Qazax Rayon Məhkəməsi Qərar — İş №3(023)-253/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Qazax rayon İş № 3(023)-253/2024 19.07.2024 QAZAX RAYON MƏHKƏMƏSİ Məhkəmənin hakimi Mansırov Elçin Faxrəddin oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclas katibi Cəbiyeva Vəfa Şubet qızının katibliyi, Barəsində inzibati icraat aparılan şəxs Şəxs MMC-nin nümayəndəsi X4 iştirakı ilə Qazax rayonu Daş Salahlı kəndində yerləşən Şəxs MMC-nin (VÖEN **********) barəsində Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə olan inzibati xəta haqqında materiala açıq məhkəmə iclasında baxaraq məhkəmə, müəyyən etdi: Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi Tovuz Gömrük İdarəsi tərəfindən tərtib edilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli, 00200-03642/24 saylı inzibati xəta haqqında protokoldan görünür ki, Qazax rayonu Daş Salahlı kəndində qeydiyyatda olan Şəxs MMC (VÖEN **********) tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixində, **********000, xx.xx.2023-cü il tarixində **********733, xx.xx.2023-cü il tarixində **********381, xx.xx.2023-cü il tarixində **********286, xx.xx.2023-cü il tarixində **********889, xx.xx.2023-cü il tarixində **********588, xx.xx.2023-cü il tarixində **********589, xx.xx.2023-cü il tarixində **********096 saylı gömrük bəyannamələri üzrə Rusiya Federasiyasında qeydiyyatda olan “NLMK” PSC, “Stooylenskiy X1” SC firmasına göndərilmiş “bentonit gili” yükünün müqabilində ödənilməli olan 396 ABŞ dolları məbləğində valyuta vəsaitin təyin olunmuş müddət ərzində müvəkkil bank hesabına köçürülməsini təmin edilməmiş və bununlada qeyd olunan hüquqi şəxs tərəfindən qanunvericiliyin tələbləri pozulmuşdur. Buna görə də, Şəxs MMC-nin barəsində Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilmiş və baxılması üçün Qazax Rayon Məhkəməsinə göndərilmişdir. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə rəsmi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi Tovuz Gömrük İdarəsinin nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməsi barədə məhkəməyə məlumat verməmişdir. Məhkəmə işə səlahiyyətli orqanın nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə iclasında dindirilmiş barəsində inzibati icraat aparılan şəxs Şəxs MMCnin nümayəndəsi X2 vəsatətlə məhkəməyə müraciət etmiş və izahat verərək bildirmişdir ki, 2006-cı ildə təsis edilmiş "xxxx" MMC Qazax rayonu, Daş Salahlı kəndində yerləşən yataqdan bentonit gilinin hasilatı, emalı və gilə əsaslı müxtəlif sənaye təyinatlı məhsulların istehsalı ilə məşğuldur. Orta aylıq istehsal həcmi 10 min ton olmaqla, məshulların 99%-i Rusiya, Belarus, Avropa və Asiya ölkələrində yerləşən alıcı şirkətlərə konsiqnasiya yolu ilə ixrac edilir. 2023-cü ilin iyun ayında Müəssisə Rusiyada yerləşən alıcı şirkətə (yük alana) ayrı-ayrı tarixlərdə fərqli ixrac bəyannamələri üzrə 8 partiya malı konsiqnasiya yolu ilə ixrac etmişdir. Müəssisə 8 bəyannamə üzrə ümumilikdə 172 202,00 ABŞ dolları dəyərində mal ixrac etmişdir. Alıcı şirkət müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq invoysda (bəyannamə) göstərilən məbləğləri ödənişə verərək öz öhdəliklərini yerinə yetirmişlər. Köçürmələr icra olunarkən müxbir (vasitəçi) banklar tərəfindən komissiya tutulmuş, bu səbəbdən də müvəkkil bankdakı hesaba ümumilikdə 171 806,00 ABŞ dolları vəsait daxil olmuşdur. Beləliklə, 8 ədəd bəyannamə üzrə 396 ABŞ dolları (ümümi məbləğin 0,23%) məbləğində kəsir (fərq) yaranmışdır. 