Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №e-2-1(112)-14352/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № e-2-1(112)-14352/2023 17.11.2023 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Həsənov Orxan Xaqani oğlunun sədrliyi, İddiaçı və cavabdehin nümayəndəsinin iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinə qarşı əlilliyin müddətsiz hesab edilməsi tələbinə dair inzibati işə məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri, N.Vəzirov küçəsi 56) açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinə qarşı əlilliyin müddətsiz hesab edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iş materiallarını nəzərdən keçirərək iddianın mümkünlüyü məsələsinin müzakirəsini zəruri saymış və bununla bağlı tərəflərin fikirləri dinlənilmişdir. İddiaçı iddiaya mahiyyəti üzrə baxılmasını və iddia tələbinin iddia tələbində olduğu kimi Məhkəmə ərizəni və iş materiallarında mövcud digər sənədləri nəzərdən keçirərək, hesab edir ki, iddia mümkün sayılmamalıdır. Gəlinən nəticə ilə bağlı aşağıdakıların qeyd edilməsi zəruri hesab olunur. İş materiallarında olan Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin qərarında qeyd edilmişdir ki, iddiaçıya 14 yanvar 2016-cı il tairxdə ikinci dərəcəli 5 il müddətinə əlillik təyin edilmişdir. Sonradan onun təkrar müayinəsi zamanı 19 iyul 2019-cu il tarixdə təkrar müayinə zamanı üçüncü dərəcəli müddətsiz əlillik təyin edilmişdir. Sonradan onun müraciəti zamanı 12 fevral 2020-ci il tarixdə üçüncü dərəcəli müddətsiz əlillik təyin edilmiş, əlillik səbəbi ümumi xəstəliklə bağlı olmuşdur. Məhkəmə hesab etmişdir ki, iddiaçı barəsində 14 iyun 2016-cı il tarixdə 5 il müddətinə ikinci dərəcəli əlillik təyin edildiyi və bu akt qüvvədə olduğu halda inzibati icraat aparılmadan və iddiaçı inzibati icraatda iştiraka cəlb edilmədən əlillik müddətinin və səbəbinin dəyişdirilməsi nəticəsinə gəlinmişdir. Məhkəmə hesab etmişdir ki, iddiaçının əlilliyi 14 yanvar 2016-cı il tarixdə qiymətləndirilmiş ikinci dərəcə 5 il müddətinə təyin edilmiş, lakikn təyin edilmiş əlilliyin müddəti bitməmiş 19 iyul 2019-cu il tarixdə və 12 fevral 2020-ci il tarixdə iddiaçıya heç bir məlumat verilmədən iştirakı cəlb edilmədən cavabdeh əlillik dərəcəsinin, müddətinin və səbəbinin dəyişdirilməsi nəticəsinə gəlinmişdir. İddiaçıya izah edilmişdir ki, əlillik müddəti bitdikdən sonra xəstəliklərin davam etməsi göndərişin verilməsi üçün əsasdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin qərarında qeyd edilmişdir ki, 14 yanvar 2016-cı il tarixdə iddiaçıya 5 il müddətinə ikinci dərəcəli əlililliyin təyin edilməsi barədə qərarın ləğv edildiyi müəyyən edilməmişdir. Bu qərar qüvvədə olduğu halda 19 iyul 2019cu il tarixdə və 12 fevral 2020-ci il tarixdə əlilliyin təyini barədə hərəkətlər qanunsuz olmuşdur. Apellyasiya Məhkəməsi iddiaçıya 2016-cı il tarixdən ikinci dərəcəli müddətsiz əlilliyin təyin edilməsi ilə bağlı qərar qəbul etməmiş, məhz cavabdehin özü tərəfindən 14 yanvar 2016-cı il tarixli qərarın əsaslı olması, 19 iyul 2019-cu il tarixli və 12 fevral 2020-ci il tarixli təyinatın qanunsuz olması nəticəsinə gəlinmişdir. Əlillik altsistemindən təqdim edilmiş çıxarışlardan da görünür ki, iddiaçıya 14 yanvar 2016-cı il tarixdən 5 il müddətinə ikinci dərəcəli əlillik