Bakı Şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsi Qərar — İş №3(006)-535/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 3(006)-535/2023 26.01.2023 BAKI ŞƏHƏRİ NƏSİMİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Mustafayeva Solmaz Rafael qızının sədrliyi, Məhkəmə iclasının katibi Fərəcova Təranə Aydın qızının katibliyi ilə, Şəxs MMC-nin (hüquqi ünvanı: Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Ceyhun Səlimov küçəsi, ev 107; VÖEN: **********) barəsində Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsi üzrə tərtib olunmuş xx.xx.2023-cü il tarixli, EP ******* saylı inzibati xəta haqqında protokola və ona əlavə edilmiş sənədlərə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏNETDİ: İnzibati xəta haqqında protokola görə Şəxs MMC 163400,00 ABŞ dolları məbləğində vəsaiti xx.xx.2020-ci il tarixdə xaricə köçürmüş və 2 il müddət keçsə də, 163400,00 ABŞ dolları məbləğində vəsait hesabına alınan malları (xidməti) ölkəyə idxal etməmiş, valyuta vəsaitini geri qaytarmamışdır. Barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan hüquqi şəxs Şəxs MMC-nin direktoru Rəşid Quliyev məhkəməyə etiraz ərizəsi ünvanlayaraq bildirmişdir ki, Şəxs MMC ilə “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” (Türkiyə) və "xxxx" (Rusiya) arasında meyvə və tərəvəzlərin alqı-satqısına dair üçtərəfli razılıq əldə edilmişdir. Belə ki, həmin razılığa əsasən, “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” satıcı, "xxxx" alıcı, Şəxs MMC isə vasitəçi kimi çıxış etməli idilər. Üç tərəfli razılaşdırılmış iradə ifadəsinin nəticəsi kimi üçtərəfli müqavilə bağlanmalı idi, lakin Şəxs MMC-nin keçmiş rəhbərliyinin texniki səhvi nəticəsində aşağıdakı müqavilələr imzalanmışdır: Mülki qanunvericiliyə əsasən bu münasibətlər 3 tərəfli müqavilə ilə rəsmiləşdirilməlidir. Buna görə də 1) Şəxs MMC (vasitəçi) ilə 2) “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” (satıcı) və 3) "xxxx" (alıcı) arasında xx.xx.2020-ci il tarixdə 3 tərəfli müqavilə bağlanmışdır. Bu müqavilə əsasında sonradan tərəflər arasında 2 tərəfli müqavilələr də bağlanmışdır. Halbuki, bu 2 tərəfli müqavilələrin bağlanmasına ehtiyac olmamış, bu səbəbdən də bu 2 tərəfli müqavilələrin bağlanması ilə bütün maliyyə-bank sənədləşdirmələrində səhvliklərə gətirib çıxartmışdır. Bununla da keçmiş rəhbərlik banka sənədləri təqdim edərkən də 3 tərəfli müqavilələr əvəzinə, 2 tərəfli müqavilələri təqdim etmiş, halbuki, Türkiyəyə köçürülmüş valyutalara tərəflər 3 tərəfli müqavilələrdə üzərilərinə götürdüyü öhdəlikləri icra etmişlər. Həmin valyutaları Rusiya şirkəti Azərbaycan şirkətinə köçürmüş, Azərbaycan şirkəti isə məhz həmin məbləğdə valyutaları Türkiyə şirkətinə köçürmüşdür. Türkiyə şirkəti isə həmin valyutalar müqabilində 3 tərəfli müqavilənin şərtinə uyğun olaraq Rusiya şirkətinə mal (meyvə) göndərmişdir. Həmin sənədləşdirmələr, müqavilələr aşağıdakı formada olmuşdur. Belə ki, Şəxs MMC (alıcı) ilə “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” (satıcı) arasında bağlanmış № 01/8/2020 nömrəli, xx.xx.2020-ci il tarixli Alqı-Satqı Müqaviləsi. Bu müqavilənin