8 ədəd gömrük bəyannamələri üzrə yaranmış 396 ABŞ dolları məbləğində kəsir (fərq) müxbir (vasitəçi) bankların köçürülən ödənişdən xidmət haqqı tutduqlarına görə əmələ gəlmişdir ki, bu hal beynəlxalq hesablaşmalarda təşəkkül tapmış bir praktikadır (adət), müqavilə tərəflərindən, yəni alıcı və satıcıdan asılı deyildir. Alıcı təşkilat malın dəyərini tam ödəyib, ixracatçı "xxxx" MMC isə həmin məbləğdə xarici valyutanı bank hesabına mədaxil olmasını təmin edib. Odur ki, Dövlət Gömrük Komitəsi Tovuz Gömrük İdarəsi tərəfindən "xxxx" MMC-nin barəsində tərtib edilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli, 00200-00452/24 saylı inzibati xəta haqqında protokol əsassızdır. Qeyd edilən inzibati xəta hadisəsinin törədilməsində "xxxx" MMC-nin heç bir təqsiri yoxdur. Ona görə də, "xxxx" MMC-nin barəsində Azərbaycan Respublikası İXM-nin 483-cü maddəsi ilə olan inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam verilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə barəsində inzibati icraat aparılan şəxs Şəxs MMC-nin nümayəndəsinin izahatını dinləyib, iş materiallarını araşdırıb, barəsində inzibati icraat aparılan şəxs Şəxs MMC-nin vəsatətini işdə olan sənədlərlə əlaqəli surətdə tədqiq edib, iş üzrə mövcud sübutlara məcmu halında hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, Şəxs MMC-nin barəsində Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə olan inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata əməldə inzibati xəta tərkibi olmadığı əsası ilə xitam verilməlidir. Belə ki, Tovuz Gömrük İdarəsinə ünvanlanmış xx.xx.2024-cü il tarixli raportdan görünür ki, Qazax rayonu Daş Salahlı kəndində qeydiyyatda olan Şəxs MMC (VÖEN **********) tərəfindən tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixində, **********000, xx.xx.2023-cü il tarixində **********733, xx.xx.2023-cü il tarixində **********381, xx.xx.2023-cü il tarixində **********286, xx.xx.2023-cü il tarixində **********889, xx.xx.2023-cü il tarixində **********588, xx.xx.2023-cü il tarixində **********589, xx.xx.2023-cü il tarixində **********096 , saylı gömrük bəyannaməsi üzrə Rusiya Federasiyasında qeydiyyatda olan “NLMK” PSC, “Stooylenskiy X1” SC firmasına göndərilmiş “bentonit gili” yükünün müqabilində ödənilməli olan 396 ABŞ dolları məbləğində valyuta vəsaitinin təyin olunmuş müddət ərzində müvəkkil bank hesabına köçürülməsini təmin etməmişdir. Bununla əlaqədar Şəxs MMC-nin bəyannamə üzrə göstərilmiş hüquqi ünvanına xx.xx.2023-cü il tarixli 3-33-2000/2-002555/2023 saylı məktub göndərilmiş, lakin bu günə qədər yuxarıda adı qeyd olunan firma ixrac etdiyi yükə görə ödənilməli olan məbləğin müvəkkil banka olan hesablarına köçürülüb köçürülməməsi barədə Tovuz Gömrük İdarəsinə heç bir sənəd təqdim etməmişdir. Bununla bağlı məhkəmə qeyd edir ki, barəsində inzibati icraat aparılan şəxsin məhkəməyə təqdim etdiyi vəsatətdə göstərilən ödəniş cədvəli ilə müəyyən olunur ki, 2023cü ilin iyun ayında Şəxs MMC Rusiyada yerləşən alıcı şirkətə (yük alana) ayrı-ayrı tarixlərdə fərqli ixrac bəyannamələri üzrə 8 partiya malı konsiqnasiya yolu ilə ixrac etmişdir. Şəxs MMC 8 bəyannamə üzrə ümumilikdə 172 202,00 ABŞ dolları dəyərində mal ixrac etmişdir. Alıcı şirkət müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq invoysda (bəyannamə) göstərilən məbləğləri ödənişə verərək öz öhdəliklərini yerinə yetirmişlər. Köçürmələr icra olunarkən müxbir (vasitəçi) banklar tərəfindən komissiya tutulmuş, bu səbəbdən də müvəkkil bankdakı hesaba ümumilikdə 171 806,00 ABŞ dolları vəsait daxil olmuşdur. Beləliklə, 8 ədəd bəyannamə üzrə 396 ABŞ dolları (ümümi məbləğin 0,23%) məbləğində kəsir (fərq) yaranmışdır. Göründüyü kimi, inzibati xəta haqqında protokolda göstərilən 8 ədəd gömrük bəyannamələri üzrə yaranmış 396 ABŞ dolları məbləğində kəsir (fərq) müxbir (vasitəçi) bankların köçürülən ödənişdən xidmət haqqı tutduqlarına görə əmələ gəlmişdir ki, bu hal