təyin edilmişdir. Qeyd olunmalıdır ki, İddianın mümkünlük şərtlərinin yoxlanılması məsələsi ilə bağlı, məhkəmə “İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10 aprel 2015-ci il tarixli, 5 saylı qərarında göstərilmiş mövqeyinin nəzərə alınmasını zəruri hesab edir. Qərarda göstərilmişdir ki, “Məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. İddianın əsaslılığının yoxlanılmasına yönəlmiş fəaliyyəti zamanı məhkəmə cavabdehə qarşı irəli sürülmüş maddi-hüquqi tələbin mövcud olub-olmamasını araşdırmaqla mahiyyəti üzrə qərar qəbul edir. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. Ona görə iddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bildirməsindən asılı olmayaraq özünün xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır.” Göründüyü kimi, İPM-in 12.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş işin araşdırılması prinsipi iddianın mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunun yoxlanılmasına da şamil olunur. İPM-in 12.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə proses iştirakçılarının izahatları, ərizə və təklifləri ilə, onların təqdim etdikləri sübutlarla və işdə olan digər materiallarla kifayətlənməyərək, mübahisənin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları xidməti vəzifəsinə görə araşdırmağa borcludur. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10 aprel 2015-ci il tarixli 5 nömrəli qərarının 6.1-ci bəndinə əsasən, iddianın mümkünlüyü baxımından hüququn pozulub-pozulmadığının müəyyən olunmasının qiymətləndirilməsi zamanı iddiaçının hüquqi marağı, başqa sözlə konkret halda hüquqi müdafiəyə ehtiyacının olub-olmadığı da nəzərə alınmalıdır. Bu zaman iddiaçının arzuladığı məqsədə çatmaq üçün düzgün hüquqi müdafiə vasitələrindən, o cümlədən əlverişli iddia növündən istifadə edib-etmədiyi yoxlanılmalıdır (6.1-ci bənd). İddiaçının hüquqi marağı yalnız o halda mövcud olacaqdır ki, onun çatmaq istədiyi məqsədə qaldırılmış iddianın uğurlu olması ilə nail olmaq mümkün olsun (6.2-ci bənd). Nəzərə alınmalıdır ki, hər hansı bir iddiaya mahiyyəti üzrə baxılması üçün iddiaçının iddia tələbinin təmin olunmasında hüquqi marağı olmalıdır. Hüquqi maraq şəxsin çatmağı arzuladığı məqsədin nədə ifadə edilməsini ehtiva edir. Başqa sözlə, iddiaçı irəli sürdüyü iddia tələbi ilə onun xeyrinə olan halın yaranmasını, yəni hüquqi və ya faktiki, o cümlədən maddi vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasını arzulayır. Məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçının hüququ marağının mövcud olub-olmamasının müəyyən edilməsi iddianın mümkün olub-olmamasının müəyyən edilməsi ilə birbaşa asılılıqdadır. Yəni, iddiaçının iddia qaldırmaqda hər hansı hüquqi marağı mövcuddursa, başqa sözlə qaldırılan iddia onun hüquq və mənafelərinin müdafiəsi ilə bağlı qaldırılmışdırsa iddia mahiyyəti üzrə qiymətləndirilməlidir. Hazırki işin faktiki hallarından görünür ki, iddiaçının tələbi onun 2016-cı il tarixdən təyin edilmiş əlilliyin müddətsiz hesab edilməsi ilə bağlıdır. Yəni iddiaçının iddia tələbinin məzmunu 2016-cı il tarixdə təyin edilmiş əlilliyin təyini barədə qərarda dəyişiklik edilərək onun müddətsiz müəyyən edilməsi ilə bağlıdır ki, bu da məzmun baxımından həmin iddianın mübahisələndirmə növündə iddia olması deməkdir. Belə