Hacıqabul Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №8(071)-107/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Hacıqabul rayonu İş № 8(071)-107/2025 16.12.2025 HACIQABUL RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Əkbərli Günel Bəkir qızının sədrliyi, Hacıyev Ceyhun Kamal oğlunun katibliyi ilə, Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli icra sənədi üzrə Tələbkar tərəfindən Maraqlı şəxs icra məmurunun “icra sənədinin geri qaytarılması haqqında” xx.xx.2025-ci il tarixli qərarından verilmiş şikayət ərizəsinə məhkəmənin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli icra sənədi üzrə Tələbkar xx.xx.2025-ci il tarixdə məhkəməyə şikayət ərizəsi ilə müraciət edərək Maraqlı şəxs icra məmurunun “icra sənədinin qaytarılması haqqında” qərarını ləğv edilməsi və Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli icra vərəqəsinin icra hərəkətlərinin davam etdirilməsi barədə qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Şikayət onunla əsaslandırılmışdır ki, Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)- 609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli məhkəmə əmrinə əsasən kreditor Tələbkar ərizəsi təmin olunaraq borclular Borclu1 və Borclu2 cəmi 454 manat məbləğində borc tutularaq tələbkara ödənilməsi əmr edilmişdir. Məcburi icra tədbirlərinin görülməsi üçün Maraqlı şəxsnə müraciət olunmuşdur. İcra tədbirləri nəticə göstərmədiyindən daha sonra tərəfindən Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilinə (Ombudsmana) müraciət olunmuşdur. Aldığı cavabdan tələbkara məlumat verilərək bildirilmişdir ki, Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli icra sənədi “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun 23.1.3-cü maddəsinə əsasən, məhkəməyə geri qaytarılması qərara almışdır. Həmin qərarla bağlı məlumat xx.xx.2025-ci il tarixdə e-mail vasitəsilə rəsmi qaydada tələbkara təqdim olmuşdur. Göründüyü kimi, icra sənədinin icrası istiqamətində bütün qanunamüvafiq tədbirlərin görülməsi qeyd etsə də, görülmüş tədbirlər barədə tələbkara rəsmi məlumat verilməmişdir. Qərarda qeyd olunun soğrular, qəbul olunmuş müvafiq qərarlar və tərtib olunmuş aktın surətini “icra sənədinin qaytarılması haqqında” qərara əlavə edərək tələbkara rəsmi qaydada göndərilməmişdir. Odur ki, Maraqlı şəxs icra məmurunun “icra sənədinin qaytarılması haqqında” qərarını ləğv edilməsi və Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli icra vərəqəsinin icra hərəkətlərinin davam etdirilməsi barədə qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İcra sənədi üzrə borcluya, tələbkara və qərarı qəbul edən icra məmuruna məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada məlumat verilmiş, lakin onlar, məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişlər. Odur ki, məhkəmə borclu, tələbkar və qərarından şikayət verilən icra məmurunun məhkəmə iclasına gəlməməsi məhkəmə qarşısında qoyulmuş məsələnin həll edilməsinə mane olmadığından, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 231.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə şikayətə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə şikayəti, ona əlavə edilmiş sənədləri, 2(071)-609/2018 saylı mülki iş materiallarını nəzərdən keçirərək hesab edir ki, şikayət təmin edilməli, Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli icra sənədi üzrə Maraqlı şəxs icra məmurunun “icra sənədinin qaytarılması haqqında” xx.xx.2025-ci il tarixli qərarı ləğv edilməli və zəruri icra tədbirləri Borclu2 münasibətdə davam etdirilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli məhkəmə əmrindən müəyyən edilir ki, kreditor Tələbkar ərizəsi təmin olunaraq borclular Borclu1 və Borclu2 cəmi 454 manat borc və