Bakı Şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №8(011)-400/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 8(011)-400/2025 22.05.2025 BAKI ŞƏHƏRİ XƏTAİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Hacıyeva Sahibə Cavid qızının sədrliyi, Behbudov Orxan Elşən oğlunun katibliyi, Tələbkar, Tələbkarın nümayəndəsi və vəkili Vəkil, Borclu, Borclunun nümayəndəsi X2 iştirakları ilə, Tələbkar uşaqla ünsiyyət tələbinin dəyişdirilməsinə dair ərizəsinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq müəyyənetdi: Tələbkarın nümayəndəsi və vəkili Vəkil ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü X3 ilə hər həftənin şənbə günü saat 15:00-dan bazar günü saat 15:00-dək (gecə qalmaqla), uşağın doğum günü yəni hər ilin oktyabr ayının 29 saat 10:00dan saat 18:00-dək, 1 gündən artıq olan bayram günlərinin 2-ci günü saat 10:00-dan saat 21:00-dək, 2 gündən artıq olan bayram günlərinin 2-ci günü saat 10:00-dan bayram günlərinin sonuncu günü saat 21:00-dək (gecə qalmaqla), həmçinin xüsusi günlərdə, yəni ailə üzvlərinin , atasının və anasının ad günlərində saat 10:00-dan saat 21:00 qədər atası olaraq tələbkarla birlikdə ünsiyyət qurması üçün şərait yaradılmasını xahiş etmişdir. Ərizə onunla əsaslandırılmışdır ki, Tələbkar cavabdeh Borclu ilə xx.xx.2017-ci ildə qeydə alınmış nikah Xətai Rayon Məhkəməsinin 2(011)- 2188\2022 saylı qətnaməsi ilə pozulmuşdur. Birgə nikahdan 29 oktyabr 2018-ci il tarixdə anadan olmuş X1 anada qalması qət edilmişdir. Məryəm hazırda anası ilə birlikdə yaşayır, iddiaçı Tələbkar cavabdeh Borclu qarşı Bakı şəhər Xətai rayon Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli 2(011)- 299/2022 nömrəli qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş ünsiyyətdə olmaq müddəti azyaşlı övladı xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü X3 ilə hər həftənin şənbə günü saat 15:00-dan saat 20:00-dək qət edilmişdir. Bir ata kimi həmişə azyaşlı uşağının qayğısına qalmış, qətnamə ilə müəyyən olunan alimentin vaxtında ödənilməsi təmin edilmiş, evində uşaq üçün ayrıca uşaq otağı hazırlamış və həmin otaqda uşağın istirahəti zamanı çəkilmiş fotoşəkili də məhkəmə baxışı zamanı təqdim ediləcək. Ancaq cavabdeh ünsiyyət müddətinin qısa olmasından istifadə edərək övladı ilə normal vaxt keçirilməsinə maneçilik yaradır. Bu isə bir ata kimi onu çox narahat edir. Bununla yanaşı o, övladının sağlam böyüməsini, uşaqda hər hansı mənfi psixoloji halın yaranmasını istəmir. Buna görə də o, daimi olaraq azyaşlı övladı ilə ünsiyyətdə olmaq və daimi olaraq qanun qeydinə qalmaq arzusundadır. Uşaqla ünsiyyətdə olmaq müddəti dəyişdirilərək, azyaşlı övladı xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü X3 ilə hər həftənin şənbə günü saat 15:00-dan bazar günü saat 15:00-dək (gecə qalmaqla), uşağın doğum günü yəni hər ilin oktyabr ayının 29 saat 10:00-dan saat 18:00-dək, 1 gündən artıq olan bayram günlərinin 2-ci günü saat 10:00-dan saat 21:00-dək, 2 gündən artıq olan bayram günlərinin 2-ci günü saat 10:00-dan bayram günlərinin sonuncu günü saat 21:00-dək (gecə qalmaqla), həmçinin xüsusi günlərdə, yəni ailə üzvlərinin , atasının və anasının ad günlərində saat 10:00-dan saat 21:00-a qədər onunla birlikdə qalması məqsədə müvafiqdir. Bu səbəbdən də məhkəmə müdaxiləsi zərurəti yaranmışdır. Tələbkarın nümayəndəsi və vəkili Vəkil məhkəməyə iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə ünvanlayaraq bildirmişdir ki, icraatda olan 8(011)-400/2025 saylı iş üzrə tələblərini dəqiqləşdirərək, məhkəmədən xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü X3 ilə hər həftənin şənbə günü saat 11:00-dan bazar günü saat 11:00-dək (gecə qalmaqla), uşağın doğum günü yəni hər ilin oktyabr ayının 29 saat 10:00-dan 18:00-dək, 1 gündən artıq olan bayram günlərinin 2-ci günü saat 10:00-dan saat 21:00-dək, 2 gündən artıq olan bayram günlərinin 2-ci günü saat 10:00-dan bayram günlərinin sonuncu günü saat 21:00-dək (gecə qalmaqla), həmçinin xüsusi günlərdə, yəni ailə üzvlərinin, atasının və anasının ad günlərində saat 10:00-dan saat 21:00-a qədər atası olaraq tələbkarla birlikdə ünsiyyət qurması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən Tələbkar izahatında bildirmişdir ki, təqdim edilən videoyazıda uşaq balaca və həssas idi. İstədiyi yemək bişirilirdi. Qarşı tərəfə bildirmişdi ki, əgər uşağın yeməyindən narazıdırsa, sən bişir və göndər ki, həmin yeməyi yesin. Yeməyində böyük problemlər var. Hazırda yenə təklif edir ki, özü yeməyi bişirsin və göndərsin, çünki onun öz yemək bişirmək texnikası var. Uşağa da bildirilsin ki, bu sənin ananın bişirdiyi yeməkdir. Bu problemləri azaltmağa çalışır. Qeyri-iş günlərində neçə saat təyin edilsə, həmin saatlarda ad günü keçirməyə hazırdır. Əvvəllər də belə olmuşdur. Şənbə günləri 14:00-dan sonra istənilən, borclunun istədiyi vaxtda götürməyə razıdır. Borclunun problemi tələbkarın anası ilədir. Halbuki anası uşaq üçün çalışır, ona can yandırır. Borclunun fikirləşdiy başqa, dediyi isə başqadır. Məhkəmə iclasında iştirak edən tələbkarın nümayəndəsi və vəkili Vəkil ərizənin təmin edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə iclasında iştirak edən Borclu öz izahatında bildirmişdir ki, ad günü dərs vaxtına düşsə, dərsdən sonra götürə bilər. İşdən sonra gəlib uşağı görə və hədiyyəsini verə bilər. Şənbə günləri saat 12:00-dan 17:00-a qədər uşağın yorulmamağı şərtilə götürsün. Bu barədə razılaşmışlar. Ünsiyyətə etiraz etmir, lakin uşağa cürbəcür, psixoloji və fizioloji təsirlər edilir, ona görə də uşağın gecə qalmasına razı deyil. Bakı şəhəri Xətai Rayon İcra Şöbəsi ərizəyə baxılması üçün təyin edilmiş məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilməklə məhkəmə iclasına çağırılmış, lakin onlar (nümayəndələri) məhkəmə iclasına gəlməmişlər. Bakı şəhəri Xətai rayon İcra Şöbəsinin məhkəmə iclasına gəlməməsi məhkəmə qarşısında qoyulmuş məsələnin həll edilməsinə mane olmadığından, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 231.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə təqdimata onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən tərəflərin izahatlarını dinləyib, ərizənin dəlillərini araşdıraraq məhkəmə hesab edir ki, ərizə qismən təmin edilməlidir. İş materiallarında olan Bakı şəhəri Xətai rayon İcra Hakimiyyəti Qəyyumluq və Himayəçilik Komissiyasının 5-11/2-2055/2024 saylı 22 noyabr 2024-cü il tarixli rəyinin surətindən görünür ki, iddiaçı Tələbkar yetkinlik yaşına çatmayan övladı xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü X3 ilə görüşüb ünsiyyətdə olması üçün vaxt təyin edilməsi mümkün hesab edilmişdir. İş materiallarında olan Bakı şəhəri Xətai rayon İcra Hakimiyyəti Qəyyumluq və Himayəçilik Komissiyasının 5-11/2-147/2025 saylı 24 yanvar 2025-ci il tarixli rəyinin surətindən görünür ki, iddiaçı Tələbkar yetkinlik yaşına çatmayan övladı xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü X3 ilə görüşüb ünsiyyətdə olması üçün vaxt təyin edilməsi mümkün hesab edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 17-ci maddəsinin ll hissəsinə