ki, inzibati aktın ləğvi ilə yanaşı inzibati aktda dəyişiklik edilməsi də mübahisələndirmə növündə iddia hesab edilir ki, iddiaçının tələbinin məzmunu da məhz təyin edilmiş əlilliyin təyini barədə qərarda dəyişiklik edilməsi, yəni onun müddətsiz kimi qeyd olunmasından ibarətdir. Məhkəmə qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, işin faktiki halları, o cümlədən yuxarı instansiya məhkəməsinin qərarlarından göründüyü kimi iddiaçı barəsində 2016-cı il tarixindən sonra 3 dəfə əlilliyin təyin edilməsi barədə qərar qəbul edilmişdir. 1-ci qərar 14 yanvar 2016-cı il tarixli olmaqla 5 illik Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə əlaqədar olmaqla ikinci dərəcəli əlillik olmuşdur. 2-ci qərar isə 19 iyul 2019-cu il tarixli olmaqla üçüncü dərəcəli müddətsiz əlillik olmuşdur. 3-cü qərar isə 12 fevral 2020-ci il tarixli ümumi xəstəlik səbəbli əlaqəsi ilə üçüncü dərəcə müddətsiz əlillik olmuşdur. Yuxarı instansiya məhkəmələrinin qərarlarından görünür ki, 2-ci və 3-cü qərarların qanunsuz olması tanınmış, məhkəmə hesab etmişdir ki, 14 yanvar 2016-cı il tarixdə iddiaçıya 5 il müddətinə ikinci dərəcəli əlililliyin təyin edilməsi barədə qərarın ləğv edildiyi müəyyən edilməmişdir. Bu qərar qüvvədə olduğu halda 19 iyul 2019-cu il tarixdə və 12 fevral 2020-ci il tarixdə əlilliyin təyini barədə hərəkətlər qanunsuz olmuşdur. Apellyasiya Məhkəməsi iddiaçıya 2016-cı il tarixdən ikinci dərəcəli müddətsiz əlilliyin təyin edilməsi ilə bağlı qərar qəbul etməmiş, məhz cavabdehin özü tərəfindən 14 yanvar 2016-cı il tarixli qərarın əsaslı olması, 19 iyul 2019-cu il tarixli və 12 fevral 2020-ci il tarixli təyinatın qanunsuz olması nəticəsinə gəlinmişdir. Göründüyü kimi hazırda iddiaçıya üçüncü dərəcə əlilliyin müddətsiz təyin edilməsi barədə qərarların qanunsuz olması tanınmışdır ki, yeganə qüvvədə olan qərar kimi iddiaçı 14 yanvar 2016-cı il tarixli qərar əsasında ikinci dərəcəli 5 il müddətinə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxs olmuşdur. Həmin əlilliyin müddəti isə 2021-ci ilin yanvar ayında bitmişdir. İddiaçı isə yeni göndəriş göndərilməklə əlilliyin təyinatının aparılması üçün inzibati icraatın aparılması əvəzinə iddia irəli sürərək 14 yanvar 2016-cı il tarixli əlilliyin 5 il müddətinə yox müddətsiz təyin edilməli olması qənaətindədir. İş materiallarında olan iddiaçıya ünvanlanmış cavabdehin məktubundan da göründüyü kimi əlilliyin növbəti müddətə uzadılması ilə bağlı göndəriş əsasında əlilliyin qiymətləndirilməli olması iddiaçının diqqətinə çatdırılmış, lakin iddiaçı məhkəməyə müraciət edərək məhz əlilliyin müddətsiz təyin edilməli olması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Göründüyü kimi iddiaçının hazırki tələb ilə nail olmaq istədiyi nəticə məhz ikinci qrup əlilliyin müddətsiz olmasıdır ki, bunun üçün də əlilliyin təyini barədə 14 yanvar 2016cı il tarixli qərarda dəyişiklik edilməsi mütləqdir. İddiaçının iddia tələbinin məzmunu da hüquqi marağına uyğun olaraq məhz həmin qərarda dəyişiklik edilməsi ilə bağlı olmuşdur. İlk növbədə məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçıya əlilliklə bağlı təyin edilən 14 iyun 2016ci il tarixli akt “İnzibati icraat haqqında” Qanunun 2.0.2-ci maddəsinin məzmununa uyğun olaraq inzibati akt hesab edildiyindən, hazırkı