Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №3(3-6)-2782/2026

Azərbaycan Respublikası adından Qərar Bakı şəhəri İş № 3(3-6)-2782/2026 04.09.2026 BAKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Hakim Məmmədov Habil Çingiz oğlunun sədrliyi və məruzəsi ilə, məhkəmə iclas katibi X2 iştirakı ilə, “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin barəsində Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 464-cü maddəsi ilə inzibati tənbeh tətbiq edilməsinə dair Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin *(*-**)-****/**** saylı, ## ###### 2026-cı il tarixli qərarından “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxılaraq MÜƏYYƏN ETDİ: Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyi tərəfindən Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalara Məcəlləsininin 464-cü maddəsinə əsasən “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin barəsində tərtib olunmuş inzibati material, baxılması üçün Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinə göndərilmişdir. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin ## ###### 2026-cı il tarixli, *(*-**)-****/**** nömrəli qərarı ilə “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 464-cü maddəsində nəzərdə tutulan inzibati xətanı törətməkdə təqsirli bilinməsi və 1.500 (min beş yüz) manat məbləğində cərimə edilməsi qərara alınmışdır. Həmin qərardan narazı qalan “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti apellyasiya şikayəti verərək, Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin *(*-**)-****/**** saylı, ## ###### 2026-cı il tarixli qərarının ləğv edilməsini, inzibati xəta hadisəsinin və inzibati xəta tərkibinin olmaması əsası ilə icraata xitam verilməsini, cəmiyyətin inzibati məsuliyyətdən azad edilməsini xahiş etmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri qismində aşağıdakılar göstərilmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə iş materiallarında mövcud olan, mübahisənin həlli və cəmiyyətin inzibati məsuliyyətə cəlb edilməsinin hüquqi əsaslarının müəyyən edilməsi baxımından birbaşa əhəmiyyət kəsb edən sübutların məzmunu ilə uzlaşmır. Məhkəmə tərəfindən işin faktiki halları tam, hərtərəfli və obyektiv şəkildə araşdırılmamış, xüsusilə “xxxx GROUP” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən 2024-cü il üzrə maliyyə hesabatlarının auditinin faktiki olaraq keçirilibkeçirilməməsi məsələsi mövcud sübutların məcmusu əsasında müəyyən edilməmişdir. Halbuki iş materialarında müstəqil auditor təşkilatı tərəfindən tərtib edilmiş və 2024-cü il üzrə maliyyə hesabatlarının auditinin həyata keçirildiyini təsdiq edən auditor sənədləri, o cümlədən auditor hesabatı və müsbət auditor rəyi, habelə Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatasının elektron informasiya sistemində həmin auditə dair məlumatların mövcudluğunu təsdiq edən sənədlər vardır. Bununla belə, məhkəmə qeyd olunan sübutların hər birinə ayrı-ayrılıqda və onların qarşılıqlı əlaqədə məcmu şəkildə hüquqi qiymət verməmiş, həmin sübutların inzibati xəta hadisəsinin və cəmiyyətin təqsirinin müəyyən edilməsinə təsirini qərarında əsaslandırmamışdır. Xüsusilə, auditin faktiki olaraq həyata keçirilməsini təsdiq edən auditor sənədləri ilə Auditorlar Palatasının elektron informasiya sistemində audit məlumatlarının əks etdirilməsi arasında yaranmış uyğunsuzluğun səbəbləri araşdırılmamış, elektron sistemdəki məlumatın texniki xarakterli mümkün uyğunsuzluğunun cəmiyyətin audit öhdəliyini ümumiyyətlə yerinə yetirməməsi kimi qiymətləndirilməsinin hüquqi və faktiki əsasları müəyyən edilməmişdir. Məhkəmə tərəfindən auditin faktiki aparılması faktı ilə audit barədə məlumatların elektron sistemdə texniki və ya digər səbəbdən hansı formada əks etdirilməsi məsələləri fərqləndirilmədən qiymətləndirilmişdir. Halbuki inzibati məsuliyyətin yaranması üçün yalnız elektron informasiya sistemində müəyyən məlumatın arzuolunan formada əks olunmaması deyil, konkret olaraq qanunla müəyyən edilmiş və inzibati məsuliyyət doğuran hərəkət və ya hərəkətsizliyin