Yevlax Rayon Məhkəməsi Qərar — İş №3(039)-657/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Yevlax Rayou İş № 3(039)-657/2024 26.08.2024 YEVLAX RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Paşayev Qalib Hidayət oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclasının katibi X2, Azərbaycan Respublikası Dövlət X5 Gömrük İdarəsinin nümayəndəsi X1, Barəsində inzibati xəta haqqında icraat aparılan hüquqi şəxs Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin nümayəndəsi (vəkil) Nümayəndə iştirakları ilə, Barəsində inzibati xəta haqqında icraat aparılan hüquqi şəxs Şəxs X4 Məsuliyyətli Cəmiyyətin Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməsinə dair inzibati xəta haqqında işə Yevlax Rayon Məhkəməsinin binasında, məhkəmə iclas zalında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: Yevlax Rayon Məhkəməsinə Şəxs X4 Məsuliyyətli Cəmiyyətin Azərbaycan Respublikasının İXM-nin 483-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməsinə dair Azərbaycan Respublikası Dövlət X5 Gömrük İdarəsindən xx.xx.2024-cü il tarixli, EP ******* saylı inzibati xəta haqqında protokol daxil olmuşdur. İnzibati xəta haqqında protokola görə Göyçay rayonu Kürdəmiş kəndində qeydiyyatda olan Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, QT/1720/23 müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyannaməsi üzrə çəkisi 19300 kq., dəyəri 18335 (on səkkiz min üç yüz otuz beş) ABŞ dolları olan üzüm və xx.xx.2023-cü il tarixli, RVİ-N20-SİR-140823 saylı müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi üzrə çəkisi 18666 kq., dəyəri 35137.77 (otuz beş min bir yüz otuz yeddi dollar yetmiş yeddi sent) ABŞ dolları olan xurma yükü X8 rəsmiləşdirilərək Rusiya Federasiyasına ixrac edilmiş, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyənnaməsilə ixrac edilən yükün dəyərinin 6365.54 ABŞ dolları və xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi ilə ixrac edilən yükün dəyərinin 2625.99 ABŞ dolları (2 (iki) bəyənnamə üzrə geri qaytarılmayan məbləğ 8991.53 ABŞ dolları) olan valyuta vəsaiti malların bəyan edildiyi gündən 180 gün ərzində ixracatçının hesabına geri köçürülməmişdir. Bununla da, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətmişdir. Məhkəmə iclasında Azərbaycan Respublikası Dövlət X5 Gömrük İdarəsinin nümayəndəsi X3 verdiyi izahatında göstərmişdir ki, Göyçay rayonu Kürdəmiş kəndində qeydiyyatda olan Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən Göyçay rayonu Kürdəmiş kəndində qeydiyyatda olan Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, QT/1720/23 müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyannaməsi üzrə çəkisi 19500 kq., dəyəri 18335 (on səkkiz min üç yüz otuz beş) ABŞ dolları olan üzüm və xx.xx.2023cü il tarixli, RVİ-N20-SİR-140823 saylı müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi üzrə çəkisi 18666 kq., dəyəri 35137.77 (otuz beş min bir yüz otuz yeddi manat yetmiş yeddi qəpik) manat olan xurma yükü X8 rəsmiləşdirilərək Rusiya Federasiyasına ixrac edilmiş, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyənnaməsilə ixrac edilən yükün dəyərinin 6365.54 ABŞ dolları və xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi ilə ixrac edilən yükün dəyərinin 2625.99 ABŞ dolları (2 (iki) bəyənnamə üzrə geri qaytarılmayan məbləğ 8991.53 ABŞ dolları) olan valyuta vəsaiti malların bəyan edildiyi gündən 180 gün ərzində ixracatçının hesabına geri köçürülməmişdir. Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC barəsində aparılan araşdırma ilə əlaqədar olaraq MMC-nin faktiki ünvanına məktublar göndərilərək, səlahiyyətli nümayəndəsi Gəncə Gömrük İdarəsi X9 dəvət edilmiş, lakin MMC-nin nümayəndəsi gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbləri barədə məlumat verməmişdir. Qeyd olunan faktla bağlı Gəncə Gömrük İdarəsi X8 Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə inzibati xəta haqqında iş üzrə inzibati araşdırma başlanmışdır. Araşdırma ilə əlaqədar ixrac olunmuş və ixrac olunan malın müqabilində Azərbaycan Respublikasından ixrac edilmiş qeyd edilən bəyənnamələr üzrə yükün dəyərinin qalıq məbləği olan 8991.53 ABŞ dollarının Azərbaycan manatına nisbəti bəyənnamənin 23-cü qrafasında bir ABŞ dollarının Azərbaycan manatına nisbətinin 1.7000 manat olduğu qeyd edilmiş və beləliklə Xarici İqtisadi fəailyyətin həyata keçirilməsi nəticəsində xaricdən qaytarılmayan müvəkkil bankın hesabına məcburi qaydada köçürülməli olan 15285.60 (on beş min iki yüz səksən beş manat altmış qəpik) manat etdiyi müəyyən edilmişdir. Beləliklə də, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC ixrac etdiyi və ixrac olunan malın müqabilində müvəkkil edilmiş bankın hesabına məcburi qaydada köçürülməli olan 15285.60 (on beş min iki yüz səksən beş manat altmış qəpik) manat valyuta vəsaiti az miqdar təşkil etmiş və nəticədə Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xəta törədilmişdir. Həmin fakt araşdırma zamanı işdə olan raportla və digər sənədlərlə təsdiq edilmişdir. Buna görə də, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin barəsində Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməsinə dair inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilərək baxılması üçün məhkəməyə göndərilmişdir. Bundan başqa, Gömrük xidmətinin vahid avtomatlaşdırılmış idarə etmə sistemi müvəkkil banka inteqrasiya olunmuş sistemdir. İxracatcı cəmiyyətin müvəkkil bankda olan hesabına vəsait daxil olduqda atomatik olaraq həmin vəsait sistemə işlənir və sistemdə görünür. Gömrük xidmətinin vahid avtomatlaşdırılmış idarə etmə sisteminin konsiqnasiyaya nəzarət səhifəsindən çıxarışdan də müəyyən edilir ki, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən Rusiya Federasiyasına xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyənnaməsilə ixrac edilən yükə görə cəmiyyətin müvəkkil bankda olan hesabına 11969.46 ABŞ dolları vəsait daxil olmuş və qalıq məbləğ 6365.54 ABŞ dolları, xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsilə ixrac edilən yükə görə cəmiyyətin müvəkkil bankda olan hesabına 30673.59 manat vəsait daxil olmuş və qalıq məbləğ 4464.18 manat təşkil etmişdir. Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməsi işdə olan sənədlərlə tam təsdiq edilmişdir. Qeyd edilənlərin nəzərə alınaraq, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan hüquqi şəxs Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə məsuliyyətə cəlb edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan hüquqi şəxs Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin nümayəndəsi (vəkil) Nümayəndəsi olduğu cəmiyyətin ona istinad edilən inzibati xətanı törətməsini etiraf etməyərək, verdiyi izahatında göstərmişdir ki, Yevlax Rayon Məhkəməsinə Şəxs X4 Məsuliyyətli Cəmiyyətin Azərbaycan Respublikasının İXM-nin 483-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməsinə dair Azərbaycan Respublikası Dövlət X5 Gömrük İdarəsindən xx.xx.2024-cü il tarixli, EP ******* saylı inzibati xəta haqqında protokol daxil olmuşdur. İnzibati xəta haqqında protokola görə Göyçay rayonu Kürdəmiş kəndində qeydiyyatda olan Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, QT/1720/23 müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyannaməsi üzrə çəkisi 19500 kq., dəyəri 18335 (on səkkiz min üç yüz otuz beş) ABŞ dolları olan üzüm və xx.xx.2023-cü il tarixli, RVİ-N20-SİR-140823 saylı müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi üzrə çəkisi 18666 kq., dəyəri 35137.77 (otuz beş min bir yüz otuz yeddi manat yetmiş yeddi qəpik) manat (stastik dəyəri 20669.28 ABŞ dolları) olan xurma yükü X8 rəsmiləşdirilərək Rusiya Federasiyasına ixrac edilmiş, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyənnaməsilə ixrac edilən yükün dəyərinin 6365.54 ABŞ dolları və xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi ilə ixrac edilən yükün dəyərinin 2625.99 ABŞ dolları (2 (iki) bəyənnamə üzrə geri qaytarılmayan məbləğ 8991.53 ABŞ dolları) olan valyuta vəsaiti malların bəyan edildiyi gündən 180 gün ərzində ixracatçının hesabına geri köçürülməmişdir. Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin barəsində tərtib edilmiş həmin inzibati xəta haqqında protokolu əsassız hesab edir. Belə ki, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən həqiqətən də xx.xx.2023-cü il tarixli, QT/1720/23 müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyannaməsi üzrə çəkisi 19500 kq., dəyəri 18335 (on səkkiz min üç yüz otuz beş) ABŞ dolları olan üzüm və xx.xx.2023-cü il tarixli, RVİ-N20-SİR-140823 saylı müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi üzrə çəkisi 18666 kq., dəyəri 35137.77 (otuz beş min bir yüz otuz yeddi manat yetmiş yeddi qəpik) manat olan xurma yükü X8 rəsmiləşdirilərək Rusiya Federasiyasına ixrac edilmişdir. Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC müqavilə üzrə öhdəliyini tam şəkildə yerinə yetirmiş, malı müqavilədə nəzərdə tutulmuş çəkidə ixrac etmiş, lakin həmin malın dəyəri müqavilə tərəfi olan «Grand-Trade» SC tərəfindən tam ödənilməmişdir. Müqavilə üzrə ödənilməli olan məbləğin tam ödənilməməsinin səbəbi isə Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən ixrac olunmuş malın alıcıya çatanadək bir hissəsinin xarab olması olmuşdur. Bu barədə alıcı cəmiyyət tərəfindən Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-yə kredit-nota verilmiş və Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-dən ziyanın ödənilməsi tələb edilmişdir. Həmin malın bir hissəsinin xarab olması və alıcı cəmiyyət tərəfindən xarab olmuş malın dəyərinin ödənilməməsi Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin təqsirindən baş verməmişdir. Həmin hallara görə Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC məsuliyyət daşımır. Bundan başqa, «Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsinin şərh edilməsinə dair» Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2021-ci il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki, Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə, azad sahibkarlıq fəaliyyətinin təminatı olaraq Azərbaycan Respublikasında hər bir fiziki və hüquqi şəxs ona məxsus daşınar və daşınmaz əmlakı, o cümlədən milli valyutanı, xarici valyuta sərvətlərini və s. sahibkarlıq fəaliyyəti və qanunvericiliklə qadağan edilməyən digər iqtisadi fəaliyyət sahələrinə sərbəst yönəldə bilər, habelə bunlardan öz mülahizələrinə görə istifadə edə bilər. Konstitusiya Məhkəməsinin həmin qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikasının İXM-nin 483-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulan hüquqazidd əməlin subyekti kimi xarici iqtisadi fəaliyyəti həyata keçirən fiziki və ya hüquqi şəxs çıxış edir. Həmin maddədə nəzərdə tutulan inzibati xətanın obyektiv cəhəti məcburi qaydada köçürülməli olan vəsaitin xaricdən qaytarılmamasında ifadə olunur. Bu əməl həmin şəxslər tərəfindən hərəkət və ya hərəkətsizliklə törədilə bilər. Eyni zamanda qeyd edilməlidir ki, müvəkkil banklara köçürülməli olan xarici valyuta vəsaitinin geri qaytarılmaması xarici iqtisadi fəaliyyətin subyektindən asılı olmayan səbəblərdən baş verdikdə, yəni subyektin hərəkət və ya hərəkətsizliyinin nəticəsi olmadıqda, şəxs təqsirsiz olduğundan həmin vəsaitlərin qaytarılmamasına görə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə inzibati məsuliyyətə cəlb edilə bilməz. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu hesab edir ki, yuxarıda qeyd edilən normaların tələbləri baxımından məhkəmələr səlahiyyətli orqan tərəfindən barəsində protokol tərtib edilən şəxsin İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş xətanın törədilməsində təqsirini müəyyən etməlidir. Bəzi hallarda hüquqi və fiziki şəxslərin ixrac etdikləri malların (işlərin, xidmətlərin) müqabilində vəsaitlərin müvəkkil bankda olan hesablara köçürülməsi şəxsin iradəsindən asılı olmayan səbəblərdən (məsələn qarşı tərəfin öhdəliyi icra etməməsi və s.) baş tutmaya və ya qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətdən daha çox zaman tələb edə bilər. Buna görə məhkəmə işin bu hallarını şəxsin təqsirini istisna edən əsas kimi qiymətləndirməlidir. Qeyd edilənlərə əsasən Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə barəsində olan inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam verilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə izahatları dinləyib, iş materiallarını araşdırıb hesab edir ki, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan hüquqi şəxs Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin ona istinad olunan inzibati xətanı törətməsi tam təsdiq edilmişdir. Belə ki, işdə olan xx.xx.2023-ci il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyənnaməsindən görünür ki, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən 19300 kq., dəyəri 18335 (on səkkiz min üç yüz otuz beş) ABŞ dolları olan üzüm yükü X8 rəsmiləşdirilərək Rusiya Federasiyasına ixrac edilmişdir. İşdə olan xx.xx.2023-ci il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsindən görünür ki, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən 18666 kq., dəyəri 35137.77 (otuz beş min bir yüz otuz yeddi manat yetmiş yeddi qəpik) manat (stastik dəyəri 20669.28 ABŞ dolları) olan xurma yükü X8 rəsmiləşdirilərək Rusiya Federasiyasına ixrac edilmişdir. İşdə olan Gəncə Gömrük İdarəsi tərəfindən Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-yə ünvanlanmış xx.xx.2024-cü il tarixli xəbərdarlıqdan görünür ki, ixrac olunmuş malların müqabilində vəsaitlərin onların bəyan olduğu gündən 180 (yüz səksən) gün ərzində müvəkkil bankda olan hesaba köçürülməsinin təmin edilməsi tələb edilmiş, əks təqdirdə Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq müvafiq tədbirlər görüləcəyi barədə xəbərdarlıq edilmişdir. İşdə olan X10 tərəfindən Gəncə Gömrük İdarəsinə ünvanlanmış xx.xx.2024-cü il tarixli raportdan görünür ki, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən X8 2 (iki) bəyənnamə üzrə ixrac edilən yükün dəyəri 180 (yüz səksən) gün ərzində Azərbaycan Respublikasında müvəkkil bankda olan hesablarına 8991.53 (səkkiz min doqquz yüz doxsan bir dollar əlli üç) ABŞ dolları olan vəsaiti köçürülməmişdir. Bununla əlaqədar Siracoğlu» Fermer Təsərrüfatı MMC-nin bəyənnamalər üzrə göstərilmiş hüquqi ünvanına xəbərdarlıq və bildiriş göndərilmiş, lakin Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin ixrac etdiyi yüklərin ödənişləri ilə bağlı X9 həmin tarixədək heç bir sənəd təqdim edilməmişdir. İşdə olan Gəncə Gömrük İdarəsi tərəfindən Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-yə ünvanlanmış xx.xx.2024-cü il tarixli bildirişdən görünür ki, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyənnaməsi üzrə ixrac edilmiş yükün dəyərinin 6365.54 ABŞ dolları və xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi üzrə ixrac edilmiş yükün dəyərinin 2625.99 ABŞ dolları (ümumilikdə iki bəyannamə üzrə 8991.53 ABŞ dolları)180 gün ərzində ixracatçının hesabına geri köçürülmədiyindən faktla bağlı Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC barəsində Gəncə Gömrük İdarəsinin Əməliyyat və Təhqiqat Şöbəsində xx.xx.2024-cü il tarixli raport üzrə aparılan araşdırma ilə əlaqədar işin halları ilə bağlı izahat verilməsi üçün səlahiyyətli nümayəndənin xx.xx.2024-cü il tarixə X9 gəlməsinin təmin edilməsi tələb edilmişdir. İşdə olan Gəncə Gömrük İdarəsi