ödənilmiş 20 manat məbləğində dövlət rüsumu tutularaq tələbkara ödənilməsi əmr edilmişdir. İş materiallarında olan Maraqlı şəxs (sabiq) rəisi İlkin Rüstəmov tərəfindən qəbul edilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli “icraata başlamaq haqqında” qərardan müəyyən edilir ki, Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli məhkəmə əmri icraata qəbul edilmiş və icra sənədinin icrasına başlanılması qərara alınmışdır. İş materiallarında olan Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilinin (Ombudsmanın) Aparatının Tələbkar ünvanladığı xx.xx.2025-ci il tarixli məktubunun məzmunundan müəyyən edilir ki, məhkəmə qərarının icra edilməməsindən narazı qalması barədə Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilinə (Ombudsmana) ünvanladığı şikayətlə bağlı Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin İcra Xidmətinə müraciət edilmişdir. Verilmiş cavabda bildirilmişdir ki, müraciətdə göstərilən 6 icra sənədindən biri (Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-318/2018) üzrə tələb borclunun gəlirinə yönəldilmiş, 2 icra sənədi (2(071)-609/2018 və 2(071)-929/2016) üzrə görülmüş tədbirlər nəticə vermədiyindən icra məmurunun qərarı ilə “İcra haqqında” Qanunun 23.1.3-cü maddəsinə əsasən məhkəməyə qaytarılmış, 3 icra sənədi (2(071)- 702/2018, 2(071)-344/2014 və 2(071)-311/2013) “Elektron İcra” informasiya sisteminə əsasən yerli icra və probasiya qurumlarının icraatında aşkar edilməmişdir. Məhkəmənin sorğusuna əsasən Maraqlı şəxs rəisi Yasin Ədilov tərəfindən məhkəməyə ünvanlanmış xx.xx.2025-ci il tarixli məktubdan müəyyən edilir ki, Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli icra sənədi “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun 23.1.3-cü maddəsinə əsasən xx.xx.2025-ci il tarixdə məhkəməyə qaytarılmışdır. “Elektron Məhkəmə” İnformasiya Sistemi vasitəsilə Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli icra sənədi üzrə Borclu1 xx.xx.2019-cu il tarixində vəfat etmişdir. Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin icraatında olmuş 2(071)-609/2018 saylı mülki iş materiallarından və Maraqlı şəxs rəisi Yasin Ədilov tərəfindən məhkəməyə ünvanlanmış xx.xx.2025-ci il tarixli məktubdan müəyyən edilir ki, icra sənədinin geri qaytarılması səbəbi olaraq “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun 23.1.3-cü maddəsinə istinad edilərək əsaslanmışdır. Həmin maddəyə əsasən icra məmuru tərəfindən icra sənədinin icrası ilə bağlı görülmüş bütün tədbirlər nəticə vermədikdə icra sənədi geri qaytarıla bilər. İcra işi məhkəməyə təqdim edilmədiyindən hazırkı icra sənədi üzrə isə icra məmurunun bütün tədbirləri görməsi öz təsdiqini tapmır. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, icra məmurunun qərarı əsassız olduğundan ləğv edilməli və icra sənədi təkrar icra edilməsi üçün Maraqlı şəxsnə göndərilməlidir. Məhkəmə həmçinin qeyd edir ki, “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun tələbinə görə borcluda tələbin yönəldilə biləcəyi əmlak və gəlirlərin olmadığı və icra məmuru tərəfindən onun əmlakının və gəlirlərinin axtarışı ilə bağlı görülmüş bütün tədbirlər nəticə vermədiyi halda icra sənədini məhkəməyə qaytarmaq icra məmurunun vəzifəsi kimi nəzərdə tutulmuşdur. İcra sənədinin bu əsasla qaytarılması üçün icra məmuru “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun 23.