şərtlərinə əsasən satıcı alıcıya təzə meyvə tərəvəz məhsullarını satmağı, alıcı isə satıcıya həmin məhsulların haqqını ödəməyi üzərilərinə öhdəlik kimi götürmüşdülər (2 tərəfli müqavilə). Şəxs MMC (satıcı) ilə ООО "xxxx" (alıcı) arasında bağlanmış № 25/2/2020 nömrəli, xx.xx.2020-ci il tarixli Alqı-Satqı Müqaviləsi. Bu müqavilənin şərtlərinə əsasən satıcı alıcıya təzə meyvə tərəvəz məhsullarını satmağı, alıcı isə satıcıya həmin məhsulların haqqını ödəməyi üzərilərinə öhdəlik kimi götürmüşdülər (2 tərəfli müqavilə). Şəxs MMC (vasitəçi) ilə “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” (satıcı) və "xxxx" (alıcı) arasında bağlanmış № 25/2/2020 nömrəli, xx.xx.2020-ci il tarixli Alqı-Satqı Müqaviləsi. Bu müqavilənin şərtlərinə əsasən, satıcı alıcıya vasitəçi vasitəsilə təzə meyvə tərəvəz məhsullarını satmağı, alıcı isə həmin məhsulların haqqını vasitəçi vasitəsilə satıcıya, yaxud birbaşa olaraq satıcıya ödəməyi üzərilərinə öhdəlik kimi götürmüşdülər (3 tərəfli müqavilə). Qeyd olunmuş müqavilələrdən tam və açıq aydın başa düşülür ki, tərəflərin iradə ifadəsi ondan olmuşdur ki, "xxxx" (iki müqavilə üzrə alıcı qismində çıxış edir) təzə meyvə tərəvəz məhsullarını almaq, “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” (iki müqavilə üzrə satıcı qismində çıxış edir) təzə meyvə tərəvəz məhsullarını satmaq və Şəxs MMC isə təzə meyvə tərəvəz məhsulların alqı-satqısında vasitəçi qismində çıxış etmək niyyətində idi. Lakin, keçmiş rəhbərliyin texniki səhvi nəticəsində, tərəflərin iradə ifadəsinə zidd olmayan, lakin artıq iki əlavə müqavilə imzalanmışdır. Ödənişləri həyata keçirən banka (Bank Respublika Azneft filialı) keçmiş rəhbərliyin texniki səhvi nəticəsində yalnız Şəxs MMC (alıcı) ilə “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” (satıcı) arasında bağlanmış № 01/8/2020 nömrəli, xx.xx.2020-ci il tarixli ikitərəfli Alqı-Satqı Müqaviləsi təqdim olunmuşdur və məhz bu səbəbdən, pul vəsaitlərinin ölkəyə geri qayıtması barədə məlumatın bankda olmaması səbəbindən bu hal qanun pozuntusu kimi qiymətləndirilmişdir. Yəni, bankın Şəxs MMC tərəfindən xaricə köçürülən pulların əvəzinə malların ölkəyə gətirilməsini, yaxud pulların geri qayıtmasım izləmək imkanı yox idi. Üçtərəfli müqavilə əsasında “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” (satıcı) tərəfindən təzə meyvə tərəvəz məhsulların "xxxx" şirkətinə göndərilməsi barədə X1 əlavə olunur. 2021-ci ilin dekabr ayında tərəflərindən Bank Respublikanın (texniki səhv nəticəsində təqdim olunmuş ikitərəfli müqavilə əsasında ödənişləri həyata keçirən bank) nümayəndələri ilə görüşlər keçirilmiş, müqavilənin düzgün olanı ilə əvəz edilməsi barədə təkliflər edilmiş və şifahi danışıqlar aparılmış, lakin, təəssüflər olsun ki, bu təklif bank tərəfindən qəbul edilməmişdir. Bank Respublikaya ünvanladıqları sorğunun cavabı, 30 noyabr 2022-ci il tarixli, № 2374 saylı məktubda verilmişdir. Qeyd olunmuş məktubda Bank Respublika tərəfindən (müqavilə üzrə həyata keçirilmiş bütün ödənişlərin cəminə aiddir) etiraf edilir və təsdiq olunur ki, həqiqətən Şəxs MMC tərəfindən düzgün olan üçtərəfli müqavilə (hansında ki, Şəxs MMC vasitəçi qismində çıxış edir), müvafiq YGB-lər Banka təqdim olunmuş, lakin Bank tərəfindən qəbul olunmamışdır. Bu hal bir daha onu sübut edir ki, Şəxs MMC tərəfindən təqsirsiz olmasını sübut etməsi üçün bütün addımlar atılmış, bütün zəruri sənədlər təqdim olunmuş, lakin qəbul olunmamışdır. Bununla da həmin sənədlərlə tam müəyyən edilir ki, baş vermiş hadisə üzrə hüquqi şəxsin əməlində qəsdən və ya ehtiyatsızlıq formasında təqsir mövcud deyildir. İnzibati xəta mövcud olmamışdır. Qeyd olunanları nəzərə alaraq Şəxs MMC barəsində İXM-nin 430.4-cü maddəsi ilə tərtib edilmiş inzibati xəta haqqında protokol əsasında başlanılmış inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam verilməsi barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı və barəsində inzibati iş üzrə icraat aparılan hüquqi şəxs Şəxs MMC məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq, məhkəmə iclasında nümayəndələrinin iştirakını təmin etməmiş və bunun səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişlər. Məhkəmə onların nümayəndələrinin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. İş materiallarında olan: - "xxxx" ASC tərəfindən Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankına göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli məlumatda Şəxs MMC tərəfindən idxal olunan mal və xidmətlər üzrə qabaqcadan ödəniş aparıldığı gündən 02 il müddətində mal və ya xidmətin idxalını təsdiq edən sənədin Banka təqdim edilməməsi göstərilmişdir. Həmin məlumatda Şəxs MMC-nin xx.xx.2020-ci il tarixdə 163400,00 ABŞ dolları göndərdiyi qeyd olunmuşdur; - xx.xx.2020-ci il tarixli ödəniş sənədinə əsasən Şəxs MMC tərəfindən Türkiyədə yerləşən “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ”nin hesabına xx.xx.2020-ci il tarixli, 01/8/2020 saylı müqavilə ilə bağlı, xx.xx.2020-ci il tarixli, 278 saylı invoys üzrə xx.xx.2020-ci il tarixdə 163400,00 ABŞ dolları məbləğində pul göndərilmişdir; - xx.xx.2020-ci il tarixli, 01/8/2020 saylı müqavilədən görünür ki, Şəxs MMC ilə Türkiyədə fəaliyyət göstərən “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” arasında təzə meyvə və tərəvəzlərin alqı-satqısına dair müqavilə bağlanılmışdır; - xx.xx.2020-ci il tarixli, 25/2/2020 saylı müqavilədən görünür ki, Şəxs MMC ilə Rusiyada fəaliyyət göstərən "xxxx" şirkəti arasında meyvə və tərəvəzlərin satışı və çatdırılmasına dair müqavilə bağlanılmışdır; - xx.xx.2020-ci il tarixli, 25/2/2020 saylı müqavilədən görünür ki, Şəxs MMC, “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” və "xxxx" şirkəti arasında üçtərəfli alqı-satqı müqaviləsi bağlanılmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” satıcı, "xxxx" şirkəti alıcı, Şəxs MMC isə vəsitəçi qismində çıxış edir. Müqavilənin predmeti – meyvə və tərəvəzlərin beynəlxalq alqısatqısıdır. Vasitəçi satıcıdan məhsulların alışını alıcının tapşırığı əsasında həyata keçirir. Alıcı satıcıya ödənişi vasitəçi vasitəsilə və ya birbaşa həyata keçirir. Məhsul Rusiya Federasiyasının ərazisinə çatdırılır. - Şəxs MMC-nin "xxxx" ASC-dən olan hesabındakı çıxarışa görə "xxxx" şirkəti tərəfindən MMC-yə