tərəfindən Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-yə ünvanlanmış xx.xx.2024-cü il tarixli bildirişdən görünür ki, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyənnaməsi üzrə ixrac edilmiş yükün dəyərinin 6365.54 ABŞ dolları və xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi üzrə ixrac edilmiş yükün dəyərinin 2625.99 ABŞ dolları (ümumilikdə iki bəyannamə üzrə 8991.53 ABŞ dolları)180 gün ərzində ixracatçının hesabına geri köçürülmədiyindən faktla bağlı Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC barəsində Gəncə Gömrük İdarəsinin Əməliyyat və Təhqiqat Şöbəsində xx.xx.2024-cü il tarixli raport üzrə aparılan araşdırma ilə əlaqədar işin halları ilə bağlı izahat verilməsi üçün səlahiyyətli nümayəndənin xx.xx.2024-cü il tarixə X9 gəlməsinin təmin edilməsi tələb edilmişdir. İşdə olan Azərbaycan Respublikası Dövlət X5 Gömrük İdarəsi tərəfindən tərtib edilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli, EP ******* saylı inzibati xəta haqqında protokoldan görünür ki, Göyçay rayonu Kürdəmiş kəndində qeydiyyatda olan Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, QT/1720/23 müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyannaməsi üzrə çəkisi 19300 kq., dəyəri 18335 (on səkkiz min üç yüz otuz beş) ABŞ dolları olan üzüm və xx.xx.2023-cü il tarixli, RVİ-N20-SİR-140823 saylı müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi üzrə çəkisi 18666 kq., dəyəri 35137.77 (otuz beş min bir yüz otuz yeddi dollar yetmiş yeddi sent) ABŞ dolları olan xurma yükü X8 rəsmiləşdirilərək Rusiya Federasiyasına ixrac edilmiş, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyənnaməsilə ixrac edilən yükün dəyərinin 6365.54 ABŞ dolları və xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi ilə ixrac edilən yükün dəyərinin 2625.99 ABŞ dolları (2 (iki) bəyənnamə üzrə geri qaytarılmayan məbləğ 8991.53 ABŞ dolları) olan valyuta vəsaiti malların bəyan edildiyi gündən 180 gün ərzində ixracatçının hesabına geri köçürülməmişdir. Bununla da, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətmişdir. İşdə olan Gömrük xidmətinin vahid avtomatlaşdırılmış idarə etmə sisteminin konsiqnasiyaya nəzarət səhifəsindən çıxarışdan də görünür ki, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən Rusiya Federasiyasına **********2371 saylı gömrük bəyənnaməsilə ixrac edilən 18335 ABŞ dolları dəyərində yükə görə cəmiyyətin müvəkkil bankda olan hesabına 11969.46 ABŞ dolları vəsait daxil olmuş və qalıq məbləğ 6365.54 ABŞ dolları təşkil edir. İşdə olan Gömrük xidmətinin vahid avtomatlaşdırılmış idarə etmə sisteminin konsiqnasiyaya nəzarət səhifəsindən çıxarışdan də görünür ki, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən Rusiya Federasiyasına **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsilə ixrac edilən 35137.77 manat dəyərində yükə görə cəmiyyətin müvəkkil bankda olan hesabına 30673.59 manat vəsait daxil olmuş və qalıq məbləğ 4464.18 manat təşkil edir. Beləliklə, məhkəmə iclasında müəyyən edilmişdir ki, Göyçay rayonu Kürdəmiş kəndində qeydiyyatda olan Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, QT/1720/23 müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyannaməsi üzrə çəkisi 19300 kq., dəyəri 18335 (on səkkiz min üç yüz otuz beş) ABŞ dolları olan üzüm və xx.xx.2023cü il tarixli, RVİ-N20-SİR-140823 saylı müqaviləyə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi üzrə çəkisi 18666 kq., dəyəri 35137.77 (otuz beş min bir yüz otuz yeddi manat yetmiş yeddi qəpik) manat (stastik dəyəri 20669.28 ABŞ dolları) olan xurma yükü X8 rəsmiləşdirilərək Rusiya Federasiyasına ixrac edilmiş, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2371 saylı gömrük bəyənnaməsilə ixrac edilən yükün dəyərinin 6365.54 ABŞ dolları və xx.xx.2023-cü il tarixli, **********2838 saylı gömrük bəyənnaməsi ilə ixrac edilən yükün dəyərinin 2625.99 ABŞ dolları (2 (iki) bəyənnamə üzrə geri qaytarılmayan məbləğ 8991.53 ABŞ dolları) olan valyuta vəsaiti malların bəyan edildiyi gündən 180 gün ərzində ixracatçının hesabına geri köçürülməmişdir. Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC barəsində aparılan araşdırma ilə əlaqədar olaraq MMC-nin faktiki ünvanına məktublar göndərilərək, səlahiyyətli nümayəndəsi Gəncə Gömrük İdarəsi X9 dəvət edilmiş, lakin MMC-nin nümayəndəsi gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbləri barədə məlumat verməmişdir. Qeyd olunan faktla bağlı Gəncə Gömrük İdarəsi X8 Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə inzibati xəta haqqında iş üzrə inzibati araşdırma başlanmışdır. Araşdırma ilə əlaqədar ixrac olunmuş və ixrac olunan malın müqabilində Azərbaycan Respublikasından ixrac edilmiş qeyd edilən bəyənnamələr üzrə yükün dəyərinin qalıq məbləği olan 8991.53 ABŞ dollarının Azərbaycan manatına nisbəti bəyənnamənin 23-cü qrafasında bir ABŞ dollarının Azərbaycan manatına nisbətinin 1.7000 manat olduğu qeyd edilmiş və beləliklə Xarici İqtisadi fəailyyətin həyata keçirilməsi nəticəsində xaricdən qaytarılmayan müvəkkil bankın hesabına məcburi qaydada köçürülməli olan 15285.60 (on beş min iki yüz səksən beş manat altmış qəpik) manat etdiyi müəyyən edilmişdir. Beləliklə də, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC ixrac etdiyi və ixrac olunan malların müqabilində müvəkkil edilmiş bankın hesabına məcburi qaydada köçürülməli olan 8991.53 ABŞ dolları valyuta vəsaiti az miqdar təşkil etmiş və nəticədə Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC tərəfindən Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xəta törədilmişdir. Buna görə də, Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin barəsində Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməsinə dair inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilərək baxılması üçün məhkəməyə göndərilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyun 1997-ci il tarixli, 609 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında idxal-ixrac əməliyyatlarının tənzimlənməsi Qaydaları”nın 12.1-ci bəndinə əsasən hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən malların (işlərin, xidmətlərin) konsiqnasiya yolu ilə ixracı gömrük orqanlarında bəyan edilməklə aparılır. Konsiqnasiya yolu ilə ixrac əməliyyatları xarici şəxslərlə bağlanmış müqaviləyə əsasən ixrac olunmuş malların (işlərin, xidmətlərin) müqabilində vəsaitlərin müəyyən edilmiş müddət ərzində ixracatçıya ödənilməsini nəzərdə tutur. Həmin Qaydaların 12.2-ci bəndinə əsasən 12.2-ci bəndinə əsasən hüquqi və fiziki şəxslər konsiqnasiya yolu ilə ixrac etdikləri malların (işlərin, xidmətlərin) müqabilində vəsaitlərin onların bəyan olunduğu gündən 180 (yüz səksən) gün ərzində Azərbaycan Respublikasındakı müvəkkil bankda olan hesablarına köçürülməsini təmin etməlidirlər. Həmin Qaydaların 12.3-cü bəndinə əsasən ixrac olunan malların (işlərin, xidmətlərin) müqabilində əldə olunmuş vəsaitin Azərbaycan Respublikasına köçürülməsinə və gətirilməsinə, müvafiq olaraq, Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası (bundan sonra – Palata) və Dövlət Gömrük Komitəsi nəzarət edir. Bu məqsədlə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Gömrük Komitəsi bütün ixracatçılar tərəfindən gömrük bəyannamələri və ixrac müqavilələri də daxil olmaqla, ixrac olunan mallar barədə aidiyyəti məlumatların elektron gömrük xidməti vasitəsilə Palataya ötürülməsini təmin edir. «Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsinin şərh edilməsinə dair» Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2021-ci il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki, Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə, azad sahibkarlıq fəaliyyətinin təminatı olaraq Azərbaycan Respublikasında