törədilməsi, həmin əməlin hüquqazidd olması və şəxsin təqsirinin mövcudluğu müəyyən edilməlidir. Bu baxımdan məhkəmə auditin faktiki keçirilib-keçirilmədiyini müəyyən etmək üçün müstəqil auditor təşkilatının təqdim etdiyi sənədləri, auditor rəyinin verilmə tarixini, audit müqaviləsini, Auditorlar Palatasının elektron sistemində mövcud məlumatları və həmin məlumatlar arasında mövcud olduğu iddia edilən uyğunsuzluğun səbəbini kompleks şəkildə araşdırmalı, zərurət yarandığı halda müstəqil auditor təşkilatının nümayəndəsini məhkəmə iclasına dəvət edərək izahatını almalı idi. Lakin bu halar tam və obyektiv şəkildə araşdırılmadan cəmiyyətin auditdən yayındığı barədə nəticəyə gəlinməsi iş üzrə sübutların birtərəfli qiymətləndirilməsinə və nəticə etibarilə cəmiyyətin təqsirinin kifayət qədər sübuta yetirilmədən inzibati məsuliyyətə cəlb edilməsinə səbəb olmuşdur. Beləliklə, birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə işin faktiki halarına, iş materialarında mövcud olan sübutların məzmununa və onların qarşılıqlı qiymətləndirilməsinin nəticəsinə uyğun olmadığı üçün qanuni və əsaslı hesab edilə bilməz. Məhkəmə qərarında “xxxx GROUP” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən 2024-cü il üzrə maliyyə hesabatlarının auditinin 2025-ci il ərzində aparılmadığı və bununla əlaqədar cəmiyyətin Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcələsinin 464-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətdiyi qənaətinə gəlmişdir. Lakin məhkəmənin bu nəticəsi iş materiallarında mövcud olan və birbaşa həmin halın müəyyən edilməsinə yönəlmiş yazılı sübutlarla ziddiyyət təşkil edir. Belə ki, cəmiyyət tərəfindən Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatası tərəfindən audit fəaliyyəti həyata keçirmək hüququ verilmiş müstəqil auditor təşkilatı olan “X1” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti ilə ## #### 2025-ci il tarixdə **/**-** nömrəli auditor xidməti müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilənin predmetindən açıq şəkildə görünür ki, auditor qarşısında qoyulmuş vəzifə məhz “xxxx GROUP” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin ## ###### 2024-cü il tarixində başa çatmış il üzrə maliyyə hesabatlarının auditinin aparılması olmuşdur. Bu hal mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki cəmiyyətin audit öhdəliyini yerinə yetirmək üçün müstəqil və səlahiyyətli auditor təşkilatına müraciət etməsi, həmin təşkilatla müqavilə bağlaması və 2024-cü il üzrə maliyyə hesabatlarını auditə təqdim etməsi cəmiyyətin auditdən yayınmaq niyyətində olmadığını və qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş öhdəliyin icrası istiqamətində faktiki tədbirlər gördüyünü təsdiq edən ilkin və mühüm sübutdur. Lakin hazırkı iş üzrə daha mühüm və həledici məqam ondan ibarətdir ki, ## #### 2025-ci il tarixli müqavilə yalnız auditin keçirilməsi niyyətini və auditorun cəlb edilməsini təsdiq edən sənəd deyil, həmin müqavilənin icrası nəticəsində audit faktiki olaraq aparılmış və yekun auditor rəyi hazırlanmışdır. Belə ki, iş materialarına əlavə edilmiş ## ###### 2024-cü il tarixində başa çatmış il üzrə Auditor hesabatından görünür ki, “xxxx GROUP” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin ## ###### 2024cü il tarixinə maliyyə vəziyyətini və həmin tarixdə başa çatmış il üzrə maliyyə nəticələrini əks etdirən maliyyə hesabatlarının auditi müstəqil auditor tərəfindən faktiki olaraq həyata keçirilmişdir.Auditor hesabatında auditin aparılması nəticəsində əldə edilmiş sübutların qiymətləndirildiyi və audit nəticəsində maliyyə hesabatlarına dair auditor rəyinin formalaşdırıldığı açıq şəkildə göstərilmişdir.Daha da əhəmiyyətlisi, həmin auditor hesabatının ## #### 2025-ci il tarixində tərtib edilməsi 2024-cü il üzrə maliyyə hesabatlarının auditinin 2025-ci il ərzində faktiki həyata keçirildiyini təsdiq edən birbaşa sübutdur. Auditorun verdiyi rəy müsbət rəy olmuş və auditor tərəfindən cəmiyyətin ## ###### 2024-cü il tarixinə maliyyə hesabatlarının müvafiq audit prosedurlarından keçirildiyi