Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №8(107)-67/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Şəki şəhəri İş № 8(107)-67/2021 08.09.2021 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ hakim Eyvazov Akif Məhərləm oğlunun sədrliyi və məruzəsində, hakimlər Məlikov Vəzirxan İsgəndər oğlu və Şükürov İmanverdi Həşimxan oğlundan ibarət tərkibdə, Aydəmirov Elməddin Şabəddin oğlunun katibliyi, Tələbkar BOKT MMC-nin nümayəndəsi X2, üçüncü şəxs Maraqlı şəxs nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, Qəbələ Rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin əmlak üzərinə həbs qoyulması barədə təqdimatının təmin edilməsinə dair Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 12 fevral 2020-ci il tarixli qərardadından üçüncü şəxs Maraqlı şəxs tərəfindən verilmiş şikayətə açıq məhkəmə iclasında baxaraq m ü ə y y ə n e t d i: Qəbələ rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin icra məmuru Ülvi Həmidli borclunun əmlakı üzərinə həbsin qoyulması barədə təqdimat ilə məhkəməyə müraciət edərək, Borclu2 və Borclu1 məxsus Qəbələ rayonu Aydınqışlaq kəndində yerləşən 0.54 ha və 0.36 ha torpaq sahələrinə və Borclu3 mülkiyyətində olan Qəbələ rayonu, Kiçik Pirəlli kəndində yerləşən 0.16 və 0.1 ha həyətyanı torpaq sahəsinə, Qəbələ şəhərində yerləşən 0.16 ha torpaq sahəsinin fərdi yaşayış evinin yerləşdiyi torpaq sahəsi istisna olmaqla qalan hissəsinin üzərinə həbs qoyulması barədə qərardad çıxarılmasını xahiş etmişdir. Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 12 fevral 2020-ci il qərardadı (hakim Elman İsayev) ilə təqdimat təmin edilmişdir. Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 12 mart 2020-ci il tarixli, 8(025)-21/2020 nömrəli qərardadı ilə Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 8(025)-21/2020 saylı, 12 fevral 2020-ci il tarixli qərardadından Borclu3 tərəfindən verilmiş şikayətin təmin edilməməsi, şikayətin işlə birlikdə 7 gün müddətində Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına göndərilməsi qərara alınmışdır. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 14 may 2020-ci il tarixli 8(107)- 33/2020 saylı qərardadı ilə Borclu3 tərəfindən verilmiş şikayətin təmin edilməməsi və Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 8(025)-21/2020 saylı, 12 fevral 2020-ci il tarixli qərardadının dəyişdirilmədən saxlanılması qərara alınmışdır. Daha sonra qərardaddan maraqlarına toxunan üçüncü şəxs Maraqlı şəxs şikayət vermişdir. Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 12 avqust 2021-ci il tarixli qərardadı ilə şikаyət təmin edilməmiş və şikаyət Аzərbаycаn Respublikаsı Mülki Prоsessuаl Məcəlləsinin (bundan sonra MPM) 269.3-cü mаddəsinə uyğun оlаrаq bаxılmаsı üçün işlə birlikdə Şəki Аpellyаsiyа Məhkəməsinə göndərilmişdir. Məhkəmə kollegiyasının iclasında maraqlarına toxunan üçüncü şəxs Maraqlı şəxs nümayəndəsi X3 şikayətinin dəlillərinə uyğun çıxış edərək şikayətin təmin edilməsini və Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 12 fevral 2020-ci il tarixli qərardadının ləğv edilməsini məhkəmə kollegiyasından xahiş etmişdir. Məhkəmə kollegiyasının iclasında Tələbkar BOKT MMC-nin nümayəndəsi X4 apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini və iş üzrə birinci instansiya məhkəməsi qərardadının dəyişdirilmədən qüvvəsində saxlanılmasını xahiş etmişdir. İşə bаxılmаsının vаxtı və yeri hаqqındа lаzımi qаydаdа xəbərdаr edilmələrinə bаxmаyаrаq borclular və təqdimat