Bərdə Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №8(021)-419/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bərdə rayonu İş № 8(021)-419/2023 08.08.2023 BƏRDƏ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Əhmədov Elsun Məzahir oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclas katibi X8 iştirakı ilə, X1 Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin 2(104)-49/2023 saylı, 24 yanvar 2023-cü il tarixli icra sənədi üzrə müəyyən olunmuş 4693 manat pulun hissə-hissə 200 manat ödənilməsi barədə ərizəsinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏNETDİ: X3 məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin 2(104)- 49/2023 saylı, 24 yanvar 2023-cü il tarixli icra sənədi üzrə müəyyən olunmuş 4693 manat pulun hissə-hissə 200 manat ödənilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. X3 ərizəsini onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçı X15 və X6 ona qarşı torpaqdan çıxarılma və əldən çıxmış fayda tələbinə dair idda ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Bərdə Rayon Məhkəməsinin qətnaməsi ilə iddia tələbi qismən təmin edilmiş, qətnaməyə əsasən iddiaçı və ailə üzvlərinin JN 121 saylı Dövlət Aktına əsasən mülkiyyətinə verilmiş 2,36 hektar pay torpaq sahəsinin 1,15 hissəsindən cavabdeh X5 çıxarılması haqqında qərar qət edilmişdir. Daha sonra o, Bərdə Rayon Məhkəməsinin 27 oktyabr 2020-ci il tarixli qətnaməsindən narazı olduğu üçün Gəncə Apelyasiya Məhkəməsinin 24 yanvar 2023-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən apelasiya şikayəti qismən təmin edilərək Bərdə Rayon Məhkəməsinin 27 oktyabr 2020-ci il tarixli qətnaməsi qismən ləğv edilmiş və yeni qətnamə qəbul olunmuşdur. Yeni qətnaməyə əsasən iddianın əldən çıxmış faydanın əvəzinin ödənilməsi tələbinin təmin edilməsi hissəsində ləğv edilməsi tələbinin təmin edilməməsi hissəsində ləğv edilməsi, həmin hissədə yeni qətnamə qəbul edilməklə iddia tələbi həmin hissədə qismən təmin edilmiş, X10 tərəfindən iddiaçı X11 və onun ailə üzvlərinə məxsus olan 0,76 hektar torpaq sahəsinin 0,67 hektar hissəsinin zəbt edilməsi nəticəsində iddiaçının əlindən çıxmış faydanın əvəzi kimi 4693 manat məbləğində pul X4 alınıb, iddiaçı X7 verilmişdir. Qətnamə qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Yeni qətnamə çıxarıldıqdan sonra Gəncə Apelyasiya Məhkəməsinin icra vəqərəsi Bərdə rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin icraatına daxil olmuş və icra vərəqəsinə əsasən qərarda qeyd olunan 4693 manat pulun ondan alınaraq iddiaçı X11 və X13 verilməlidir. Lakin onun maddi imkanının aşağı olması ilə əlqədar müəyyən olunmuş məbləği bir dəfəyə ödəyə bilmirlər. Rəsmi olaraq heç bir yerdə işləmir. Pensiya almır. Qarabağ müharibəsi iştirakçısıdır, Veterandır. Adına heç bir daşınar və ya daşınmaz əmlak yoxdur. Müəyyən olunmuş 4693 manat puldan sadəcə hər ay 200 manat ödəyə bilər. Demək olar ki, bir-iki dəfə iddiaçıya qeyd olunan məbləği hissə hissə ayda 200 manat ödəyəcəyini bildirib. Hal hazırda 4693 maanat pulun hissə-hissə ödənilməsini istəyirlər. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə xəbərdar olunmalarına baxmayaraq borclu, Bərdə rayon İcra və probasiya Şöbəsinin nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmişlər və məhkəmə iclasına gəlməmələrinin səbəbi barədə məhkəməyə məlumat verməmişlər. Məhkəmə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 231.2-ci maddəsinə əsasən işə Bərdə rayon İcra və probasiya Şöbəsinin nümayəndəsinin və borclunun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün saymışdır. X1 ərizəsinin məzmunundan görünür ki, o, Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin 2(104)- 49/2023 saylı, 24 yanvar 2023-cü il tarixli icra sənədini hissə-hissə icra etməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə X1 ərizəsində göstərilən dəlilləri müzakirə edərək hesab edir ki, ərizə əsassız olduğundan təmin edilməməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 231.1-ci maddəsinə əsasən işə baxmış hakim, işdə iştirak edən şəxslərin ərizəsi üzrə tərəflərin əmlak vəziyyətinə və digər hallara əsasən qətnamənin icrasına möhlət verməyə və ya qətnaməni hissə-hissə