hər bir fiziki və hüquqi şəxs ona məxsus daşınar və daşınmaz əmlakı, o cümlədən milli valyutanı, xarici valyuta sərvətlərini və s. sahibkarlıq fəaliyyəti və qanunvericiliklə qadağan edilməyən digər iqtisadi fəaliyyət sahələrinə sərbəst yönəldə bilər, habelə bunlardan öz mülahizələrinə görə istifadə edə bilər (“Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsi və “Azərbaycan Respublikasının rezidentlərinin xarici valyutada, habelə qeyri-rezidentlərin milli və xarici valyutada əməliyyatlarının aparılması Qaydaları”nın 4.3.1.3-cü yarımbəndinə dair 2020-ci il 28 fevral tarixli Qərar). Konstitusiya Məhkəməsinin həmin qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikasının İXM-nin 483-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulan hüquqazidd əməlin subyekti kimi xarici iqtisadi fəaliyyəti həyata keçirən fiziki və ya hüquqi şəxs çıxış edir. Həmin maddədə nəzərdə tutulan inzibati xətanın obyektiv cəhəti məcburi qaydada köçürülməli olan vəsaitin xaricdən qaytarılmamasında ifadə olunur. Bu əməl həmin şəxslər tərəfindən hərəkət və ya hərəkətsizliklə törədilə bilər. Eyni zamanda qeyd edilməlidir ki, müvəkkil banklara köçürülməli olan xarici valyuta vəsaitinin geri qaytarılmaması xarici iqtisadi fəaliyyətin subyektindən asılı olmayan səbəblərdən baş verdikdə, yəni subyektin hərəkət və ya hərəkətsizliyinin nəticəsi olmadıqda, şəxs təqsirsiz olduğundan həmin vəsaitlərin qaytarılmamasına görə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə inzibati məsuliyyətə cəlb edilə bilməz. Belə ki, yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın törədilməsində təqsirli hesab edilən və inzibati xəta tərkibinin bütün digər əlamətlərini daşıyan əməli (hərəkət və ya hərəkətsizliyi) törətmiş şəxs inzibati məsuliyyətə cəlb olunur və tənbeh edilir. İnzibati xəta bu Məcəllə ilə qorunan ictimai münasibətlərə qəsd edən, hüquqazidd olan, təqsirli sayılan (qəsdən və ya ehtiyatsızlıqdan törədilən) və inzibati məsuliyyətə səbəb olan əməl (hərəkət və ya hərəkətsizlik) kimi müəyyən edilmişdir (İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 3 və 12.1-ci maddələri). Göründüyü kimi, İnzibati Xətalar Məcəlləsi yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın törədilməsində təqsirli hesab edilən və inzibati xəta tərkibinin bütün digər əlamətlərini ehtiva edən əməli (hərəkət və ya hərəkətsizliyi) törətmiş şəxsin inzibati məsuliyyətə cəlb olunmasını müəyyən etmişdir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu hesab edir ki, yuxarıda qeyd edilən normaların tələbləri baxımından məhkəmələr səlahiyyətli orqan tərəfindən barəsində protokol tərtib edilən şəxsin İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş xətanın törədilməsində təqsirini müəyyən etməlidir. Bəzi hallarda hüquqi və fiziki şəxslərin ixrac etdikləri malların (işlərin, xidmətlərin) müqabilində vəsaitlərin müvəkkil bankda olan hesablara köçürülməsi şəxsin iradəsindən asılı olmayan səbəblərdən (məsələn qarşı tərəfin öhdəliyi icra etməməsi və s.) baş tutmaya və ya qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətdən daha çox zaman tələb edə bilər. Buna görə məhkəmə işin bu hallarını şəxsin təqsirini istisna edən əsas kimi qiymətləndirməlidir. Məhkəmə qeyd edir ki, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan hüquqi şəxsin ötən müddət ərzində xarab olmuş mala görə vurulmuş ziyanı aradan qaldırmaq və qalan vəsaitin, yəni 2162.4 ABŞ dollarının müvəkkil bankda olan hesaba köçürülməsini tələb və təmin etmək imkanı olduğu halda həmin imkandan istifadə etməmişdir. Buna görə də, məhkəmə Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin nümayəndəsinin (vəkil) Rusiya Federasiyasına ixrac olunmuş malın bir hissəsinin xarab olması nəticəsində xarab olmuş mal üçün dəyərin ödənilməməsinə görə Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC-nin