Qəbələ Rayon Məhkəməsi Qərar — İş №3(025)-596/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Qəbələ şəhəri İş № 3(025)-596/2023 01.11.2023 QƏBƏLƏ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim İsayev Elman Bəhruz oğlunun sədrliyi, məhkəmə iclasının katibi Rəhimli Arzu İsmət oğlunun katibliyi, inzibati protokolu tərtib edən şəxs Qəbələ Rayon Polis Şöbəsinin İTBnin sahə rəisi polis kapitanı X3, Zərərçəkmiş şəxs, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan şəxs Şəxs və müdafiəçisi Vəkil iştirakları ilə, xx.xx.1981-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olmuş, Qəbələ rayonu, Çuxur Qəbələ kəndində qeydiyyatda olan və yaşayan Şəxs barəsində Azərbacan Respublikası DİN Qəbələ Rayon Polis Şöbəsi tərəfindən daxil olmuş inzibati xəta haqqında materiala məhkəmənin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İnzibati xəta haqqında protokoldan görünür ki, Şəxs Azərbaycan Respublikası İXM-nin 157-ci maddəsi ilə məhkəməyə verilmişdir ona görə ki, o, 25 sentyabr 2023-cü il tarixdə Qəbələ rayonu, Yeni Dızaxlı kəndində qudası Zərərçəkmiş şəxs döyərək, qəsdən fiziki ağrı yetirmişdir. İnzibati xəta haqqında işin materiallarından görünür ki, Şəxs Azərbaycan Respublikası İXM-nin 157-ci maddəsi ilə təqsirli bilinib inzibati məsuliyyətə cəlb olunmasına səbəb Qəbələ RPŞ-nin TB-nin təhqiqatçısı, polis baş leytenantı X4 18 oktyabr 2023-cü il tarixli “Cinayət işinin başlanmasının rədd edilməsi haqqında” qərarı olmuşdur. Belə ki, Qəbələ Rayon Polis Şöbəsinin İTB-nin sahə rəisi polis kapitanı X5 həmin qərarı rəhbər tutaraq, Şəxs barəsində 01 noyabr 2023-cü il tarixli MN ******* nömrəli inzibati xəta haqqında protokol tərtib etmişdir. Qərara görə, xx.xx.2023-cü il tarixdə aralarında yaranmış mübahisə zamanı Nəbiyeva X1 Rəqibə Calal qızını döyərək, qəsdən fiziki ağrı yetirmişdir. Belə olan halda Şəxs əməlində cinayət tərkibi olmadığına görə toplanmış material üzrə cinayət işinin başlanması rədd edilmiş, lakin Zərərçəkmiş şəxs döyərək, qəsdən fiziki ağrı yetirdiyinə görə onun əməlində Azərbaycan Respublikası İXM-nin 157-ci maddəsinin tərkibi olduğundan onun barəsində inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilməsi üçün Qəbələ RPŞ-nin İTB-yə verilmişdir. Məhkəmə iclasında inzibati protokolu tərtib edən şəxs Qəbələ Rayon Polis Şöbəsinin İTB-nin sahə rəisi polis kapitanı X5 izahatında bildirdi ki, Qəbələ RPŞ-nin TB-nin təhqiqatçısı, polis baş leytenantı X4 18 oktyabr 2023-cü il tarixli «Cinayət işinin başlanmasının rədd edilməsi və materialın aidiyyəti üzrə göndərilməsi haqqında» qərarı ilə cinayət işinin başlanması rədd edilmişdir. Həmin qərar əsasında isə, o, Şəxs barəsində Azərbaycan Respublikası İXM-nin 157-ci maddəsi ilə 01 noyabr 2023-cü il tarixli MN ******* nömrəli inzibati xəta haqqında protokol tərtib etmişdir. Məhkəmə iclasında Şəxs Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 157-ci maddəsi ilə özünü təqsirli bilməyərək izahatında göstərmişdir ki, X2 onun qızının həyat yoldaşıdır. Həmin şəxslə qızı 6 ildir ki, evlidir. Evlilikdən 2 azyaşlı övladları var. Qızının əri ilə aralarında olan mübahisələri ilə bağlı 2023-cü ilin iyun ayından qızı Məsumə Səfərçinova və kiçik nəvəsi Səfərçinova Mələk ilə birlikdə Qəbələ rayonunda kirayə evdə qalır. xx.xx.2023-cü il tarixdə axşam saat 19:37 radəiərində qızı işdən çıxıb onunla birlikdə iş yerinin qarşısında dayanmış, qızı öz övladını görməyə Dızaxlı kəndinə getmək istəmişdir. Qızı mobil telefon ilə 40-40-a zəng etmiş və taksi