əsasən uşaqların qayğısına qalmaq və onları tərbiyə etmək valideynlərin borcudur. Bu borcun yerinə yetirilməsinə dövlət nəzarət edir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 129-cu maddəsinə əsasən məhkəmənin qəbul etdiyi qərarlar dövlətin adından çıxarılır və onların icrası məcburidir. “Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun bəzi qərarlarında dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 20 dekabr 2024cü il tarixli, 15 nömrəli Qərarının 2-ci bəndinə əsasən, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “Valideynlərin və digər qohumların uşaqla ünsiyyətdə olmaq hüquqları ilə əlaqədar qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” 2011-ci il 28 oktyabr tarixli 6/2011 nömrəli Qərarında bəzi dəyişikliklər edilmiş, 2.5-ci bəndə aşağıdakı məzmunda ikinci cümlə əlavə edilmişdir: “Məhkəmələr ayrı yaşayan valideynin uşağı ilə istirahətinin səmərəli təşkili və digər məqsədlərlə birlikdə ölkə daxili və xarici səfərlər etmə imkanını nəzərə alaraq, verilmiş əsaslandırılmış tələbə uyğun qiymətləndirmə həyata keçirməklə ardıcıl bir neçə gün gecə qalmaqla, ünsiyyət qaydasını müəyyən edə bilərlər.” X5 3-cü bəndinin mətni ləğv edilmiş və 3.1 və 3.2-ci bəndlər əlavə edilmişdir: “3.1. Məhkəmələr uşaqlardan ayrı yaşayan valideynin uşaqla ünsiyyət hüququnun hə/ata keçirilməsi barədə iddialara baxarkən iddianın predmetinin ünsiyyət hüququnun müəyyən edilməsindən ibarət olduğunu, ünsiyyətin vaxtı, müddəti, yeri, forması, şəraiti və digər xüsusiyyətlərinin isə bu hüququn icra qaydası və (və ya) üsulunu ehtiva etdiyini nəzərə almalıdırlar. Məhkəmələr iddianın predmetinə qiymət verərkən ünsiyyət hüququnun müəyyən edilməsini tələb edən valideynlə uşağın ünsiyyətdə olmasının sonucunun fiziki, psixi sağlamlığına, onun əxlaqi inkişafına zərər verə biləcəyi halların mövcudluğu baxımından araşdırmalı, habelə bu ünsiyyətin uşağın mənafeyinə uyğun olub-olmadığını müəyyən etməklə iddianı təmin və ya rədd etməlidirlər. İddiaçının qeyd edilən iddia tələbi ilə birgə verilən ünsiyyət qaydası və (və ya) üsuluna dair müraciətinə münasibətdə isə məhkəmələr bu Qərarın 2.2-ci bsndində göstərilənlərə uyğun qiymətləndirmə aparmaqla, təmin etdiyi hüququn icrası qaydası və (və ya) üsulunu Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 220.6-cı maddəsinə əsasən müəyyən etməlidirlər. 3.2. Bu Qərarın 3.1-ci bəndində göstərilənlər baxımından məhkəmə tərəfindən qanuni qüvvəyə minmiş qətnamə ilə müəyyən edilmiş ünsiyyət qaydası və (və ya) üaulunun (vaxt, müddət, yer, forma, şəraitvə s.) istənilən əsasla valideynlərdən hər hansı birinin müraciəti ilə sonradan dəyişdirilməsi bu barədə yeni iddianın qaldırılması deyil, Mülki Prosessual Məcəllənin 231-ci maddəsinə əsasən qətnamənin icra üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsinə dair ərizənin verilməsi yolu ilə həll edilməlidir. Buna dair müstəqil iddia ilə müraciət edildiyi halda Mülki Prosessual Məcəllənin 153.2.1 -ci maddəsinə əsasən iddianın yolverilməzliyinə görə iddia ərizəsinin icraata qəbul edilməsindən imtina edilməli, iddia ərizəsi artıq icraata qəbul edildiyi halda isə Mülki Prosessual Məcəllənin 261.0.1- ci maddəsinə əsasən mülki iş üzrə icraata xitam verilməlidir ”. Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 50.3-cü maddəsinə əsasən valideynlər ayrı yaşadıqda uşaq onların hər biri ilə ünsiyyət hüququna malikdir. Həmin Məcəllənin 56.1-ci maddəsinə əsasən valideynlər öz uşaqları barəsində bərabər hüquq və vəzifələrə malikdirlər. Həmin Məcəllənin 61.1-ci maddəsinə əsasən uşaqlardan ayrı yaşayan valideyn onlarla ünsiyyət hüququna, uşaqların tərbiyə və təhsili ilə bağlı məsələlərin həll edilməsində iştirak etmək hüququna malikdir. Həmin Məcəllənin 61.3-cü maddəsinə əsasən uşaqlardan ayrı yaşayan valideynlər valideynlik hüququnun həyata keçirilməsi qaydası haqqında yazılı saziş bağlaya bilərlər. Valideynlər razılığa gələ bilmədikdə, mübahisə onların (onlardan birinin) tələbi əsasında müvafiq icra hakimiyyəti orqanının (yerli icra hakimiyyətlərinin qəyyumluq və himayə orqanları) iştirakı ilə məhkəmə tərəfindən həll edilir. “Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 5-ci maddəsinə əsasən dövlət orqanları, bütün fiziki və hüquqi şəxslər öz fəaliyyətində uşaqların mənafelərini üstün tutmalı, onların hüquqlarının təmin olunmasına şərait yaratmalıdırlar. Həmin Qanunun 18-ci maddəsinə əsasən valideynlərinin hər ikisindən və ya birindən ayrı yaşayan uşağın onları tanımaq, habelə bu ona mənfi təsir göstərmirsə, valideynləri ilə ünsiyyətdə olmaq hüququ vardır. Həmin Qanunun 19-cu valideynlərin uşağın tərbiyəsində bərabər hüquq və vəzifələri vardır. Onlar uşağı sağlam böyütməli, ümumbəşəri və milli dəyərlər əsasında tərbiyə etməli, müstəqil həyata hazırlamalıdırlar. Uşağın qabiliyyətinin inkişaf etdirilməsi, onun maddi və mənəvi tələbatlarının təmin edilməsi, hüquq və mənafelərinin mühafizəsi valideynlərin əsas vəzifələridir. İnsan hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin 07 avqust 1996-cı il tarixli “Yohansen Norveçə qarşı” qərarında da qeyd olunmuşdur ki, İnsan hüquqları üzrə Avropa Konvensiyasının 8-ci maddəsi çərçivəsində ailə həyatına hörmət hüququ dövlətin üzərinə valideynlərlə uşaqların qovuşmasını təmin etmək üzrə pozitiv öhdəlik qoyur. “Elşolts Almaniyaya qarşı” işi üzrə Avropa Məhkəməsinin qərarında deyilir ki, Konvensiyanın 8-ci maddəsi tələb edir ki, dövlət hakimiyyəti orqanları uşağın maraqları ilə valideynlərin arasında ədalətli tarazlığa riayət etsinlər və tarazlaşdırma prosesində uşağın yüksək maraqlarına xüsusi əhəmiyyət verilməlidir, həmin maraqlar onların xarakterindən və ciddiliyindən asılı olaraq valideynlərin maraqlarından üstün tutula bilər. “Valideynlərin və digər qohumların uşaqla ünsiyyətdə olmaq hüquqları ilə əlaqədar qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 28 oktyabr 2011-ci il tarixli qərarının 1-ci bəndinin izahına görə uşaqlardan ayrı yaşayan valideynlərə uşaqlarla ünsiyyət üçün elə vaxt və müddət müəyyən edilməlidir ki, o, qanunla nəzərdə tutulan valideynlik hüquqlarını real və maneəsiz həyata keçirə bilsin. Məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, uşaqla ünsiyyətdə olmaq istəyən valideynin iddiasının formal təmin edilməsi uşaqla ünsiyyət üçün simvolik və əlverişsiz müddət müəyyən edilməsi yolverilməzdir. Həmin Qərarın 12.1-ci maddəsinə əsasən Mülki Prosessual Məcəllənin 223.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə əmlakın və ya pul məbləğlərinin verilməsi ilə əlaqədar olmayan müəyyən hərəkətləri etməyə cavabdehi məcbur edən qətnamə çıxardıqda, qətnamənin nəticə hissəsində kimin, harada, nə vaxt və ya hansı müddətdə həmin hərəkəti etməyə borclu olmasını göstərir. Bu baxımdan məhkəmələrə izah edilir ki, ünsiyyətə dair qətnamənin nəticə hissəsində uşağın ünsiyyət hüququnun həyata keçirilməsi və daha sonra geri qaytarılmasından ibarət tərəflərin qarşılıqlı öhdəliklərinin icrası məqsədilə uşağın harada, nə vaxt və ya hansı müddətdə təhvil verilməli olduğu göstərilməlidir. Qanunvericilik