Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №8(3-6)-110/2026

Azərbaycan Respublikası adından Qərardad Bakı şəhəri İş № 8(3-6)-110/2026 03.04.2026 BAKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Ərizəçi Tələbkar alimentin indeksasiyası barədə ərizəsinə dair iş üzrə (Açar sözlər: aliment məbləğinin indeksasiyası) Hakim Abbasova Günel Məhərrəm qızı (sədrlik edən və məruzəçi), Hakimlər Talışınski Fuad Şəmsəddin oğlundan Məmmədov Məmməd Allahverdi oğlundan ibarət tərkibdə, Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ## ###### 2026-cı il tarixli, *(*-***)-**/**** saylı qərardadından borclu Borclu tərəfindən verilmiş şikayət üzrə işə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq, aşağıdakıları MÜƏYYƏN ETDİ: Tələbkar Tələbkar Borclu Borclu Tələb İcra sənədi üzrə tələbkar Tələbkar aliment məbləğinin indeksasiyasına dair ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, aliment məbləğinin indeksasiya edilməsi barədə qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Tələbkar ərizəni onunla əsaslandırmışdır ki, 2023-cü ildən Borclu ilə aralarında bağlanmış nikah pozulmuşdur. Həmin tarixdən məhkəmənin qərarı ilə 220 manat X1 aliment tutulması qət edilmişdir. 2026-cı ildə aliment 260 manat olmuşdur. Borclu 2025-ci ilin 06 ayının alimentini ödəməmişdir. Tələbə qarşı təqdim edilmiş etiraz İcra sənədi üzrə borclu “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, alimentin azaldılması ilə bağlı məhkəməyə poçt vasitəsilə müraciət etdiyini, həmçinin işsiz olduğunu təsdiq edən sənədi e-sosial sistemi vasitəsilə təqdim etdiyini, hazırda rəsmi iş yeri olmadığı və maddi çətinliklərlə üzləşdiyi üçün təyin olunmuş ##.##.2026cı il tarixli məhkəmə iclasında iştirakının mümkün olmadığını bildirmiş və təqdim etdiyi sənədlər nəzərə alınmaqla, məhkəmə iclasının başqa tarixə keçirilməsini və ya alimentin azaldılması ilə bağlı qərar verilməsini xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi 1)Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ## tərəfindən qəbul edilmiş ###### 2026-cı il tarixli, *(*-***)-**/**** saylı məhkəmə aktları qərardadı ilə ərizə təmin edilmiş, ##.##.2026-cı il tarixdən başlayaraq, ##.##.2022-ci il təvəllüdlü X1 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılması üçün Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ##.##.2023cü il tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi əsasında tutulan aliment məbləği sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla, hər ay ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0.637 misli həddində (220:345=0.637) sabit pul məbləğində indeksasiya edilməklə Borclu tutularaq Tələbkar ödənilməsi qərara alınmışdır. 2) Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, *(*-***)-**/**** nömrəli qərardadı ilə Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, *(*-***)-**/**** nömrəli qərardadından icra sənədi üzrə borclu Borclu tərəfindən verilmiş şikayət təmin edilməyərək, işlə birlikdə apellyasiya qaydasında baxılması üçün göndərilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin Məhkəmə mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, hüquqi əsaslandırması tərəflərin birgə nikahından doğulmuş uşağın saxlanılması üçün müvafiq məhkəmə qətnaməsi qət edilən zaman ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin cari il üzrə artımı alimentin miqdarının indeksasiyası üçün yeganə meyar kimi qəbul edilməlidir. Hazırkı şəraitdə ayda 220 manat təyin olunmuş alimentlə uşağın artan tələbatını ödəmək və onun əvvəlki təminat səviyyəsini saxlamaq qeyri-mümkündür. Belə olan halda, uşağın əvvəlki təminat səviyyəsinin maksimal saxlanılması, həmçinin tərəflərin mənafeləri arasında ədalətli tarazlıq yaradılmasına nail olmaq üçün aliment məbləği indeksasiya olunmalıdır. Birinci instansiyası məhkəməsi qərardadını Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “Nikahın pozulması, boşanmadan sonra yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların valideynlərdən hansının yanında qalması və uşaqlar üçün valideynlərdən aliment tutulması tələbinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” 2016-cı il ## #### tarixli *-*/**** nömrəli Qərarına istinadla əsaslandırmışdır. ŞİKAYƏTİNİN DƏLİLLƏRİ VƏ ŞİKAYƏTƏ ETİRAZIN DƏLİLLƏRİ Birinci instansiya məhkəməsinin Borclu Borclu qərardadından şikayəti verən şəxs Şikayətin məzmunu İcra sənədi üzrə borclu qeyd olunan qərardaddan şikayətlə məhkəməyə müraciət edərək, Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, *(*-***)-**/**** nömrəli qərardadının ləğv edilməsini və ərizəyə yenidən baxılmasını xahiş etmişdir. Şikayət onunla əsaslandırılmışdır ki, alimentin artırılması barədə qərarla razı deyil. O, hazırda işsizdir və sabit qazancı yoxdur. Bu barədə məhkəməyə sənədlər təqdim etmişdir. Maddi vəziyyəti ağır olduğu üçün artırılmış aliment məbləğini ödəmək imkanı yoxdur. Hal-hazırda imkanı çatdığı üçün hər ay 100 manat aliment ödəyə bilər və bunu ödəməyə də davam edir. Qərarın onun maddi vəziyyəti nəzərə alınmadan verildiyini hesab edir. Şikayətə qarşı təqdim edilmiş Şikayətə qarşı etiraz təqdim edilməmişdir etiraz MÜBAHİSƏNİN HƏLLİ İLƏ BAĞLI MƏHKƏMƏ ARAŞDIRMASININ ƏSASINI TƏŞKİL EDƏN SƏNƏDLƏR Tələbkar tərəfindən təqdim edilmiş 1) Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin sübutlar ##.##.2023-cü il tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsindən müəyyən olunur ki, iddiaçı Tələbkar cavabdeh Borclu qarşı alimentin artırılması və maddi yardımın göstərilməsi tələbinə dair iddiası qismən təmin edilmiş, Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ##.##.2022-ci il tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi ilə təyin edilmiş aliment məbləğinin artırılması, X2 qətnamə qanuni qüvvəyə mindiyi gündən hesablanmaqla ##.##.2022-ci il təvəllüdlü X1 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılması üçün hər ay 220 manat sabit pul məbləğində alimentin Tələbkar xeyrinə tutulması qət edilmişdir. Borclu tərəfindən təqdim edilmiş 1) Alimentin ödənilməsinə dair qəbzlər. sübutlar 2) Məşğulluq haqqında arayışdan görünür ki, Borclu ##.##.2024-cü il tarixdə Mil-X3 filialında işsiz statusu ilə qeydiyyata alınmışdır. TƏTBİQ EDİLƏN HÜQUQ və MƏHKƏMƏNİN MÖVQEYİ Məhkəmə kollegiyası şikayətin dəlillərini işin materialları ilə müqayisəli şəkildə təhlil edərək hesab edir ki, şikayət təmin edilməməli, iş üzrə qəbul edilmiş birinci instansiya məhkəməsinin qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual 129-cu maddəsi Məcəlləsinin 10.8-1, 232.1, 397.2-ci Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin maddələri 110.1, 110.2-ci maddələri “Azərbaycan Respublikasında vətəndaşların pul gəlirlərinin və əmanətlərinin indeksləşdirilməsi haqqında” Qanunun 1-ci maddəsinə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun bəzi qərarlarında dəyişiklik edilməsi barədə” ## ###### 2024cü il tarixli ** saylı Qərarının 8.4-2-ci bəndi Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, ödənilməli olan pul məbləğinin indeksasiyası dedikdə, tələbkarın hüquqlarının və qanuni mənafelərinin inflyasiya proseslərinin mənfi təsirlərindən qorunması məqsədilə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsinə əsasən tələbkara ödənilməli olan pul məbləğinin inflyasiyanın artım səviyyəsinə mütənasib olaraq artırılması başa düşülür. Beləliklə, indeksasiya inflyasiya nəticəsində istehlak qiymətlərinin artdığı bir şəraitdə tələbkarın üzləşdiyi zərərin əvəzinin ödənilməsi üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş prosessual mexanizmdir. Mahiyyət etibarı ilə valideynlərlə uşaqların münasibətlərində aliment institutunun mövcudluğunun qanunverici tərəfindən tanınması uşaqların üstün mənafelərinin qorunmasına yönəldilmişdir. Uşaqların saxlanılması valideynlərin mənəvi borcu olmaqla yanaşı, həm də hüquqi vəzifəsidir. Alimentin ödənilməsi valideynlərə öz şəxsi istehlak tələbatlarının, ehtiyaclarının ödənilməsinə mane olsa belə, valideynlər mənbəyindən asılı olmayaraq öz qazanclarını uşaqları ilə bölüşdürməyə borcludurlar. İş materialları ilə müəyyən olunur ki, tərəflərin birgə nikahından 1 uşağı anadan olmuşdur. Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ##.##.2023-cü il tarixli, 2(010)- ****/**** nömrəli qətnaməsinə əsasən, iddiaçı Tələbkar cavabdeh Borclu qarşı alimentin artırılması və maddi yardımın göstərilməsi tələbinə dair iddiası qismən təmin edilmiş, Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ##.##.2022-ci il tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi ilə təyin edilmiş aliment məbləğinin artırılması, X2 qətnamə qanuni qüvvəyə mindiyi gündən hesablanmaqla ##.##.2022-ci il təvəllüdlü X1 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanılması üçün hər ay 220 manat sabit pul məbləğində alimentin Tələbkar xeyrinə tutulması qət edilmişdir. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, tərəflərin birgə nikahından doğulmuş uşağın saxlanılması üçün müvafiq məhkəmə qətnaməsi qət edilən zaman ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı məbləğinin cari il üzrə artımı alimentin miqdarının indeksasiyası üçün yeganə meyar kimi qəbul edilməlidir. Hazırkı şəraitdə ayda 220 manat təyin olunmuş alimentlə uşağın artan tələbatını ödəmək və onun əvvəlki təminat səviyyəsini saxlamaq qeyri-mümkündür. Belə olan halda, uşağın əvvəlki təminat səviyyəsinin maksimal saxlanılması, həmçinin tərəflərin mənafeləri arasında ədalətli tarazlıq yaradılmasına nail olmaq üçün aliment məbləği indeksasiya olunmalıdır. Aliment məbləğinin indeksasiyası zamanı qüvvədə olan müvafiq məhkəmə qətnaməsinin qəbul edildiyi vaxt (2023-cü il) tutulması qət olunan aliment məbləğinin həmin il ölkə üzrə müəyyən edilmiş minimum əmək haqqı məbləğinə nisbəti nəzərə alınmalı və qərardadın nəticə hissəsində tutulan alimentin məbləğinin ölkə üzrə müəyyən olunmuş minimum əmək haqqının 0.637 misli həddində (220:345=0.637) indeksasiya olunması şəklində qeyd olunmalıdır. Məhkəmə borclunun maddi vəziyyətinin dəyişməsi və aliment ödəmə qabiliyyətinin azalmasına dair dəlillərinə, ərizəyə baxılan zaman bu halların nəzərə alınmalı olması ilə bağlı məhkəməyə ünvanlandığı ərizəsinə münasibətdə qeyd edir ki, aliment miqdarının artırılması ilə aliment məbləğinin indeksasiyası fərqli anlayışlar olmaqla, onlara tətbiq edilməli olan müvafiq normalar da oxşar olmamaqla bir-birindən fərqlənir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 112.1-ci maddəsinə əsasən, aliment ödənilməsi barədə saziş olmadıqda məhkəmə tərəfindən alimentin miqdarı müəyyən olunduqdan sonra tərəflərdən birinin ailə və ya maddi vəziyyətində dəyişiklik olmuşsa, məhkəmə tərəflərdən istənilən birinin tələbi ilə alimentin müəyyən olunmuş miqdarını dəyişə bilər və ya aliment ödəməli olan şəxsi tərəflərin diqqətəlayiq başqa maraqlarını da nəzərə almaqla aliment ödəməkdən azad edə bilər. Yəni, məhkəmə tərəfindən uşaqların yetkinlik yaşlarına çatanadək saxlanılmaları üçün hər ay ödənilməli olan sabit pul məbləğində aliment təyin edildikdən sonra, tərəflərin birinin ailə və ya maddi vəziyyətində dəyişiklik olduğu halda Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 112-ci maddəsi tətbiq edilir və həmin maddədə nəzərdə tutulmuş klassik şərtlərin mövcudluğu nəzərə alınmaqla müvafiq qərar qəbul edilir. Mahiyyət etibarı ilə aliment məbləğinin indeksasiyası qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsində tutulması qət edilən aliment məbləğinin konkret rəqəmlə ifadə edildiyi hallarda maraqlı şəxsin (xeyrinə aliment tutulması qət edilən) ərizəsi əsasında müvafiq aliment məbləğinin tutulmasına dair məhkəmə qətnaməsinin qəbul edildiyi vaxt qüvvədə olan minimum əmək haqqının cari il üzrə artımına mütənasib şəkildə həmin aliment məbləğinin indeksləşdirilməsindən, yəni xeyrinə aliment tutulan şəxsin uşağın saxlanılması üçün məhkəmə qətnaməsi əsasında tələb etməyə haqqı çatdığı pul vəsaitinin (aliment məbləğinin) inflyasiya proseslərinin mənfi