təsdiq edilmişdir.Burada xüsusilə vurğulanmalıdır ki, auditor rəyi auditin aparılmasından əvvəl mövcud ola biləcək formal sənəd deyil,onun verilməsi auditor tərəfindən müvafiq audit prosedurlarının həyata keçirilməsini və audit nəticəsində maliyyə hesabatları barədə peşəkar auditor mövqeyinin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Bu baxımdan iş materialarında ## #### 2025-ci il tarixli auditor rəyinin mövcudluğu özü-özlüyündə cəmiyyətin 2024-cü il üzrə maliyyə hesabatlarının auditdən keçirilmədiyi barədə nəticənin əsaslılığını ciddi şəkildə şübhə altına alır.Digər tərəfdən, auditor hesabatının məzmunundan görünür ki, auditor yalnız formal olaraq sənəd tərtib etməmiş, audit zamanı müvafiq audit sübutlarının toplandığını, maliyyə hesabatlarında əhəmiyyətli təhriflərin olub-olmamasının qiymətləndirildiyini və müvafiq audit prosedurlarının həyata keçirildiyini göstərmişdir. Hesabatda auditor tərəfindən aparılmış yoxlamanın nəticələri əks etdirilmiş və həmin nəticələr əsasında maliyyə hesabatlarına dair müsbət auditor rəyi verilmişdir.Beləliklə, iş materialarında bir-birini tamamlayan və eyni hüquqi faktı təsdiq edən bir neçə mühüm sübut mövcuddur. 1. ## #### 2025-ci il tarixli **/**-** nömrəli auditor xidməti müqaviləsi – cəmiyyət tərəfindən müstəqil auditorun cəlb edildiyini və müqavilənin predmetinin məhz 2024-cü il üzrə maliyyə hesabatlarının auditi olduğunu təsdiq edir. 2. ## ###### 2024-cü il üzrə auditor hesabatı – həmin maliyyə hesabatlarının faktiki olaraq auditor tərəfindən yoxlanıldığını və audit prosedurlarının həyata keçirildiyini təsdiq edir; 3. ## #### 2025-ci il tarixli auditor rəyi – aparılmış auditin nəticəsi olaraq auditor tərəfindən cəmiyyətin 2024-cü il üzrə maliyyə hesabatlarına münasibətdə yekun peşəkar rəy verildiyini təsdiq edir; 4. Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatasının elektron informasiya sistemində cəmiyyət üzrə 2024-cü il auditinə dair məlumatların mövcudluğu da həmin audit faktını əlavə olaraq təsdiq edir. Təqdim edilmiş elektron sistem görüntüsündə “xxxx GROUP” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti üzrə audit nəticəsinin “Müsbət”, auditor rəyinin verilmə tarixinin isə ## #### 2025-ci il olduğu görünür. Bu sübutların məcmu qiymətləndirilməsi göstərir ki, cəmiyyət 2024-cü il üzrə maliyyə hesabatlarının auditini keçirməmiş və ya auditdən yayınmış müəssisə deyil. Əksinə, cəmiyyət qanunvericiliyin tələbinə uyğun olaraq müstəqil auditor təşkilatı cəlb etmiş, audit müqaviləsi bağlamış, maliyyə hesabatlarını auditə təqdim etmiş, audit prosedurlarının həyata keçirilməsini təmin etmiş və nəticədə auditor tərəfindən ## #### 2025-ci il tarixində müsbət auditor rəyi əldə etmişdir. Bu səbəbdən məhkəmənin “2024-cü il üzrə audit aparılmamışdır” nəticəsi ilə iş materialarında mövcud olan yuxarıda sadalanmış sübutlar arasında açıq ziddiyyət mövcuddur.Əgər məhkəmə elektron informasiya sistemində audit dövrünün və ya digər məlumatın texniki baxımdan düzgün əks etdirilməməsini cəmiyyətin audit aparmaması kimi qiymətləndirmişdirsə, bu halda belə nəticəyə gəlməzdən əvvəl həmin elektron uyğunsuzluğun səbəbi, onun hansı şəraitdə yarandığı, auditin faktiki aparılıb-aparılmaması və sistem məlumatının auditorun təqdim etdiyi sənədlərlə nə dərəcədə uzlaşdığı müəyyən edilməli idi.Çünki elektron sistemdə məlumatın texniki və ya inzibati qaydada düzgün əks etdirilməməsi ilə auditin ümumiyyətlə aparılmaması hüquqi baxımdan eyniləşdirilə bilən halar deyildir. Məhkəmə isə bu fərqi nəzərə almamış, auditin faktiki aparılmasını təsdiq edən müstəqil auditor sənədlərinin hüquqi əhəmiyyətini elektron sistemdəki məlumatla müqayisəli şəkildə qiymətləndirməmiş və nəticədə cəmiyyətin auditdən yayındığı barədə nəticəyə gəlmişdir.Halbuki inzibati məsuliyyətin tətbiqi üçün cəmiyyətin konkret olaraq qanunla qadağan edilmiş əməli və ya hərəkətsizliyi törətdiyi, həmin əməlin inzibati xəta tərkibinin bütün zəruri əlamətlərini daşıdığı və cəmiyyətin təqsirinin mövcud olduğu mötəbər və kifayət qədər sübutlarla