Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 8(007)-153/2024 20.05.2024 BAKI ŞƏHƏRİ NİZAMİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Əliyeva Starə Vidadil qızının sədrliyi, Nağıyeva Əfsanə Fərhad qızının katibliyi, Ərizəçi (borclu) X4, Tələbkar iştirakları ilə, X1 Bakı şəhər Nizami rayon Məhkəməsin 2(007)-805/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qətnaməsinin hissə-hissə icra edilməsi barədə ərizəsinə məhkəmənin inzibati binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə aşağıdakı qərarı qəbul etdi: Tələb :
1. X2 Bakı şəhər Nizami rayon Məhkəməsin 2(007)-805/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qətnaməsinin hissə-hissə icra edilməsi barədə ərizə ilə Bakı şəhər Nizami rayon Məhkəməsinə müraciət edərək, məhkəmədən Bakı şəhəri Nizami rayon Məhkəməsinin 04 mart 2024-cü il tarixli, 2(007)-805/2024 saylı qətnaməsi üzrə iddiaçı Tələbkar borclu olduğu pulun hissə-hissə olaraq hər ay 100 manat ödənilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
Ərizənin əsaslandırıldığı hallar :
2. Ərizəni onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı Tələbkar ona qarşı “pul” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə müraciət edərək, ondan ona olan 1500 (bir min beş yüz) manat borcun, ona məxsus vəsaiti uzun müddət əsassız saxladığına görə həmin məbləğdən bank faizi ilə hesablanmış 250 (iki yüz əlli) manatın, vəkil xidmətlərinə görə ödədiyi (yüz əlli) manatın, cəmi 1900 (min doqquz yüz) manatın cavabdeh X3 tutularaq ona ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Bakı şəhəri Nizami rayon Məhkəməsinin 04 mart 2024-cü il tarixli, 2(007)-805/2024 saylı qətnaməsi ilə iddia qismən təmin edilmiş və cavabdeh X3 1500 (bir min beş yüz) manat borc və vəkil xidmətlərinə görə ödənilmiş 150 (yüz əlli) manat olmaqla, cəmi 1650 (bir min altı yüz əlli) manat və ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi qismində 39 manat pul vəsaiti tutularaq iddiaçı Tələbkar ödənilməsi qət edilmişdir. O, OBA marketdə administrator işləyir və aylıq qazançı 390 manat təşkil edir. Bundan başqa gəliri yoxdur. Birbaşa 1700 manat borc ödəməyə imkanı yoxdur, lakin o pulu ödəməkdən imtina etmir. Hər ay mütamadi olaraq 100 manat ödəyə bilir.
İş materialları :
3. Bakı şəhər Nizami rayon Məhkəməsinin 2(007)-805/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qətnaməsindən görünür ki, cavabdeh X3 1500 (bir min beş yüz) manat borc və vəkil xidmətlərinə görə ödənilmiş 150 (yüz əlli) manat olmaqla, cəmi 1650 (bir min altı yüz əlli) manat və ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi qismində 39 manat pul vəsaiti tutularaq iddiaçı Tələbkar ödənilməsi qət edilmişdir.
4. İş materiallarına əlavə edilmiş elektron əmək müqaviləsi bildirişindən görünür ki, X5 xx.xx.2021-ci il tarixli, 6WQKU55000105 saylı müqavilə üzrə "xxxx" MMC-də administrator vəzifəsində işləməklə aylıq əmək haqqısı 390 manat təşkil edir.
Tərəflərin mövqeləri:
5. Məhkəmə iclasında iştirak edən X2 məhkəmədən ərizənin məzmununa uyğun izahat verərək, məhkəmədən ərizənin təmin edilməsini xahiş etmişdir.
6. Məhkəmə iclasında iştirak edən Tələbkar məhkəmədən ərizənin təmin edilməməsini xahiş etmişdir. Əlavə olaraq izahatında bildirmişdir ki, borcun 100 manat olaraq yox, 3 hissəyə bölünməklə ödənildiyi halda hissə-hissə ödəməyə razıdır.
