Bakı Şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsi Qərar — İş №3(5-94)-901/2026

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 3(5-94)-901/2026 03.02.2026 BAKI ŞƏHƏRİ XƏTAİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Axundov Fuad Aydın oğlunun sədrliyi, məhkəmə iclasının katibi Rəşidov Xəzər Araz oğlunun katibliyi, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan hüquqi şəxs Şəxs direktoru Nümayəndə2 iştirakı ilə, Hüquqi şəxs Şəxs barəsində Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xəta haqqında materiala məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı Şəxs barəsində Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsi ilə 19 yanvar 2026-cı il tarixli, EP seriyalı ******* saylı inzibati xəta haqqında protokol tərtib edərək baxılması üçün məhkəməyə göndərmişdir. İnzibati xəta haqqında protokoldan görünür ki, Şəxs 11400.00 ABŞ dolları məbləğində xarici valyutada olan vəsaiti ödəniş tapşırığına əsasən Bankda olan hesabından 21 dekabr 2023-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasından kənara qabaqcadan ödəniş etməklə köçürmüş, lakin ödənişin aparıldığı gündən 02 (iki) ildən artıq müddət keçməsinə baxmayaraq, 11400.00 ABŞ dolları məbləğində vəsait hesabına alınan malların (xidmətlərin) ölkəyə idxalını təsdiq edən sənədləri banka təqdim etməmiş, qabaqcadan ödənilmiş valyuta vəsaiti xaricdən geri qaytarılmamışdır. Məhkəmə iclasında barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan hüquqi şəxs Şəxs direktoru Nümayəndə2 çıxış edərək bildirmişdir ki, hazırkı inzibati iş üzrə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı tərəfindən tərtib edilmiş inzibati xəta haqqında protokolun məzmunundan və ona əlavə edilmiş materiallardan görünür ki, cavabdeh inzibati orqan inzibati araşdırma aparmadan, yalnız üçüncü tərəf olan yerli bankın təqdim etdiyi məlumatlara əsaslanaraq nəticəyə gəlmişdir. Bu hal isə iş üzrə iddia edilən faktların obyektiv, hərtərəfli və qanuna uyğun araşdırılıb-araşdırılmadığını şübhə altına salır və sübutların məhkəmə tərəfindən birbaşa cavabdeh orqandan tələb edilməsini zəruri edir. Mərkəzi Bankın inzibati orqan kimi araşdırma aparmaq borcu Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 73-cü maddəsinə əsasən, inzibati icraat aparan orqan iş üzrə halları tam, hərtərəfli və obyektiv şəkildə araşdırmağa borcludur. İXM-nin 74-cü maddəsinə görə isə sübutların toplanması, yoxlanılması və hüquqi qiymətləndirilməsi inzibati icraatı aparan orqanın bilavasitə vəzifəsidir. Lakin inzibati xəta haqqında protokola və ona əlavə edilmiş sənədlərə əsasən, Mərkəzi Bank inzibati araşdırmanın başlanmasına dair hər hansı rəsmi qərar qəbul etməmiş, öz adından araşdırma aktı, arayış və ya xidməti sənəd tərtib etməmiş, izahat alınmasını təmin etməmişdir. Bu isə inzibati icraatın mahiyyət etibarilə aparılmaması deməkdir. “Vətəndaşın xaricə ödəniş etməsi” iddiasının araşdırılmaması Mərkəzi Bank inzibati protokolda və ona əsaslanan mövqeyində gömrük bəyannaməsində son alıcı kimi göstərilən vətəndaş tərəfindən xarici satıcıya ödəniş edildiyini iddia edir. Lakin Şəxs MMCnin əlində rəsmi bank köçürmə sənədləri mövcuddur və həmin sənədlər xaricə ödənişin məhz hüquqi şəxs – Şəxs MMC tərəfindən edildiyini təsdiq edir; həmin köçürmələrin təyinat hissəsində konkret olaraq mübahisələndirilən gömrük bəyannaməsində göstərilən avtomobilə aid olduğu açıq şəkildə görünür; gömrük bəyannaməsində göstərilən vətəndaş tərəfindən xaricə hər hansı bank köçürmə edilmədiyi, onun ödənişinin xaricə deyil, həmin avtomobil üzrə Şəxs MMC-yə edildiyi bank sənədləri ilə sübuta yetirilir. Buna baxmayaraq, Mərkəzi Bank vətəndaşın xaricə ödəniş etdiyini təsdiq edən hər hansı bank sənədinin mövcudluğunu araşdırmamış, bu məqsədlə banklardan və ya digər səlahiyyətli qurumlardan heç bir sübutedici sənəd tələb etməmiş, gömrük bəyannaməsini tərtib