müəyyən edilməlidir. Hazırkı halda isə auditin faktiki aparıldığını təsdiq edən sənədlər mövcud olduğu halda, cəmiyyətin məhz auditdən yayındığını təsdiq edən sübutun nədən ibarət olduğu məhkəmə qərarında kifayət qədər əsaslandırılmamışdır. Bu baxımdan məhkəmənin yalnız elektron sistemdəki qeydə və ya həmin sistemdəki məlumatın müəyyən formada əks olunmasına istinad etməklə faktiki keçirilmiş auditin hüquqi nəticələrini aradan qaldırması və cəmiyyəti auditdən yayınmaqda təqsirli hesab etməsi iş üzrə sübutların tam, hərtərəfli və obyektiv qiymətləndirilməsi tələbinə uyğun deyildir. Nəticə etibarilə, iş materialarında mövcud olan auditor müqaviləsi, auditor hesabatı, ## #### 2025-ci il tarixli müsbət auditor rəyi və Auditorlar Palatasının elektron sistemindəki məlumatlar birlikdə qiymətləndirildikdə, “xxxx GROUP” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin 2024-cü il üzrə auditdən yayındığını deyil, əksinə, həmin audit öhdəliyini faktiki olaraq yerinə yetirdiyini təsdiq edən sübutlar toplusu formalaşır. Buna görə də cəmiyyətin auditdən yayınması barədə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə iş materiaları ilə təsdiq olunmur və həmin nəticə əsasında inzibati məsuliyyətin tətbiq edilməsi hüquqi və faktiki baxımdan əsassızdır. Işdə iştirak edən şəxslərə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq, məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməmələrinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişlər. Bu səbəbdən məhkəmə Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 64.3-cü maddəsinə əsasən şikayətə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab edir. Məhkəmə şikayətlə əlaqədar işin materiallarını tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırıb hesab edir ki, verilmiş şikayət əsassız olduğundan təmin edilməməli, Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin *(*-**)-****/**** saylı, ## ###### 2026-cı il tarixli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Belə ki, inzibati xəta haqqında həmin protokoldan görünür ki, hüquqi şəxs “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən 2024-cü il üzrə maliyyə hesabatlarının 2025-ci ildə auditi aparılmamışdır və buna görə də Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 464-cü maddəsində nəzərdə tutulan inzibati xətanı törətmişdir. Azərbaycan Respublikasının Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinə ünvanlandığı ## ###### 2026-cı il tarixli 3-21-2- 1/2 ***/**** nömrəli məktubu və ona əlavə olunmuş cədvəldən görünür ki, 2024-cü ilin göstəricilərinə əsasən “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti orta və iri sahibkarlıq subyektlərinin bölgüsü meyarlarına uyğun gəlir. Inzibati xətalar qanunvericiliyinin mənasına görə, inzibati xətanın tərkibini inzibati xətalar qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş əlamətlər məcmusu təşkil edir və onların mövcudluğunda ictimai təhlükəli əməl inzibati xəta sayılır. Inzibati xətanın tərkibini qanunla müəyyən edilən obyektiv və subyektiv əlamətlərin məcmusu təşkil edir. Hər bir xətanın əsasını hüquqazidd əməl təşkil edir. Əgər bu əməl yoxdursa, deməli, burada heç bir inzibati xətadan, inzibati məsuliyyətdən, inzibati tənbehlərin tətbiq edilməsindən söhbət gedə bilməz. Əməlin inzibati xəta sayılması üçün onun hüquqi əlamətləri olmalıdır, yəni əməl hüquqa zidd olmalı, əməl təqsirli sayılmalı, əməl inzibati məsuliyyətə səbəb olmalı, əməl Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsi ilə qorunan ictimai münasibətlərə qəsd etməlidir. Əməli törətmiş şəxsin (fizki və ya hüquqi) təqsiri dedikdə törədilən əmələ (hərəkət və ya hərəkətsizlik) və onun nəticələrinə qəsd və ya ehtiyatsızlıq formasında münasibəti anlaşılır. Əməlin inzibati xəta hesab edilməsi təkcə bu əməlin qeyri-hüquqi olması ilə deyil, həm də onun təqsirə, yəni qəsd və yaxud ehtiyatsızlıq formasında törədilməsi ilə də bağlıdır. Hərəkət və yaxud hərəkətsizlik– davranışın iradəvi aktıdır, buna görə də hərəkətsizlik zamanı məsuliyyətin təyin edilməsi üçün həmçinin bu və ya digər şəxsin tələb olunan hərəkətləri etməsinin real imkanlarını, yəni konkret şəraitdə göstərilən hərəkətlərin edilməsinin faktiki imkanları müəyyən olunmalıdır. Həmçinin əməl inzibati hüquqpozmaya aid edildiyindən, onun törədilməsinə görə qanun inzibati qaydada tənbeh növünü nəzərdə tutur. Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 464-cü maddəsinə görə “Auditor xidməti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə nəzərdə tutulmuş hallarda həyata keçirilməli olan məcburi auditdən yayınmağa görə vəzifəli şəxslər üç yüz manatdan altı yüz manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər min beş yüz manatdan iki min beş yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir. “Auditor xidməti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 2-ci maddəsinin məzmunundan göründüyü kimi audit - əmtəə istehsalı və satışı, xidmət göstərilməsi və iş görülməsi ilə məşğul olan təsərrüfat subyektlərində mühasibat uçotunun dəqiq və dürüst aparılmasının və maliyyə hesabatlarının müstəqil yoxlanılmasıdır. Audit yoxlaması özüözlüyündə 2 yolla aparıla bilər: məcburi və ya könüllü (təsərrüfat subyektinin öz təşəbbüsü ilə). Qanunun mənasına görə audit yoxlanılması yalnız 2 halda məcburi aparıla bilər: 1) öz maliyyə hesabatlarını dərc etdirməli olan təsərrüfat subyektləri üçün 2) qanunla bilavasitə nəzərdə tutulmuş hallarda. Həmin Qanunun 16-cı maddəsinə görə auditor xidməti bir tərəfdən sərbəst auditor və ya auditor təşkilatı, digər tərəfdən isə sifarişçi arasında bağlanmış və yoxlamanın məzmununu, aparılması müddətlərini, məsləhət xidmətlərinin həcmini, ödəniş məbləğini və qaydasını, eləcə də tərəflərin məsuliyyətini nəzərdə tutan müqavilə əsasında göstərilir. Həmin Qanunun 17-ci maddəsinə görə təsərrüfat subyektinin rəhbərliyi (mülkiyyətçisi) auditin aparılması üçün zəruri olan bütün sənədləri, registrləri və hesabatları auditora təqdim etməlidir və onların düzgünlüyünə məsuliyyət daşıyır. O, auditorun sorğusuna dair yazılı və şifahi izahatlar verməyə borcludur. Bununla yanaşı təsərrüfat subyektləri özləri auditor seçməkdə sərbəstdirlər. Təsərrüfat subyektləri maliyyətəsərrüfat fəaliyyəti ilə bağlı bütün məsələlər üzrə sərbəst və ya auditor təşkilatı ilə hər hansı müddətdə müqavilə bağlamaq hüququna malikdirlər. Bu cür müqavilələr yoxlama xarakteri daşıdıqda, auditor yoxlamanın nəticələrinə görə müəyyən olunmuş qaydada akt tərtib edilir. “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 2.1.7-ci maddəsinə görə maliyyə hesabatları – mühasibat uçotu subyektinin, yəni mülkiyyət və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq Azərbaycan Respublikası ərazisində fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslər, habelə hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin maliyyə-təsərrüfat fəaliyyəti, habelə maliyyə vəziyyəti barədə sistemləşdirilmiş məlumatları özündə əks etdirən hesabatlardır. Həmin Qanunun 11-ci maddəsinə görə kommersiya təşkilatlarının illik maliyyə hesabatları üçün aşağıdakı hesabat dövrləri müəyyən edilir: 1) il ərzində oktyabr ayının 1dək yeni yaradılan mühasibat uçotunun subyektləri üçün birinci hesabat dövrü onların qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada dövlət qeydiyyatına alındığı tarixdən dekabr ayının 31-i də daxil olmaqla; 2) oktyabr ayının 1-dən sonra yeni yaradılmış mühasibat uçotunun subyektləri üçün isə birinci hesabat dövrü onların qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada dövlət qeydiyyatına alındığı tarixdən növbəti ilin dekabr ayının 31-i də daxil olmaqla; 3) digər mühasibat uçotunun subyektləri üçün hesabat dövrü yanvar ayının 1-dən dekabr ayının 31-i də daxil olmaqla. Qanunun 12.1-ci maddəsinə görə və “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ## ###### 2005-ci il tarixli *** nömrəli Fərmanının 2.2-ci bəndinə əsasən kommersiya təşkilatlarının illik maliyyə hesabatlarının və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının təqdim edilməsi və dərc olunması qaydaları Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyən edilir. Qanunun 12-ci maddəsinin 4 və 5-ci bəndlərinə görə kommersiya təşkilatlarının Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi əsasında vergi orqanlarına təqdim etdikləri vergi hesabatları bu Qanunun tələblərinə uyğun olaraq təqdim etdikləri maliyyə hesabatlarını əvəz etmir və mühasibat uçotu subyektinin nizamnaməsi ilə müəyyən olunmuş idarəetmə orqanı bu subyektin maliyyə hesabatlarının və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının hazırlanmasına, təqdim və dərc olunmasına görə cavabdehdir. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin ## ### 2010-cu il tarixli ** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Kommersiya təşkilatlarının illik maliyyə hesabatlarının və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının təqdim edilməsi və dərc edilməsi Qaydaları”nın 3-cü bəndinə görə kommersiya təşkilatları illik maliyyə hesabatlarını və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını hesabat dövrü başa çatdıqdan sonra, müvafiq olaraq sonrakı ilin aprel ayının 30-dan və iyun ayının 30-dan gec olmayaraq təqdim etməlidirlər. Kommersiya təşkilatı illik maliyyə hesabatlarını tabe olduğu yuxarı təşkilata və ya birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını tərtib edən əsas cəmiyyətə, bunlar olmadıqda isə təsisçiyə (təsisçilərə) təqdim edir. Kommersiya təşkilatının (investisiya fondları və onların idarəçiləri, sığorta şirkətləri, qiymətli kağızlar bazarında lisenziyalaşdırılan şəxslər istisna olmaqla) illik maliyyə hesabatlarının və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının təqdim edilməsi barədə məlumatlar onların tabe olduqları yuxarı təşkilat və ya təsisçi (təsisçilər) tərəfindən bu hesabatların sonuncu təqdimetmə günündən sonra 10 gün ərzində Protokolu tərtib edən orqan, investisiya fondlarının və onların idarəçilərinin, sığorta şirkətlərinin, qiymətli kağızlar bazarında lisenziyalaşdırılan şəxslərin məlumatları isə Mərkəzi Banka verilir. Dövlət zəmanəti ilə kredit alan və ya dövlət borcunun xərclənməsi ilə bağlı layihələrdə iştirak edən, həmçinin büdcədən subsidiya, subvensiya, qrant və ya müəyyən səlahiyyətlərin yerinə yetirilməsi ilə bağlı büdcə vəsaiti ayrılan kommersiya təşkilatları illik maliyyə hesabatlarını və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını qanunla müəyyən edilmiş hallarda və qaydada auditor rəyi ilə birlikdə Maliyyə Nazirliyinə təqdim edirlər. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin “Hüquqi şəxslər” adı altında təsnifatlaşdırılmış 4-cü fəslində öz əksini tapmış müddəalara görə hüquqi şəxslər təşkilati hüquqi formasına görə kommersiya, qeyri-kommersiya və publik hüquqi şəxslər növlərinə ayrılır. Kommersiya hüquqi şəxslərə isə təsərrüfat ortaqlıqları və təsərrüfat cəmiyyətləri daxildir. Təsərrüfat cəmiyyətləri də öz növbəsində məhdud və ya əlavə məsuliyyətli cəmiyyət və ya səhmdar cəmiyyəti formasında yaradıla bilər. Həmin Məcəllənin 91-ci maddəsininin 4 və 5-ci bəndlərinə görə məhdud məsuliyyətli cəmiyyət (mikro və kiçik sahibkarlıq subyektləri istisna olmaqla) illik maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünü yoxlatmaq üçün hər il müstəqil auditor cəlb etməlidir (kənar audit). Cəmiyyətin illik maliyyə hesabatlarının auditor yoxlanışı hər hansı iştirakçının tələbi ilə də aparıla bilər. Bu halda auditor yoxlanışı həmin yoxlamanı tələb edən iştirakçının hesabına aparılır. Cəmiyyətin fəaliyyətinin auditor yoxlanışlarının aparılması qaydası qanunvericilik və cəmiyyətin nizamnaməsi ilə müəyyənləşdirilir. Qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla, cəmiyyətin işlərinin aparılması nəticələri haqqında cəmiyyət tərəfindən məlumatların dərc edilməsi (açıq hesabat) tələb olunmur. Beləliklə yuxarıda qeyd edilən normaların məzmunundan göründüyü kimi, əmtəə istehsalı və satışı, xidmət göstərilməsi və iş görülməsi ilə məşğul olan təsərrüfat subyektləri öz maliyyə hesabatlarını dərc etdirməli olan təsərrüfat subyektləri sırasına daxildirsə və ya qanunvericilikdə birbaşa olaraq məcburi audit yoxlamasının keçirilməsinə dair göstəriş mövcuddursa, həmin təsərrüfat subyektlərində imperativ qaydada məcburi audit yoxlaması keçirilməlidir. Bu cür məcburi audit yoxlanılmasından yayınma isə Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 464-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın tərkibini yaradır. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlərə münasibətdə mülki qanunvercilikdə illik maliyyə hesabatının dərc edilməsi vəzifəsi müəyyən edilməsə də, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 91.4-cü maddəsinə görə məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin onun illik maliyyə hesabatının düzgünlüyünü yoxlamaq məqsədilə hər il müstəqil auditorun cəlb edilməsi vəzifəsi birbaşa olaraq müəyyən edilmişdir. Beləliklə yuxarıda qeyd edilən normaların məzmunundan göründüyü kimi, əmtəə istehsalı və satışı, xidmət göstərilməsi və iş görülməsi ilə məşğul olan təsərrüfat subyektləri öz maliyyə hesabatlarını dərc etdirməli olan təsərrüfat subyektləri sırasına daxildirsə və ya qanunvericilikdə birbaşa olaraq məcburi audit yoxlamasının keçirilməsinə dair göstəriş mövcuddursa, həmin təsərrüfat subyektlərində imperativ qaydada məcburi audit yoxlaması keçirilməlidir. Bu cür məcburi audit yoxlanılmasından yayınma isə Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 464-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın tərkibini yaradır. Qanunun qeyd olunan müddəalarından aydın olduğu kimi, məhdud məsuliyyətli cəmiyyət hər ötən ilə dair maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünü yoxlamaq üçün müstəqil auditor cəlb etməyə borcludur. Qanunvericilikdə maliyyə hesabatlarının təqdim edilməsinin son tarixi göstərilsə də (Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## ### 2010-cu il tarixli, ** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Kommersiya təşkilatlarının illik maliyyə hesabatlarının və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının təqdim edilməsi və dərc edilməsi Qaydaları”nın 3.1ci bəndinə əsasən kommersiya təşkilatları illik maliyyə hesabatlarını və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını hesabat dövrü başa çatdıqdan sonra, müvafiq olaraq sonrakı ilin aprel ayının 30-dan və iyun ayının 30dan gec olmayaraq təqdim etməlidirlər), həmin hesabatlara auditor rəyinin əlavə edilməsi və ya hər ötən il üçün auditor cəlb edilə biləcəyi son müddət öz əksini tapmamışdır. Belə olduğu halda məhkəmənin gəldiyi qənaətə görə, hər ötən il üçün tərtib edilmiş maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünün yoxlanılması üçün müstəqil auditorun cəlb edilməsi növbəti il ərzində, ilin sonunadək həyata keçirilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 91.4-cü maddəsinin anlamından həmin maddədə məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin illik maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünü yoxlamaq məqsədilə müstəqil auditor cəlb etməli olduğu müddət “hər il” kimi göstərildiyindən, bu müddət hər növbəti ilin sonunadək olan dövrü əhatə etməsi kimi başa düşülür. Belə olduqda Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən məcburi audit cəlb edilməmişsə, Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 464-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulan inzibati xətanın törədilməsi vaxtı növbəti ilin yanvar ayının 1-i tarixinə təsadüf edir. Məhkəməyə təqdim edilən sənədlərdən göründüyü kimi, Protokolu tərtib edən orqan tərəfindən “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin barəsində tərtib edilmiş MN ******* nömrəli, ## #### 2026-cı il tarixli inzibati xəta haqqında protokol 2024-cü ilin maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünün yoxlanılması üçün 2025-ci ildə Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin məcburi auditor cəlb etməməsini nəzərdə tutur. Məsələyə yuxarıda təsvir edilən qaydada hüquqi qiymət verildikdə, Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən auditorun cəlb edilməsi ən gec halda ## ###### 2025-ci il tarixədək həyata keçirilməli idi. Bununla da, məhkəmə belə nəticəyə gəlmişdir ki, “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 464-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulan inzibati xəta törədilmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 464-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş xətanın törədilməsi ilə bağlı şikayətin dəlilləri əsassızdır və birinci instansiya məhkəməsi əsaslı olaraq şəxsin əməlində yuxarıda qeyd olunan maddənin tərkib əlamətlərinin olması ilə bağlı düzgün qənaətə gəlmişdir. Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 3-cü maddəsində inzibati məsuliyyətin əsasları müəyyən edilmişdir. Həmin maddənin tələbinə əsasən, yalnız həmin Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətaların törədilməsində təqsirli hesab edilən və inzibati xəta tərkibinin bütün digər əlamətlərini daşıyan əməli (hərəkət və ya hərəkətsizlik) törətmiş şəxs inzibati məsuliyyətə cəlb olunur və tənbeh edilir; - 4-cü maddəsinə görə, bu Məcəllə insan və vətəndaş hüquqlarına və azadlıqlarına hörmət edilməsi, qanunçuluq, qanun qarşısında bərabərlik, təqsirsizlik prezumpsiyası, ədalətlilik və inzibati xətaların qarşısının alınması prinsiplərinə əsaslanır; - 6.1-ci maddəsinə əsasən, inzibati xətalara görə inzibati tənbeh həmin Məcəlləyə uyğun olaraq tətbiq edilir; - 9.1-ci maddəsinə görə, inzibati xəta törətmiş şəxs haqqında tətbiq edilən tənbeh ədalətli olmalıdır, yəni inzibati xətaların xarakterinə, onun törədilməsi hallarına uyğun, qanuni və əsaslı olmalıdır; - 12.1-ci maddəsində göstərilir ki, həmin Məcəllə ilə qorunan ictimai münasibətlərə qəsd edən, hüquqazidd olan, təqsirli sayılan (qəsdən və ya ehtiyatsızlıq üzündən törədilən) və inzibati məsuliyyətə səbəb olan əməl (hərəkət və ya hərəkətsizlik) inzibati xəta hesab olunur. - 76.1-ci maddəsinə görə, inzibati xətanın olub-olmamasını, inzibati xəta törədən şəxsin təqsirini və işin düzgün həlli üçün əhəmiyyətli olan digər halları müəyyən etmək üçün hakimin, səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) əsaslana bildiyi hər cür faktik məlumatlar inzibati xətalar haqqında işlər üzrə sübutlar sayılır. Bu məlumatlar maddi sübutlarla, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan şəxsin, zərərçəkmiş şəxsin, şahidlərin izahatları ilə, digər sənədlərlə, xüsusi texniki vasitələrin göstəriciləri ilə, ekspertin rəyi ilə, inzibati xəta haqqında protokolla, bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş digər protokollarla müəyyən edilir. Məhkəmə şikayətin dəlillərinə münasibətdə qeyd edir ki, şikayətdə istinad edilən sübutlar məhkəməyə təqdim edilməmişdir. Məhkəmə belə hesab edir ki, iş materialları ilə “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən qeyd olunan inzibati xəta hadisəsinin törədilməsi faktı sübuta yetirilir, apellyasiya şikayətinin dəlilləri qismində göstərilən hallar birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv olunması üçün əsas ola bilməz. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı qanuni və əsaslıdır, apellyasiya şikayətinin dəlilləri isə əsassız olduğundan, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı dəyişdirilmədən, şikayət isə təmin edilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 134.1.1-ci maddəsinə görə inzibati xəta haqqında iş üzrə qərardan verilən şikayət və ya protestə baxıldıqda qərarın dəyişdirilmədən, şikayətin və ya protestin isə təmin edilmədən saxlanılması haqqında qərar qəbul edilir. Qeyd edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 128- 134-cü maddələri rəhbər tutularaq, QƏRARA ALDI: “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin barəsində Azərbaycan Respublikası Inzibati Xətalar Məcəlləsinin 464-cü maddəsi ilə inzibati tənbeh tətbiq edilməsinə dair Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin *(*-**)-****/**** saylı, ## ###### 2026-cı il tarixli qərarı “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbul edildiyi andan dərhal sonra qanuni qüvvəyə minir Qərar qətidir, ondan şikayət və ya protest verilə bilməz. Hakim: Habil Məmmədov