sifariş vermişdir. Bir neçə dəqiqədən sonra markasını və nömrəsini bilmədiyi qara rəngli taksi gəlmişdir. Özü və qızı həmin nəqliyyat vasitəsinə əyləşmişdirlər. Qəbələ rayon Dızaxlı kəndinə nəqliyyat vasitəsi qızının ərinin yaşadığı evin yanında dayanmışdır. Özü və qızı Məsumə qapını döymüş, qudası Zərərçəkmiş şəxs qapını açaraq, onunla görüşmüşdir. Zərərçəkmiş şəxs “nəvəm Zəhranı görməyə gəlmişik”, demiş, qudası Zərərçəkmiş şəxs isə ona “yaxşı etmisən” demişdir. Daha sonra nəvəsi Zəhra qızının yanına gəlmiş və qızı nəvəsi Zəhranı götürüb, qudasına “uşağı aparıram” demişdir. Zərərçəkmiş şəxs isə “olmaz uşaq müalicə alır” demişdir. Qızı Məsumə uşağını götürüb 1-2 metr irəli, maşının yanına gedərək, nəqliyyat vasitəsinə əyləşib oturmaq istəyərkən, qudası ona icazə verməmiş, buna baxmayaraq digər tərəfdən özü də gəlib və maşına əyləşmişdir. Nəqliyyat vasitəsinə əyləşib çıxıb gedərkən, Zərərçəkmiş şəxs nəqliyyat vasitəsinin sürücüsünə də “sən kimsən ki, bura gəlmisən” demişdir. Daha sonra çıxıb getmişdirlər. Zərərçəkmiş şəxs nə o nədəki qızı heç bir xəsarət yetirməmişdir. Məhkəmə iclasında Zərərçəkmiş şəxs izahatında göstərmişdir ki, Şəxs onun gəlini, Şəxs isə onun qudasıdır. Gəlini ilə oğlu X2 arasında bir neçə dəfə mübahisələr olduğu üçün gəlini böyük övladını da götürüb anasının yanına Qəbələ rayonuna getmişdir. xx.xx.2023-cü il tarixdə saat 20 radələrində yaşadığı evdə olarkən evin qapısının döyüldüyünü eşidib, qapını açdıqda qudası Şəxs və gəlini Məsumə Səfərçinovanı görmüşdir. Qudası ona “Nuralı dayı evdədir?” deyə sual vermiş, qudasına Nuralının evdə olmadığını bildirmişdir. Nəvəsi anasını görüb onun yanına getmişdir. Qudası ilə söhbət edərkən Məsumə Səfərçinova azyaşlı övladı Zəhranı götürüb getmək istədikdə, ona “babası gəlsin sonra uşağı apararsan” demişdir. Uşaq ağlamağa başlamış, Məsumə Səfərçinova da uşağını götürüb özləri ilə birlikdə taksiyə əyləşdirmişdir. Gəlininin əlindən nəvəsi Zəhranı götürmək istəmiş, lakin, gəlini icazə verməmişdir. Bu zaman gəlini onun sol çiyin nahiyyəsindən bir neçə dəfə yumruqla vurmuş, həmin vaxtda qudası Şəxs da onun sol əl nahiyyəsini sıxıb uşağı əlindən götürmək istəmişdir. Daha sonra onlar hər ikisi onu itələyərək yerə yıxmışlar, onun çiyni daşa dəəyib əzilmişdir. Şəxs taksi sürücüsünə “maşını sür” demiş, maşını sürüb getmişlər. Ağlayıb qışqırmış, yaşadığı evə getmiş, bu barədə baldızına, daha sonra oğlu Təbriz Səfərçinova məlumat vermişdir. Mübahisə vaxtı hadisə yerində kənar şəxslərdən heç kim olmamışdır. Məhkəmə iclasında müdafiəçi – Qəbələ rayon Vəkil Bürosunun vəkili Vəkil barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan Şəxsnun əməlində inzibati xəta tərkibi olmadığından işin icraatına xitam verilməsini xahiş etmişdir. İş materiallarına əlavə olunmuş MTE və PA Birliyinin Qəbələ rayon Şöbəsi tərəfindən verilmiş 02 oktyabr 2023-cü il tarixli 545 saylı ekspert rəyindən görünür ki, Zərərçəkmiş şəxs bədəni üzərində başın sol təpə nahiyyəsinin, sol çiyinin üst səthinin və sol budun bayır orta 1/3-nin qançırı kimi xəsarəti vardır. Qeyd olunan xəsarətlər küt alətin (əşyaların) təsirindən müayinə olunan yuxarıda göstərdiyi tarixdə yəni xx.xx.2023-cü il tarixdə törənə bilər. Həmin xəsarətlər sağlamlığa zərər vurmayan bədən xəsarətinə aiddir. Məhkəmə qeyd edir ki, Şəxs Azərbaycan Respublikası İXM-nin 157-ci maddəsi ilə inzibati məsuliyyətə cəlb olunmasına əsas verən hallar Zərərçəkmiş şəxs izahatı və sonuncunun bədəni üzərində sağlamlığa zərər vurmayan bədən