verən şəxs məhkəmə iclаsınа gəlməmiş, məhkəmə kollegiyası işə оnlаrın iştirаkları оlmаdаn bаxılmasını mümkün hesab etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra Mülki Prosessual Məcəlləsinin) 372.1-ci mаddəsinə əsаsən, аpelyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi tаm hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olаn və əlаvə təqdim olunmuş sübutlаr əsаsındа mаhiyyəti üzrə bаxır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci mаddəsinə görə isə аpelyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi şikаyətin dəlillərindən аslı olmаyаrаq, məhkəmənin mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrınа riаyət etməsini yoxlаyır. Məhkəmə kollegiyası şikayətin dəlillərini araşdırıb, iş üzrə toplanmış sübutları tədqiq edib qiymətləndirərək hesab edir ki, şikayət təmin olunmamalı, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 12 fevral 2020-ci il tarixli qərardadı dəyişdirlmədən saxlanılmalıdır. Məhkəmə hesab edir ki, birinci instаnsiyа məhkəməsi təqdimаtı təmin etməkdə hаqlı оlmuşdur. Belə ki, iş materiallarından görünür ki, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 2(025)-27/2018 nömrəli, 04.04.2019-cu il tarixli icra sənədinə əsasən Borclu2, Borclu1 və Borclu3 13201.03 ABŞ dollar və 21 manat dövlət rüsumu tutularaq tələbkar "xxxx" Bank Olmayan Kredit X6 Cəmiyyətinin xeyrinə ödənilməlidir. Ekspertiza tədqiqatının dəyərini təşkil edən 50 (əlli) manat məbləğində pul cavabdehlər Borclu2, Borclu1 və Borclu3 müştərək qaydada alınaraq, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Mərkəzi Ekspertiza Mərkəzinin hesabına ödənilməlidir. İcra sənədi 01.04.2019-cu il tarixdə Qəbələ rayon İcra və probasiya şöbəsinə daxil olmuş və dərhal “icraata başlamaq haqqında” qərar qəbul edilərək, tələbin könüllü icrasını nəzərdə tutan bildirişlə birlikdə borcluya göndərilməsi təmin edilmiş, lakin borclu tərəfindən bu günədək icra sənədinin icrası heç bir üzürlü səbəb olmadan tam təmin edilməmişdir. Dəfələrlə borcluya qeyd olunan məhkəmə qərarının icrasının təmin edilməsinin vacibliyi bildirilməklə rəsmi xəbərdarlıqlar edilmişdir. Borclu könüllü icra müddətində icra sənədi üzrə tələbi təmin etmədiyi üçün borclunun əmlak vəziyyətini yoxlamaq məqsədilə elektron sistem və kağız vasistəsilə sorğular edilmişdir. Belə ki, “Elektron icra” informasiya sisteminə və Azərbaycan Respublikası ƏMDK yanında DƏDRX-in 9 saylı Ərazi idarəsindən əldə olunmuş sorğu məlumatına əsasən Borclu2 və Borclu1 ümumi birgə mülkiyyət hüququ ilə 3 nəfər ailə üzvüləri ilə birlikdə mülkiyyətdə olan Qəbələ rayon, Aydınqışlaq kəndində yerləşən 0.54 ha və 0.36 ha həyətyanı, 0.49 ha kənd təsərrüfat təyinatlı torpaq sahələri, həmçinin Borclu3m mülkiyyətində Qəbələ rayonu, Kiçik Pirəlli kəndində yerləşən 0.16 və 0.1 ha həyətyanı torpaq sahələri və Qəbələ şəhərində yerləşən fərdi yaşayış evi və 0.16 ha torpaq sahəsi müəyyən edilmişdir. Belə ki "İcra haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa görə: İcra məmuru icra sənədini aldığı gündən iki ay müddətində icra hərəkətlərini həyata keçirməli və icra sənədində göstərilən tələblərin icra olunmasını təmin etməlidir (mad. 12.1). İcra məmuru tərəfindən icrааtа bаşlаmаq hаqqındа qərаr qəbul edildikdə və könüllü icrа üçün icra məmuru tərəfindən bоrcluya verilmiş müddət keçdikdə icra məmuru tərəfindən məcburi icrа tədbirlərinin tətbiqinə yоl verilir (mad. 43.1.3). Məcburi icra tədbirlərinin tətbiqinin əsasları