xx.xx.2020-ci il tarixdə 163700,00 ABŞ dolları pul göndərilir və həmin tarixdə 163400,00 ABŞ dolları xx.xx.2020-ci il tarixli, 01/8/2020 saylı müqavilə ilə bağlı, xx.xx.2020-ci il tarixli, 278 saylı invoys üzrə “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ”nə köçürülür; - Rusiya Federasiyasının gömrük orqanı tərəfindən tərtib edilmiş mallara dair bəyannaməyə əsasən “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” tərəfindən "xxxx" şirkətinə xx.xx.2020-ci il tarixli, 25/2/2020 saylı müqavilə üzrə 163400,00 ABŞ dolları dəyərində göndərilmiş məhsul idxal olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsinə avans yolu ilə ödənilmiş valyuta vəsaitinin müqabilində müəyyən edilmiş müddətlərdə müvafiq mallar idxal edilmədikdə, işlər görülmədikdə və ya xidmətlər göstərilmədikdə ödənilmiş valyuta vəsaitinin xaricdən geri qaytarılmamasına görə məsuliyyət nəzərdə tutur. Azərbaycan Respublikası Mərkəzi X2 xx.xx.2016-cı il tarixli, 45/1 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının rezident və qeyrirezidentlərinin xarici valyuta əməliyyatlarının aparılması Qaydaları”nın 4.3.1.3-cü bəndinə görə qabaqcadan ödəniş aparıldıqda banka ödənişin təyinatını, şərtlərini və məbləğini əks etdirən sənəd təqdim edilir. Qabaqcadan ödəniş müqabilində malların ölkəyə idxalını (xidmətlərin göstərilməsini) təsdiq edən gömrük bəyannaməsi (xidmətlərin göstərilməsini təsdiq edən sənəd) banka təqdim olunmalıdır və ya xeyrinə qabaqcadan ödənişin edildiyi şəxs və ya üçüncü şəxs tərəfindən qabaqcadan ödənilmiş məbləğ geri qaytarılmalıdır. Müvafiq sənədlər ödənişin aparıldığı gündən ən geci 2 (iki) il müddətində banka təqdim edilmədikdə və ya qabaqcadan ödənilmiş məbləğ geri qaytarılmadıqda və bu zaman idxal edilməyən malların (göstərilməyən xidmətlərin) və ya geri qaytarılmayan məbləğin qalıq dəyəri 10.000 (on min) ABŞ dolları ekvivalenti məbləğindən çox olduqda, bank tərəfindən qabaqcadan ödəniş əməliyyatına dair bütün sənədlər 5 (beş) iş günü ərzində Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankına təqdim edilir. Beləliklə, məhkəmədə müəyyən olunur ki, Şəxs MMC ilə Türkiyədə fəaliyyət göstərən “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” və Rusiyada fəaliyyət göstərən "xxxx" arasında xx.xx.2020-ci il tarixdə 25/2/2020 saylı üçtərəfli alqı-satqısı müqaviləsi bağlanılmış, eyni zamanda Şəxs MMC ilə “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” arasında təzə meyvə və tərəvəzlərin alqı-satqısına dair xx.xx.2020-ci il tarixli, 01/8/2020 saylı və "xxxx" şirkəti arasında meyvə və tərəvəzlərin satışı və çatdırılmasına dair xx.xx.2020-ci il tarixli, 25/2/2020 saylı müqavilələr bağlanılmışdır. Üçtərəfli müqaviləyə əsasən “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” satıcı, "xxxx" şirkəti alıcı, Şəxs MMC isə vəsitəçi qismində çıxış edir. Müqavilənin predmetini meyvə və tərəvəzlərin beynəlxalq alqısatqısı təşkil edir, vasitəçi satıcıdan məhsulların alışını alıcının tapşırığı əsasında həyata keçirir, alıcı da satıcıya ödənişi vasitəçi vasitəsilə və ya birbaşa həyata keçirir, məhsul isə Rusiya Federasiyasının ərazisinə