iddia mübahisələndirmə haqqında iddia növünə aiddir. İddiaçının tələbi onun əlilliyinin müəyyən edilməsi barədə inzibati aktın dəyişdirilməsinə, yəni əlilliyin beş il müddətinə deyil, ümumiyyətlə müddətsiz təyin edilməsinə yönəlmişdir. İnzibati Prosessual Məcəllənin 32-ci maddəsinə görə, mübahisələndirmə haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı inzibati aktın ləğv olunmasını və ya dəyişdirilməsini məhkəmədən tələb edə bilər. Həmin normaya görə, barəsində məhkəməyə şikayət verilməmiş inzibati akt və ya barəsində şikayət verildiyi hallarda, şikayət instansiyasının qərarı ilə dəyişdirilmiş inzibati akt (şikayət instansiyası tərəfindən qərar qəbul edildikdən sonrakı formada ilkin inzibati akt) mübahisələndirmə haqqında iddianın predmeti ola bilər. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2016-cı il 5 fevral tarixli 36 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Tibbi-sosial ekspert komissiyası haqqında Əsasnamə”nin (Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 16 yanvar tarixli 11 nömrəli qərarı ilə ləğv edilmişdir) 5.5-ci bəndində qeyd edilir ki, TSEK-in qərarlarından “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq, inzibati qaydada və məhkəməyə şikayət verilə bilər. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 16 yanvar tarixli 11 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əlilliyin qiymətləndirilməsi Qaydası”nın 3.4-cü bəndində qeyd edilir ki, əlilliyin qiymətləndirilməsi barədə qərardan şikayət “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq, inzibati qaydada və (və ya) məhkəməyə verilir. “İnzibati icraat haqqında” Qanunun 73.1-ci maddəsinin tələbinə görə Qanunda başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, şikayət inzibati aktın qüvvəyə mindiyi gündən 30 gün müddətində müvafiq şikayət instansiyasına verilir. Həmin Qanunun 73.2-ci maddəsinə görə inzibati aktda ona qarşı mümkün hüquqi müdafiə vasitələri, bu hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə (şikayət vermə) qaydası və müddəti nəzərdə tutulmadıqda və ya inzibati akt onun ünvanlanmadığı digər maraqlı şəxslərin qanuni maraqlarına (ilk dəfə) toxunduqda, həmin inzibati aktdan onun qüvvəyə mindiyi gündən 6 ay müddətində şikayət verilə bilər. İşin mübahisə olunmayan hallarına görə iddiaçıya 2016-cı ilin yanvar ayında səhhəti ilə əlaqədar cavabdeh inzibati orqan tərəfindən 5 il müddətinə İİ qrup əlilliyi müəyyən olunmuşdur. İddiaçı əlilliyin müddətlə müəyyən edilməsindən narazı qalaraq məhz hazırda iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Məhkəmə qeyd edir ki, əlilliyin müəyyən edilməsi barədə cavabdehin qərarının iddiaçıya təqdim edilməsi barədə işdə məlumat olmasa da, əlillik müddətlə müəyyən olunduğundan aşkar surətdə onun bundan ən azından 2018-ci il tarixdə məlumatı olmuş, bundan sonra əlilliyin yenidən təyin edilməsi ilə bağlı təkrar müayinələrdə iştirak etmiş, daha sonra məhkəmə qərarı ilə qanunsuzluğu tanınsa da ona 2 dəfə 2019 və 2020-ci il tarixlərdə əlillik təyin edilmişdir ki, əvvəlki iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qərarından görünür ki, 06 oktyabr 2021-ci il tarixli məhkəmə qərarı ilə iddia rədd edilərkən əlilliyin müəyyən müddət üçün 2016-cı il tarixdə ona təyin edilməsi barədə yenidən məlumatlanmışdır. İddiaçı əlilliyin müddətlə (5 il müddətinə) müəyyən olunması barədə cavabdehin qərarından yuxarıda qeyd edilən müddətlərdə şikayət instansiyasına və məhkəməyə müraciət etməsini bildirməmiş və bu barədə mübahisə açmamış, mübahisə açdığı inzibati aktın dəyişdirilməsi (ləğv olunması) ilə bağlı İPM-in 38.