7. İcra məmuru məhkəmə baxış iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, məhkəməyə gəlməməyinin səbəbini və ya mümkünsüzlüyünü bildirmədən və bu səbəblərin üzürlü olması barədə sübutlar təqdim etmədən məhkəməyə gəlməmişdir.
8. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-in 231.2-ci maddəsinə əsasən işə icra məmurunun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq :
9. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası :
129.İ. Məhkəmənin qəbul etdiyi qərarlar dövlətin adından çıxarılır və onların icrası məcburidir.
10. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsi :
15.2. Məhkəmələrin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi, qərardadı, qərarı, əmri bütün dövlət hakimiyyəti, yerli özünüidarə orqanları, onların vəzifəli şəxsləri, ictimai birliklər, siyasi partiyalar, həmkarlar ittifaqları, onların vəzifəli şəxsləri, həmçinin fiziki və hüquqi şəxslər üçün məcburidir və Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində hökmən icra olunmalıdır. 231.1. İşə baxmış hakim, işdə iştirak edən şəxslərin ərizəsi üzrə tərəflərin əmlak vəziyyətinə və digər hallara əsasən qətnamənin icrasına möhlət verməyə və ya qətnaməni hissə-hissə icra etdirməyə, habelə onun icra üsulunu və qaydasını dəyişdirməyə haqlıdır.
11. “İcra Haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunu :
12.1. Bu Qanunun 8.2-ci maddəsinin üçüncü bəndində nəzərdə tutulmuş hal istisna olmaqla, icra məmuru icra sənədini aldığı gündən iki ay müddətində bütün zəruri icra hərəkətlərini həyata keçirməlidir.
15. Tərəflər icra sənədinin icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə-hissə icrası yaxud icra sənədinin icrası üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsi haqqında işə baxmış məhkəməyə müraciət edə bilərlər. Borclunun əmlak vəziyyətini və digər halları nəzərə alaraq, məhkəmə həmin müraciətlərə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 231-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş qaydada baxır.
12. “Məhkəmələr və hakimlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunu :
5. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada qanuni qüvvəyə minmiş bu qərarlar Azərbaycan Respublikası ərazisində bütün fiziki və hüquqi şəxslər tərəfindən mütləq, vaxtında və dəqiq icra olunmalıdır.
13. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “Məhkəmə Qətnaməsi Haqqında” 11 iyul 1997-ci il tarixli Qərarının 14-cü bəndi :
Məhkəmələr nəzərə almalıdırldar ki, qətnamənin icra edilməsinə möhlət verilməsi və onun hissə-hissə icra edilməsi müstəsna hal olub, iş üzrə çıxarmış məhkəmə tərəfindən borclunun əmlak vəziyyəti və yaxud qətnamənin icrası üçün çətinlik törədən, borclu üçün yaranmış əlverişsiz hallarda tətbiq oluna bilər. Qətnamənin icrasına möhlət verilməsi və yaxud onun icrasının hissə-hissə həyata keçirilməsi məsələsi həll edildikdə, məhkəmə tələbkarın mənafeyini də nəhzərə almalıdır.
Məhkəmənin mövqeyi :
14. Məhkəmə ərizəni və işin faktiki hallarını araşdıraraq, tərəfləri dinləyərək, iş materiallarını tədqiq edərək və işdə olan sübutları qiymətləndirərək, qeyd edir ki, ərizə əsassız olduğundan təmin edilməməlidir.
15. Bakı şəhər Nizami rayon Məhkəməsinin 2(007)-805/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən müəyyən olunur ki, cavabdeh X3 1500 (bir min beş yüz) manat borc və vəkil xidmətlərinə görə ödənilmiş 150 (yüz əlli) manat olmaqla, cəmi 1650 (bir min altı yüz əlli) manat və ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi qismində 39 manat pul vəsaiti tutularaq iddiaçı Tələbkar ödənilməlidir.
16. İcra haqqında qanunvericiliyə əsasən tərəflər icra sənədinin icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə-hissə icrası yaxud icra sənədinin icrası üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsi haqqında işə baxmış məhkəməyə müraciət edə bilərlər.