xəsarətlərinin aşkar olunması, həmçinin hadisənin tam təfsir edə bilməyən şahidlərin izahatları olmuşdur. Zərərçəkmiş şəxs izahatı ilə bağlı məhkəmə qeyd edir ki, iş materiallarından da müəyyən olunduğu kimi hər iki ailə uzun müddətdir münaqişəli vəziyyətdədirlər, ona görə də Rəqabə Səfərçinovanın izahatının qərəzli olması inkar olunmur və həmin izahat Şəxs təqsirli olmasını sübut edən hal hesab oluna bilməz. Eyni zamanda məhkəmə qeyd edir ki, Zərərçəkmiş şəxs inzibati xətanın törədilmə mexanizmi ilə bağlı ilkin araşdırma dövründə, ekspertiza tədqiqatı zamanı onu müayinə edən ekspertə və məhkəmədə fərqli izahatlar vermişdir. Göründüyü kimi, Zərərçəkmiş şəxs döyülməsi və xəsarətlərin yetirilməsi mexanizmi baxımından üç müxtəlif izahat vermişdir. Bu isə onun qərəzsizliyini və verdiyi izahatların mötəbərliyini şübhə altına alır. Təkcə həmin izahatlarla Şəxs inzibati qaydada məsuliyyətə cəlb edilməsi yolverilməzdir. Bundan başqa, təhqiqat zamanı izahatları alınmış şahidlərdə, Zərərçəkmiş şəxs Şəxs tərəfindən döyülməsini heç kim görməmiş, digəri isə (taksi sürücüsü) tam təsdiq etməmişdir. Ekspert rəyinə gəldikdə, Zərərçəkmiş şəxs bədəni üzərində aşkar olunmuş xəsarətlərin ona məhz Şəxs tərəfindən yetirilməsini də birmənalı söyləmək mümkün deyildir. Həmin xəsarətləri qisas almaq məqsədilə onun özü tərəfindən də yetirilməsi mümkündür. Belə ki, yuxarıda da qeyd edildiyi kimi, Zərərçəkmiş şəxs üç fərqli zamanda hadisənin törədilmə mexanizmi ilə bağlı fərqli izahatlar vermişdir və bu ona vurulmuş xəsarətin Şəxs tərəfindən törədildiyini şübhə altına alır. Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 3-cü maddəsinin tələbinə görə, yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın törədilməsində təqsirli hesab edilən və inzibati xəta tərkibinin bütün digər əlamətlərini daşıyan əməli (hərəkət və ya hərəkətsizliyi) törətmiş şəxs inzibati məsuliyyətə cəlb olunur. Həmin Məcəllənin 4-cü maddəsinə görə, bu Məcəllə insan və vətəndaş hüquqlarına və azadlıqlarına hörmət edilməsi, qanunçuluq, qanun qarşısında bərabərlik, təqsirsizlik prezumpsiyası, ədalətlilik və inzibati xətaların qarşısının alınması prinsiplərinə əsaslanır. Yenə də həmin Məcəllənin 8-ci maddəsinin tələbinə görə barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparilan şəxsin təqsiri bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada sübuta yetmədikdə və bu, inzibati xəta Haqqında iş üzrə icraata baxmış hakimin, səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) qüvvəyə minmiş qərarı ilə müəyyən edilmədikdə o, təqsirsiz hesab edilir. İnzibati məsuliyyətə cəlb olunmuş şəxs öz təqsirsizliyini sübut etməyə borclu deyildir. İnzibati məsuliyyətə cəlb olunan şəxsin təqsirli olması barəsində şübhələr onun xeyrinə həll edilir. İXM-nin 12.1-ci maddəsinin tələbinə görə də bu Məcəllə ilə qorunan ictimai münasibətlərə qəsd edən, hüquqazidd olan, təqsirli sayılan (qəsdən və ya ehtiyatsızlıqdan törədilən) və inzibati məsuliyyətə səbəb olan əməl (hərəkət və ya hərəkətsizlik) inzibati xəta hesab olunur. Göründüyü kimi, inzibati məsuliyyətə cəlb olunmuş şəxs öz təqsirsizliyini sübut etməyə borclu deyildir və həmin şəxsin təqsirli olması barəsində şübhələr onun xeyrinə həll edilir. Bu isə o deməkdir ki, şəxsin barəsində inzibati icraat elə şəkildə aparılmalıdır ki, onun təqsirli olması kifayət edəcək dərəcədə toplanmış sübutlarla təsdiq olunsun. Lakin material üzrə inzibati araşdırma aparmış təhqiqatçı Toğrul Aslanlı tərəflərin, hadisəyə aidiyyəti olmayan