etmiş orqandan xaricə ödənişi təsdiq edən sənədlərin əldə edilməsinə cəhd göstərməmişdir. Beləliklə, iddia araşdırılmamış ehtimala əsaslanır. "xxxx"dan təqdim edilmiş “21 fayl”ın işə aidiyyəti məsələsi "xxxx" tərəfindən Mərkəzi Banka təqdim edilmiş sənədlər paketində “21 fayl” olduğu göstərilsə də, həmin faylların tam siyahısı, məzmunu, konkret olaraq Şəxs MMC ilə hansı hüquqi və faktiki əlaqəyə malik olduğu inzibati iş materiallarından aydın görünmür. Əksinə, təqdim edilmiş sənədlərin bir qismi digər hüquqi şəxslərə aid məlumatlardan ibarətdir və Şəxs MMC-yə birbaşa aidiyyəti yoxdur. Bu isə sübutların seçilmədən və hüquqi filtrasiya aparılmadan istifadə edildiyini göstərir. Məhkəmənin sübutları tələb etmək səlahiyyəti İXMnin 106.0.5-ci maddəsinə əsasən, hakim işə baxılmağa hazırlıq mərhələsində sübutların kifayət qədər toplanıb-toplanmadığını yoxlamalıdır. Hazırkı vəziyyətdə isə sübutların mövcudluğu yalnız iddia səviyyəsindədir, lakin bu iddianı təsdiq edən rəsmi araşdırma sənədləri yoxdur. Hazırkı inzibati iş üzrə məhkəmənin qərardadı ilə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankından inzibati araşdırmanın aparılması və iddia edilən halların sübuta yetirildiyini təsdiq edən sənədlərin təqdim edilməsi tələb edilmişdir. Lakin cavabdeh inzibati orqan tərəfindən məhkəmənin tələbinə baxmayaraq: inzibati araşdırmanın başlanmasına dair hər hansı qərar, araşdırma aktı, arayışı və ya xidməti sənəd, izahat alınmasına dair sənəd, gömrük bəyannaməsində göstərilən vətəndaş tərəfindən xarici satıcıya birbaşa ödəniş edildiyini təsdiq edən bank sənədi, bank və gömrük məlumatları arasında qarşılaşdırmanı təsdiq edən akt təqdim edilməmişdir (və ya təqdim edilən sənədlər iddianı sübut etmir). Bu fakt onu göstərir ki, inzibati xəta haqqında protokol inzibati icraat aparılmadan, sübut bazası formalaşdırılmadan və müdafiə hüququ təmin edilmədən tərtib edilmişdir. Beləliklə o, tərəflərindən heç bir qanun pozuntusuna yol verilmədiyini, həmçinin bu halın malların idxal edilməsinə dair gömrük bəyannamələri ilə də öz təsdiqini tapmasını bildirərək inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam verilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə qanunamüvafiq qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı məhkəmə iclasında səlahiyyətli nümayəndəsinin iştirakını təmin etməmiş və bunun səbəbləri barədə məlumat verməmişdir. Məhkəmə, Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əsasən işə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankının səlahiyyətli nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. İş materiallarında olan və məhkəmə baxışında tədqiq edilmiş: xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığından görünür ki, hüquqi şəxs Şəxs tərəfindən 11400.00 ABŞ dolları məbləğində xarici valyutada olan pul vəsaiti 21 dekabr 2023-cü il tarixində "xxxx" ASC-də olan hesabından, Azərbaycan Respublikasından kənara köçürülmüşdür; "xxxx" ASC-nin 25 dekabr 2025-ci il tarixli məktubunun surətindən görünür ki, hüquqi şəxs Şəxs tərəfindən “Azərbaycan Respublikasının rezidentlərinin və qeyri-rezidentlərin xarici valyutada əməliyyatlarının aparılması” Qaydalarının 4.3.1.3-cü maddəsinə əsasən qabaqcadan ödənişlər aparıldığı gündən 2 ildən artıq müddət keçməsinə baxmayaraq malların (xidmətlərin) ölkəyə idxalını təsdiq edən sənədlər banka təqdim edilməmişdir; Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankının Hüquq və təşkilati işlər departamentinin İnzibati icraat və məhkəmə işləri şöbəsinin hüquq məsləhətçisi X3 tərəfindən tərtib edilmiş Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xəta haqqında 19 yanvar 2026-cı il tarixli, EP seriyalı ******* nömrəli protokoldan görünür ki, hüquqi şəxs Şəxs 11400.00 ABŞ dolları məbləğində xarici valyutada olan vəsaiti ödəniş tapşırığına əsasən Bankda olan hesabından 21 dekabr 