Lerik Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №8(048)-39/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Lerik rayonu İş № 8(048)-39/2025 13.11.2025 LERİK RAYON MƏHKƏMƏSİ Lerik Rayon Məhkəməsinin hakimi Zeynalov Yusif Səmədağa oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclas katibi Şıxaliyev Nurlan Pərviz oğlunun katibliyi, X1 iştirakı ilə, X1 Lerik Rayon Məhkəməsinin 2(048)-195/2023 saylı, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş aliment məbləğinin “ölkə üzrə müəyyən edilmiş minimum əmək haqqı məbləğinə uyğun indeksasiyası” barədə ərizəsinə məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında nəzərdən baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: X3 ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək Lerik Rayon Məhkəməsinin 2(048)- 195/2023 saylı, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş alimentin miqdarı artırılaraq xx.xx.2019-cu il tarixdə anadan olmuş X13 adlı uşağın yetkinlik yaşına çatana qədər saxlanılması üçün müəyyən edilmiş 220 (iki yüz iyirmi) manat sabit pul məbləğində aliment miqdarının 2025-ci il üçün Azərbaycan Respublikası ərazisində müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 1,2 misli miqdarında indeksasiya olunması barədə qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Ərizəçi ərizəsini onunla əsaslandırmışdır ki, o, 06 aprel 2018-ci il tarixdə cavabdeh Borclu ilə ailə həyatı qurmuş, nikahlarını 2 saylı Bakı "Asan Xidmət" mərkəzi Qeydiyyat şöbəsində 06 aprel 2018-ci il tarixdə 686 nömrəli aktla rəsmiləşdirmişlər. Birgə nikahlarından xx.xx.2019-cu il tarixdə X13 adlı uşaqları doğulmuşdur. O, xx.xx.2019-cu il tarixdən 14 avqust 2019-cu il tarixədək keçmiş həyat yoldaşı cavabdeh Borclu ilə birgə onun atasının adına olan ünvan 1 ünvanında yaşamışdır. Əvvələr keçmiş həyat yoldaşı ilə mehriban olsa da, 2019-cu ilin yanvar ayından münasibətləri gərginləşmişdir. Dəfələrlə keçmiş həyat yoldaşı Borclu tərəfindən işgəncələrə, fiziki təzyiqlərə, mənəvi iztirablara məruz qalmış, dəfələrlə məişət zəminində ona qəsdən fiziki təzyiq göstərmiş, onu döyərək sağlamlığına zərər vurmuş, işgəncə vermiş azadlıq hüququnu məhdudlaşdırmışdır. Cavabdeh onunla yaşadığı mənzilin pəncərələrini işıq keçirməyən və görməni məhdudlaşdıran parçalarla və digər vasitələrlə bağlayaraq ona qarşı psixi zorakılıq və təzyiqlər göstərmiş, dözülməz psixi şərait yaradılmasına yönəlmiş ağılasığmaz və insanlığa zidd hərəkətlərə yol vermişdir. Bundan əlavə cavabdeh və valideyinləri onunla ailədə səmimi rəftar etməmiş, kobud davranmış, mütəmadi ona təzyiqlər göstərmişlər. Cavabdehin qardaşı, qardaşı arvadı və anasının təzyiqi ilə o xəstəxanadan çıxandan üç gün sonra gecə yarısı onu və təzə dünyaya gəlmiş uşağa baxan anasını evdən qovmuşlar. Daha sonra o azyaşlı uşağı ilə birlikdə atasının evinə qayıtmış, müraciəti əsasında Lerik Rayon Məhkəməsinin 2(048)-577/2019 saylı, 09 dekabr 2019-cu il tarixli qətnaməsinə əsasən nikahları pozulmuşdur. Cavabdeh bu hərəkətləri onun hamilə olduğu vaxt etdiyindən azyaşlı övladı X13 travma ilə doğulmuş, mütəmadi olaraq müalicəyə ehtiyacı vardır. Bunu Bakı şəhərində müraciət etdiyi həkimlər özləridə təsdiq etmişdir. Uşaq psixoloji təzyiqlər nəticəsində ana bətnində travma almış, indidə müalicə alır və ərizəsinə əlavə etdiyi sənədlər bunu təsdiq edir. Tez-tez həkimə aparıllır və bunun nəticəsində də əlavə xərclər yaranır. Lerik Rayon Məhkəməsinin 09 dekabr 2019-cu il tarixli, 2(048)- 577/2019 saylı qətnaməsi ilə müəyyən olunmuş alimentin miqdarı uşaqın təlabatını ödəmədiyindən “aliment məbləğinin artırılması” barədə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmiş, məhkəmənin 2(048)195/2023 saylı, 28 mart 2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə Lerik Rayon Məhkəməsinin 2(048)-577/2019 saylı, 09 dekabr 2019-cu il tarixli qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş alimentin miqdarı artırılaraq xx.xx.2019-cu il tarixdə doğulmuş X13 adlı uşağın yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün Borclu hər ay bir