Gəncə Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №8(104)-149/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Gəncə şəhəri İş № 8(104)-149/2025 24.07.2025 GƏNCƏ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Mamedov Rəşad Ziyaviddin oğlu (məruzəçi), Cavadova Günay İsmayıl qızı və Həsənov İslam Telman oğlundan ibarət tərkibdə, Gədəbəy Rayon Məhkəməsinin 18 fevral 2025-ci il tarixli 8(042)-28/2025 nömrəli qərardadından Maraqlı şəxs tərəfindən verilmiş şikayətə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, yazılı icraat qaydasında baxaraq, məhkəmə kollegiyası M Ü Ə Y Y Ə N E T D İ: X2 xx.xx.2021-ci il doğum tarixli X4 yetkinlik yaşma çatanadək saxlanılması üçün Gədəbəy Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli 2(042)-604/2022 saylı qətnaməsi ilə Maraqlı şəxs onun xeyrinə bir uşaq üçün tutulan 150 manat alimentin məbləğinin ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum aylıq əmək haqqının 0.615 misli həddində indeksasiya edilməsi haqqında ərizə ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. X2 ərizəsini onunla əsaslandırmışdır ki, Gədəbəy Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2022ci il tarixli 2(042)-604/2022 saylı qətnaməsi ilə onunla Maraqlı şəxs arasında bağlanmış nikah pozulmuş, birgə nikahından doğulmuş uşaqları xx.xx.2021-ci il doğum tarixli X7 onun yanında saxlanılmış, uşaqın yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılması üçün 150 manat alimentin cavabdeh Maraqlı şəxs alınaraq, ona verilməsi qət edilmişdir.Hazırda məhkəmə qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş alimentin indeksasiya olunması zərurəti yaranmışdır. Belə ki, məhkəmə tərəfindən alimentin təyin edildiyi vaxt ölkə üzrə minimum aylıq əməkhaqqının məbləği 250 manat olmuşdur. 2025-ci il üçün isə minimum aylıq əməkhaqqının məbləği 400 manat müəyyən edilmişdir. Ona görə də ərizəsinin təmin edilməsini xahiş edir. Gədəbəy Rayon Məhkəməsinin 18 fevral 2025-ci il tarixli 8(042)-28/2025 nömrəli qərardadı ilə (hakim Fizuli Mirzəquliyev) ərizə təmin edilərək, xx.xx.2025-ci il tarixdən başlayaraq xx.xx.2021-ci il doğum tarixli X1 üçün Maraqlı şəxs sonrakı artırılmalar nəzərə alınmaqla, hər ay ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əməkhaqqı məbləğinin 0.5 misli həddində aliment alınaraq, X5 verilməsi qərara alınmışdır. Qərardaddan narazı qalan Qasımov X8 Rayon Məhləməsinin alimentin məbləğinin indeksasiya edilməsinə dair xx.xx.2025-cil tarixli qərərdadından şikayət vermiş, həmin qərardadın qanunsuz və əsasız olduğu üçün ləğv edilməsi və ərizəçinin müraciətinin təmin edilməməsi barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir. Maraqlı şəxs şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, o hazırda heç bir yerdə işləmir, əvvəldən götürdüyü krediti indiyə kimi ödəyə bilməmiş, artıq faizləridə yığılıb. Həmçinin özünə məxsus evi olmadığından kirayədə yaşayır. Himayəsində heç bir gəliri olmayan yaşlı və xəstə anası var. Əvvəldən təyin olunmuş alimenti güc-bəla ilə verir, hələ alimentdən 400 manata kimi borcu yığılıb qalıb, verə bilmir. Hazırda indeksasiyadan sonra alimentin məbləği 200 manat olacaqdır ki, heç cür həmin məbləği ödəyə bilməyəcək. Gədəbəy Rayon Məhkəməsinin 20 iyun 2025-ci il tarixli 8(042)-28/2025 nömrəli qərardadı ilə şikayət təmin edilməmiş və baxılması üçün 7 gün müddətində işlə birlikdə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilməsi qərara alınmışdır. Hazırkı şikayətə Azərbaycan Respublikası MPM-nin 397.2-ci maddəsinə müvafiq olaraq, yazılı icraat qaydasında baxılır. İş üzrə tərəflərə işə yazılı icraat qaydasında baxılması barədə bildiriş göndərilərək, şikayətə dair etiraz və ya izahatlarının təqdim