Ağstafa Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №8(015)-28/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Ağstafa rayonu İş № 8(015)-28/2025 07.03.2025 AĞSTAFA RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Mürsəlova Heyran Mehman qızının sədrliyi, Məhkəmə iclas katibi Əlizadə Ləman Üzeyir qızının katibliyi, Ərizəçi Mustafayeva Başxanım Sarxan qızının, Maraqlı şəxs iştirakı ilə, Məhkəmə qətnaməsi ilə təyin edilmiş alimentin indeksasiya olunması ilə bağlı Mustafayeva Başxanım Sarxan qızının ərizəsinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi : Mustafayeva Başxanim Sarxan qızı ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, xx.xx.2009-cu il təvəllüdlü X2 və 11 iyul 2010-cu il təvəllüdlü X3 adlı iki uşağın yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün Ağstafa Rayon Məhkəməsinin 2(015)-780/2017 saylı, 05 iyun 2017-ci il tarixli qətnaməsi ilə təyin olunmuş alimentin indeksasiya olunması və təyin olunmuş alimentin miqdarının artırılaraq iki uşaq üçün hər ay 400 manat həddində olmaqla, ümumilikdə 800 manat məbləğində aliment müəyyən edilməsi barədə qərardad çıxarılmasını xahiş etmişdir. Mustafayeva Başxanım Sarxan qızı ərizəsini onunla əsaslandırmışdır ki, o, Maraqlı şəxs ilə 2004-cü il tarixdə nikahla rəsmi ailə qurublar və həmin nikahdan 3 övladları anadan olmuş, bir uşaq yetkinlik yaşına çatmışdır. xx.xx.2009-cu il təvəllüdlü Ülvi və 11 iyul 2010-cu il təvəllüdlü Səid adlı iki övladı yetkinlik yaşına çatmamışdır. Ağstafa Rayon Məhkəməsinin 2(015)-780/2017 saylı, 05 iyun 2017-ci il tarxli qətnaməsi təyin edilmiş alimentlə uşaqların saxlanılma xərclərini qarşılaya bilmədiyi üçün həmin məhkəmə qətnaməsinin indeksasiya olunaraq alimentin dəyişdirilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında ərizəçi Mustafayeva Başxanım Sarxan qızı ərizəni müdafiə edib təmin olunması barədə qərardad çıxarılmasını xahiş etdi. Məhkəmə iclasında Maraqlı şəxs ərizəçinin aliment tələbinin artırılmasına etiraz etdiyini, o məbləğdə aliment ödəyə bilməyəcəyini bildirdi. Məhkəmə tərəfləri dinləyib və iş materiallarını araşdırıb hesab edir ki, ərizə aşağıdakılara əsasən qismən təmin edilməlidir. İşdə olan sənədlərlə müəyyən olunur ki, iş üzrə tərəflərin birgə nikahdan xx.xx.2009cu il təvəllüdlü X2 və 11 iyul 2010-cu il təvəllüdlü X5 adlı yetkinlik yaşına çatmayan iki uşaqları vardır. Ağstafa Rayon Məhkəməsinin 2(015)-780/2017 saylı, 05 iyun 2017-ci il tarixli qətnaməsi ilə xx.xx.2009-cu il təvəllüdlü X2 və 11 iyul 2010-cu il təvəllüdlü X1 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanması üçün hazırkı qətnamənin qanuni qüvvəyə minəcəyi tarixdən başlayaraq hər ay Maraqlı şəxs bir uşağın saxlanılması üçün 70 manat olmaqla cəmi 140 (bir yüz qırx) manat məbləğində aliment iddiaçı Mustafayeva Başxanim Sarxan qızının xeyrinə tutulmuşdur. Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 75.1, 75.2, 75.3 və 75.4-cü maddələrinə əsasən valideynlər uşaqlarını saxlamağa borcludurlar. Uşaqlarını saxlamağın qayda və formasını valideynlər müstəqil müəyyən edirlər. Valideynlər bu Məcəllənin 16-cı fəslinə uyğun olaraq yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlarını saxlamaq barədə saziş (aliment ödənilməsi barədə saziş) bağlamaq hüququna malikdirlər. Valideynlər uşaqlarını saxlamadıqda uşaqların saxlanması üçün vəsait (aliment) valideynlərdən məhkəmə qaydasında tutulur. Bundan başqa, alimentin miqdarının dəyişdirilməsinin həlli qaydası Ailə Məcəlləsinin 112.1-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Həmin maddəyə görə aliment ödənilməsi barədə saziş olmadıqda, məhkəmə tərəfindən alimentin miqdarı müəyyən olunduqdan sonra tərəflərdən birinin ailə və ya maddi vəziyyətində dəyişiklik olmuşsa, məhkəmə tərəflərdən istənilən birinin tələbi ilə alimentin müəyyən olunmuş miqdarını dəyişə bilər və ya aliment ödəməli olan şəxsi tərəflərin diqqətəlayiq başqa maraqlarını da nəzərə almaqla aliment ödəməkdən azad edə bilər. Qanunvericiliyə əsasən aliment institutunun təyinatı, ilk növbədə, uşaqların mənafelərinin təmin edilməsindən, uşaqların saxlanmasında könüllü iştirak etməyən valideynlərin onların saxlanmasına məcburi cəlb olunmasından ibarətdir. Ailə qanunvericiliyi sabit pul məbləğində alimentin müəyyən edilməsi zamanı tərəflərin maddi və ailə vəziyyətini, diqqətəlayiq olan digər halları nəzərə alır, lakin bu zaman həlledici amil kimi uşağın əvvəlki təminat səviyyəsinin mümkün qədər maksimal saxlanılmasını müəyyənləşdirir. Qanun, həmçinin tərəflərdən birinin ailə və ya maddi vəziyyətində yaranmış dəyişikliklə əlaqədar alimentin miqdarının artırılması imkanını nəzərdə tutur. Lakin qanunun mənasına görə bu, yalnız o halda mümkündür ki, tərəf həqiqətən də ailə və ya maddi vəziyyətində əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşmasını təsdiq edən sübutları məhkəməyə təqdim etsin, habelə daha az alimentin ödənilməsi ilə də uşaqların layiqli həyat şəraitini təmin etmək mümkün olsun. Hazırkı mübahisə üzrə iddiaçı müəyyən olunmuş alimentin miqdarının artırılmasını əvvəllər müəyyən olunmuş aliment məbləğinin uşaqların saxlanılması üçün yetərli olmadığını, uşaqlar böyüdüyündən xərclərinin artmasına əsaslanmaqla tələb edir. Lakin iddiaçı məhkəmə tərəfindən alimentin miqdarı müəyyən olunduqdan sonra cavabdehin maddi vəziyyətinin yaxşılaşması və yüksək qazanc əldə etməsi barədə məhkəməyə sübut təqdim etməmişdir. Lakin qanunverici prinsip etibarı ilə məhkəmə tərəfindən alimentin miqdarı müəyyən olunduqdan sonra onun miqdarının dəyişdirilməsinin (artırılmasını və ya azaldılması) və ya aliment ödəməkdən ümumiyyətlə azad edilmənin mümkünlüyünü nəzərdə tutur. Lakin bunun ən əsas şərti məhkəmə tərəfindən alimentin miqdarı müəyyən olunduqdan sonra tərəflərdən birinin ailə və ya maddi vəziyyətində dəyişiklik olduğunun sübuta yetirilməsidir. Beləliklə, qanunvericiliyin sadalanan müddəaları alimentin məbləğinin müəyyənləşdirilməsi zamanı əsas meyar kimi uşağın əvvəlki təminatının səviyyəsinin mümkün qədər maksimal saxlanmasını müəyyən etmişdir. Lakin bu zaman tərəflərin maddi və ailə vəziyyətləri, eləcə də hər bir konkret hal üzrə müəyyən olunmuş digər diqqətəlayiq hallar da nəzərə alınmalıdır. Ölkə üzrə uşaqlar üçün müəyyən olunmuş yaşayış minimumu isə özlüyündə müəyyən meyar kimi çıxış etsə də, minimum təminat səviyyəsini nəzərdə tutur. Hazırki vəziyyətdə bir uşağa görə 70 manat aliment məbləği