təsirlərindən qorunmasından, pulun alıcılıq qabiliyyətinin stabil vəziyyətdə saxlanılmasından ibarətdir. Bir sözlə, aliment məbləğinin tutulmasına dair bu və ya digər qanuni qüvvəyə minmiş qətnamənin mövcudluğu və həmin qətnamədə tutulması qət edilən aliment məbləğinin konkret rəqəmlə ifadə edilmiş olması həmin alimentin icra icraatı qaydasında təqdim edilən ərizə(lər) əsasında indeksləşdirilməsini şərtləndirir. Həmçinin bu qaydada indeksasiyanın həyata keçirilməsi qanunvericilik səviyyəsində hər hansı əlavə şərtdən asılı edilmir. İndeksləşdirilmiş aliment məbləğinin tutulmasına hansı tarixdən başlanmalı olması ilə bağlı hissədə məhkəmə nəzərə çatdırır ki, “Nikahın pozulması, boşanmadan sonra yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların valideynlərdən hansının yanında qalması və uşaqlar üçün valideynlərdən aliment tutulması tələbinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun ##.##.2016-cı il tarixli qərarının 8.11-1-ci bəndinə əsasən, alimentin məhkəməyə müraciət edildiyi vaxtdan tutulmasına dair Ailə Məcəlləsinin 100.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qayda həmin Məcəllənin 112-ci maddəsinə əsasən artırılmış aliment məbləğinin tutulmasına da şamil edilir. Lakin nəzərə alınmalıdır ki, alimentin artırılmasına dair qətnamələr MPM-in 234.2.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş dərhal icra edilən qətnamələrin sırasına aid edilməmişdir. Odur ki, alimentin məhkəməyə müraciət edildiyi vaxtdan tutulmasına dair ailə qanunvericiliyində müəyyən edilmiş imperativ göstəriş indeksasiya edilmiş alimentin tutulmasına da şamil edilməli və hazırkı qərardadla alimentin tutulmasının əvvəli bu barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edildiyi vaxtdan, yəni ##.##.2026-cı il tarixdən hesablanmalıdır. Kollegiya qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, ödənilməli olan pul məbləğinin indeksasiyası dedikdə, tələbkarın hüquqlarının və qanuni mənafelərinin inflyasiya proseslərinin mənfi təsirlərindən qorunması məqsədilə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsinə əsasən tələbkara ödənilməli olan pul məbləğinin inflyasiyanın artım səviyyəsinə mütənasib olaraq artırılması başa düşülür. Beləliklə də, indeksasiya inflyasiya nəticəsində istehlak qiymətlərinin artdığı bir şəraitdə tələbkarın üzləşdiyi zərərin əvəzinin ödənilməsi üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş prosessual mexanizmdir. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsində sabit pul məbləğində tutulan alimentin konkret məbləğlə ifadə edildiyi hallarda da, indeksasiya maraqlı tərəfin ərizəsi əsasında icraya nəzarət edən məhkəmə tərəfindən MPM-in 232-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydaya uyğun olaraq qərardadın qəbul edilməsi yolu ilə həyata keçirilir. Bu halda sabit pul məbləğində tutulan alimentin indeksasiyasının, yeganə meyar kimi ölkə üzrə müəyyən edilmiş minimum əmək haqqı məbləğinin artımı ilə şərtləndirildiyi nəzərə alınır. Qeyd edilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur. İş üzrə düzgün qərardad qəbul edilməməsi ilə nəticələnən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması halları müəyyən edilmir. Bu baxımdan birinci instansiya məhkəməsinin qərardadının ləğv olunması və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 398.0.1-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin şikayətə baxıb qərardad qəbul etdikdə məhkəmənin qərardadını dəyişdirmədən saxlayıb şikayəti təmin etməmək hüququ vardır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 263, 264 və 398-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDI: Şikayət təmin edilməsin. Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ## ###### 2026-cı il tarixli, *(*-***)-**/**** saylı qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardad çıxarıldığı andan qanuni qüvvəyə minir. Qərardaddan şikayət verilə bilməz. Sədrlik edən: Günel Abbasova Hakimlər Fuad Talışınski Məmməd Məmmədov