Naxçıvan MR Naxçıvan Şəhər Məhkəməsi Qərardad — İş №3(078)-357/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Naxçıvan şəhəri İş № 3(078)-357/2023 09.10.2023 NAXÇIVAN MR NAXÇIVAN ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ Naxçıvan Şəhər Məhkəməsinin hakimi Məmmədov Qabil Neymət oğlunun sədrliyi, X1 məhkəmə iclas katibliyi ilə, Şəxs barəsində Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankından daxil olmuş inzibati xəta haqqında protokolu və ona əlavə olunmuş sənədləri nəzərdən keçirərək müəyyən etdim: Şəxs Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsi ilə inzibati məsuliyyətə cəlb olunması barədə protokol Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankından baxılması üçün aidiyyatı üzrə Naxçıvan Şəhər Məhkəməsinə göndərilmişdir. Həmin protokolda qeyd olunmuşdur ki, Şəxs 13291 (on üç min iki yüz doxsan bir) ABŞ dolları məbləğində olan vəsaiti 29 iyun 2021-ci il tarixdə xaricə köçürmüş və 2 il müddət keçsə də, həmin vəsait hesabına alınan malları (xidməti) ölkəyə idxal etməmiş, valyuta vəsaitini geri qaytarmamışdır. Xəta 30 iyun 2023-cü il tarixdə hüquqi şəxsin qeyd olunan ünvanında törədilmişdir. Məhkəmə baxış iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, Şəxs nümayəndəsi məhkəmə baxış iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəblərini bildirməmişdir. Məhkəmə işə Şəxs nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan hüquqi şəxs Şəxs məhkəməyə etiraz ərizəsi göndərərək, sözügedən protokol (EP 0087610) İXM-in protokolun tərtib edilməsinə dair tələblərə cavab vermədiyi üçün MB-a geri qaytarılmalıdır. MB tərəfindən tərtib edilən hazırki EP ******* nömrəli protokol da "Arkoz Marketinq” MMCnin nümayəndəsi tərəfindən imzalanmamış, nümayəndənin izahatı alınmamış, hüquqi şəxsin nümayəndəsinə hüquqların və vəzifələrin izah edilməsi ilə bağlı müvafiq qeyd aparılmamış, eyni zamanda protokolu tərtib edən şəxsin səlahiyyətini təsdiq edən sənəd iş üzrə materiallara əlavə edilməmişdir. Ümumiyyətlə, inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan hüquqi şəxsin nümayəndəsinin hazırki iş üzrə məhkəməyədək’ icraatda iştirakının və bununla da qanunvericilikdən irəli gələn hüquqlarının təmin edilməsi üçün zəruri tədbirlərin görüldüyü iş materialları ilə müəyyən olunmur (materialdan görünür ki, Şəxs MMC icraatda iştirak etməsi üçün ümumiyyətlə dəvət olunmayıb). Beləliklə də, protokolun tərtib edilməsim nəzərdə tutan İXM-in 100-cü maddəsinin tələbləri Mərkəzi Bank tərəfindən pozulmuşdur. İnzibati protokolun tərtib edilməsi müddətlərinə MB tərəfindən riayət edilməmişdir. Eyni məzmunlu işlə əlaqədar 3(078)-145/2023 nömrəli qərarda haqlı olaraq qeyd edilmişdir ki, "İXM-in 102.1-ci maddəsində iqtisadi fəaliyyət qaydaları əleyhinə olan inzibati xətalarla bağlı inzibati orqana hər hansı araşdırma aparmaq səlahiyyəti verilməmişdir. Başqa sözlə, İXM-in 430.4-cü maddəsi üzrə törədilən xətalarla bağlı Mərkəzi Bank hər hansı araşdırma aparmaq hüququna malik olmadığından faktlarla bağlı inzibati xəta haqqında protokolu dərhal (və ya 2 gün ərzində) tərtib etməli və hüquqi şəxslərə münasibətdə işlərə baxılması üçün materialları aidiyyəti məhkəmələrə göndərməlidir. "Şəxsin iştirakı olmadan, onun barəsində ötürülmüş məlumatlar üzrə inzibati xəta faktı aşkar edildikdə isə protokol tərtib edilərkən şəxsin (və ya onun nümayəndəsinin) iştirakını təmin etmək üçün bir neçə gün vaxt tələb edilir. Bu isə İXM-in 101.1-ci maddəsinin tələbinin pozulması ilə yanaşı, həm də Məcəllənin 102.1-ci maddəsinin hüdudları çərçivəsindən çıxaraq inzibati araşdırmanın aparılması ilə nəticələnmiş olur. İnzibati xətanın 30 iyun 2023-ci il tarixində törədilməsinə baxmayaraq, İXM 101.1-ci (dərhal) və ya 101.2-ci (iki gün) maddələrində nəzərdə tutulmuş müddətlərə MB riayət etməyərək inzibati protokol 14 iyul 2023-cü il tarixdə tərtib edilmişdir. İXM-in 102.1-ci maddəsində sadalanan hallar iqtisadi sahədə törədilən inzibati xətalara aid edilmədiyi üçün MB tərəfindən 430.4-cü maddə üzrə inzibati araşdırmanın aparılması mümkün deyildir. MB tərəfindən İXM-də nəzərdə tutulan müddət tələbinə riayət edilməmişdir. Beləliklə, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan Şəxs MMC-nin hüquqları məhkəməyədək icraat dövründə pozulmuşdur. Bu səbəbdən inzibati xəta haqqında protokol düzgün tərtib edilmiş sayıla bilməz. İşin baxılmağa hazırlanması zamanı İXM-in 106-cı maddəsində nəzərdə tutulan məsələlər tərəfinizdən həll edilməmişdir. Protokolun geri qaytarılması üçün kifayət qədər əsas olmağına baxmayaraq iş icraata götürülmüşdür. Həm birinci instansiya məhkəməsinin, həm də Naxçıvan MR Ali Məhkəməsi tərəfindən qeyd edilən məsələlərə dair kifayət qədər fikir formalaşmasına baxmayaraq, həmin müəyyənləşdirilmiş təcrübəyə tamamilə zidd formada protokol icraata qəbul edilmiş, bununla da məhkəmə təcrübəsinin vahidliyi pozulmuşdur. Odur ki, inzibati xəta haqqında protokol və ona əlavə edilmiş sənədlər Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankına geri qaytarılmalıdır. Əlavə olaraq da nəzərinizə çatdıraq ki, Arkozun hərəkətində İXM-in 430.4-cü maddəsində nəzərdə tutulan inzibati xəta tərkibinin yaranması üçün əməlin mühüm elementi olan subyektiv cəhəti mövcud olmadığından, inzibati xəta tərkibi yaranmış hesab edilə bilməz. Belə ki, yük gömrük bəyannaməsinin banka təqdim edilməməsində, ümumiyyətlə, Şəxs MMC-nin təqsiri olmamışdır. Məlumat üçün bildirək ki, Şəxs MMC (bundan sonra “Arkoz”) ilə “X7 ve Dış Ticaret LTD” Şirkəti (bundan sonra “Satıcı”) arasındakı Müqaviləyə əsasən Satıcı tərəfindən Arkoza müxtəlif növ tikinti materialları, avadanlıqlar, nəqliyyat vasitələri və s. malların (bundan-sonra “Mal/Mallar”) verilməsi və xidmətlərin göstərilməsi, Arkoz tərəfindən isə müvafiq Mallar və xidmətlər qarşılığında müəyyən edilmiş qiymətin ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Razılaşmaya əsasən 13291 ABŞ dolları məbləğində mal ödəniş edildikdən sonra Türkiyə Respublikasından ixrac edilmiş və ixrac edilən zaman X2 bəyan edilmişdir. İnzibati Xətalar Məcəlləsi yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın törədilməsində təqsirli hesab edilən və inzibati xəta tərkibinin bütün digər əlamətlərini ehtiva edən əməli (hərəkət və ya hərəkətsizliyi) törətmiş şəxsin inzibati məsuliyyətə cəlb olunmasını müəyyən etmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsində (“Komitə”) dövlət gömrük rüsumlarının rəsmiləşdirilməsi üçün 2022-ci ilin sonuna qədər bir qədər fərqli prosedur qaydası tətbiq olunduğu, daha dəqiq ifadə etsək, idxal əməliyyatlarının bütünlüklə elektron sistem üzərindən rəsmiləşdirilməsi aparılmadığı üçün ödənişini etdiyimiz Malların idxalı zamanı yük gömrük bəyannamələrini əldə etməyimiz bizdən asılı olmayan obyektiv səbəblər üzündən mümkün olmamışdır. Monitordan əldə edilmiş ekran görüntüsü də (“screenshot”) həmin elektron sistemə daxil olmağın mümkün olmadığını sübut edir. Müqayisə üçün Azərbaycan Respublikası ərazisində fəaliyyət göstərən hüquqi şəxsin elektron sistemindən çıxarışı da diqqətinizə çatdırırıq. Hər iki ekran görüntüsünün qarşılıqlı müqayisəsi nəticəsində aydın olur ki, həmin hüquqi şəxs do daxil olmaqla, Naxçıvan Muxtar Respublikası istisna olmaqla AR Dövlət Gömrük Komitəsinin (“AR DGK”) nəzarətində olan ölkənin digər ərazilərində bütün hüquqi şəxslər üçün yük gömrük bəyannamələrinin əldə edilməsi üçün elektron hökümət portalının (e-gov.az) müvafiq modulunun aktiv şəkildə işləməsinə, yük