icra etdirməyə, habelə onun icra üsulunu və qaydasını dəyişdirməyə haqlıdır. Qanunun normasının məzmunundan göründüyü kimi, qətnamənin hissə-hissə icra edilməsi məsələsi həll edilərkən məhkəmə tərəfindən ilk növbədə tərəflərin əmlak vəziyyətinin və borclu üçün əlverişli olmayan və qətnamənin icrası üçün çətinlik yaradan müxtəlif halları nəzərə alınmalıdır. Yuxarıda qeyd olunan qanunun normasına görə qətnamənin hissə-hissə icrası məsələsinə baxılarkən tələbkarın da mənafeyi nəzərə alınmalı və onun qanuni qüvvəyə minmiş qətnamə ilə müəyyən edilmiş hüquqlarının pozulmasına yol verilməməlidir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 11 iyul 1997-ci il tarixli 2 saylı qərarının 14-cü bəndinə əsasən qətnamənin icra edilməsinə möhlət verilməsi və onun hissə-hissə icra edilməsi müstəsna hal olub iş üzrə qətnamə çıxarmış məhkəmə tərəfindən borclunun ağır əmlak vəziyyəti və yaxud qətnamənin icrası üçün çətinlik törədən, borclu üçün yaranmış əlverişsiz hallarda tətbiq oluna bilər. Qətnamənin icrasına möhlət verilməsi və yaxud onun icrasının hissə-hissə həyata keçirilməsi məsələsi həll edildikdə məhkəmə tələbkarın mənafəyini də nəzərə almalıdır. Göründüyü kimi, həm Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 231.1-ci maddəsi, həm də Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 11 iyul 1997-ci il tarixli 2 saylı qərarının 14-cü bəndi qətnamənin icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə-hissə icrası haqqında məsələ həll edilərkən ilk növbədə tərəflərin əmlak vəziyyətini, xüsusilə də tələbkarın mənafeyinin nəzərə alınmasını nəzərdə tutur. Məhkəmə hesab edir ki, X1 qətnamənin hissə-hissə icra edilməsi barədə ərizəsinin təmin olunması uzun müddətdir ki, pulu ala bilməyən X11 və X12 bundan sonra da həmin pula dair mülkiyyət hüququnu həyata keçirməklə bağlı qeyri-müəyyən vəziyyətə salır və tələbkarın Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası və «İnsan Hüquqlarının və X9 haqqında» Avropa Konvensiyası ilə təsbit olunmuş mülkiyyət hüququnun pozulması və öz hüquqlarını realizə etmək imkanından məhrum olunması ilə nəticələnməsinə gətirib çıxarmasına səbəb olardı. «Ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi zamanı «İnsan hüquqlarının və X9 haqqında» Avropa Konvensiyası müddəalarının və İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin presedentlərinin tətbiqi haqqında Azərbayjan Respublikasının Ali Məhkəməsi Plenumunun 30 mart 2006-cı il tarixli Qərarında göstərilir ki, Azərbaycan Respublikası «İnsan hüquqlarının və X9 haqqında» Avropa Konvensiyasının iştirakçısı və onu ratifikasiya etmiş dövlət kimi 2002-ci ilin aprel ayının 15-dən Konvensiya və onun Prokollarının təfsiri və tətbiqi məsələləri üzrə İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin yurisdiksiyasının məcburiliyini tanıyır. Azərbaycan Respublikası Konvensiyanı ratifikasiya etdiyi dövrdən sonra yurisdiksiyası altında olan insanların Konvensiyada nəzərdə tutulan hüquqlarını təmin etməlidir. Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi Plenumunun 30 mart 2006-cı il tarixli Qərarında qeyd edilir ki, Avropa Konvensiyasının iştirakçısı olan dövlətin hüquq sistemi qanuni qüvvəyə minmiş və icra edilməli olan qətnamənin tərəflərdən birinə münasibətdə icrasız qalmasına imkan versəydi, onda ədalətli məhkəmə baxışında olan hüquq xəyali xarakter alardı. Məhkəmə hazırkı ərizənin baxılması ilə əlaqədar İnsan hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin aşağıdakı qərarına istinad etməyi zəruri hesab edir. Belə ki, İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi “Yunanıstan Neft emalı zavodu “Stern” Yunanıstana qarşı” işində arbitraj qətnaməsini Konvensiyanın 1 saylı Protokolunun 1-ci maddəsinin müddəlarına müvafiq olaraq “Əmlak” hesab edilməsi qərarına gəlmişdir. İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin Hornbi Yunanıstana qarşı işi üzrə 19 mart 1997-ci il tarixli qərarında xatırlatmışdır ki, «Konvensiyasının 6-cı maddəsinin 1-ci bəndi hər kəsin mülki hüquq və vəzifələri müəyyən edilərkən məhkəmə tərəfindən işinin araşdırılması hüququna malikdir. Beləliklə, bu hüquq işin məhkəmə tərəfindən araşdırılması hüququnu təsbit edir. Mülki işlər üzrə məhkəməyə iddia vermək bu hüququn bir cəhətini təşkil edir, Razılığa gələn Tərəfin hüquq sistemi qəti məcburi hüquqi qüvvəyə malik olan məhkəmə qərarlarının tərəfin birinə münasibətdə fəaliyyətsiz qalmasına imkan verdiyi halda bu hüquq xəyalı xarakter almış olardı. Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinin ədalətli, açıq və ağlabatan məhkəmə prosesinin tərəflərə təqdim etdiyi bütün prosessual təminatları dəqiqliklə nəzərdə tutulmasını və məhəkəmə qərarlarının icrası prosesini müdafiə etməməsini düşünmək ağlasığmaz olardı. Konvensiyanın 6-cı maddəsinin yalnız ədalət mühakiməsinə çatmaq hüququnu tənzimlənməsi kimi tərtib olunması Razılığa gələn Dövlətlərin Konvensiyanı imzalayarkən riayət etmələrini öhdələrinə götürdükləri hüququn aliliyi Prinsipi ilə uyğunsuzluğa aparan vəziyyətə gətirib çıxaracaqdır». İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi “Burdov Rusiyaya qarşı” işdə (7 may 2002-ci il) eyni xarakterli məsələlərə bir daha münasibət bildirərək qeyd etmişdir ki, məhkəmə qərarının icrası üçün zəruri tədbirlər görməkdən uzun müddət yayınma 6-cı maddənin 1-ci bəndində ifadəsini tapmış müddəanı faydalılıq qüvvəsindən məhrum etmiş olur. Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin Plenumunun «Ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi zamanı «İnsan hüquqlarının və X9 haqqında» Avropa Konvensiyası müddəalarının və İnsan hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin presedentlərinin tətbiqi haqqında» 30 mart 2006-cı il tarixli qərarının 6-cı bəndində göstərilir ki, «ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi zamanı məhkəmələr nəzərə almalıdılar ki, «İnsan hüquqularının və X9 haqqında» Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən «hər kəs, onun mülki hüquq və vəzifələri müəyyən edilərkən və ya ona qarşı hər hansı cinayət ittihamı irəli sürülərkən, qanun əsasında yaradılmış müstəqil və qərəzsiz məhkəmə vasitəsilə, ağlabatan müddətdə işinin ədalətli və açıq araşdırılması hüququna malikdir. Ağlabatan müddətin müəyyən edilməsində məqsəd mülki prosesdəki tərəfləri, həddən artıq gecikdirmələrdən qorumaqdan və ədalət mühakiməsinin səmərəliliyinə nail olmaqdan ibarətdir. Mülki işlər üzrə məhkəmə baxışı müddəti iddia ərizəsinin məhkəməyə daxil olduğu vaxtdan başlayır və məhkəmə qərarının icrasının başa çatmasına kimi davam edir. Hər bir iş üzrə ağlabatan müddət konkret işin xarakterindən, mürəkkəbliyindən, ərizəçinin proseslə bağlı davranışından asılı olaraq müəyyənləşdirilməlidir. Konvensiyanın 6-cı maddəsinə əsasən məhkəmə qətnaməsinin icrası müddəti məhkəmə baxışının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Məhkəmələr məhkəmə aktlarının icrasına möhlət verilməsi, icranın dayandırılması, icra üsulunun dəyişdirilməsi, həmçinin məhkəmə icraçılarının hərəkətlərindən verilən şikayətlərlə əlaqədar məsələlərə baxarkən Konvensiyanın məhkəmə qətnamələrinin ağlabatan müddətdə icra olunması tələbini nəzərə almalıdırlar. Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə əsasən hesab edir ki, X1 qətnamənin hissə-hissə icra edilməsinə dair ərizəsinin təmin olunması uzun müddət pulunu ala bilməyən tələbkar X7 və X13 münasibətdə Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13, 29-cu maddələrinin və İnsan Hüquqularının və X9 haqqında Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinin və Konvensiyanın 1 saylı protokolunun 1-ci maddəsinin tələblərinə zidd olmaqla, həmin maddələrin pozulması ilə nəticələndiyindən ərizə təmin oluna bilməz. Qeyd olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessal Məcəlləsinin 263-264 və 267-268-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə Q Ə R A R A A L D İ: X2 Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin 2(104)-49/2023 saylı, 24 yanvar 2023-cü il tarixli icra sənədi üzrə müəyyən olunmuş 4693 manat pulun hissə-hissə 200 manat ödənilməsi barədə ərizəsi təmin edilməsin. Qərardaddan işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 gün müddətində Bərdə Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikasının Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Elsun Əhmədov