şahidlərin izahatını və ekspert rəyini qərarda sadalamaqla, heç bir əsaslandırma olmadan Şəxs Zərərçəkmiş şəxs döyməsi qənaətinə gələrək, cinayət işinin başlanmasını rədd etməklə yanaşı, Şəxs İXM-nin 157-ci maddəsi ilə inzibati məsuliyyətə cəlb olunmalı olması barədə də qərar qəbul etmişdir. İnzibati xətalar sahəsində yaranan münasibətlər təbiətinə görə (tənbehləndirici) və preventiv (xəbərdaredici) xarakter daşıyır. İlk növbədə ona görə ki, səlahiyyətli orqan (vəzifəli şəxs) xəta törətmiş subyektə qarşı məsuliyyət tədbirlərini tətbiq edərkən inzibati xarakterii məcburetmə səlahiyyətlərinə malikdir. İnzibati xətalar qanunvericiliyi (inzibati-delikt hüququ) təbiətinə görə cinayət qanunvericiliyinə daha yaxındır. Bu hüquq sahələri müəyyən etdikləri qanun pozuntularının ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə görə fərqlənir. İnzibati-delikt normalarının cinayət qanunvericiliyi normalarından fərqi birincinin nisbətən yüngül ictimai təhlükəli əməlləri qadağan etməsi ilə əlaqədardır. İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi (bundan sonra - Avropa Məhkəməsi) inzibati xəta və ya intizam pozuntusu ilə bağlı tətbiq olunan müəyyən tənbeh növlərini onların ağırlıq dərəcəsirə görə cinayət məsuliyyəti ilə eyniləşdirir. Avropa Məhkəməsi Engel və digərləri Niderlanda qarşi iş üzrə 8 iyun 1976-cı il tarixli Qərarında hər hansı bir cəzanın cinayət cəzası sayıla bilməsinə dair üç ünsürlü yanaşma tələbini müəyyən etmişdir. Lutz Almaniyaya qarşı iş üzrə 25 avqust 1987-ci il tarixli Qərarda isə qeyd edilmişdir ki, məhkəmə cəzanın xarakteri (ağırlığı) və növünə görə onun cinayət məsuliyyətli olubolmamasını müəyyən edə bilər. Avropa Məhkəməsi bu qərarlarında cəzanın ağırlığına görə inzibati və ya cinayət məsuliyyəti olduğunu göstərərkən xəta ilə cinayətin oxşarlığını qeyd edir. Cinayət və ya inzibati xəta ilə əlaqədar təqibi həyata keçirən səlahiyyətli orqanlar müvafiq qaydada cinayət və ya inzibati xətalar haqqında işlər üzrə ittiham tərəfi hesab edilirlər («Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 332.1-ci maddəsinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair» Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun 05 mart 2015-ci il tarixli Qərarı). Göründüyü kimi, inzibati xətalar qanunvericiliyi cinayət qanunvericiliyinə daha yaxındır və bu hüquq şahaları müəyyən etdikləri qanun pozuntularının ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə görə fərqlənir. Avropa Məhkəməsi də özünün bir sıra qərarlarında bəzi inzibati xətaları sanksiyasının ağırlığına görə cinayət məsuliyyəti ilə eyniləşdirmişdir. Bu aspektdən yanaşdıqda müəyyən olunur ki, Azərbaycan Respublikası İXM-nin 157-ci maddəsinin sanksiyasında nəzərdə tutulmuş tənbeh növü bir sıra cinayət əməllərinə görə nəzərdə tutulmuş sanksiyalardan daha ağırdır. Konstitusiya Məhkəməsinin formalaşdırdığı hüquqi yanaşmaya görə, inzibati icraatda səlahiyyətli orqanlar (vəzifəli şəxslər), habelə prokuror ittiham tərəfi hesab olunur. Bu baxımdan, cinayət işlərində olduğu kimi, inzibati icraatda da şəxsin təqsirli olmasını sübut etmək yükü səlahiyyətli orqanlar (vəzifəli şəxslər) və prokurorun üzərinə düşür. Təqsirsizlik prezumpsiyasına uyğun olaraq, inzibati xəta törətməkdə təqsirləndirilən şəxs təqsirsiz olmasını sübut etməyə məcbur edilə bilməz. İnzibati xəta haqqında iş üzrə sübutlar və onların qiymətləndirilməsindən bəhs edən İXM-nin 12-ci fəslində yer almış normalara görə, inzibati xətanın olub-olmamasını, inzibati xəta