məhkəmə icraatı tərəflərinin hüquqlarını və qanuni maraqlarını nəzərə alaraq məhkəmə aktlarının icrasının hissə-hissə həyata keçirilməsi, həmçinin qətnamənin icra üsulu və qaydasının dəyişdirilməsi institutlarını nəzərdə tutmuşdur. “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 15-ci maddəsinə əsasən, tərəflər icra sənədinin icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə-hissə icrası, yaxud icra sənədinin icrası üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsi haqqında işə baxmış məhkəməyə müraciət edə bilərlər. Borclunun əmlak vəziyyətini və digər halları nəzərə alaraq, məhkəmə həmin müraciətlərə Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 231-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş qaydada baxır. Azərbaycan Respublikası MPM-in 231.1-ci maddəsinə əsasən, işə baxmış hakim, işdə iştirak edən şəxslərin ərizəsi üzrə tərəflərin əmlak vəziyyətinə və digər hallara əsasən qətnamənin icrasına möhlət verməyə və ya qətnaməni hissə-hissə icra etdirməyə, habelə onun icra üsulunu və qaydasını dəyişdirməyə haqlıdır. Məhkəmə Borclu tərəfindən təqdim edilmiş CD diskdə olan səsyazısına münasibətdə qeyd edir ki, həmin yazıda ata tərəfindən uşağın mənafeyinə zidd olaraq edilmiş hər hansı hərəkət aşkar edilməmişdir. Bundan başqa borclu tələbkar tərəfindən uşağa fiziki və psixoloji şiddət göstərildiyini bildirsə də, bunu təsdiq edən hər hansı mötəbər sübutu məhkəməyə təqdim etməmişdir. Məhkəmə uşaqla ünsiyyətdə olma vaxtını müəyyən edərkən işin bütün hallarını, o cümlədən uşağın yaşını, hansı valideynə daha çox bağlılığını, onun mənəvi, psixi və fiziki inkişafına təsir edən digər amilləri nəzərə alaraq hesab edir ki, aşağıda qeyd edilənlərə əsasən ərizə qismən təmin edilməli, Bakı şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli 2(011)-299/2022 nömrəli qətnaməsi üzrə icra qaydası aşağıdakı formada həyata keçirilməlidir: Tələbkar qızı xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü X3 ilə ünsiyyət qaydası dəyişdirilməli və ünsiyyət hər həftənin şənbə günü saat 14:00-dan (gecə qalmaqla) bazar günü saat 14:00dək, uşağın doğum günü yəni hər ilin oktyabr ayının 29 saat 17:00-dan 20:00-dək, 1 gündən artıq olan bayram günlərinin 2-ci günü saat 12:00-dan saat 20:00-dək müəyyən edilməli, ünsiyyət hüququnun təmin edilməsi üçün uşaq onun yaşayış yeri üzrə ünvan 1 ünvanında Borclu tərəfindən Tələbkar təhvil verilməli, ünsiyyət müddəti bitdikdən sonra uşaq Tələbkar tərəfindən Borclu təhvil verilməlidir. Şərh olunanlara əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 231, 263-264 və 266-268-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə qəraraaldı: Ərizə qismən təmin edilsin. Tələbkar qızı xx.xx.2018-ci il təvəllüdlü X3 ilə ünsiyyət qaydası dəyişdirilsin və ünsiyyət hər həftənin şənbə günü saat 14:00-dan (gecə qalmaqla) bazar günü saat 14:00dək, uşağın doğum günü yəni hər ilin oktyabr ayının 29 saat 17:00-dan 20:00-dək, 1 gündən artıq olan bayram günlərinin 2-ci günü saat 12:00-dan saat 20:00-dək müəyyən edilsin. Ünsiyyət hüququnun təmin edilməsi üçün uşaq onun yaşayış yeri üzrə ünvan 1 ünvanında Borclu tərəfindən Tələbkar təhvil verilsin, ünsiyyət müddəti bitdikdən sonra uşaq Tələbkar tərəfindən Borclu təhvil verilsin. Ərizə qalan hissədə təmin edilməsin. Qərardaddan işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 (on) gün müddətində (“Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə) Bakı şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Hakim: Sahibə Hacıyeva