gömrük bəyannamələrini yükləmək üçün müvafiq bulonun işlək vəziyyətdə olmasına baxmayaraq, həmin dönəm etibarilə AR DGK-nin yurisdiksiyasına daxil olmayan NMR-in gömrük orqanlarına rəhbərliyi həyata keçirən vəzifəli şəxslərin səriştəsiz idarəetməsi nəticəsində eyni hal Şəxs MMC üçün mümkün olmamışdır. Məhz bu məsələ ilə əlaqədar olaraq, Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinə 31 iyul 2023-cü il tarixdə tərəfimizdən məktub göndərilmişdir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin Əməliyyat İstintaq Baş İdarəsi tərəfindən yazılı müraciətimizə cavab olaraq göndərilmiş 09 avqust 2023 tarixli, 1000-3-33/2-014325/2023 saylı məktubda qeyd etdiyimiz məsələ ilə əlaqədar araşdırma aparıldığı bildirilmişdir. Mövcud vəziyyət hazır ki iş üzrə “Arkoz Marketinq" MMC-nin təqsirini istisna edir. Nəticə etibarilə, Şəxs MMC-nin hərəkətində İXM-in 430.4-cü maddəsində nəzərdə tutulan inzibati xəta tərkibinin yaranması üçün əməlin mühüm elementi olan subyektiv cəhəti mövcud olmadığından, inzibati xəta tərkibi yaranmış hesab edilə bilməz. Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 53.1.2-ci maddəsinə əsasən inzibati xəta tərkibi olmadıqda inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam verilməlidir. Yuxanda sadalanan və ex officio nəzərə alacağınız səbəblərə görə icraatınızdakı sözügedən işlə bağlı icraata xitam verərək protokolun geri qaytarılmasına dair qərardad çıxarmağınızı xahiş edirik. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 106-cı maddəsinin tələbinə əsasən Şəxs barəsində daxil olmuş protokolu və ona əlavə olunmuş sənədləri nəzərdən keçirərək müəyyən edir ki, inzibati xəta haqqında protokol ona əlavə olunmuş sənədlərlə birlikdə geri qaytarılmalıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin: 100.2-ci maddəsinə əsasən, protokol tərtib edilərkən, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan fiziki şəxsə və ya hüquqi şəxsin nümayəndəsinə, habelə inzibati xəta haqqında iş üzrə icraatın digər iştirakçılarına bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hüquqları və vəzifələri izah edilir və bu barədə protokolda müvafiq qeyd aparılır. 100.3-cü maddəsinə əsasən, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan fiziki şəxsə və ya hüquqi şəxsin nümayəndəsinə inzibati xəta haqqında protokolun surəti verilir. İnzibati xəta haqqında iş üzrə zərər çəkmiş şəxsin də inzibati xəta haqqında protokolun surətini almaq hüququ vardır. 100.4-cü maddəsinə əsasən, protokol onu tərtib etmiş şəxs, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan fiziki şəxs və ya hüquqi şəxsin nümayəndəsi tərəfindən imzalanır. Barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan fiziki şəxs və ya hüquqi şəxsin nümayəndəsi protokolu imzalamaqdan imtina etdikdə, bu barədə protokolda müvafiq qeyd aparılır. Barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan fiziki şəxsin və ya hüquqi şəxsin nümayəndəsinin izahatlar və protokolun məzmunu barəsində öz mülahizələrini təqdim etmək, habelə protokolu imzalamaqdan imtina etməsinin səbəblərini göstərmək hüquqları vardır. Onların bu izahatları və mülahizələri protokola əlavə olunur. 110-cu maddəsinin tələbinə əsasən, inzibati xəta haqqında protokolda əks etdirilməsi zəruri olan məlumatlar və protokola aid tələblər sadalanmışdır. Daxil olan sənədlərdən aydın olur ki, Şəxs Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xəta əməlini törətməkdə təqsirləndirilir. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430-cü maddəsi valyuta tənzimi haqqında qaydaların pozulmasını nəzərə tutur. Həmin Məcəllənin 430.4-cü maddəsindən məlum olur ki, avans yolu ilə ödənilmiş valyuta vəsaitinin müqabilində müəyyən edilmiş müddətlərdə müvafiq mallar idxal edilmədikdə, işlər görülmədikdə və ya xidmətlər göstərilmədikdə, ödənilmiş valyuta vəsaitinin xaricdən geri qaytarılmamasına görə-vəzifəli şəxslər inzibati xətanın bilavasitə obyekti olmuş valyuta vəsaiti məbləğinin on faizindən iyirmi faizinədək məbləğdə, hüquqi şəxslər inzibati xətanın obyekti olmuş valyuta vəsaiti məbləğinin iyirmi faizindən otuz faizinədək məbləğdə cərimə edilir. Həmin maddənin dispozisiyasından da göründüyü kimi, bu maddə, ilk növbədə, Azərbaycan Respublikasının iqtisadi fəaliyyət subyektləri tərəfindən xarici ölkələrə (xarici iqtisadi fəaliyyət subyektlərinin bank hesablarına) malların alınması, işlərin görülməsi və ya xidmətlərin göstərilməsi üçün avans yolu ilə ödənilmiş (köçürülmüş) valyuta vəsaitlərinin düzgün (təyinatı üzrə) istifadəsinə nəzarət, bu sahədə maliyyə intizamını möhkəmləndirmək və müəyyən olunmuş maliyyə qaydalarının pozulmasına görə hüquqi məsuliyyətin tətbiqi məqsədini daşıyır. “Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsi və “Azərbaycan Respublikasının rezidentlərinin xarici valyutada, habelə qeyri-rezidentlərin milli və xarici valyutada əməliyyatlarının aparılması Qaydaları”nın 4.3.1.3-cü yarımbəndinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumun 28 fevral 2020-ci il tarixli Qərarında formalaşdırılmış hüquqi mövqeyə görə Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu bir daha qeyd etməyi lazım bilir ki, sahibkarlıq fəaliyyətinin əsasını təşkil edən mülkiyyət hüququ mütləq hüquq deyil və “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Konvensiyanın 1 saylı Protokolunun (bundan sonra – Konvensiyanın 1 saylı Protokolu) 1-ci maddəsində dəqiq müəyyən edilmiş məhdudiyyətlərə məruz qala bilər. Həmin maddəyə görə mülkiyyət hüququna müdaxiləyə yalnız aşağıdakı hallarda yol verilir: - qanunla müəyyən edilmişdirsə; - ictimai maraq kəsb edirsə; Göründüyü kimi, mülkiyyət hüququna müdaxilə ilk növbədə qanunauyğunluq tələbini ödəməlidir. Konvensiyaya görə ”qanun” ifadəsi müstəqil məna daşıyaraq yalnız formal mənada “qanun” demək deyil. Bura Konstitusiya, aidiyyəti dövlətin tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələr, habelə qanunqüvvəli normativ aktlar da aid edilə bilər. Şəxsin mülkiyyət hüququna qanuni müdaxilə yalnız ümumi (ictimai) maraqlar üçün legitim məqsəd güdüldüyü halda əsaslandırıla bilər. Bu öhdəlik Konvensiyanın qeyd edilən maddəsində əmlakdan məhrumetmə və əmlakdan istifadəyə münasibətdə açıq şəkildə ifadə edilmişdir. Konvensiyanın 1 saylı Protokolunun 1-ci maddəsi hər hansı müdaxilənin qarşıya qoyulmuş məqsədə ağlabatan şəkildə mütənasib olmasını tələb edir. Müvafiq olaraq, hüquq və azadlıqlara istənilən müdaxilə cəmiyyətin ümumi maraqları ilə fərdi şəxsin fundamental hüquqlarının müdafiəsi tələbləri arasında “ədalətli tarazlığa” cavab verməlidir. Tələb edilən ədalətli tarazlığa nail olmaq üçün müvafiq şəxs fərdi və həddən artıq yükə məruz qalmamalıdır (“Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14-cü və Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 390-cı maddələrinin şərh edilməsinə dair” X3 2012-ci il 12 mart tarixli Qərarı). X8 Heyəti Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun yuxarıda adı çəkilən qərarında müəyyən edilmiş tövsiyələrinə uyğun olaraq, həmçinin son illər ölkənin tədiyə balansının göstəricilərində müşahidə edilən yaxşılaşmanı, gömrük nəzarətinin, bütövlüklə valyuta nəzarətinin gücləndirilməsi istiqamətində aparılan islahatların müsbət nəticələrini nəzərə alaraq 20 fevral 2020-ci il tarixli qərarı ilə Qaydalara dəyişiklik etmiş, qabaqcadan malların idxalı ilə əlaqədar ödəniş aparıldıqda malların ölkəyə idxalını təsdiq edən gömrük bəyannaməsi və ya idxal olunan xidmətlərin