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş 30 gün müddətində, həmçinin müddətin üzrlü səbəbdən buraxılması barədə məhkəməyə müraciət etməmişdir Mübahisələndirmə haqqında iddia inzibati aktın təqdim (elan) olunduğu vaxtdan, şikayət instansiyasına şikayət verildiyi hallarda isə şikayətə dair qəbul olunan inzibati aktın təqdim olunduğu vaxtdan 30 gün müddətində qaldırıla bilər. Məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı iddia müddəti ilə bağlı iddianın mümkünlük şərtinə əməl etməmişdir. Prosessual qanunvericiliyin tələblərinə görə, iddia onun verilməsi üçün nəzərdə tutulmuş şərtlərə cavab verdiyi halda inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxıla bilər. Bu şərtlər mübahisələndirmə haqqında iddia növünə də aiddir. Mübahisələndirmə haqqında iddianın qaldırılması üçün iddiaçının subyektiv hüququnun olub-olmaması, cavabdehin həmin iddiaya cavab verməli olub-olmaması, cavabdehin imtinasının olub-olmaması ilə yanaşı iddia müddətinə də riayət edilibedilməməsi yoxlanılmalıdır. Qeyd olunmalıdır ki, inzibati mübahisələrə baxılması ilə əlaqədar iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün hesab edilməsidir. İddianın əsaslılığının yoxlanılmasına yönəlmiş fəaliyyəti zamanı məhkəmə cavabdehə qarşı irəli sürülmüş maddi-hüquqi tələbin mövcud olub-olmamasını araşdırmaqla mahiyyəti üzrə qərar qəbul edir. Mümkünlük şərtləri isə iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. İddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Ona görə də, işə baxan məhkəmə öncə mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu yoxlamalı və yalnız həmin şərtlərinin mövcudluğunun müəyyən olunmasından sonra iddianın mahiyyəti üzrə araşdırılmasını aparmalıdır. Eyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bunu tələb edib-etməmələrindən asılı olmayaraq xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır. Tərəflər iddianı mümkün hesab etsələr belə, məhkəmə xidməti vəzifəsinə görə aparmalı olduğu yoxlama nəticəsində tərəflərin mövqelərinin əksinə olaraq iddianın mümkünsüzlüyü nəticəsinə gələ bilər. Belə ki, İPM-in 12.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə proses iştirakçılarının izahatları, ərizə və təklifləri ilə, onların təqdim etdikləri sübutlarla və işdə olan digər materiallarla kifayətlənməyərək, mübahisənin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları xidməti vəzifəsinə görə araşdırmağa borcludur. Qanunun tələbinə görə, istənilən növ inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalı olan iddia yalnız onun mümkünlüyü haqqında şərt yerinə yetirildiyi halda yolveriləndir. İddianın əsaslı hesab edilərək məhkəmə tərəfindən mümkün sayılması üçün əsas şərtlər tələbin iddia müddətinə dair normalara riayət edilməklə, iddiaya cavab verməli olan inzibati orqana qarşı yönəldilməsi, iddiaçının pozulması ehtimal olunan subyektiv hüququnun mövcudluğunun Konstitusiyadan, ümumi (publik) hüquq sahəsində qüvvədə olan qanunlardan və qanun