beynəlxalq hesablaşmalarda təşəkkül tapmış bir praktikadır. Müqavilə tərəflərindən, yəni alıcı və satıcıdan asılı deyildir. Alıcı təşkilat malın dəyərini tam ödəyib, ixracatçı "xxxx" MMC isə həmin məbləğdə xarici valyutanı bank hesabına mədaxil olmasını təmin etmişdir. “Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2021-ci il tarixli Qərarında qeyd olunmuşdur ki, məhkəmələr səlahiyyətli orqan tərəfindən barəsində protokol tərtib edilən şəxsin İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş xətanın törədilməsində təqsirini müəyyən etməlidir. Bəzi hallarda hüquqi və fiziki şəxslərin ixrac etdikləri malların (işlərin, xidmətlərin) müqabilində vəsaitlərin müvəkkil bankda olan hesablara köçürülməsi şəxsin iradəsindən asılı olmayan səbəblərdən (məsələn qarşı tərəfin öhdəliyi icra etməməsi və s.) baş tutmaya və ya qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətdən daha çox zaman tələb edə bilər. Buna görə məhkəmə işin bu hallarını şəxsin təqsirini istisna edən əsas kimi qiymətləndirməlidir. Məhkəmələr tərəfindən İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş məsuliyyət tədbirinin tətbiq edilməsi üçün səlahiyyətli orqanın tərtib etdiyi protokol əsasında inzibati xətanı törədən şəxsin təqsiri İnzibati Xətalar Məcəlləsinin tələblərinə uyğun müəyyən edilməlidir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 3-cü maddəsində göstərilmişdir ki, Yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın törədilməsində təqsirli hesab edilən və inzibati xəta tərkibinin bütün digər əlamətlərini daşıyan əməli (hərəkət və ya hərəkətsizliyi) törətmiş şəxs inzibati məsuliyyətə cəlb olunur. Azərbaycan Respublikasının inzibati xətalar qanunvericiliyinin prinsiplərindən bəhs edən Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 4-cü maddəsində göstərilmişdir ki, Bu Məcəllə insan və vətəndaş hüquqlarına və azadlıqlarına hörmət edilməsi, qanunçuluq, qanun qarşısında bərabərlik, təqsirsizlik prezumpsiyası, ədalətlilik və inzibati xətaların qarşısının alınması prinsiplərinə əsaslanır. İnzibati xəta anlayışından bəhs edən Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 12-ci maddəsində göstərilmişdir ki, Bu Məcəllə ilə qorunan ictimai münasibətlərə qəsd edən, hüquqazidd olan, təqsirli sayılan (qəsdən və ya ehtiyatsızlıqdan törədilən) və inzibati məsuliyyətə səbəb olan əməl (hərəkət və ya hərəkətsizlik) inzibati xəta hesab olunur. Bu Məcəllənin Xüsusi hissəsində nəzərdə tutulan əməllərə görə inzibati məsuliyyət o halda yaranır ki, bu əməllər cinayət məsuliyyətinə səbəb olmasın. Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsində Xarici iqtisadi fəaliyyətin həyata keçirilməsi nəticəsində əldə edilmiş və Azərbaycan Respublikasının müvəkkil olunmuş banklarının hesablarına məcburi qaydada köçürülməli olan az miqdarda xarici valyuta vəsaitlərinin xaricdən qaytarılmamasına görə inzibati məsuliyyət nəzərdə tutulmuşdur. Lakin hazırki işin məkəmə tərəfindən tam və obyektiv araşdırılmış halları ilə müəyyən edilmişdir ki, 2023-cü ilin iyun ayında "xxxx" MMC Rusiyada yerləşən alıcı şirkətə (yük alana) ayrı-ayrı tarixlərdə fərqli ixrac bəyannamələri üzrə 8 partiya malı konsiqnasiya yolu ilə ixrac etmiş, 8 bəyannamə üzrə ümumilikdə 172 202,00 ABŞ dolları dəyərində mal ixrac etmişdir. Alıcı şirkət müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq invoysda (bəyannamə) göstərilən məbləğləri ödənişə verərək öz öhdəliklərini yerinə yetirmişlər. Köçürmələr icra olunarkən müxbir (vasitəçi) banklar tərəfindən əlavə komissiya tutulmuş, bu səbəbdən də müvəkkil bankdakı hesaba ümumilikdə 171 806,00 ABŞ dolları vəsait daxil olmuşdur. Beləliklə, 8 ədəd bəyannamə üzrə 396 ABŞ dolları (ümümi