyyə hesabatlarının auditinin 2024-cü ildə qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda həyata keçirilməməsi ilə əlaqədar İXM-nin 464-cü maddəsi üzrə məcburi auditdən yayınmağa görə inzibati xəta haqqında işə baxǝlması üçün 15 sentyabr 2025-ci il tarixdə, saat 09-55 də Maliyyə Nazirliyinin Uçot siyasəti şöbəsinə çağırılması barədə 01 sentyabr 2025-ci il tarixli 3-23/2-5171/2025 nömrəli bildiriş Cəmiyyətə göndərilmişdir; qanunvericilik aktlarının tələblərini yerinə yetirmədiklərinə görə "xxxx" MMC barədə "15" sentyabr 2025-ci il tarixli "İnzibati xəta haqqında Protokol" tərtib edilmişdir; 15 sentyabr 2025-ci il tarixli "İnzibati xəta haqqında protokol"un surəti Maliyyə Nazirliyinin 15 sentyabr 2025-ci il tarixli 3-23/2-5879/2025 nömrəli məktubu ilə "xxxx" MMC-ə göndərilmişdir. İnzibati protokol 15 sentyabr 2025-ci il tarixdə tərtib edilib "xxxx" MMC tərəfindən elektron kabinet vasitəsi ilə təqdim edilmiş 2023-cü il üzrə Maliyyə Hesabatlarına verilmiş audit rəyi Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatasının Elektron sisteminə 06 oktyabr 2025-ci il tarixində yerləşdirilib. Təqdim edilmiş rəydə rəyin verilmə tarixi 06 oktyabr 2025-ci il kimi göstərilmişdir. Bütün hallarda 2023-cü il üçün maliyyə hesabatlarına verilmiş auditor rəyinin inzibati protokol tərtib edildikdən (yəni pozuntu qeydə alındıqdan) iyirmi bir gün sonra alınması qarşı tərəf özü də təqdim etdiyi sənədlərlə təsdiq edir. Odur ki, qanunvericilik aktlarını nəzərə alaraq məhkəmə iclasını onların iştirakı olmadan keçirilməsi və "xxxx" MMC-nin barəsində inzibati tənbeh tədbiri görməsini xahiş olunur. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 91.4-cü maddəsinə uyğun olaraq məhdud məsuliyyətli cəmiyyət (mikro və kiçik sahibkarlıq subyektləri istisna olmaqla) illik maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünü yoxlatmaq üçün hər il müstəqil auditor cəlb etməlidir (kənar audit). “Auditor xidməti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 2-ci maddəsinə əsasən audit - əmtəə istehsalı və satışı, xidmət göstərilməsi və iş görülməsi ilə məşğul olan təsərrüfat subyektlərində mühasibat uçotunun dəqiq və dürüst aparılmasının və maliyyə hesabatlarının müstəqil yoxlanılmasıdır. Audit yoxlaması məcburi və ya könüllü (təsərrüfat subyektinin öz təşəbbüsü ilə) ola bilər. Qanuna görə öz maliyyə hesabatlarını dərc etdirməli olan təsərrüfat subyektləri üçün, habelə qanunla bilavasitə nəzərdə tutulmuş hallarda həyata keçirilməli olan audit məcburi, digər hallarda isə könüllüdür. İXM-nin 464-cü maddəsinə əsasən “Auditor xidməti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə nəzərdə tutulmuş hallarda həyata keçirilməli olan məcburi auditdən yayınmağa görə - vəzifəli şəxslər üç yüz manatdan altı yüz manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər min beş yüz manatdan iki min beş yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir. İXM-nin 464-cü maddəsinin dispozisiyasından (“Auditor xidməti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə nəzərdə tutulmuş hallarda həyata keçirilməli olan məcburi auditdən yayınmaq) aydın olduğu kimi məhdud məsuliyyətli cəmiyyət hər ötən ilə dair maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünü yoxlamaq üçün müstəqil auditor cəlb etməyə borcludur. Qanunvericilikdə maliyyə hesabatlarının təqdim edilməsinin son tarixi göstərilsə də, (Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 27 may 2010-cu il tarixli, 97 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Kommersiya təşkilatlarının illik