bu Qanunla müəyyən edilmiş qaydada tərtib olunmuş icra sənədinin icra məmuruna təqdim olunması; icra məmuru tərəfindən icraata başlamaq haqqında qərarın qəbul edilməsi və könüllü icra üçün icra məmuru tərəfindən borcluya verilmiş müddətin keçməsidir (mad. 44). Tələbin borclunun əmlakına yönəldilməsi bu əmlakın üzərinə həbs qoyulmasından, götürülməsindən və satılmasından ibarətdir (mad. 45.1). Tələbkarın tələblərinin təmin edilməsi üçün borclunun yetərli pul vəsaitləri olmadıqda, Аzərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq tələbin yönəldilə bilmədiyi əmlak istisna olmaqla, tələb borcluya məxsus digər əmlaka yönəldilir (mad. 45.6). İcra sənədi icraya yönəldilənə qədər borclunun əmlakına həbs qoyulmayıbsa və ya icra sənədinin icrası zamanı tələbin borclunun əmlakına yönəldilməsi hallarında əmlak üzərinə həbs, bir qayda olaraq icra məmurunun əsaslandırılmış təqdimatına əsasən məhkəmənin qərardadı ilə qoyulur (mad. 50.2). Qeyd olunan hüquq normalarının mənasına görə, könüllü icra üçün icra məmuru tərəfindən borcluya verilmiş müddət keçdikdən sonra məcburi icra tədbirlərinin tətbiq edilməsi üçün əsas yaranır və bu zaman icra sənədinin icrasını təmin etmək məqsədi ilə borclunun əmlakı üzərinə həbs qoyula bilər və bu bir qayda olaraq, icra məmurunun əsaslandırılmış təqdimatına əsasən məhkəmənin qərardadı ilə qoyulur. Göründüyü kimi, məhkəmənin icra sənədi əsasında “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə uyğun olaraq borclulara bildiriş göndərmiş, icra üçün könüllü müddət vermiş, icra sənədlərinin icrası məqsədilə borclu barədə müvafiq sorğular verərək cavablar almış və Borclu3 mülkiyyətində olan Qəbələ rayonu, Kiçik Pirəlli kəndində yerləşən 0.16 və 0.1 ha həyətyanı torpaq sahəsinə, Qəbələ şəhərində yerləşən 0.16 ha torpaq sahəsinin fərdi yaşayış evinin yerləşdiyi torpaq sahəsi istisna olmaqla qalan issəsinə həbs qoyulmasını xаhiş etmişdir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, icra məmurunun təqdimatı icra sənədlərinin icrasının təqdim edilməsinə yönəldiyindən, təqdimat əsaslı olmuş və birinci instansiya məhkəməsi həmin təqdimatı təmin etməkdə haqlı olmuşdur. Bu həm də ondan irəli gəlir ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 129-cu maddəsinin İ və İİ hissələrində təsbit edilmişdir ki, məhkəmənin qəbul etdiyi qərarlar dövlətin adından çıxarılır və onların icrası məcburidir. Məhkəmə qərarının icra olunmaması qanunla müəyyən edilmiş məsuliyyətə səbəb olur. Bundan başqa, şikayətin dəlili ilə bağlı qeyd edir ki, Ailə Məcəlləsinin 41-ci maddəsi ödəmənin ər-arvadın əmlakına yönəldilməsi şəklindədir. Həmin maddəyə əsasən, ər-arvaddan birinin öhdəlikləri üzrə ödəmə yalnız onun şəxsi əmlakına və ər-arvadın ümumi əmlakı bölünərkən həmin əmlakdan ona çata biləcək paya yönəldilə bilər. Ər-arvadın ümumi öhdəlikləri üzrə, habelə ər-arvaddan birinin öhdəlikləri üzrə alınmış vəsaitin ailə ehtiyacları üçün istifadə olunduğu məhkəmə tərəfindən müəyyən edildikdə, həmin ərin (arvadın) öhdəlikləri üzrə ödəmə onların ümumi əmlakına yönəldilir. Bu əmlak kifayət olmadıqda, həmin öhdəliklər üzrə ər-arvad onların hər birinin əmlakı ilə birgə məsuliyyət daşıyırlar. Ər-arvadın ümumi əmlakının onlardan birinin cinayət yolu ilə qazandığı vəsait hesabına əldə edildiyi və ya artırıldığı məhkəmənin hökmü ilə müəyyən olunduqda, ödəmə bu əmlaka və ya onun bir hissəsinə yönəldilə bilər. Yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlarının vurduğu