uşaqa görə 220 (iki yüz iyirmi) manat sabit pul məbləğində aliment tutulub ona verilməsi qərara alınmışdır. Hesab edir ki, hazırda bu məbləğ indiki reallıqda uşaqların saxlanılması üçün kifayət deyildir. Belə ki, təyin olunmuş məbləğ uşağın geyimi, qidalanması təhsili və s. bu kimi işlərin aparılması üçün faktiki olaraq kifayət etmir. Ona görə də, Lerik Rayon Məhkəməsinin 28 mart 2023-cü il tarixli, 2(048)195/2023 saylı qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş aliment məbləğinin indeksasiya olunması zərurəti yaranmışdır. Məhkəmə iclasında iştirak edən X3 ərizəni müdafiə edərək təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə rəsmi məlumat verilməsinə baxmayaraq Borclu məhkəmə iclasında iştirak etməmiş, gəlməməsinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 232.2-ci maddəsinə əsasən işə onun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə ərizəçinin izahatını dinləyib, ərizəni və ona əlavə edilmiş sənədləri araşdıraraq hesab edir ki, ərizə qismən təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarına əlavə edilmiş AA6313871 saylı şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, X13 xx.xx.2019-cu ildə anadan olmuşdur. İş materiallarına əlavə edilmiş Lerik rayon Qeydiyyat şöbəsi tərəfindən verilmiş 22 may 2020-ci il tarixli, AZ-İ seriyalı 332136 saylı nikahın pozulması haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, Borclu ilə X7 arasında bağlanmış nikah xx.xx.2020-ci il tarixdə pozulmuşdur. Bu barədə nikahın pozulması haqqında akt qeydləri kitabında xx.xx.2020-ci il tarixdə qeydiyyat aparılmışdır. Nikah pozulduqdan sonra qadına “Hüseynağalı” soyadı verilmişdir. İş materiallarına əlavə edilmiş Lerik Rayon Məhkəməsinin 2(048)-195/2023 saylı, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsindən görünür ki, Lerik Rayon Məhkəməsinin 2(048)- 577/2019 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş aliment miqdarı dəyişdirilərək xx.xx.2019-cu il tarixdə anadan olmuş X10 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün cavabdeh Borclu hər ay bir uşağa görə 220 (iki yüz iyirmi) manat sabit pul məbləğində alimentin tutulub iddiaçı X5 verilməsi qət edilmişdir. Beləliklə, işin faktiki hallarından görünür ki, Lerik Rayon Məhkəməsinin 2(048)- 195/2023 saylı, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən Lerik Rayon Məhkəməsinin 2(048)-577/2019 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş aliment miqdarı dəyişdirilərək xx.xx.2019-cu il tarixdə anadan olmuş X10 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün cavabdeh Borclu hər ay bir uşağa görə 220 (iki yüz iyirmi) manat sabit pul məbləğində alimentin tutulub iddiaçı X5 verilməsi qət edilmişdir. Azərbaycan Respublikası MPM-in 232-ci maddəsinə əsasən tərəflərin ərizəsi üzrə işə baxmış məhkəmə qətnamənin icrası zamanı tutulmalı pul məbləğlərinin müvafiq indeksasiyasını həyata keçirə bilər. Ödənilməli pul məbləğlərinin indeksasiyası barədə ərizəyə məhkəmə iclasında baxılır. İşdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilirlər, lakin onların gəlməməsi məhkəmə qarşısında qoyulmuş məsələnin həll edilməsinə mane olmur. Ödənilməli pul məbləğlərinin indeksasiyası barədə məhkəmə qərardadından şikayət verilə bilər. Göründüyü kimi, qeyd edilən norma ilə nəzərdə tutulmuş ödənilməli pul məbləğlərinin indeksasiyası vətəndaşların pul gəlirləri və əmanətlərinin deyil, məhkəmə qətnaməsinin icra edilmədiyi və ya gec icra edildiyi dövrdə tutulmalı pul məbləğinin indeksasiyasını nəzərdə tutur. Bununla da qanunverici borclunun icradan yayınması nəticəsində ərizəçia ödənilməli pul məbləğinin istehlak qiymətlərinin artımı ilə bağlı itirilmiş alıcılıq qabiliyyətinin bərpası istiqamətində bir mexanizm nəzərdə tutmuşdur ki, pul məbləğlərinin indeksasiyası barədə ərizələrə baxılarkən istehlak qiymətlərinin indeksinin artımına görə indeksləşdirmə aparılsın. Bundan əlavə, indeksasiya inflyasiya nəticəsində istehlak qiymətlərinin artdığı bir şəraitdə ərizəçinin üzləşdiyi zərərin əvəzinin ödənilməsi üçün nəzərdə tutulmuş