törədən şəxsin təqsirini və işin düzgün həlli üçün əhəmiyyətli olan digər hallan müəyyən etmək üçün hakimin, səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) əsaslana bildiyi hər cür faktiki məlumatlar inzibati xətalar haqqında işlər üzrə sübutlar sayılır. Bu məlumatlar maddi sübutlarla, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan səxsin zərər cəkmiş səxsin. şahidlərin izahatları ilə, digər sənədlərlə, xüsusi texniki vasitələrin göstəriciləri ilə, ekspertin rəyi ilə, inzibati xəta haqqında protokolla, bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş digər protokollarla müəyyən edilir (76.1-ci maddə). İnzibati xətalar haqqında işlərə baxan hakim, səlahiyyətli orqan (vəzifəli şəxs) işin bütün hallarının məcmusunun hərtərəfli, tam və obyektiv surətdə baxılmasına əsaslanan öz daxili inamı ilə sübutları qiymətləndirir. Heç bir sübutun qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur (84-cü maddə). İnzibati xəta hadisəsinin olub-olmaması, şəxsin həmin xətanın törədilməsinə aidiyyətinin olub-olmaması və inzibati xəta törətməkdə şəxsin təqsiri kimi mühüm məsələlər inzibati icraatda sübut olunmalı olan istisnasız hallardır. Məhkəmə hesab edir ki, inzibati icraat aparan şəxs təkcə “cinayət işinin başlanması haqqında” qərardakılarla kifayətlənməməli, özü müstəqil araşdırma aparmalı və şəxsin əməlində inzibati xəta tərkibi olub-olmamasını aydınlaşdırmalıdır. Əks yanaşma inzibati araşdırmanın əhəmiyyətini heçə endirə bilər. Sadəcə olaraq şəxsin barəsində inzibati xəta haqqında protokol tərtib etmək kifayət etmir, ona istinad olunan əməl kifayət qədər əsaslandırılmış sübutlarla təsdiq olunmalıdır. Lakin hazırki is üzrə sübut qismində Zərərçəkmiş şəxs izahatı çıxış etmişdir ki, o, da qərəzlidir. Nə təhqiqatçı, nə də inzibati xəta haqqında protokol tərtib etmiş vəzifəli şəxs bununla bağlı ətraflı araşdırma aparmamış, göstərilən halı aradan qaldırmamışdır. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə Şəxs təqsirliliyi sübuta yetirilməməsi qənaətinə gəlib, işin icraatına xitam verilməsini əsaslı sayır. Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 53.2-ci maddəsinin tələbinə görə, hər hansı şəxs barəsində başlanılmış inzibati xətalar haqqında işlər üzrə icraata, həmçinin onun inzibati xəta törədilməsinə aidiyyəti olmadıqda və ya təqsirliliyi sübuta yetirilmədikdə, o cümlədən təqsirliliyin sübuta yetirilməsində qanuna zidd olaraq əldə edilmiş sübutlardan istifadə edildikdə xitam verilir. Qeyd edilən Məcəllənin 105.1-ci maddəsinə görə bu Məcəllənin 53-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş hallardan hər hansı biri olduqda, icraatında inzibati xəta haqqında iş olan hakim və ya səlahiyyətli orqan (vəzifəli şəxs) inzibati xəta haqqında işin icraatına xitam verilməsi haqqında qərar qəbul edir. Həmin Məcəllənin 114.2.1-ci maddəsinin tələbinə görə isə bu Məcəllənin 53-cü maddəsində nəzərdə tutulan hallardan biri mövcud olduqda, inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam verilməsi haqqında qərar çıxarılır. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 53,114.2.1,115, 117 və 128-130-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə Q Ə R A R A A L D İ: Şəxs Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 157-ci maddəsi ilə başlanılmış iş üzrə icraata təqsirliliyi sübuta yetirilmədiyindən xitam verilsin. Qərardan 10 (on) gün müddətinə Qəbələ Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti və protesti verilə bilər. Sədrlik edən Elman İsayev