yaşayış minimumundan da aşağıdır. Eyni zamanda iddiaçı bir uşağa görə 400 manat məbləğində aliment tələb etdiyi halda, cavabdehin əmlak vəziyyətinin artması, dəyişməsi barədə məhkəməyə sübut təqdim etməmişdir. Hər bir tərəf öz tələb və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. “Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun bəzi qərarlarında dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2024-cü il tarixli, 15 saylı qərarının 8.4-1-ci bəndində qeyd olunmuşdur ki, Ailə Məcəlləsinin 110.2-ci maddəsinə əsasən alimentin indeksasiyası məqsədi üçün məhkəmə tərəfindən onun miqdarı müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin müəyyən mislinə uyğun sabit pul məbləğində müəyyən edilir. İstinad edilən maddənin tələbindən göründüyü kimi, məhkəmələr sabit pul məbləğində aliment təyin edərkən onun miqdarını ölkə üzrə minimum əmək haqqı məbləğinin müvafiq misli həddində müəyyən etməlidirlər (məsələn, Məhkəmə 2024-cü ildə bir uşağın saxlanmasına görə alimentin tutulması barədə iddiaya baxarkən alimenti 255 manat həddində müəyyən etmək istəyirsə, həmin il üzrə minimum əmək haqqı məbləğinin 0,74 mislində (345 x 0,74 = 255 manat) alimentin tutulması barədə qətnamə qəbul etməklə, qətnamənin nəticə hissəsini “xx.xx.xxxx tarixdən başlayaraq yetkinlik yaşına çatmayan A-nın saxlanılması üçün B-dən C-nin xeyrinə sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,74 misli həddində sabit pul məbləğində aliment tutulsun” məzmununda ifadə etməlidir). Həmin Qərarın 8.4-2-ci bəndində qeyd olunmuşdur ki, Ailə Məcəlləsinin 110.1-ci maddəsinə əsasən bu Qərarın 8.4-1-ci bəndində göstərilən qaydada tutulan alimentin indeksasiyası ölkə üzrə müəyyən edilən minimum əmək haqqı məbləğinin artımına mütənasib olaraq alimentin tutulmasını həyata keçirən təşkilatın müdiriyyəti (borclunun rəsmi iş yerinin olduğu halda işəgötürən, rəsmi iş yerinin olmadığı halda isə icra qurumunun rəhbəri) tərəfindən müəyyən edilməlidir. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsində sabit pul məbləğində tutulan alimentin konkret məbləğlə ifadə edildiyi hallarda, indeksasiya maraqlı tərəfin ərizəsi əsasında icraya nəzarət edən məhkəmə tərəfindən MPM-in 232-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada qərardadın qəbul edilməsi yolu ilə həyata keçirilməlidir. Qərardad qəbul edilərkən indeksasiyanın bu Qərarın 8.4-1-ci bəndində göstərilən qaydada aparılmalı olması, habelə qanunvericilikdə alimentin indeksasiyasının yeganə meyar kimi ölkə üzrə müəyyən edilmiş minimum əmək haqqı məbləğinin artımı ilə şərtləndirildiyi nəzərə alınmalıdır (məsələn, 2019-cu ildə qəbul edilmiş qətnamə ilə bir uşağın saxlanılması üçün 125 manat sabit pul məbləğində alimentin tutulması qət edilibsə, məhkəmə 2024-cü ildə indeksasiyanı həyata keçirən zaman qüvvədə olan qətnamə ilə tutulmuş alimentin miqdarının 2019-cu il üzrə müəyyən edilmiş 250 manat məbləğində minimum əmək haqqının 0,5 mislini təşkil etdiyini nəzərə alaraq, qərardadın nəticə hissəsində tutulan alimentin məbləğinin ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,5 misli həddində indeksasiya olunması şəklində göstərməlidir). Nəzərə alsaq ki, Ağstafa Rayon Məhkəməsinin 