məbləğin 0,23%) məbləğində kəsir (fərq) yaranmışdır. Göründüyü kimi, inzibati xəta haqqında protokolda göstərilən 8 ədəd gömrük bəyannamələri üzrə yaranmış 396 ABŞ dolları məbləğində kəsir (fərq) müxbir (vasitəçi) bankların köçürülən ödənişdən əlavə xidmət haqqı tutduqlarına görə əmələ gəlmişdir ki, bu hal beynəlxalq hesablaşmalarda təşəkkül tapmış bir praktikadır. Müqavilə tərəflərindən, yəni alıcı və satıcıdan asılı deyildir. Alıcı təşkilat malın dəyərini tam ödəyib, ixracatçı "xxxx" MMC isə həmin məbləğdə xarici valyutanı bank hesabına mədaxil olmasını təmin etmişdir. Lakin səlahiyyətli orqan, yəni Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi Tovuz Gömrük İdarəsi tərəfindən inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilərkən yuxarıda göstərilən hallar nəzərə alınmamışdır. Təqsirsizlik prezumpsiyası prinsipindən bəhs edən İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 8-ci maddəsində qeyd olunmuşdur ki, Barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan şəxsin təqsiri bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada sübuta yetmədikdə və bu, inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata baxmış hakimin, səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) qüvvəyə minmiş qərarı ilə müəyyən edilmədikdə o, təqsirsiz hesab edilir. İnzibati məsuliyyətə cəlb olunmuş şəxs öz təqsirsizliyini sübut etməyə borclu deyildir. İnzibati məsuliyyətə cəlb olunan şəxsin təqsirli olması barəsində şübhələr onun xeyrinə həll edilir. Məhkəmə hesab edir ki, mövcud halda Şəxs MMC barəsində İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi üzrə inzibati icraat başlanıla bilməz. Çünki həmin maddənin tələbləri Şəxs MMC tərəfindən pozulmamışdır. İnzibati xətalar haqqında işlərə baxan hakim, səlahiyyətli orqan (vəzifəli şəxs) işin bütün hallarının məcmusunun hərtərəfli, tam və obyektik surətdə baxılmasına əsaslanan öz daxili inamı ilə sübutları qiymətləndirir. Heç bir sübutun qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. (İXM-nin 84.1 və 84.2-ci maddələri) Beləliklə məhkəmə hesab edir ki, yuxarıda göstərilənlərə əsasən Şəxs MMC barəsində Azərbaycan Respublikası İXM-nin 483-cü maddəsi ilə başlanılmış inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata inzibtati xəta tərkibi olmaması əsası ilə xitam verilməlidir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 53.1.2-ci maddəsinə əsasən inzibati xəta tərkibi olmadıqda inzibati xətalar haqqında işlər üzrə icraat başlanıla bilməz, başlanmış icraata isə xitam verilir. Həmin Məcəllənin 105.1-ci maddəsinə əsasən Bu Məcəllənin 53-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş hallardan hər hansı biri olduqda, icraatında inzibati xəta haqqında iş olan hakim və ya səlahiyyətli orqan (vəzifəli şəxs) inzibati xəta haqqında işin icraatına xitam verilməsi haqqında qərar qəbul edir. Həmin Məcəllənin 114.2 və 114.2.1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllənin 53-cü maddəsində nəzərdə tutulan hallardan biri mövcud olduqda inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam verilməsi haqqında qərar çıxarılır. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 53, 105, 112, 114-115, 117, 128-130-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: Şəxs MMC-nin (VÖEN **********) barəsində Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə olan inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata inzibati xəta tərkibi olmaması əsası ilə xitam verilsin. Qərarın surəti təqdim edildiyi və ya alındığı gündən 10 gün müddətində Qazax Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə və ya birbaşa Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Elçin Mansırov