Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №8(105)-119/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Sumqayıt şəhəri İş № 8(105)-119/2021 25.05.2021 SUMQAYIT APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinin mülki kollegiyasının hakimləri: Məmmədova Lətifə Məhyəddin qızı (sədrlik edən və məruzəçi hakim), Quliyev Telman Osman oğlu və Tağızadə Gülnarə Fikrət qızından ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi Həşimova Leyla Yusub qızının katibliyi ilə, X1 Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)- 2643/2018 saylı, 04 aprel 2018-ci il tarixli qətnaməsinin hissə-hissə icra olunmasına dair ərizəsinə dair Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 29 mart mart 2021-ci il tarixli 8(060)-138/2021 saylı qərardadından X2 tərəfindən verilmiş şikayətə açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)-2643/2018 saylı, 04 aprel 2018-ci il tarixli qətnaməsi ilə cavabdeh X3 16000 ABŞ məbləğində pul və 30 manat dövlət rüsumu tutularaq iddiaçı Tələbkar verilməsi qət edilmişdir. Qətnamə qanuni qüvvəsini alınmış və icra olunması üçün İcraya yönəlmişdir. X2 məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)- 2643/2018 saylı, 04 aprel 2018-ci il tarixli qətnaməsinin hər ay 300 manat olmaqla hissəhissə icra edilməsi barədə qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir (hakim Aynur Behbudova). Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 29.03.2021-ci il tarixli, 8(060)-138/2021 saylı qərardadı ilə X1 Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)-2643/2018 saylı, 04 aprel 2018-ci il tarixli qətnaməsinin hissə-hissə icra olunmasına dair ərizəsi rədd edilmişdır. Həmin qərardaddan X2 narazı qalaraq şikayət vermişdir. Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 05 may 2021-ci il tarixli, 8(060)-138/2021 saylı qərardadı şikayət təmin edilməmiş və baxılması üçün Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinə göndərilməsi qərara alınmışdır. X2 şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, qətnamə ilə ondan tutulan 16000 ABŞ dolları məbləğində pulu bir dəfəyə ödəyə bilmir. Bu günə kimi 10000 manata yaxın pul ödəmişdir. Hazırda maddi imkanı aşağıdır. Hər ay 300 manat olmaqla hissə-hissə ödənişı edə bilər. Heç bir yerdə işləmir, bütün bunlara baxmayaraq öz öhdəliyini başa düşür. Odur ki, Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 29.03.2021-ci il tarixli, 8(060)-138/2021 saylı qərardadının ləğv edilməsi, ərizənin təmin edilməsi, Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)-2643/2018 saylı, 04 aprel 2018-ci il tarixli qətnaməsinin hər ay 300 manat olmaqla hissə-hissə icra edilməsi barədə qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə rəsmi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq iş üzrə tələbkar, borclu və icra şöbəsinin nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbləri barədə məlumat verməmişdir. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən qeyd edilən şəxslərin iştirakı olmadan işin baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə görə apelyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Həmin Məcəllənin 397.2-ci maddəsinə əsasən apelyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətə onun məhkəməyə daxil olduğu vaxtdan 20 gün müddətində, apelyasiya üçün müəyyən olunmuş qaydada baxır. Məhkəmə kollegiyası şikayətin dəlillərini araşdırıb, hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən şikayət təmin edilməməli, hazırkı iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Barəsində şikayət verilən qərardaddan görünür ki, birinci instansiya məhkəməsi borcun hissə-hissə icra edilməsinin tələbkarın haqlı mənafeyinə zidd olduğundan ərizəni təmin etməmiş, gəldiyi nəticəni də AR MPM-in 231.1-ci maddəsi ilə əsaslandırmışdır. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi ilə razılaşaraq qeyd edir ki, qətnamənin icra üsulunun dəyişdirilməsi və hissə-hissə icrası, eləcə də möhlət verilməsi müstəsna haldır və bu zaman yalnız borclunun deyil, eyni zamanda tələbkarın da mənafeyi nəzərə alınmalıdır. Məhkəmə qətnaməsi üzrə tutulan məbləğ 16000 ABŞ doları təşkil edir. Borclu isə ərizə ilə müraciət edərək qətnamənin hissə-hissə icra edilməsini xahiş etmiş, borcundan 10000 manat ödədiyini, qalan borcun hər ay 300 manat olmaqla ödənilməsi barədə qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, qətnamə ilə tutulan 16000 ABŞ dolları (təqrivi 27200 manat) məbləğində pulun 10000 manatının qaytarılması nəzərə alınarsa, yerdə qalan 17200 manata yaxın pulun hər ay 300 manat olmaqla ödənilməsi 57 aydan çox müddəti edir ki, bu da qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsinin icrasını heçə endirir, tələbkarı məhkəmə qərarından gözləyə biləcəklərindən məhrum edir. “İcra haqqında” Qanunun 15-ci maddəsinə görə tərəflər icra sənədinin icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə-hissə icrası yaxud icra sənədinin icrası üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsi haqqında işə baxmış məhkəməyə müraciət edə bilərlər. Borclunun əmlak vəziyyətini və digər halları nəzərə alaraq, məhkəmə həmin müraciətlərə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 231-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş qaydada baxır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 231.1-ci maddəsinə əsasən işə baxmış hakim, işdə iştirak edən şəxslərin ərizəsi üzrə tərəflərin əmlak vəziyyətinə və digər hallara əsasən qətnamənin icrasına möhlət verməyə və ya qətnaməni hissə-hissə icra etdirməyə, habelə onun icra üsulunu və qaydasını dəyişdirməyə haqlıdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun 24.11.2005-ci il tarixli, 4 saylı qərarının 12-ci bəndində məhkəmələrə tövsiyyə edilmişdir ki, qətnamənin icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə-hissə icra edilməsi, qətnamənin icra üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsi müstəsna hal olub, qətnamənin icrası üçün çətinlik törədən və yaxud borclu üçün yaranmış əlverişsiz hallarda tətbiq oluna bilər. Məhkəmələr bu məsələləri həll etdikdə təkcə borclunun deyil, tələbkarın mənafeyini də nəzərə almalıdırlar. Məhkəmə kollegiyası onu da qeyd edir ki, qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qərarlarının icra olunmaması və onların icra olunmamasına yönələn hərəkətlər X8 Məhkəməsinin presedent hüququna görə «İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında» Konvensiyanın (Avropa Konvensiyasının) 6-cı maddəsinin – ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun pozulması kimi qiymətləndirilir. Belə ki, X8 Məhkəməsinin bir cox qərarlarında, o cümlədən «Əfəndiyeva Azərbaycana qarşı» iş üzrə 25 oktyabr 2007-ci il tarixli qərarında Məhkəmənin hüquqi mövqeyi belə olmuşdur ki, iştirakçı Dövlətin daxili hüquq sistemi məcburi qüvvəyə malik qəti qərarın tərəflərdən birinin zərərinə icra olunmamasına icazə versəydi, bu hüquq xəyali hüquq olaraq qalardı. Buna görə də hər hansı məhkəmə tərəfindən çıxarılmış qərarın icrası 6-cı maddənin məqsədləri üçün «məhkəmə araşdırmasının» tərkib hissəsi sayılmalıdır. Bu baxımdan, məhkəmə kollegiyası borclunun dəlillərini qəbul etmir və hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi işin hallarına uyğun olaraq qanunvericilik normalarını düzgün tətbiq etmiş və ərizəni təmin etməməkdə haqlı olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 398.0.1-ci maddəsinə əsasən apelyasiya instansiyası məhkəməsinin məhkəmənin qərardadını dəyişdirmədən saxlayıb şikayəti təmin etməmək səlahiyyəti vardır. Şərh olunanlara əsasən və Mülki Prosessual Məcəllənin 264, 398.0.1, 400 və 402ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Q Ə R A R A A L D İ: Borclu X4 şikayəti təmin edilməsin. Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 29 mart mart 2021-ci il tarixli 8(060)-138/2021 saylı qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardad çıxarıldığı andan qanuni qüvvəyə minir. Qərarddan şikayət verilə bilməz.