2(015)-780/2017 saylı, 05 iyun 2017ci il tarixli qətnaməsi ilə Maraqlı şəxs tutulan alimentin miqdarı artırılarkən ölkə üzrə minimum aylıq əməkhaqqının məbləği bir uşaq üçün 70 manat müəyyən edilmişdir. Hazırda isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 dekabr 2024-cü il tarixli sərəncamına əsasən minimum aylıq əməkhaqqının məbləği 2025-ci il yanvarın 1-dən 400 manat müəyyən edilmişdir. Bu səbəbdən Maraqlı şəxs tutulan alimentin miqdarı artırılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 110.2-ci maddəsinə əsasən alimentin indeksiyası məqsədi üçün məhkəmə tərəfindən onun miqdarı müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin müəyyən mislinə uyğun sabit pul məbləğində müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 232.1-ci maddəsinə əsasən tərəflərin ərizəsi üzrə işə baxmış məhkəmə qətnamənin icrası zamanı tutulmalı pul məbləğlərinin müvafiq indeksasiyasını həyata keçirə bilər. Beləliklə məhkəmə yuxarıda qeyd olunanları, tərəflərin maddi və ailə vəziyyətini, diqqətəlayiq digər halları, uşağın əvvəlki təminatının səviyyəsini, onun hüquq və mənafeyini nəzərə alaraq hesab edir ki, ərizə qismən təmin edilməli, Ağstafa Rayon Məhkəməsinin 2(015)-780/2017 saylı, 05 iyun 2017-ci il tarixli qətnaməsi ilə tutulan alimentin miqdarı indeksasiya olunaraq yetkinlik yaşına çatmayan xx.xx.2009-cu il təvəllüdlü X2 və 11 iyul 2010-cu il təvəllüdlü X3 adlı iki uşağın yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün Maraqlı şəxs xx.xx.2025-ci il tarixdən başlayaraq Mustafayeva Başxanım Sarxan qızının xeyrinə sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay bir uşaq üçün ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının (400 x 0,375 = 150 manat) 0,375 misli həddində olmaqla, 0,75 misli həddində sabit pul məbləğində aliment tutulmalıdır. Bundan əlavə məhkəmə hesab edir ki, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 234.2.1ci maddəsinə əsasən şəxsin saxlanılması üçün vəsaitlərin, o cümlədən alimentin alınması haqqında qətnamələr dərhal icra olunduğundan, hazırki qərardad dərhal icraya yönəldilməlidir. Qeyd edilənlərə əsasən, Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 110, 112 və Azərbaycan Respublikası MPM-nın 232, 263-264 və 267-268-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə Qərara aldı : Ərizə qismən təmin edilsin Ağstafa Rayon Məhkəməsinin 2(015)-780/2017 saylı, 05 iyun 2017-ci il tarixli qətnaməsi ilə tutulan alimentin miqdarı indeksasiya olunaraq yetkinlik yaşına çatmayan xx.xx.2009-cu il təvəllüdlü X2 və 11 iyul 2010-cu il təvəllüdlü X3 adlı uşaqların yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün Maraqlı şəxs xx.xx.2025-ci il tarixdən başlayaraq Mustafayeva Başxanım Sarxan qızının xeyrinə sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay bir uşaq üçün ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının hər uşaq üçün 0,375 misli həddində olmaqla, ümumilikdə 0,75 misli həddində sabit pul məbləğində aliment tutulsun. Qərardad rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 (on) gün müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə Ağstafa Rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Hakim Heyran Mürsəlova