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan müvafiq akt tərtib etməli və həmin akt icra qurumunun rəhbəri tərəfindən təsdiq olunmaqla, bu barədə tələbkara məlumat verilməlidir. Qanunun tələbindən göründüyü kimi, bu halda məhkəmənin icraya nəzarət çərçivəsində hərəkətləri borcluda tələbin yönəldilə biləcəyi əmlak və gəlirlərin olmamasına və icra məmuru tərəfindən onun əmlakının və gəlirlərinin axtarışı ilə bağlı görülmüş bütün mümkün tədbirlərin nəticə verməməsi ilə bağlı əsaslandırılmış aktın mövcudluğu, habelə bu haqda tələbkarın məlumatlandırıldığının yoxlanılması ilə məhdudlaşır. Eyni zamanda, “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun 23.1-ci maddəsinə görə tələbin icra edilmədiyi və ya qismən icra edildiyi icra sənədi aşağıdakı hallarda icra sənədini vermiş məhkəməyə və ya digər orqana (notariusun icra qeydi isə tələbkara) qaytarılır: 23.1.1. tələbkarın ərizəsi əsasında; 23.1.2. borclu hüquqi şəxsin ünvanını və ya borclu fiziki şəxsin yaşayış yerini, borclunun əmlakının olduğu yeri müəyyən etmək və yaxud bank və ya digər kredit təşkilatlarında ona məxsus pul vəsaitlərinin və başqa qiymətli şeylərin olması barədə məlumat əldə etmək mümkün olmadıqda (borclunun və ya onun əmlakının bu qanunla nəzərdə tutulan hallarda axtarışı istisna olmaqla) və ya ləğv olunan hüquqi şəxsin əmlakı tələbkarın tələblərinin təmin edilməsi üçün yetərli olmadıqda; 23.1.3. borcluda tələbin yönəldilə biləcəyi əmlak və gəlirlər olmadıqda və icra məmuru tərəfindən onun əmlakının və gəlirlərinin axtarışı ilə bağlı görülmüş bütün tədbirlər nəticə vermədikdə; 23.1.4. tələbkar icra sənədi icra olunarkən borclunun satılmamış əmlakını özündə saxlamaqdan və ya borcludan alınmış müəyyən əşyaları götürməkdən imtina etdikdə; 23.1.5. tələbkar öz hərəkətləri (hərəkətsizliyi) ilə icra sənədinin icrasına mane olduqda. 23.3-cü maddəyə görə icra sənədinin qaytarılması bu Qanunun 23.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan əsaslar aradan qalxdıqdan sonra tələbkar müraciət etdikdə sənəd yenidən icraya yönəldilir. Bu Qanunun 23.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan əsaslar aradan qalxdıqdan sonra tələbkar icra qeydinin icrası üçün yenidən aidiyyəti icra qurumuna müraciət edə bilər. Bu hallarda icra qurumu icra qeydini icraata qəbul etməli və bu Qanunla nəzərdə tutulan tədbirləri görməlidir. 23.7-ci maddəyə görə icra sənədinin məhkəməyə və ya digər orqana (notariusun icra qeydinin isə tələbkara) qaytarılması, avans ödəməsinin isə tələbkara qaytarılması barədə icra məmuru tərəfindən qərar qəbul edilir və həmin qərar icra qurumunun rəhbəri tərəfindən yoxlanılaraq təsdiq olunur. Tərəflər həmin qərardan onun surətini aldıqdan sonra 30 gün müddətində müvafiq məhkəməyə şikayət verə bilərlər 26-cı maddəyə görə icra sənədlərinin vaxtında və düzgün icra edilməsinə nəzarət icra qurumunun rəhbəri və məhkəmə tərəfindən öz səlahiyyətləri daxilində həyata keçirilir. 27.5-ci maddəyə görə borclu hüquqi şəxsin habelə borclu hüquqi və fiziki şəxslərin əmlakının axtarılması icra məmurları tərəfindən həyata keçirilir. 44.1-ci maddəyə görə məcburi icra tədbirlərinin tətbiqinin əsasları aşağıdakılardır: 44.1.1. bu Qanunla müəyyən edilmiş qaydada tərtib olunmuş icra sənədinin icra məmuruna təqdim olunması; 44.1.2. icra məmuru tərəfindən icraata başlamaq haqqında qərarın qəbul edilməsi; 44.1.3. könüllü icra üçün icra məmuru tərəfindən borcluya verilmiş müddətin keçməsi. 44.2. Bu Qanunun 44.1-ci maddəsində müəyyən edilmiş əsaslardan hər hansı biri olmadıqda məcburi icra tədbirlərinin tətbiqinə yol verilmir. 44.3-cü maddəyə görə tələbkarın tələblərinin təmin edilməsi üçün borclunun yetərli pul vəsaiti olmadıqda bu Qanunun 43.1.1–43.1.5-ci maddələrində nəzərdə tutulan məcburi icra tədbirlərinin hər hansı birinin tətbiqi digərlərinin tətbiqini istisna etmir. 