məsuliyyət daşımaması və vəsaitin müvəkkil bankda olan hesaba tam köçürülməsinin cəmiyyətin iradəsindən asılı olmayan səbəblərdən baş verməsi ilə bağlı verdiyi izahatını özünü müdafiə kimi qiymətləndirir və nəzərə alır. Məhkəmə iclasında barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan hüquqi şəxsin məsuliyyətini yüngülləşdirən və ağırlaşdıran hallar müəyyən edilməmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin; 3-cü maddəsinə əsasən yalnız həmin Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətaların törədilməsində təqsirli hesab edilən və inzibati xəta tərkibinin bütün digər əlamətlərini daşıyan əməli (hərəkət və ya hərəkətsizlik) törətmiş şəxs inzibati məsuliyyətə cəlb olunur və tənbeh edilir; 12.1-ci maddəsində göstərilir ki, həmin Məcəllə ilə qorunan ictimai münasibətlərə qəsd edən, hüquqazidd olan, təqsirli sayılan (qəsdən və ya ehtiyatsızlıq üzündən törədilən) və inzibati məsuliyyətə səbəb olan əməl (hərəkət və ya hərəkətsizlik) inzibati xəta hesab olunur; Həmin Məcəllənin 31.3-cü maddəsinə görə hüquqi şəxslər barəsində inzibati tənbeh tətbiq edilərkən, inzibati xətanın xarakteri, inzibati xəta nəticəsində hüquqi şəxsin əldə etdiyi xeyrin həcmi və ya onun maraqlarının təmin edilməsinin xarakteri və dərəcəsi, hüquqi şəxsi xarakterizə edən hallar, o cümlədən onun maliyyə və əmlak vəziyyəti, xeyriyyəçilik və ya digər ictimai faydalı fəaliyyətlə məşğul olması hallar nəzərə alınır. Həmin Məcəllənin 76.1-ci maddəsinə əsasən inzibati xətanın olub-olmamasını, inzibati xəta törədən şəxsin təqsirini və işin düzgün həlli üçün əhəmiyyətli olan digər halları müəyyən etmək üçün hakimin, səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) əsaslana bildiyi hər cür faktik məlumatlar inzibati xətalar haqqında işlər üzrə sübutlar sayılır. Bu məlumatlar maddi sübutlarla, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan şəxsin, zərər çəkmiş şəxsin, şahidlərin izahatları ilə, digər sənədlərlə, xüsusi texniki vasitələrin göstəriciləri ilə, ekspertin rəyi ilə, inzibati xəta haqqında protokolla, bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş digər protokollarla müəyyən edilir. Həmin Məcəllənin 483-cü maddəsinə əsasən xarici iqtisadi fəaliyyətin həyata keçirilməsi nəticəsində əldə edilmiş və Azərbaycan Respublikasının müvəkkil olunmuş banklarının hesablarına məcburi qaydada köçürülməli olan az miqdarda xarici valyuta vəsaitlərinin xaricdən qaytarılmamasına görə inzibati xətanın bilavasitə obyekti olan xarici valyutanın dəyərinin otuz faizindən əlli faizinədək məbləğdə cərimə edilir. Beləliklə, məhkəmə törədilmiş inzibati xətanın xarakterini, iş üzrə sübutları qiymətləndirərək, hesab edir ki, Göyçay rayonu Kürdəmiş kəndində qeydiyyatda olan Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə təqsirli bilinməli və barəsində inzibati xətanın bilavasitə obyekti olmuş valyuta vəsaiti məbləğinin 30 faizi məbləğində cərimə tənbeh növü təyin edilməlidir. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 25, 40.0.1, 43, 48-51, 55, 114, 115,128-130 maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: Göyçay rayonu Kürdəmiş kəndində qeydiyyatda olan barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan Şəxs Fermer Təsərrüfatı MMC Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 483-cü maddəsi ilə təqsirli bilinsin və barəsində inzibati xətanın bilavasitə obyekti olan xarici valyutanın- 8991.53 (səkkiz min doqquz yüz doxsan bir dollar əlli üç sent) ABŞ dolları vəsaitin (Azərbaycan manatına məzənnə ilə 15285.6 manat) 30 faizi miqdarında cərimə növündə tənbeh tədbiri tətbiq edilsin. Qərarın surəti rəsmi qaydada verildiyi vaxtdan 10 (on) gün müddətində Yevlax Rayon Məhkəməsinə və ya bilavasitə Şəki Apelyasiya Məhkəməsinə apelyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Qalib Paşayev