maliyyə hesabatlarının və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının təqdim edilməsi və dərc edilməsi Qaydaları”nın 3.1-ci bəndinə əsasən kommersiya təşkilatları illik maliyyə hesabatlarını və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını hesabat dövrü başa çatdıqdan sonra, müvafiq olaraq sonrakı ilin aprel ayının 30-dan və iyun ayının 30-dan gec olmayaraq təqdim etməlidirlər), həmin hesabatlara auditor rəyinin əlavə edilməsi və ya hər ötən il üçün auditor cəlb edilə biləcəyi son müddət öz əksini tapmamışdır. Lakin Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 91.4-cü maddəsinin anlamından həmin maddədə məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin illik maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünü yoxlamaq məqsədilə müstəqil auditor cəlb etməli olduğu müddət “hər il” kimi göstərildiyindən, hər ötən il üçün tərtib edilmiş maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünün yoxlanılması üçün müstəqil auditorun cəlb edilməsi növbəti il ərzində, ilin sonunadək həyata keçirilməlidir. İş materiallarında isə Şəxs MMC tərəfindən 2023-cü il üzrə maliyyə hesabatlarının 2024-cü ildə məcburi auditinin aparılmasına dair audit rəyi yoxdur, belə rəy barəsində inzibati xəta haqqında qərar qəbul edilmiş hüquqi şəxs tərəfindən də təqdim edilməmişdir. Bu isə onun tərəfindən inzibati xətanın 01 yanvar 2025-ci il tarixdə törədildiyinə və belə olduğu təqdirdə maliyyə qaydaları əleyhinə olan inzibati xətalara görə inzibati məsuliyyətə cəlb etmə müddətinin ötürülmədiyinə dəlalət edir. Belə ki, İXM 38.1-ci maddəsinə əsasən inzibati tənbeh inzibati xətanın törədildiyi gündən ən geci dörd ay keçənədək verilə bilər. Yol hərəkəti qaydaları, yol hərəkəti təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və avtomobil yollarından istifadə qaydaları, gömrük qaydaları, ətraf mühitin qorunması qaydaları, xarici dövlətlərin qeyri-hökumət təşkilatlarının filial və ya nümayəndəliklərinin fəaliyyət göstərməsi qaydaları, qrant müqavilələrinin (qərarlarının) qeydə alınması qaydaları, eləcə də maliyyə, vergilərin və rüsumların ödənilməsi qaydaları əleyhinə olan inzibati xətalara görə, habelə qanunsuz sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmağa, hüquqi şəxslərin dövlət reyestri üçün zərur məlumatların verilməməsinə, hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı zamanı yanlış məlumatların verilməsinə, qeyri-hökumət təşkilatları haqqında və cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılmasına və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı mübarizə haqqında, sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi və sahibkarların maraqlarının müdafiəsi haqqında, həmçinin dərman vasitələri haqqında qanunvericiliyin, əmək qanunvericiliyinin, habelə əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin Azərbaycan Respublikasında olması və yaşaması qaydalarının, əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin işə cəlb edilməsi qaydasının, kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin edilməsi qaydasının pozulmasına, xırda talamaya görə inzibati tənbeh inzibati xətanın törədildiyi gündən ən geci bir il keçənədək verilə bilər. Göründüyü kimi, Şəxs MMC tərəfindən inzibati xəta 01 yanvar 2025-ci il tarixdə törədilmiş, səlahiyyətli orqan tərəfindən inzibati xəta haqqında protokol 15 sentyabr 2025ci il tarixdə tərtib olunaraq baxılması üçün məhkəməyə göndərilmiş, bu da inzibati məsuliyyətə cəlb etmə müddətinin ötürülmədiyinə dəlalət edən haldır. İXM-nin müddəalarına əsasən Azərbaycan