zərərə görə ər-arvad mülki qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada məsuliyyət daşıyırlar. Bu halda ödəmənin ərarvadın əmlakına yönəldilməsi bu Məcəllənin 41.2-ci maddəsinə uyğun həyata keçirilir. Maddənin məna və mahiyyətinə görə, ər-arvadın birinin öhdəlikləri üzrə ödəmə ona çata biləcək paya yönəldilə bilər. Hazırda isə mübahisəli məsələ borclunun mülkiyyəti kimi qeydə alınmış və tələbin yönəldilə bilinəcəyi nəqliyyat vasitəsinin üzərinə həbs qoyulmasından ibarətdir. Əmlakın üzərinə həbs qoyulması isə icra tədbiridir və hazırki vaxtda sözügedən əmlak üzərinə həbs qoyulması qanuna müvafiqdir. O da qeyd olunmalıdır ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 05 iyun 2002-ci il tarixli 89 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Fiziki şəxs barəsində icra sənədi icra olunarkən tələbin yönəldilməsinə yol verilməyən əmlak növlərinin dəqiq Siyahısı”nda da bu növ əmlak nəzərdə tutulmamışdır. İcra haqqında” Qanunun 3.1-ci maddəsində göstərilir ki, məhkəmə və digər orqanların qərarlarının icrası ilə əlaqədar icra məmurunun tələbləri Azərbaycan Respublikasının ərazisində bütün orqanlar, hüquqi şəxslər, onların vəzifəli şəxsləri və fiziki şəxslər üçün məcburidir. Azərbaycan Respublikası məhkəmələrinin qərarları, iddianın təmin edilməsi ilə bağlı tədbirlərin görülməsi haqqında məhkəmələrin qərardadları, məhkəmə əmrləri icra sənədləri hesab olunurlar (Həmin Qanunun 6-cı maddəsi). İcra sənədinin icraya yönəldilməsi bilavasitə müvafiq qərarı çıxarmış məhkəmənin və ya icranın təminatı ilə bağlı digər orqanların vəzifəsidir. Mülki Prosessual Məcəllənin 15.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmələrin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi, qərardadı, qərarı, əmri bütün dövlət hakimiyyəti, yerli özünüidarə orqanları, onların vəzifəli şəxsləri, ictimai birliklər, siyasi partiyalar, həmkarlar ittifaqları, onların vəzifəli şəxsləri, həmçinin fiziki və hüquqi şəxslər üçün məcburidir və Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində hökmən icra olunmalıdır. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası yekun olaraq belə nəticəyə gəlir ki, şikayət təmin edilməməli, borclunun əmlakı üzərinə həbs qoyulması barədə Qəbələ Rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin icra məmuru, Ülvi Həmidlinin təqdimatının təmin edilməsinə dair Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 12 fevral 2020-ci il tarixli qərаrdаdı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Mülki Prosessual Məcəllənin 398.0.1-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsinin şikayətə baxıb qərardad qəbul etdikdə məhkəmənin qərardadını dəyişdirmədən saxlayıb şikayəti təmin etməmək hüququ vardır. Göstərilənlərə əsаsən və Mülki Prosessual Məcəllənin 264, 398, 402-ci mаddələrini rəhbər tutаrаq, məhkəmə kollegiyаsı, qərаrа аldı: Qəbələ Rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin əmlak üzərinə həbs qoyulması barədə təqdimatının təmin edilməsinə dair Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 12 fevral 2020-ci il tarixli qərardadından üçüncü şəxs Maraqlı şəxs tərəfindən verilmiş şikayət təmin edilməsin. Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 12 fevral 2020-ci il tarixli qərardadı baxılmış şikayətə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardad çıxarıldığı andan qanuni qüvvəyə minir. Qərаrdаddan kassasiya şikayəti verilə bilməz. İş üzrə sədrlik edən hakim Akif Eyvazov