çatdırılmalıdır. Bununla əlaqədar "xxxx" şirkəti tərəfindən "xxxx"MMC-nin "xxxx" ASC-də olan hesabına xx.xx.2020-ci il tarixdə 163700,00 ABŞ dolları pul göndərilmiş, MMC də həmin tarixdə 163400,00 ABŞ dolları məbləğində vəsaiti xx.xx.2020-ci il tarixli, 01/8/2020 saylı müqavilə ilə bağlı, xx.xx.2020ci il tarixli, 278 saylı invoys üzrə “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ”nə köçürür. Daha sonra xx.xx.2020-ci il tarixli, 25/2/2020 saylı müqaviləyə uyğun olaraq “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ” 163400,00 ABŞ dolları dəyərində məhsulu "xxxx" şirkətinə göndərir və onlar da Rusiya Federasiyasına idxal olunur. Göründüyü kimi, "xxxx" ASC tərəfindən xx.xx.2020-ci il tarixdə Şəxs MMC-nin sifarişi əsasında icra edilmiş ödəniş avans ödənişi deyil, vasitəçilik xidməti ilə bağlı olmuşdur. Belə ki, MMC-nin hesabına Rusiyada fəaliyyət göstərən "xxxx" şirkətindən qabaqcadan göndərilən 163700,00 ABŞ dolları məbləğində pul daxil olmuş və Şəxs MMC də məhz bu vəsaitdən 163400,00 ABŞ dollarını Türkiyədə fəaliyyət göstərən “LEA GEMİCİLİK VE TASİMACİLİK LİMİTED SİRKETİ”nin hesabına köçürmüş, nəticədə də sonuncu şirkət sifariş verilmiş məhsulları alıcı olan "xxxx" şirkətinə göndərmişdir. İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 3-cü maddəsinə əsasən yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın törədilməsində təqsirli hesab edilən və inzibati xəta tərkibinin bütün digər əlamətlərini daşıyan əməli (hərəkət və ya hərəkətsizliyi) törətmiş şəxs inzibati məsuliyyətə cəlb olunur. Həmin Məcəllənin 12.1-ci maddəsinə görə bu Məcəllə ilə qorunan ictimai münasibətlərə qəsd edən, hüquqazidd olan, təqsirli sayılan (qəsdən və ya ehtiyatsızlıqdan törədilən) və inzibati məsuliyyətə səbəb olan əməl (hərəkət və ya hərəkətsizlik) inzibati xəta hesab olunur. Bu Məcəllənin 53.1.1-ci maddəsinin tələbinə görə inzibati xəta hadisəsi olmadıqda inzibati xətalar haqqında işlər üzrə icraat başlanıla bilməz, başlanmış icraata isə xitam verilir. Qeyd edilən Məcəllənin 105.1-ci maddəsinə görə bu Məcəllənin 53-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş hallardan hər hansı biri olduqda, icraatında inzibati xəta haqqında iş olan hakim və ya səlahiyyətli orqan (vəzifəli şəxs) inzibati xəta haqqında işin icraatına xitam verilməsi haqqında qərar qəbul edir. Beləliklə, məhkəmə göstərilənləri nəzərdən keçirərək hesab edir ki, hazırkı iş üzrə inzibati xəta hadisəsi olmadığından Şəxs MMC barəsində başlanılmış iş üzrə icraata xitam verilməlidir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 40-cı, 43-cü, 48-50-ci, 114-115-ci və 128-130-cu maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə QƏRARAALDİ: Şəxs MMC barəsində İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsi ilə başlanılmış inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam verilsin. Qərarın surəti rəsmi qaydada verildiyi vaxtdan 10 (on) gün müddətində işə baxan Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə və ya bilavasitə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti və ya protesti verilə bilər. Sədrlik edən Solmaz Mustafayeva