Respublikasının inzibati xətalar qanunvericiliyinin vəzifələri insan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını, onların sağlamlığını, əhalinin sanitariya-epidemioloji salamatlığını, ictimai mənəviyyatı, mülkiyyəti, şəxslərin iqtisadi maraqlarını, ictimai qaydanı və ictimai təhlükəsizliyi, ətraf mühiti, idarəçilik qaydalarını qorumaqdan, qanunçuluğu möhkəmləndirməkdən və inzibati xətaların qarşısını almaqdan ibarətdir (İXM-nin 2-ci maddəsi). İnzibati xəta törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilən tənbeh ədalətli olmalıdır, yəni inzibati xətaların xarakterinə, onun törədilməsi hallarına və inzibati xətanı törətməkdə təqsirli bilinənin şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır (İXM-nin 9.1-ci maddəsi). Bu Məcəllə ilə qorunan ictimai münasibətlərə qəsd edən, hüquqazidd olan, təqsirli sayılan (qəsdən və ya ehtiyatsızlıqdan törədilən) və inzibati məsuliyyətə səbəb olan əməl (hərəkət və ya hərəkətsizlik) inzibati xəta hesab olunur (İXMnin 12.1-ci maddəsi). Hüquqi şəxslər barəsində inzibati tənbeh tətbiq edilərkən, inzibati xətanın xarakteri, inzibati xəta nəticəsində hüquqi şəxsin əldə etdiyi xeyrin həcmi və ya onun maraqlarının təmin edilməsinin xarakteri və dərəcəsi, hüquqi şəxsi xarakterizə edən hallar, o cümlədən onun maliyyə və əmlak vəziyyəti, xeyriyyəçilik və ya digər ictimai faydalı fəaliyyətlə məşğul olması, habelə məsuliyyəti yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar nəzərə alınır (İXM-nin 31.3-cü maddəsi). İnzibati xətanın olub-olmamasını, inzibati xəta törədən şəxsin təqsirini və işin düzgün həlli üçün əhəmiyyətli olan digər halları müəyyən etmək üçün hakimin, səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) əsaslana bildiyi hər cür faktik məlumatlar inzibati xətalar haqqında işlər üzrə sübutlar sayılır (İXM-nin 76.1-ci maddəsi). Beləliklə, qanunvericiliyin tələblərinə əsaslanıb, iş üzrə toplanmış sübutları qiymətləndirərək, məhkəmə hesab edir ki, inzibati orqan Şəxs MMC barəsində olan inzibati xəta haqqında işə baxarkən təqdim olunmuş materiallar əsasında inzibati xəta haqqında qanunvericiliyin tələblərinə uyğun, düzgün olaraq araşdırmış və əsaslı olaraq hüquqi şəxsin barəsində İXM-in 464-cü maddəsi ilə inzibati xəta haqqında protokol tərtib etmiş və Şəxs MMC İXM-nin 464-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməkdə təqsirli bilinməklə barəsində həmin maddənin sanksiyasında nəzərdə tutulmuş yeganə tənbeh növü olan cərimə növündə inzibati tənbeh tədbiri tətbiq edilməlidir. Tətbiq olunacaq inzibati tənbehin həddi ilə bağlı qeyd olunmalıdır ki, Şəxs MMC barəsində inzibati tənbeh tədbiri seçərkən inzibati xətanın xarakteri, cəmiyyətin təqsirinin dərəcəsi və əmlak vəziyyəti, məsuliyyətini yüngülləşdirən və ağırlaşdıran halların müəyyən olunmaması nəzərə alınıb hüquqi şəxsin törətdiyi inzibati xətaya görə maddənin sanksiyasında nəzərdə tutulmuş yeganə tənbeh növü olan cərimənin minimum həddində tətbiq olunmalıdır ki, bu da öz növbəsində İXM-in 21-ci maddəsinin məqsədinin təmin olunmasında yetərli hesab edilməlidir. Şərh olunanlara əsasən və İXM-nin 40, 43, 114, 117, 128-130-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə Qəraraaldı: Şəxs MMC İXM-nin 464-cü maddəsində nəzərdə tutulan inzibati xətanı törətməkdə təqsirli bilinib barəsində 1.500 (bir min beş yüz) manat məbləğində cərimə növündə inzibati tənbeh tədbiri tətbiq edilsin. Qərardan rəsmi qaydada verildiyi vaxtdan on gün müddətində Bakı şəhəri Xəzər Rayon Məhkəməsinin vasitəsilə şikayət və ya protest verilə bilər. X4