43.1-ci maddəyə əsasən məcburi icra tədbirləri aşağıdakılardır: 43.1.1. borclunun əmlakı üzərinə həbs qoymaq və onu satmaq yolu ilə tələbin əmlaka yönəldilməsi; 43.1.2. tələbin borclunun əmək haqqına, pensiyasına, təqaüdünə və sair gəlirlərinə yönəldilməsi; 43.1.3. tələbin borclunun üçüncü şəxslərdə olan pul vəsaitlərinə və digər əmlakına yönəldilməsi; 43.1.4. icra sənədində göstərilmiş müəyyən əşyaların borcludan götürülüb tələbkara verilməsi; 43.1.5. bu Qanuna və Azərbaycan Respublikasının digər qanunvericilik aktlarına uyğun olaraq icra sənədinin icrasını təmin edən başqa tədbirlər. 45.6-cı maddəyə görə tələbkarın tələblərinin təmin edilməsi üçün borclunun yetərli pul vəsaitləri olmadıqda, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq tələbin yönəldilə bilmədiyi əmlak istisna olmaqla, tələb borcluya məxsus olan digər əmlaka yönəldilir. 45.8-ci maddəyə görə Borclunun ümumi mülkiyyətdə əmlakı olduqda, tələb Azərbaycan Respublikasının mülki qanunvericiliyinə uyğun olaraq onun ümumi mülkiyyətdə olan payına yönəldilir. 50.1-ci maddəyə görə icraata başlamaq haqqında qərar borcluya təqdim olunduğu gündən ən geci 1 ay müddətində, təxirəsalınmaz hallarda isə qərarın təqdim olunması ilə eyni vaxtda borclunun əmlakı üzərinə həbs qoyulur. 50.2-ci maddəyə görə borclunun əmlakı üzərinə həbs qoyulması əmlakın siyahıya alınmasından, həmin əmlak üzərində sərəncam vermək hüququnun qadağan olunmasından, zəruri hallarda isə əmlakdan istifadə hüququnun məhdudlaşdırılmasından, onun götürülməsindən və ya saxlanmaq üçün verilməsindən ibarətdir. İcra sənədi icraya yönəldilənə qədər borclunun əmlakına həbs qoyulmayıbsa və ya icra sənədinin icrası zamanı tələbin borclunun əmlakına yönəldilməsi hallarında əmlak üzərinə həbs, bir qayda olaraq, icra məmurunun əsaslandırılmış təqdimatına əsasən məhkəmənin qərardadı ilə qoyulur. Təxirəsalınmaz hallarda borclu tərəfindən əmlakın məhv edilməsini, zədələnməsini, korlanmasını, gizlədilməsini və ya özgəninkiləşdirilməsini güman etməyə əsas verən dəqiq məlumat olduqda, icra məmuru məhkəmənin qərarı olmadan da əmlakın üzərinə həbs qoya bilər. İcra məmuru 24 saat ərzində bu barədə icra üzrə nəzarəti həyata keçirən məhkəməyə məlumat verməlidir. 84-1.1-ci maddəyə görə məhkəmə qərarları, əmrləri və vergi orqanlarının pul tələblərinin ödənilməsi ilə bağlı inzibati aktları əsasında verilmiş icra sənədləri könüllü icra üçün müəyyən olunmuş vaxtda borclu tərəfindən üzrsüz səbəbdən icra edilmədikdə, borclunun ölkədən getmək hüququ icra məmurunun əsaslandırılmış təqdimatı əsasında məhkəmənin qərarı ilə müvəqqəti məhdudlaşdırıla bilər. Borclunun ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması barədə icra məmuru tərəfindən dərhal borclunun özünə, tələbkara və müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məlumat verilir. Beləliklə, məhkəmə belə nəticəyə gəlir ki, Tələbkar şikayəti təmin edilməli, Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli icra sənədi üzrə Maraqlı şəxs icra məmuru tərəfindən qəbul edilmiş “icra sənədinin geri qaytarılması haqqında” xx.xx.2025-ci il tarixli qərarı ləğv edilməli və zəruri məcburi icra tədbirləri Borclu1 vəfat etdiyindən yalnız Borclu2 münasibətdə davam etdirilməlidir. Şərh olunanlara əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikası MPM-in 263-269-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏRARA ALDİ: Tələbkar şikayəti təmin edilsin. Hacıqabul Rayon Məhkəməsinin 2(071)-609/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli icra sənədi üzrə Maraqlı şəxs icra məmuru tərəfindən qəbul edilmiş “icra sənədinin geri qaytarılması haqqında” xx.xx.2025-ci il tarixli qərar ləğv edilsin və təkrar məcburi icra tədbirləri Borclu2 münasibətdə davam etdirilsin. Qərardaddan, qərardad tərəfə rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 (on) gün müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə Hacıqabul Rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Sədrlik edən: Günel Əkbərli