17. Hazırda X2 “qətnaməsinin hissə-hissə icra edilməsi” barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək Bakı şəhər Nizami rayon Məhkəməsinin 2(007)-805/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş məbləğin hər ay 100 manat olmaqla hissə-hissə ödənilməsinə dair qərar qəbul edilməsini xahiş etmiş və öz ərizəsini aylıq qazancının 390 manat təşkil etməsi, başqa gəlirinin olmaması və 1700 manat borcu birdəfəyə ödəməyə imkanın olmaması ilə əsaslandırmışdır.
18. Mülki prosessual qanunvericiliyə əsasən işə baxmış hakim, işdə iştirak edən şəxslərin ərizəsi üzrə tərəflərin əmlak vəziyyətinə və digər hallara əsasən qətnamənin icrasına möhlət verməyə və ya qətnaməni hissə-hissə icra etdirməyə, habelə onun icra üsulunu və qaydasını dəyişdirməyə haqlıdır.
19. İcra haqqında qanunvericiliyə əsasən icra sənədinin 2 ay (zəruri hallarda isə 3 ayadək uzadıla bilər) icra müddəti vardır. İşin faktiki hallarından görünür ki, icra sənədi 30 aprel 2024-cü il tarixdə icraya yönəldilmişdir.
20. Belə olan halda məhkəmə qeyd edir ki, Bakı şəhər Nizami rayon Məhkəməsinin 2(007)-805/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli icra sənədi ilə müəyyən edilmiş məbləğin hər ay 100 manat olaraq ödənilməsi icra haqqında qanunvericiliyin tələbinin pozulmasına, icra sənədinin uzun müddət ərzində icrasız qalmasına səbəb olar.
21. Nəzərə almaq lazımdır ki, məhkəmə qətnaməsinin icra müddəti məhkəmə müdafiəsi hüququnun təsiri altına düşür.
22. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qərarının icrası məhkəməyə müraciət etmək hüququnun tərkib hissəsi olmaqla xüsusi önəm daşıyır. Belə ki, məhkəmə qərarının vaxtında və düzgün icra olunmaması bütövlükdə məhkəmə müdafiəsi hüququnun həyata keçirilməsini səmərəsiz və qəbul olunmuş qərarı əhəmiyyətsiz edər. (Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 20-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair 10 oktyabr 2017-ci tarixli Qərar)
23. İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktlarının icrasına dair mövqeyinə görə, son və məcburi qüvvəyə malik olan məhkəmə qərarı tərəflərdən birinin ziyanına olaraq icra edilmədikdə, ədalətli məhkəmə araşdırması xəyali hüquqa çevrilir. Ağılasığmaz haldır ki, tərəflərə verilən ədalətli, açıq və ağlabatan müddətdə məhkəmə araşdırması kimi prosessual təminatları ətraflı təsvir edən “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Konvensiyanın (bundan sonra – Konvensiya) 6-cı maddəsi məhkəmə qərarlarının icrasını təmin etməmiş olsun. Həmin maddənin yalnız məhkəməyə müraciət etmək hüququ və məhkəmə iclasının aparılmasına aid edilməsi iştirakçı dövlətlərin Konvensiyaya qoşularkən üzərlərinə götürdükləri öhdəliklərlə bağlı qəbuledilməz vəziyyət yarada bilər. Ona görə də hər hansı məhkəmə tərəfindən çıxarılmış qərarın icrası Konvensiyanın 6-cı maddəsinin mənasına görə “məhkəmə araşdırması”nın ayrılmaz tərkib hissəsi hesab edilməlidir (Hornsbi Yunanıstana qarşı iş üzrə 19 mart 1997-ci il tarixli Qərar).
24. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə qətnamənin icrasına möhlət verilməsi, hissə-hissə icra edilməsi tələbkarın qanunla qorunan mənafelərinin və pozulmuş hüquqlarının real müdafiəsi müddətini uzatdığına görə, belə möhlətin verilməsi müstəsna xarakter daşımalı, icra hərəkətlərinin həyata keçirilməsinə ciddi maneələr və çətinliklər olduqda tətbiq edilməli, işdə iştirak edən şəxslərin hüquqlarının məhdudlaşdırılmasına yönəlməməlidir.
