Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №8(103)-208/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 8(103)-208/2022 19.07.2022 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Eyvazov Rafael Əmir oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Məmmədova Şərafət Asif qızı və Babayev Fuad Fikrət oğlundan ibarət tərkibdə, Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 20 avqust 2020-ci il tarixli, 2(005)- 2146/2020 nömrəli icra sənədi üzrə icraata xitam verilməsi barədə Bakı şəhəri Nərimanov rayon İcra Şöbəsinin 19 fevral 2021-ci il tarixli qərarının ləğv olunmasına dair tələbkar Məmmədova (Səttarova) Simuzər Mehman qızı tərəfindən verilmiş şikayət üzrə Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 26 aprel 2022-ci il tarixli, 8(005)-225/2022 nömrəli qərardadından tələbkar Məmmədova (Səttarova) Simuzər Mehman qızı tərəfindən verilmiş şikayətə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: Tələbkar Məmmədova (Səttarova) Simuzər Mehman qızı məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək, Nərimanov rayon İcra Şöbəsinin icra məmuru Elzamin İsayevin 19 fevral 2021-ci il tarixli qərarının ləğv olunmasını xahiş etmişdir. Şikayət onunla əsaslandırılmışdır ki, Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 20 avqust 2020-ci il tarixli, 2(005)-2146/2020 nömrəli qərarına əsasən birgə nikah dövründə əldə olunmuş “Opel Vectra” minik markalı 10-TR352 dövlət qeydiyyat nişanlı, “Daewoo Espero” minik markalı **-DD-*** dövlət qeydiyyat nişanlı, “Mercedes Benz C180'’ minik markalı **-BS-*** dövlət qeydiyyat nişanlı və “Tofash Shahın” minik markalı **-MO-*** dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobillər üzərində ½ hissədə iddiaçının, ½ hissədə cavabdehin payı müəyyən olunmuşdur. Həmin məhkəmənin 02 iyun 2020-ci il tarixli qərardadı ilə əmlakın özgəninkiləşdirilməsinə qadağa qoyulmuşdur. Qətnamə icraya yönəlsə də, icra məmuru heç bir icra hərəkətləri görməmiş, icraata xitam vermişdir. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 26 aprel 2022-ci il tarixli, 8(005)- 225/2022 nömrəli qərardadı ilə şikayət rədd olunmuşdur. Tələbkar Məmmədova (Səttarova) Simuzər Mehman qızı həmin qərardaddan şikayət vermiş, şikayət təmin olunmamış, baxılması üçün Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilmişdir. İşə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra, MPM) 397.2-ci maddəsinə əsasən yazılı icraat qaydasında baxılmış, bu barədə tərəflərə əvvəlcədən məlumat (bildiriş) göndərilmiş, şikayətə etiraz, həmçinin tərəflərin işə məhkəmə iclasında baxılması barədə vəsatətləri daxil olmamışdır. Məhkəmə kollegiyası, şikayəti iş materialları ilə birlikdə araşdıraraq hesab edir ki, şikayət qismən təmin olunmalı, qərardad ləğv olunmalı, iş şikayətə yenidən baxılması üçün birinci instansiya məhkəməsinə göndərilməlidir. İlkin olaraq qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iş üzrə tərəflərin (tələbkarın, borclunun, icra məmurunun) iştirakını təmin etmədən (işə məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə xx.xx.2022-ci il tarixli məktub və eyni tarixli reyestr tikilsə də, onun çatdırılması barədə sübutlar yoxdur) baxılmışdır ki, bu da prosessual hüquq normalarının tələblərinin pozulması kimi qiymətləndirilməlidir. Çünki, ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Bu Məcəllə ilə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, məhkəmədə mübahisəyə işdə iştirak edən şəxslər çağırılıb dindirilmədikdə baxıla bilməz. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməlidir. O, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. Məhkəmə, qərarını tərəfləri dəvət etmədən özünün qulluq mövqeyinə görə irəli sürdüyü hüquqi dəlillərlə əsaslandıra bilməz (MPM-in 9-cu maddəsi). Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsinə əsasən, hər kəsin hüquq və azadlıqlarının məhkəmədə müdafiəsinə təminat verilir. Məhkəmə müdafiəsi hüququnun tam həcmdə həyata keçirilməsi və pozulmuş hüquqların ədalət mühakiməsinin əsas prinsiplərinin tələblərinə cavab verən şəkildə bərpa edilməsi üçün qanunvericilikdə digər təminatlar da nəzərdə tutulmuşdur. «İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında» Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinin birinci bəndinə görə hər kəs onun mülki hüquq və vəzifələri müəyyən edilərkən və ya ona qarşı hər hansı cinayət ittihamı irəli sürülərkən qanun əsasında yaradılmış müstəqil və qərəzsiz məhkəmə vasitəsilə, ağlabatan müddətdə işin ədalətli və açıq araşdırılması hüququna malikdir. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi «X1rşı» (21 fevral 1975, 35-ci bənd) işdə göstərmişdir ki, Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinin mülki işlərdə tərəflərə verilən prosessual təminatları ətraflı təsvir etməli olduğunu düşünmək və ilk növbədə həmin təminatlardan praktiki olaraq istifadə etmək hüququnu, yəni məhkəməyə müraciət etmək hüququnu qorumadığını düşünmək ağlasığmaz olardı. Əgər məhkəmə prosesi yoxdursa, o halda məhkəmə prosesinə xas olan ədalətlilik, açıqlıq və prosesin vaxtında həyata keçirilməsi kimi xüsusiyyətlər mənasını itirir. MPM-in 387.2 və 387.2.2-ci maddəsinin tələbinə görə işə, işdə iştirak edən şəxslərdən məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməmiş hər hansı birinin iştirakı olmadan məhkəmə tərəfindən baxılmışdırsa şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq birinci instansiya məhkəməsinin qərarı ləğv edilməlidir. Bununla yanaşı, birinci instansiya məhkəməsi icra işini tələb edərək ona baxış keçirməmiş, görülmüş icra tədbirlərini və s. yoxlamamışdır. Həmçinin, işdə icra sənədinin (qətnamə) surəti də mövcud deyildir. Belə olan halda icra məmuru tərəfindən hansı icra sənədinin icra olunması, məzmununun nədən ibarət olması və s. hallar aydın deyildir. İş materiallarından birinci instansiya məhkəməsinin hansı sübutlara əsaslanmaqla icra sənədinin tam icra olunması nəticəsinə gəlməsi anlaşılmaz olmaqla, əsaslandırılmamışdır (məhkəmə icra məmurunun icraata xitam verilməsi barədə qərarında göstərilənləri sadalamaqla kifayətlənmişdir). Halbuki, “İcra haqqında” Qanunun 20.1 və 20.1.5-ci maddələrinə əsasən icra sənədi üzrə icraata xitam verilməsi əsaslarından biri də icra sənədinin tam icra olunmasıdır. Həmin Qanunun 20.2-ci maddəsinə əsasən, icra sənədi üzrə icraata xitam verilməsi barədə icra məmuru tərəfindən əsaslandırılmış qərar qəbul edilir. Həmin qərar icra qurumunun rəhbəri tərəfindən yoxlanılaraq təsdiq olunur və onun surəti 3 gün müddətində tərəflərə, habelə icra sənədini vermiş məhkəməyə və ya digər orqana (notarius istisna olmaqla) göndərilir. Qanunun 20.5 və 20.6-cı maddələrinə əsasən, tərəflər və icra sənədini vermiş digər orqan qərarın onlara təqdim olunduğu (onlar tərəfindən alındığı) gündən 10 gün müddətində həmin qərardan müvafiq məhkəməyə şikayət verə bilərlər. İcraata xitam verilməsi barədə icra məmurunun qərarı məhkəmə tərəfindən ləğv edildikdə icra tədbirləri davam etdirilir. Bu zaman icra sənədinin icra müddəti icraata başlamaq haqqında qərarın qəbul edildiyi vaxtdan hesablanır. İcra məmurunun mübahisələndirilən qərarından görünür ki, həmin qərar qanunvericiliyin qeyd edilən tələblərə cavab vermir. Bununla yanaşı, icra məmuru icra sənədi üzrə icraata xitam verilməsi barədə qərarında tələbin tam şəkildə icra olunmasına istinad etsə də, bununla bağlı heç bir əsaslandırma aparmamışdır. Halbuki, qərarda qeyd olunanlarla bağlı ətraflı və müfəssəl əsaslandırma aparmaq icra məmurunun vəzifəsindən irəli gələn xidməti borcudur. Bununla yanaşı, birinci instansiya məhkəməsi 26 aprel 2022-ci il tarixli qərardadından verilmiş şikayətə baxarkən qəbul etdiyi 22 iyun 2022-ci il tarixli qərardadı da ziddiyyətlidir. Belə ki, qərardadın əsaslandırıcı hissəsində bir tərəfdən şikayətin qaytarılmalı olması, digər tərəfdən isə şikayətin təmin olunmaması barədə ziddiyyətli mövqe sərgilənmişdir. Məhkəmə kollegiyası, həmçinin qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, icra məmuru icra sənədinin icrası zamanı «İcra haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununda nəzərdə tutulmuş bütün mümkün icra tədbirlərini həyata keçirməli, qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktının icrasına nail olmalıdır. Çünki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 129-cu maddəsinə görə məhkəmənin qəbul etdiyi qərarlar dövlətin adından çıxarılır və onların icrası məcburidir. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin «Əfəndiyeva Azərbaycana qarşı» (2007) işdə olan hüquqi mövqeyinə görə hər hansı məhkəmə tərəfindən çıxarılmış qərarın icrası 6-cı maddənin məqsədləri üçün «məhkəmə araşdırmasının» tərkib hissəsi sayılmalıdır. Qeyd edilənlərə əsasən, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, şikayət qismən təmin olunmalı, Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 26 aprel 2022-ci il tarixli, 8(005)- 225/2022 nömrəli qərardadı ləğv olunmalı, iş şikayətə yenidən baxılması üçün birinci instansiya məhkəməsinə göndərilməlidir. Şərh olunanlara əsasən və MPM-in 263-264 və 400-cü maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası, QƏRARA ALDİ: Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 20 avqust 2020-ci il tarixli, 2(005)- 2146/2020 nömrəli icra sənədi üzrə icraata xitam verilməsi barədə Bakı şəhəri Nərimanov rayon İcra Şöbəsinin 19 fevral 2021-ci il tarixli qərarının ləğv olunmasına dair tələbkar Məmmədova (Səttarova) Simuzər Mehman qızı tərəfindən verilmiş şikayət üzrə Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 26 aprel 2022-ci il tarixli, 8(005)-225/2022 nömrəli qərardadından tələbkar Məmmədova (Səttarova) Simuzər Mehman qızı tərəfindən verilmiş şikayət qismən təmin olunsun. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 26 aprel 2022-ci il tarixli, 8(005)- 225/2022 saylı qərardadı ləğv edilsin, iş şikayətə yenidən baxılması üçün birinci instansiya məhkəməsinə göndərilsin. Qərardad çıxarıldığı andan qanuni qüvvəyə minir, ondan kassasiya qaydasında şikayət verilə bilməz.