göstərilməsini təsdiq edən sənədlərin müvəkkil banka təqdim olunması müddəti 270 gündən ən geci 2 il müddətinə qədər uzadılmışdır. Bundan başqa idxal olunmayan mal və xidmətlərin dəyəri 10 000 ABŞ dolları ekvivalenti məbləğini aşmadığı halda valyuta nəzarəti orqanına bu barədə məlumatın verilməsi tələbi aradan qaldırılmışdır. Yuxarıda göstərilənləri nəzərə alaraq Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu hesab edir ki, Qaydaların 4.3.1.3-cü yarımbəndi və İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsi ilə müvafiq valyuta əməliyyatına xüsusi nəzarət rejiminin tətbiq olunması və valyuta tənzimi qaydasının pozulmasına görə inzibati hüquqi məsuliyyətin müəyyən edilməsi sahibkarlıq sahəsində dövlət maraqlarının müdafiəsi, o cümlədən beynəlxalq cinayətkarlığın maliyyələşdirilməsinin qarşısının alınması, valyuta nəzarətinin effektivliyinin artırılması, ölkədə maliyyə sabitliyinin təmin edilməsi məqsədi daşıdığı üçün həmin hüquqi normalar Konstitusiyanın 59 və 79-cu maddələrinin tələblərinə uyğun hesab edilməlidir. “Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 38.1 və 430.4-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsi”nə dair Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 19 dekabr 2019-cu il tarixli Qərarında formalaşdırılmış hüquqi mövqeyə görə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş əməlin (hərəkətin) inzibati xəta kimi müəyyən edilməsi valyuta əməliyyatlarına nəzarətin effektivliyinin artırılması, beynəlxalq cinayətkarlığın maliyyələşdirilməsinin qarşısının alınması məqsədinə cavab verdiyindən, məhkəmələr bu kimi işlərin hallarını hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırmalıdır. İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 8-ci maddəsində təqsirsizlik prezumpsiyası prinsipi öz əksini tapmışdır. Belə ki, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan şəxsin təqsiri bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada sübuta yetmədikdə və bu inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata baxmış hakimin, səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) qüvvəyə minmiş qərarı ilə müəyyən edilmədikdə o, təqsirsiz hesab edilir. Həmin Məcəllənin 9-cu maddəsinə əsasən, inzibati xəta törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilən tənbeh ədalətli olmalıdır, yəni inzibati xətaların xarakterinə, onun törədilməsi hallarına və inzibati xətanı törətməkdə təqsirli bilinənin şəxsiyyətinə uyğun olmalıdır. Həmin Məcəllənin 76.1-ci maddəsinə görə, inzibati xətanın olub-olmamasını, inzibati xəta törədən şəxsin təqsirini və işin düzgün həlli üçün əhəmiyyətli olan digər halları müəyyən etmək üçün hakimin, səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) əsaslana bildiyi hər cür faktiki məlumatlar inzibati xətalar haqqında işlər üzrə sübutlar sayılır. Bu məlumatlar maddi sübutlarla, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan şəxsin, zərər çəkmiş şəxsin, şahidlərin izahatları ilə, digər sənədlərlə, xüsusi texniki vasitələrin göstəriciləri ilə, ekspertin rəyi ilə, inzibati xəta haqqında protokolla, bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş digər protokollarla müəyyən edilir. Göründüyü kimi, İnzibati Xətalar Məcəlləsi yalnız bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın törədilməsində təqsirli hesab edilən və inzibati xəta tərkibinin bütün digər əlamətlərini ehtiva edən əməli (hərəkət və ya hərəkətsizliyi) törətmiş şəxsin inzibati məsuliyyətə cəlb olunmasını müəyyən etmişdir. Buna görə yuxarıda qeyd edilən normaların tələbləri baxımından məhkəmələr səlahiyyətli orqan tərəfindən barəsində protokol tərtib edilən şəxsin İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş xətanın törədilməsində təqsirini dəqiq müəyyən etməlidir. Belə ki, müəyyən malların istehsal olunması və çatdırılması Qaydalar ilə müəyyən edilmiş müddətdən daha çox zaman tələb edə bilər, habelə malların gətirilməsi və xidmətlərin göstərilməsi həmin şəxsin iradəsindən asılı olmayan səbəblərdən gecikdirilə bilər (məsələn fors major, qəza, gömrük nəzarəti və baxışının keçirilməsi və s.). Buna görə məhkəmə işin bütün hallarını nəzərə almaqla barəsində protokol tərtib edilmiş şəxsin təqsirini istisna edən əsas kimi qiymətləndirə bilər. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu bir daha qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, inzibati protokolu tərtib etmək səlahiyyəti olan orqan, həmin protokolu tərtib edərkən müvafiq qanunvericiliyin tələblərinə ciddi riayət etməli, məhkəmələr, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş məsuliyyət tədbirlərinin həyata keçirilməsi üçün səlahiyyətli orqan tərəfindən tərtib edilən protokol əsasında inzibati xətanı törədən şəxsin təqsirini İnzibati Xətalar Məcəlləsinin tələblərinə uyğun müəyyən etməli, süründürməçiliyə yol vermədən, həmin işlərə qanunla müəyyən edilmiş müddətlərə ciddi riayət etməklə baxmalıdırlar. Məhkəmələr Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş məsuliyyət tədbirlərini tətbiq edərkən inzibati xətanı törədən şəxsin təqsirini Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin tələblərinə uyğun müəyyən etməli, bu işlərə həmin Məcəllənin 111.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş müddətlərə ciddi riayət etməklə baxmalıdırlar. Məhkəməyə göndərilmiş protokoldan aydın olur ki, həmin protokol onu tərtib edən şəxs-hüquq departamentinin direktoru X4 tərəfindən imzalanmış, Şəxs nümayəndəsi tərəfindən imzalanmamışdır, iş üzrə hər hansı araşdırma aparılmamış, nümayəndənin izahatı alınmamış, vəsaitə münasibətdə işlərin və xidmətlərin göstərilməməsinin səbəbləri araşdırılmamış, həmin hüquqi şəxsin qeydiyyat ünvanında protokol tərtib edilən anda fəaliyyət göstərib-göstərməməsi araşdırılmamışdır. Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 109.1.6-cı maddəsinə görə, protokol və digər materiallar səlahiyyəti olmayan şəxslər tərəfindən tərtib edildikdə, protokol və digər sənədlər düzgün tərtib olunmadıqda, yaxud təqdim edilmiş materiallar natamam olduqda, işə baxılarkən tamamlamaq mümkün olmadıqda, inzibati xətalar haqqında protokol və ya digər sənədlər onu tərtib etmiş orqana, vəzifəli şəxsə geri qaytarılır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 128-ci maddəsi baxımından həmin Məcəllənin 109-cu maddəsinin şərh edilməsinə dair 03 may 2019-cu il tarixli qərarına əsasən, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 128-ci maddəsinin tələbləri baxımından həmin Məcəllənin 109-cu maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətalar haqqında işin baxılmasına hazırlanması zamanı qəbul edilən qərardadlardan apellyasiya şikayəti vermək hüququ istisna edilir. Yuxarıda qeyd olunan xüsusatları nəzərə alaraq hesab edirəm ki, Şəxs barəsində Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankından daxil olmuş inzibati xəta haqqında protokolu və ona əlavə olunmuş sənədlər Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 109.1.6-cı maddəsinin tələbinə əsasən geri qaytarılmalıdır. Göstərilənlərə əsasən Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 109.1.6-cı maddəsinin tələbinə əsasən qərara aldım: Şəxs barəsində Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən tərtib edilmiş 14 iyul 2023-cü il tarixli, EP ******* nömrəli inzibati xəta haqqında protokol ona əlavə olunmuş sənədlərlə birlikdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankına geri qaytarılsın. Hakim Qabil Məmmədov.