qüvvəli aktlardan irəli gəlməsidir. Nəticə etibarı ilə, iddiaçı cavabdeh inzibati orqanın 2016-cı il tarixli inzibati aktının dəyişdirilməsi (ləğv edilməsi) ilə bağlı hazırda məhkəməyə müraciət edərək mübahisələndirmişdir. İddiaçının mübahisələndirilən qərarın dəyişdirilməsi (ləğv edilməsi) ilə bağlı qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müddətdə məhkəməyə müraciət etmədiyi, hazırkı iddianı irəli sürmək üçün iddia müddətini ötürməsi müəyyən edilmişdir. Həmçinin qeyd edilməlidir ki, “Məhkəmə və hakimlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 79-1-ci maddəsinə görə vahid məhkəmə təcrübəsi məhkəmələrin hüquqi məsələlərin həllinə yanaşmasının sabitliyini və ədalət mühakiməsi həyata keçirilərkən maddi və prosessual hüquq normalarının eyni cür tətbiq edilməsini təmin etmək məqsədilə formalaşdırılır. Ali Məhkəmə hüququn tətbiqi üzrə vahid məhkəmə təcrübəsini baxdığı işlər üzrə məhkəmə kollegiyalarının və Ali Məhkəmənin Plenumunun qərarları, habelə Ali Məhkəmənin Plenumunun məhkəmə təcrübəsinə dair verdiyi izahlar vasitəsilə formalaşdırır. Göründüyü kimi hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin formalaşdırılması təkcə Ali Məhkəmənin Plenumunun qərarları, habelə Ali Məhkəmənin Plenumunun məhkəmə təcrübəsinə dair verdiyi izahlar vasitəsilə deyil, eyni zamanda məhkəmə kollegiyalarının fərdi işlər üzrə qərarları vasitəsi ilə də həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 2-1(102)-1923/2022 saylı iş üzrə qəbul etdiyi xx.xx.2022-ci il qərarından da göründüyü kimi kassasiya instansiya məhkəməsi analoji mövqedən çıxış etmiş və ikinci qrup əlilliyin təyin edilməsi barədə qərarın inzibati akt olduğunu, həmin inzibati aktın mübahisələndirilməsi ilə bağlı iddianın mübahisələndirmə haqqında iddia olduğu, bu iddialarda müddət ilə bağlı mümkünlük məsələsinə dair hüquqi mövqe nümayiş etdirmişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 2-1(102)-232/2020 saylı iş üzrə qəbul etdiyi xx.xx.2020-ci il tarixli qərarından da görünür ki, cavabdeh Tibbi Sosial Ekspert Komissiyasına qarşı əlilliyin 2013-cü il tarixdən nəzərə alınmaqla həmin tarixdən İİ-ci qrup əlil kimi qeydiyyata alınması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsinə dair iddiaya dair məhkəmə kollegiyası hesab etmişdir ki, iddiaçı ona təyin edilmiş İİİ qrup əlilliyi mübahisələndirərək ona İİ dərəcəli əlillik təyin edilməsini arzu etdiyindən hazırkı iddia növü mübahisələndirmə haqqında iddiadır. İddiaçı isə ona İİİ qrup əlillik təyin edilməsi barədə TSEK-in 30 sentyabr 2013-cü il tarixli qərarından İnzibati Prosessual Məcəllədə nəzərdə tutulan 30 gün müddətində məhkəməyə şikayət (iddia ərizəsi) təqdim etməmişdir. Məhkəmə iddianın mümkünlüyü ilə bağlı müddətin bərpası barədə ərizənin təqdim edilməsinin mümkünsülüyü ilə bağlı da aşağıdakıların xüsusi olaraq vurğulanmasını zəruri hesab edir. İPM-in: 24.1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllə ilə müəyyən olunmuş müddət proses iştirakçısının təqsiri olmadan buraxıldığı hallarda, məhkəmə həmin şəxsin ərizəsinə əsasən buraxılmış prosessual müddəti bərpa etməlidir; 24.2-ci maddəsinə əsasən, buraxılmış prosessual müddətin bərpa edilməsi barədə ərizə müddətə əməl olunmasına mane olan hallar aradan qalxdığı gündən 15 gün ərzində