2023-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasından kənara qabaqcadan ödəniş etməklə köçürmüş, lakin ödənişin aparıldığı gündən 02 (iki) ildən artıq müddət keçməsinə baxmayaraq, 11400.00 ABŞ dolları məbləğində vəsait hesabına alınan malların (xidmətlərin) ölkəyə idxalını təsdiq edən sənədləri banka təqdim etməmiş, qabaqcadan ödənilmiş valyuta vəsaiti xaricdən geri qaytarılmamışdır; Şəxs MMC ilə X2 arasında bağlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli QA191223TM nömrəli tapşırıq müqaviləsindən görünür ki, hüquqi şəxs Çin Xalq Respublikasından A.Qarayevin tapşırığı əsasında Lİ Auto L7 air 2024 Production 20 R black wheels VİN: HLX3B120R1602110 alınmasını öz öhdəliyinə götürmüşdür; iş materiallarında olan xx.xx.2024-cü il tarixli, **********1650 sorğu nömrəli gömrük bəyannaməsindən və "xxxx" ASC tərəfindən verilmiş ödəniş tapşırığından görünür ki, Şəxs MMC tərəfindən Azərbaycan Respublikasından kənara qabaqcadan ödəniş edilməklə köçürülmüş 11400.00 ABŞ dolları məbləğində vəsait hesabına alınan nəqliyyat vasitəsi ölkəyə idxal edilmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin: 8.1-ci maddəsinə əsasən barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan şəxsin təqsiri bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada sübuta yetmədikdə və bu, inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata baxmış hakimin, səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) qüvvəyə minmiş qərarı ilə müəyyən edilmədikdə o, təqsirsiz hesab edilir. 8.2-ci maddəsinə əsasən inzibati məsuliyyətə cəlb olunmuş şəxs öz təqsirsizliyini sübut etməyə borclu deyildir. 8.3-cü maddəsinə əsasən inzibati məsuliyyətə cəlb olunan şəxsin təqsirli olması barəsində şübhələr onun xeyrinə həll edilir. 53.1.1-ci maddəsinə əsasən inzibati xəta hadisəsi olmadıqda inzibati xətalar haqqında işlər üzrə icraat başlanıla bilməz, başlanmış icraata isə xitam verilir. 76.1-ci maddəsinə əsasən inzibati xətanın olub-olmamasını, inzibati xəta törədən şəxsin təqsirini və işin düzgün həlli üçün əhəmiyyətli olan digər halları müəyyən etmək üçün hakimin, səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) əsaslana bildiyi hər cür faktik məlumatlar inzibati xətalar haqqında işlər üzrə sübutlar sayılır. Bu məlumatlar maddi sübutlarla, barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat aparılan şəxsin, zərər çəkmiş şəxsin, şahidlərin izahatları ilə, digər sənədlərlə, xüsusi texniki vasitələrin göstəriciləri ilə, ekspertin rəyi ilə, inzibati xəta haqqında protokolla, bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş digər protokollarla müəyyən edilir. 109.2-ci maddəsinə əsasən həmin Məcəllənin 53 və 104.1-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş hallar olduqda inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam verilməsi və ya inzibati xəta haqqında iş üzrə icraatın dayandırılması barədə qərar qəbul edilir. 430.4-cü maddəsinə əsasən, avans yolu ilə ödənilmiş valyuta vəsaitinin müqabilində müəyyən edilmiş müddətlərdə müvafiq mallar idxal edilmədikdə, işlər görülmədikdə və ya xidmətlər göstərilmədikdə ödənilmiş valyuta vəsaitinin xaricdən geri qaytarılmamasına görə vəzifəli şəxslər inzibati xətanın bilavasitə obyekti olmuş valyuta vəsaiti məbləğinin on faizindən iyirmi faizinədək məbləğdə, hüquqi şəxslər inzibati xətanın obyekti olmuş valyuta vəsaiti məbləğinin iyirmi faizindən otuz faizinədək məbləğdə cərimə edilir. Azərbaycan Respublikası Mərkəzi X1 20 fevral 2020-ci il tarixli 06/1 saylı qərarı ilə «Azərbaycan Respublikası Mərkəzi X1 2016-cı il 28 noyabr tarixli 45/1 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının rezidentlərinin xarici valyutada, habelə qeyrirezidentlərin milli və xarici valyutada əməliyyatlarının aparılması Qaydaları»nda dəyişikliklər edilmiş, qərarın 4.3.1.3-cü yarımbəndi aşağıdakı redaksiyada verilmişdir. “4.3.1.3. qabaqcadan