mexanizmdir. İndeksasiya iflyasiya nəticəsində dəyən zərərin bərpa olunmasının üsulu olsa da, onu mülki hüququn mühüm institutlarından biri olan zərərin əvəzinin ödənilməsi ilə eyniləşdirmək olmaz. Zərərin əvəzinin ödənilməsi mülki-hüquqi məsuliyyət tədbiri olduğu halda, indeksasiyasının belə hüquqi təyinatı yoxdur. İşin halları ilə müəyyən olunur ki, hazırkı ərizəsində tələbkar X2 Yusif Elgün oğlunun yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün Borclu onun xeyrinə Lerik Rayon Məhkəməsinin 2(048)-195/2023 saylı, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə hər ay tutulan 220 (iki yüz iyirmi) manat sabit pul məbləğində aliment miqdarının 2025-ci il üçün Azərbaycan Respublikası ərazisində müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 1,2 misli miqdarında indeksasiya olunması barədə qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 17.2-ci maddəsinə əsasən uşaqların qayğısına qalmaq və onları tərbiyə etmək valideynlərin borcudur. Bu borcun yerinə yetirilməsinə dövlət nəzarət edir. Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 75.1 və 75.4-cü maddələrinə əsasən valideynlər uşaqlarını saxlamağa borcludurlar. Valideynlər uşaqlarını saxlamadıqda uşaqların saxlanması bərabər vəsait (aliment) valideynlərdən məhkəmə qaydasında tutulur. Həmin Məcəllənin 110.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qətnaməsi ilə sabit pul məbləğində tutulan alimentin indeksasiyası aliment tutan təşkilatın müdiriyyəti tərəfindən müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin artımına mütənasib olaraq müəyyən edilir. Məcəllənin 110.2-ci maddəsinə əsasən alimentin indeksiyası məqsədi üçün məhkəmə tərəfindən onun miqdarı müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin müəyyən mislinə uyğun sabit pul məbləğində müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “Nikahın pozulması, boşanmadan sonra yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların valideynlərdən hansının yanında qalması və uşaqlar üçün valideynlərdən aliment tutulması tələbinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” 2016-cı il 28 mart tarixli 8-2/2016 nömrəli Qərarı: 8.4-1. Ailə Məcəlləsinin 110.2-ci maddəsinə əsasən alimentin indeksasiyası məqsədi üçün məhkəmə tərəfindən onun miqdarı müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin müəyyən mislinə uyğun sabit pul məbləğində müəyyən edilir. İstinad edilən maddənin tələbindən göründüyü kimi məhkəmələr sabit pul məbləğində aliment təyin edərkən onun miqdarını ölkə üzrə minimum əmək haqqı məbləğinin müvafiq misli həddində müəyyən etməlidirlər (məsələn, Məhkəmə 2024-cü ildə bir uşağın saxlanmasına görə alimentin tutulması barədə iddiaya baxarkən alimenti 255 manat həddində müəyyən etmək istəyirsə, həmin il üzrə minimum əmək haqqı məbləğinin 0,74 mislində (345 x 0,74 = 255 manat) alimentin tutulması barədə qətnamə qəbul etməklə, qətnamənin nəticə hissəsini “xx.xx.xxxx tarixindən başlayaraq yetkinlik yaşına çatmayan A-nın saxlanılması üçün B-dən C-nin xeyrinə sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,74 misli həddində sabit pul məbləğində aliment tutulsun” məzmununda ifadə etməlidir). 8.4-2. Nəzərə alınmalıdır ki, Ailə Məcəlləsinin 110.1-ci maddəsinə əsasən bu Qərarın 8.4-1-ci bəndində göstərilən qaydada tutulan alimentin indeksasiyası ölkə üzrə müəyyən edilən minimum əmək haqqı məbləğinin artımına mütənasib olaraq alimentin tutulmasını həyata keçirən təşkilatın müdiriyyəti (borclunun rəsmi iş yerinin olduğu halda işəgötürən, rəsmi iş yerinin olmadığı halda isə icra qurumunun rəhbəri) tərəfindən müəyyən edilməlidir. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsində sabit pul məbləğində tutulan alimentin konkret məbləğlə ifadə edildiyi hallarda, indeksasiya maraqlı tərəfin ərizəsi əsasında icraya nəzarət edən məhkəmə tərəfindən MPM-in 232-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada qərardadın qəbul edilməsi yolu ilə həyata keçirilməlidir. Qərardad qəbul edilərkən indeksasiyanın bu Qərarın 8.4-1-ci bəndində göstərilən qaydada aparılmalı olması, habelə qanunvericilikdə alimentin indeksasiyasının yeganə meyar kimi ölkə üzrə müəyyən edilmiş minimum əmək haqqı məbləğinin artımı ilə şərtləndirildiyi nəzərə alınmalıdır (məsələn, 2019-cu ildə qəbul edilmiş qətnamə ilə bir uşağın saxlanılması üçün 125 manat sabit pul məbləğində alimentin tutulması qət edilibsə, məhkəmə 2024-cü ildə indeksasiyanı həyata keçirən zaman qüvvədə olan qətnamə ilə tutulmuş alimentin miqdarının 2019-cu il üzrə müəyyən edilmiş 250 manat məbləğində minimum əmək haqqının 0,5 mislini təşkil etdiyini nəzərə alaraq, qərardadın nəticə hissəsində tutulan alimentin məbləğinin ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,5 misli həddində indeksasiya olunması şəklində göstərməlidir). 8.4-3. Alimentin indeksasiyasından fərqli olaraq, Ailə Məcəlləsinin 112-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş halların mövcudluğu məhkəmənin müəyyən etdiyi alimentin miqdarının (minimum əmək haqqına münasibətdə müəyyən edilmiş mislinin) dəyişdirilməsi barədə müstəqil iddianın qaldırılması üçün əsasdır. Əgər iddia minimum əmək haqqı məbləğinin artımına əsaslanırsa, başqa sözlə, iddianın mahiyyəti indeksasiya xarakteri daşıyırsa, bu məsələnin icra icraatı qaydasında (Ailə Məcəlləsinin 110-cu və MPM-in 232-ci maddələri) həll edilməli olması nəzərə alınmalı və MPM-in 153.2.1-ci maddəsinə əsasən iddianın yolverilməzliyinə görə iddia ərizəsinin icraata qəbul edilməsindən imtina edilməli, əgər iddia ərizəsi artıq icraata qəbul edilmişsə, MPM-in 261.0.1-ci maddəsinə əsasən mülki iş üzrə icraata xitam verilməlidir. “Azərbaycan Respublikasında 2025-ci il üçün yaşayış minumumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən 2025-ci il üçün yaşayış minumumu ölkə üzrə uşaqlar üçün 246 manat məbləğində müəyyən olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 dekabr 2024-cü il tarixli Sərəncamına əsasən ölkə üzrə minimum aylıq əməkhaqqının məbləği 2025-ci il yanvarın 1-dən 400 manat müəyyən edilmişdir. Məhkəmə tədqiq olunmuş sübutlara məcmu halında qiymət verərək belə nəticəyə gəlir ki, pul məbləğlərinin indeksasiyası, istehlak qiymətlərinin artması ilə əlaqədar həmin məbləğin dəyərini qorumaqla şəxsin qanuni mənafeyini müdafiə etmək məqsədi daşıdığından və alimentin indeksasiyasının yuxarıda qeyd edilən Ali Məhkəmənin Plenumunun Qərarının 8.4-1-ci bəndində göstərilən qaydada aparılmalı olması, qanunvericilikdə alimentin indeksasiyasının yeganə meyar kimi ölkə üzrə müəyyən edilmiş minimum əmək haqqı məbləğinin artımı ilə şərtləndirildiyi, habelə ölkə üzrə minimum aylıq əmək haqqının məbləği 2023-cü ilin yanvar ayının 1-dən 345 manat; 2025-ci il yanvarın 1dən 400 manat müəyyən edildiyi nəzərə alınmaqla ərizəçinin indeksasiya tələbi təmin qismən edilməli, 2023-cü ildə qəbul edilmiş qətnamə ilə uşağın saxlanılması üçün 220 manat sabit pul məbləğində alimentin tutulması qət edildiyindən və tutulmuş alimentin miqdarı 2023-cü il üzrə müəyyən edilmiş 220 manat məbləğində minimum əmək haqqının 0,63 mislini təşkil etdiyindən, xx.xx.2019-cu il təvəllüdlü X10 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılması üçün Borclu hər ay sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,63 misli həddində sabit pul məbləğində aliment tutularaq X5 ödənilməlidir. Göstərilənlərə əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 231, 263 və 264-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏRARA ALDİ: Ərizə qismən təmin edilsin. Lerik Rayon Məhkəməsinin 2(048)-195/2023 saylı, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə tutulan aliment indeksasiya edilsin. xx.xx.2019-cu il təvəllüdlü X10 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün Borclu hər ay sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,63 misli həddində sabit pul məbləğində aliment tutularaq X5 ödənilsin. Qərardaddan rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 (on) gün müddətində (elektron kabinet vasitəsilə MPM-nin 2 saylı əlavəsinə uyğun olaraq) Lerik Rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Hakim: Yusif Zeynalov