edilməsi təklif edilmiş, lakin tərəflər məhkəmə kollegiyasına izahat və etiraz göndərməmişlər. Məhkəmə kollegiyası şikayətin dəlillərini iş materialları ilə birlikdə araşdırıb aşağıdakılara əsasən hesab edir ki, şikayət qismən təmin edilməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərardadı dəyişdirilməli, Gədəbəy Rayon Məhkəməsinin 21 oktyabr 2022-ci il tarixli 2(042)-604/2022 nömrəli qətnaməsi ilə müəyyən olunmuş aliment indeksasiya olunmalı və qərardad qanuni qüvvəyə mindiyi tarixdən başlayaraq, xx.xx.2021-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün borclu Maraqlı şəxs tələbkar X3 xeyrinə sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,615 misli həddində sabit pul məbləğində alimentin tutulması müəyyən edilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra MPM) 232-ci maddəsinə əsasən, tərəflərin ərizəsi üzrə işə baxmış məhkəmə qətnamənin icrası zamanı tutulmalı pul məbləğlərinin müvafiq indeksasiyasını həyata keçirə bilər. Ödənilməli pul məbləğlərinin indeksasiyası barədə ərizəyə məhkəmə iclasında baxılır. İşdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilirlər, lakin onların gəlməməsi məhkəmə qarşısında qoyulmuş məsələnin həll edilməsinə mane olmur. Ödənilməli pul məbləğlərinin indeksasiyası barədə məhkəmə qərardadından şikayət verilə bilər. Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 110.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə qətnaməsi ilə sabit pul məbləğində tutulan alimentin indeksasiyası aliment tutan təşkilatın müdiriyyəti tərəfindən müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin artımına mütənasib olaraq müəyyən edilir. Məcəllənin 110.2-ci maddəsinə əsasən alimentin indeksiyası məqsədi üçün məhkəmə tərəfindən onun miqdarı müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin müəyyən mislinə uyğun sabit pul məbləğində müəyyən edilir. “Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun bəzi qərarlarında dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2024-cü il tarixli № 15 Qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “Nikahın pozulması, boşanmadan sonra yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların valideynlərdən hansının yanında qalması və uşaqlar üçün valideynlərdən aliment tutulması tələbinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” 2016cı il 28 mart tarixli 8-2/2016 nömrəli Qərarında dəyişikliklər edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2024-cü il tarixli № 15 Qərardakı hüquqi mövqeyinə görə, Ailə Məcəlləsinin 110.2-ci maddəsinə əsasən alimentin indeksasiyası məqsədi üçün məhkəmə tərəfindən onun miqdarı müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin müəyyən mislinə uyğun sabit pul məbləğində müəyyən edilir. İstinad edilən maddənin tələbindən göründüyü kimi məhkəmələr sabit pul məbləğində aliment təyin edərkən onun miqdarını ölkə üzrə minimum əmək haqqı məbləğinin müvafiq misli həddində müəyyən etməlidirlər (məsələn, Məhkəmə 2024-cü ildə bir uşağın saxlanmasına görə alimentin tutulması barədə iddiaya baxarkən alimenti 255 manat həddində müəyyən etmək istəyirsə, həmin il üzrə minimum əmək haqqı məbləğinin 0,74 mislində (345 x 0,74 = 255 manat) alimentin tutulması barədə qətnamə qəbul etməklə, qətnamənin nəticə hissəsini “xx.xx.xxxx tarixindən başlayaraq yetkinlik yaşına çatmayan A-nın saxlanılması üçün B-dən C-nin xeyrinə sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,74 misli həddində sabit pul məbləğində aliment tutulsun” məzmununda ifadə etməlidir) (Qərarın 8.4-1-ci bəndi). Ailə Məcəlləsinin 110.1-ci maddəsinə əsasən bu Qərarın 8.4-1-ci bəndində göstərilən qaydada tutulan alimentin indeksasiyası ölkə üzrə müəyyən edilən minimum əmək haqqı məbləğinin artımına mütənasib olaraq alimentin tutulmasını həyata keçirən təşkilatın müdiriyyəti (borclunun rəsmi iş yerinin olduğu halda işəgötürən, rəsmi iş yerinin olmadığı halda isə icra qurumunun rəhbəri) tərəfindən müəyyən edilməlidir. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsində sabit pul məbləğində tutulan alimentin konkret məbləğlə ifadə edildiyi hallarda, indeksasiya maraqlı tərəfin ərizəsi əsasında icraya nəzarət edən məhkəmə tərəfindən MPM-in 232-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada qərardadın qəbul edilməsi yolu ilə həyata keçirilməlidir. Qərardad qəbul edilərkən indeksasiyanın bu Qərarın 8.4-1-ci bəndində göstərilən qaydada aparılmalı olması, habelə qanunvericilikdə alimentin indeksasiyasının yeganə meyar kimi ölkə üzrə müəyyən edilmiş minimum əmək haqqı məbləğinin artımı ilə şərtləndirildiyi nəzərə alınmalıdır (məsələn, 2019-cu ildə qəbul edilmiş qətnamə ilə bir uşağın saxlanılması üçün 125 manat sabit pul məbləğində alimentin tutulması qət edilibsə, məhkəmə 2024-cü ildə indeksasiyanı həyata keçirən zaman qüvvədə olan qətnamə ilə tutulmuş alimentin miqdarının 2019-cu il üzrə müəyyən edilmiş 250 manat məbləğində minimum əmək haqqının 0,5 mislini təşkil etdiyini nəzərə alaraq, qərardadın nəticə hissəsində tutulan alimentin məbləğinin ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,5 misli həddində indeksasiya olunması şəklində göstərməlidir) (Qərarın 8.4-2-ci bəndi). Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsi alimentin indeksasiyasının tətbiqi barədə düzgün nəticəyə gəlmişdir. Belə ki, Azərbaycan Respublikasında 2022-ci il 01 yanvar tarixdən minimum aylıq əmək haqqının məbləği 300 manat müəyyən olunmuşdur. 2022-ci ildə qəbul edilmiş qətnamə ilə bir uşağın saxlanılması üçün 150 manat sabit pul məbləğində aliment müəyyən edildiyindən bu məbləğdə aliment miqdarı həmin il üzrə ölkədə müəyyən edilmiş 300 manat məbləğdə minimum əmək haqqının 0,5 mislini təşkil edir. Lakin, məhkəmə yanlışlığa yol verərək indeksasiya edilən aliment məbləğinin ərizənin məhkəməyə verildiyi tarixdən tutulması qənaətinə gəlmişdir. Ona görə ki, aliment tutulması barədə iddialardan fərqli olaraq, məhkəmə qətnaməsi ilə tutulan aliment məbləğinin indeksasiyası bu barədə qəbul edilmiş qərardadın qanuni qüvvəyə mindiyi tarixdən hesablanır. Şərh olunanlara istinadən məhkəmə kollegiyasının qənaəti bundan ibarətdir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qərardadı dəyişdirilməli və qərardad qanuni qüvvəyə mindiyi tarixdən başlayaraq alimentin indeksasiyası aparılmalıdır. Şikayətdə göstərilmiş dəlillər isə əsassızdır və həmin dəlillər qərardadın ləğv edilməsi üçün əsas ola bilməz. MPM-nin 398.0.2-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərardadı tam və ya qismən ləğv edib, yaxud dəyişib işi birinci instansiya məhkəməsinə göndərmək hüququ vardır. Göstərilənlərə əsasən və MPM-nin 155-156, 263-264, 398.0.2 və 402.2-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Q Ə R A R A A L D İ: Borclu Maraqlı şəxs tərəfindən verilmiş şikayət qismən təmin edilsin. Gədəbəy Rayon Məhkəməsinin 18 fevral 2025-ci il tarixli 8(042)-28/2025 nömrəli qərardadı dəyişdirilsin. Gədəbəy Rayon Məhkəməsinin 21 oktyabr 2022-ci il tarixli 2(042)-604/2022 nömrəli qətnaməsi ilə müəyyən olunmuş aliment indeksasiya olunsun və qərardad qanuni qüvvəyə mindiyi tarixdən başlayaraq, xx.xx.2021-ci il təvəllüdlü X4 yetkinlik yaşına çatana kimi saxlanılması üçün borclu Maraqlı şəxs tələbkar X3 xeyrinə sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0,5 misli həddində sabit pul məbləğində aliment tutulsun. Qərardaddan şikayət verilə bilməz. Qərardad çıxarıldığı andan qanuni qüvvəyə minir.