ödəniş aparıldıqda banka ödənişin təyinatını, şərtlərini və məbləğini əks etdirən sənəd təqdim edilir. Qabaqcadan ödəniş müqabilində malların ölkəyə idxalını (xidmətlərin göstərilməsini) təsdiq edən gömrük bəyannaməsi (xidmətlərin göstərilməsini təsdiq edən sənəd) banka təqdim olunmalıdır və ya xeyrinə qabaqcadan ödənişin edildiyi şəxs və ya üçüncü şəxs tərəfindən qabaqcadan ödənilmiş məbləğ geri qaytarılmalıdır. Müvafiq sənədlər ödənişin aparıldığı gündən ən geci 2 (iki) il müddətində banka təqdim edilmədikdə və ya qabaqcadan ödənilmiş məbləğ geri qaytarılmadıqda və bu zaman idxal edilməyən malların (göstərilməyən xidmətlərin) və ya geri qaytarılmayan məbləğin qalıq dəyəri 10.000 (on min) ABŞ dolları ekvivalenti məbləğindən çox olduqda, bank tərəfindən qabaqcadan ödəniş əməliyyatına dair bütün sənədlər 5 (beş) iş günü ərzində Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankına təqdim edilir. Məhkəmə iş üzrə tərəfin izahatını dinləyib inzibati xəta haqqında protokolu və ona əlavə edilmiş sənədləri nəzərdən keçirərək hesab edir ki, inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam verilməlidir. Məhkəmə, Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankından daxil olmuş Şəxs barəsində inzibati xəta haqqında protokolu, iş materiallarında olan sübutların məcmusunu nəzərə alaraq belə qənaətə gəlir ki, Şəxs tərəfindən valyuta tənzimi qaydalarının pozulması və bununla da, sonuncu tərəfindən Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın tərkibini yaradan hərəkətlərə yol verilməsi obyektiv sübutların məcmusu ilə öz təsdiqini tapmır. Belə ki, Şəxs MMC barəsində inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilsə də, barəsində inzibati icraat aparılan şəxsin nümayəndəsi tərəfindən təqdim edilmiş və iş materiallarına əlavə edilmiş Şəxs MMC ilə X2 arasında bağlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli QA191223TM nömrəli tapşırıq müqaviləsindən görünür ki, hüquqi şəxs Çin Xalq Respublikasından A.Qarayevin tapşırığı əsasında Lİ Auto L7 air 2024 Production 20 R black wheels VİN: HLX3B120R1602110 alınmasını öz öhdəliyinə götürmüş və 02 il keçmədən müqavilədə qeyd olunan nəqliyyat vasitəsi alıcının ünvanına çatdırılmışdır. Bundan başqa, iş materiallarına əlavə edilmiş gömrük bəyannaməsindən və ödəniş tapşırığından görünür ki, Şəxs MMC-nin hesabından Azərbaycan Respublikasından kənara 11400.00 ABŞ dolları ödəniş edilmiş və 11400.00 ABŞ dolları məbləğində vəsait hesabına alınmış nəqliyyat vasitəsi ölkəyə idxal edilmişdir. Beləliklə, məhkəmə Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməkdə təqsirləndirilən Şəxs MMC-nin 11400.00 ABŞ dolları məbləğində xarici valyutada olan vəsaiti ödəniş tapşırığına əsasən Bankda olan hesabından 21 dekabr 2023-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasından kənara ödəniş etməklə köçürdükdən sonra 11400.00 ABŞ dolları məbləğində vəsait hesabına alınmış malın idxal edilməsi barədə gömrük bəyannaməsini təqdim etməsinin müəyyən edilməsini, işin obyektiv hallarını və yuxarıda sadalanan qanunun imperativ tələblərini nəzərə alıb belə qənaətə gəlir ki, inzibati xəta hadisəsi olmadığından Şəxs MMC barəsində Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulan inzibati iş üzrə icraata xitam verilməlidir. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 18.5, 114-115, 128-130-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏRARA ALDİ: Şəxs MMC-nin Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 430.4-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulan inzibati xətanı törətməsinə dair iş üzrə icraata inzibati xəta hadisəsi olmadığından xitam verilsin. Qərardan, rəsmi qaydada verildiyi vaxtdan 10 (on) gün müddətində Bakı şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsi vasitəsilə və ya birbaşa Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Sədrlik edən: Fuad Axundov