25. Məhkəmə həmçinin qeyd edir ki, mülki prosessual qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq qətnamənin hissə-hissə icra edilməsi məsələsi həll edilərkən, borclu və tələbkarın əmlak vəziyyəti və tərəflərin mənafeyi nəzərə almalıdır.
26. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “Məhkəmə Qətnaməsi Haqqında” 11 iyul 1997-ci il tarixli Qərarına əsasən qətnamənin icrasına möhlət verilməsi və yaxud onun icrasının hissə-hissə həyata keçirilməsi məsələsi həll edildikdə, məhkəmə tələbkarın mənafeyini də nəzərə almalıdır.
27. Məhkəmə iclasında Tələbkar icra sənədinin hər ay 100 manat olmaqla hissəhissə icrasına razı olmadığını bildirmişdir. Həmçinin qeyd etmişdir ki, o icra sənədi üzrə tələb edilən məbləğin yalnız 3 hissəyə bölünməklə ödənilməsinə razılıq verə bilər.
28. İşin məhkəmə tərəfindən tədqiq edilmiş hallarına əsasən müəyyən olunmuşdur ki, X5 "xxxx" MMC-də administrator vəzifəsində işləyir və aylıq 390 manat əmək haqqı alır. 29 “Məһkəmə qətnaməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 noyabr 2005-ci il tarixli 4 nömrəli Qərarının 12-ci və 13-cü bəndlərində qeyd edilən hüquqi mövqey ondan ibarət olmuşdur ki, məhkəmələr qətnamənin icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə-hissə icra edilməsi, qətnamənin icra üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsi müstəsna hal olub, qətnamənin icrası üçün çətinlik törədən və yaxud borclu üçün yaranmış əlverişsiz hallarda tətbiq oluna bilməsini nəzərə almalıdırlar və məhkəmələr bu məsələləri həll etdikdə təkcə borclunun deyil, tələbkarın mənafeyini də nəzərə almalıdırlar.
30. Bu baxımdan məhkəmə belə qənaətə gəlir ki, borclunun ərizədə qeyd etdiyi hallar müstəsna hal kimi qiymətləndirilməməlidir.
31. Məhkəmə qeyd edir ki, qanunvericilik məhkəmə aktlarının icrasının hissə-hissə həyata keçirilməsi institutunu nəzərdə tutsa da, məhkəmə aktının hissə-hissə icra edilməsi ərizəçinin əmlak vəziyyətinin həmin aktın icrasına maneə törədəcək şəkildə aşağı olmasının müəyyən edilməsindən asılı olduğu qədər, həm də onun təklif etdiyi icra qaydası tələbkarın da hüquqlarını pozmamalı və məhkəmə aktının ağlabatan müddət ərzində icra edilməsinin təmin edilməsinə yönəlməlidir.
326. Məhkəmə onuda qeyd edir ki, borclunun qətnamənin hissə-hissə icra edilməsinə dair ərizəsi təmin ediləcəyi təqdirdə icra işi üzrə tələbkarın maraqlarının və mənafeyinin pozulması ilə yanaşı, məhkəmə aktlarının vaxtında icra edilməməsi ilə bağlı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin bir çox qərarlarında dəfələrlə qeyd edilmiş ədalətli məhkəmə araşdırmasının həyata keçirilməsi prinsipini də pozulacaqdır və buna görə də məhkəmə qeyd edir ki, ərizə təmin edilməməlidir.
Nəticə :
33. Beləliklə məhkəmə qeyd edir ki, X1 Bakı şəhər Nizami rayon Məhkəməsinin 2(007)-805/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qətnaməsinin hissə-hissə icra edilməsinə dair ərizəsi təmin edilməməlidir.
34. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-in 231, 263-264, 268, 395, 396-ci maddələrini və “İcra Haqqında” Qanunu rəhbər tutaraq, məhkəmə
Qərara Aldı:
X1 Bakı şəhər Nizami rayon Məhkəməsin 2(007)-805/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qətnaməsinin hissə-hissə icra edilməsi barədə ərizəsi təmin edilməsin. Qərardaddan, qərardad tərəfə rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 (on) gün müddətində “Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemi”ndə yaradılan elektron kabinet vasitəsilə Bakı şəhəri Nizami rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər.
Hakim Starə Əliyeva