verilməlidir. Müddətin buraxılmasına səbəb olmuş hallar ərizədə və ya ərizə üzrə keçirilən məhkəmə iclasında əsaslandırılmalıdır; 24.3-cü maddəsinə əsasən, ərizənin verilməsi ilə eyni vaxtda müddəti buraxılmış prosessual hərəkət də edilməlidir; 24.4-cü maddəsinə əsasən, təbii fəlakət və ya digər qarşısıalınmaz hallar, eləcə də hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadəyə yol verilməməsi barədə yazılı xəbərdarlıqla bağlı olan hallar istisna olmaqla, müddətin buraxılmasından 1 il keçdikdən sonra həmin müddətin bərpasına dair ərizə verilə bilməz; 24.5-ci maddəsinə əsasən, ərizə prosessual hərəkətin edilməli olduğu məhkəməyə verilir. Həmin ərizəyə məhkəmə iclasında baxılır. Ərizəçiyə məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə məlumat verilir; 24.6-cı maddəsinə əsasən, buraxılmış prosessual müddətin bərpa edilməsi haqqında qərardad qəbul edən məhkəmə, eyni vaxtda buraxılmış prosessual hərəkətlərə dair məsələni də həll etməlidir. Yuxarıda sadalanan normaların məzmunundan göründüyü kimi, prosessual müddət o halda bərpa oluna bilər ki, həmin müddətin buraxılmasında proses iştirakçısının təqsiri olmasın. Nəzərə alınmalıdır ki, prosessual müddətin bərpa edilməsi yalnız müəyyən zaman çərçivəsində mümkündür. Belə ki, yuxarıda istinad olunan normalardan da göründüyü kimi, prosessual müddətin bərpa edilməsinə dair ərizənin verilməsi üçün qanunverici tərəfindən müəyyən müddət məhdudiyyəti nəzərdə tutulmuşdur. Müddət məhdudiyyəti institutu inzibati idarəçilikdə, mülki dövriyyədə və ümumiyyətlə,hüquq münasibətlərində hüquqi müəyyənliyin və sabitliyin bərqərar olması, hüquqi təhlükəsizliyin təmin olunması məqsədlərinə xidmət edir. İnzibati hüquq münasibətlərini tənzimləyən qanunvericilik müddətin bərpa edilməsi barədə ərizənin təqdim edilməsini istisna edən hal kimi ərizənin müddətin buraxılmasından 1 il keçməsi ilə şərtləndirir. Prosessual müddətin bərpa edilməsinə dair ərizənin mümkünlüyü onun əsaslılığının yoxlanılması üçün ilkin məcburi şərtdir. Ərizənin mümkünlük şərtləri məhkəmə tərəfindən xidməti vəzifəsinə görə yoxlanılır. Yalnız mümkün sayılmış ərizələr məhkəmələr tərəfindən yuxarıda istinad olunan normada nəzərdə tutulmuş əsaslar baxımından yoxlanılır. Mümkünlük şərtini ödəməyən ərizəyə baxılması və onun əsaslılığının yoxlanılması istisna olunur. Belə yanaşma prosessual qənaət prinsipindən irəli gəlir. Məhkəmə qeyd edir ki, qüvvədə olmuş qanunvericilik inzibati aktların mübahisələndirilməsi (ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi) ilə bağlı iddiaların irəli sürülməsi üzrə 30 gün müddət müəyyən etmişdir. Lakin iddiaçı həmin müddətdən istifadə etməmiş, əksinə əlilliyin beş il müddətinə təyin olunması barədə inzibati aktın mövcudluğundan xəbərdar olduğu vaxtdan 1 ildən çox müddət keçdikdən sonra məhkəməyə müraciət etmişdir ki, bu hazırki mübahisə üzrə onun müddətin bərpası barədə ərizə ilə müraciət etmək hüququnun olmadığını göstərir. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 35, 80, 81 və 85.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: İddia mümkün sayılmasın. Qərardaddan təqdim olunduğu gündən 10 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov küçəsi 540-cı məhəllə) apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim:Orxan Həsənov