Balakən Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №e-8(019)-30/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Balakən Rayonu İş № e-8(019)-30/2023 14.04.2023 BALAKƏN RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Tahirov Zamin Cəbrayıl oğlunun sədrliyi, Qədirov İbadullah Şamil oğlunun katibliyi ilə, Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin icra məmuru, İİ dərəcəli ədliyyə qulluqçusu X4 və Tələbkar iştirakı ilə, Borclunun ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması barədə Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin təqdimatına iş materialları ilə birlikdə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin icra məmuru, İİ dərəcəli ədliyyə qulluqçusu X6 məhkəməyə təqdimat verərək, Balakən Rayon Məhkəməsinin 2(019)-1209/2021 nömrəli, 16 dekabr 2021-ci il tarixli icra sənədinin icrasının təmin edilməsi məqsədi ilə Borclu ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması barədə qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Təqdimat onunla əsaslandırılmışdır ki, 21 dekabr 2021-ci il tarixli qərarla icraatı başlanmış Balakən Rayon Məhkəməsi tərəfindən verilmiş 2(019)-1209/2021 nömrəli, 16 dekabr 2021-ci il tarixli icra sənədinə əsasən ərizənin verildiyi 02 noyabr 2021-ci il tarixdən başlayaraq tərəflərin ər-arvad münasibətlərindən 08 avqust 2020-ci il tarixdə doğulmuş X3 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanması üçün cavabdeh Borclu hər ay 175 (bir yüz yetmiş beş) manat sabit pul məbləğində aliment alınaraq, iddiaçı Tələbkar verilməlidir. Yuxarıda qeyd olunan icra sənədi 21 dekabr 2021-ci il tarixində Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinə daxil olmuş və qanunamüvafiq qaydada icraya yönəldilmişdir. İcraata başlamaq haqqında qərar qəbul edilərək, qərarın surəti bildirişlə icra sənədi üzrə Borclu göndərilmiş, icra sənədində olan tələbi könüllü təmin edilməsi üçün 10 gün müddət müəyyən edilmişdir. Lakin bu müddət ərzində borclu tərəfindən icra sənədində olan tələbi könüllü təmin edilmədiyi üçün borclunun əmlak vəziyyətini yoxlamaq üçün «EMF elektron icra» sistemi vasitəsilə sorğu zamanı borclunun adında heç bir əmlak aşkar edilməmişdir. Lakin borclunun adında Vətən müharibəsi iştirakçısı olduğu üçün 80 (səksən) manat pensiya məbləği aldığı məlum olmuşdur. Borcluya aliment borcu tam olaraq ödənilmədiyi halda ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması barədə xəbərdarlıq məktubu göndərilmiş, Borclu İcra və Probasiya Şöbəsinə gəlməmiş və aliment borcunu ödəməmişdir. İş üzrə tələbkar X1 rayon İcra və Probasiya Şöbəsinə gələrək Borclu aliment borcunu ödəmədiyini bildirərək, onun ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması barədə Balakən Rayon Məhkəməsinə təqdimatın göndərilməsini xahiş etmişdir. Bu vaxta kimi icra sənədinin icrası tam təmin olunmamışdır, hal-hazırda aliment borcu 765 manat təşkil edir. Məhkəmə iclasında Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin icra məmuru, İİ dərəcəli ədliyyə qulluqçusu X6 təqdimatı müdafiə edərək, təqdimatda göstərilənlərə uyğun izahat vermiş və təqdimatın təmin olunmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında Tələbkar izahatında göstərmişdir ki, Balakən Rayon Məhkəməsi tərəfindən verilmiş 2(019)-1209/2021 nömrəli, 16 dekabr 2021-ci il tarixli icra sənədinə əsasən ərizənin verildiyi 02 noyabr 2021-ci il tarixdən başlayaraq tərəflərin ər-arvad münasibətlərindən 08 avqust 2020-ci il tarixdə doğulmuş X3 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanması üçün cavabdeh Borclu hər ay 175 (bir yüz yetmiş beş) manat sabit pul məbləğində aliment alınaraq, ona verilməlidir. Borclu 765 manat aliment borcu vardır. Borclu Rusiya Federasiyasında yaşamağa və işləməyə gedir. Şübhələr əsaslıdır ki, Borclu Rusiya Federasiyasına getdikdən sonra alimenti ödəməyəcəkdir. Borclu barəsində qanuni qərar qəbul edilməsini xahiş edir. Borclu məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar olunmalarına baxmayaraq, məhkəmə iclasına gəlməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki- Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra Azərbaycan Respublikası MPM) 231.2-cü maddəsinə əsasən işə onun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 231.2-ci maddəsinə əsasən işdə iştirak edən şəxslər iclasın vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilirlər, lakin onların gəlməməsi məhkəmə qarşısında qoyulmuş məsələnin həll edilməsinə mane olmur. İşdə olan Balakən Rayon Məhkəməsinin 2(019)-1209/2021 nömrəli, 16 dekabr 2021-ci il tarixli icra sənədindən görünür ki, həmin icra sənədinə əsasən ərizənin verildiyi 02 noyabr 2021-ci il tarixdən başlayaraq tərəflərin ər-arvad münasibətlərindən 08 avqust 2020-ci il tarixdə doğulmuş X3 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanması üçün cavabdeh Borclu hər ay 175 (bir yüz yetmiş beş) manat sabit pul məbləğində aliment alınaraq, iddiaçı Tələbkar verilməlidir. İşdə olan Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin Borclu ünvanladığı xx.xx.2023-ci il tarixli, 1209/2021-006 nömrəli xəbərdarlıqdan görünür ki, Balakən Rayon Məhkəməsinin 2(019)-1209/2021 nömrəli, 16 dekabr 2021-ci il tarixli icra sənədi üzrə tələbi təmin etmədiyi təqdirdə “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 84.1-ci maddəsinə ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması barədə təqdimatla məhkəməyə müraciət olunacağı barədə xəbərdar edilmişdir. İş materiallarından həmçinin görünür ki, icra sənədi üzrə Borclu aliment borcu 765 manat təşkil edir. Məhkəmə Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin icra məmurunun və tələbkarın izahatlarını dinləyib, iş materiallarını nəzərdən keçirib, onlara hüquqi qiymət verərək, hesab edir ki, Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin təqdimatı təmin edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 28-ci maddəsinə əsasən hər kəsin azadlıq hüququ vardır. Azadlıq hüququ yalnız qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada tutulma, həbsəalma və ya azadlıqdan məhrumetmə yolu ilə məhdudlaşdırıla bilər. Qanuni surətdə Azərbaycan Respublikasının ərazisində olan hər kəs sərbəst hərəkət edə bilər, özünə yaşayış yeri seçə bilər və Azərbaycan Respublikasının ərazisindən kənara gedə bilər. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 129-cu maddəsinə görə məhkəmənin qəbul etdiyi qərarlar dövlətin adından çıxarılır və onların icrası məcburidir. İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktlarının icrasına dair mövqeyinə görə, son və məcburi qüvvəyə malik olan məhkəmə qərarı tərəflərdən birinin ziyanına olaraq icra edilmədikdə, ədalətli məhkəmə araşdırması xəyali hüquqa çevrilir. Ağlasığmaz haldır ki, tərəflərə verilən ədalətli, açıq və ağlabatan müddətdə məhkəmə araşdırması kimi prosessual təminatları ətraflı təsvir edən “İnsan hüquqlarının və X5 haqqında” Konvensiyanın 6-cı maddəsi məhkəmə qərarlarının icrasını təmin etməmiş olsun (Avropa Məhkəməsinin Burdov Rusiyaya qarşı, Tarverdiyev Azərbaycana qarşı iş üzrə qərarları və sair qərarlar). Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinin tərkib hissəsi olan İnsan Hüquqlarının və X5 X2 dair 4 nömrəli protokolun 2-ci maddəsinin 2-ci və 3-cü bəndlərinə görə Dövlətin ərazisində qanuni yerləşən hər kəsin həmin ərazidə sərbəst hərəkət etmək və özünə yaşayış yeri seçmək hüququ var. Hər kəs öz ölkəsi də daxil olmaqla hər hansı ölkəni tərk etməkdə azaddır. Bu hüquqların həyata keçirilməsinə milli təhlükəsizlik və ictimai asayiş maraqları naminə, ictimai qaydanı qorumaq üçün, cinayətin qarşısını almaq üçün, sağlamlığın və mənəviyyatın mühafizəsi üçün və ya digər şəxslərin hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üçün qanunla nəzərdə tutulmuş və demokratik cəmiyyətdə zəruri olanlardan başqa heç bir məhdudiyyətlər qoyula bilməz. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Xlyustov Rusiya Federasiyasına qarşı iş üzrə 11 iyul 2013-cü il tarixli qərarında xatırlatmışdır ki, Konvensiyanın 4 nömrəli Protokolunun 2-ci maddəsi istənilən ölkədən istənilən şəxsin seçimi ilə hər hansı ölkəyə getmək hüququ daxil olmaqla, həmin şəxsin sərbəst hərəkət etmək hüququna təminat verir (Avropa Məhkəməsinin “Bauman Fransaya qarşı” işi üzrə qərarı, şikayət No. 33592/96, §61, ECHR 2001-V). Bu hüququ məhdudlaşdıran istənilən tətbir qanunla nəzərdə tutulmalıdır, bu maddənin 3-cü bəndində göstərilən bir və ya bir neçə qanuni məqsədi olmalıdır, demokratik cəmiyyət üçün zəruri olmalıdır. (Avropa Məhkəməsinin “Raymondo İtaliyaya qarşı” işi üzrə 22 fevral 1994-cü il tarixli qərarı, §39, Seriya A, No. 281-A və Böyük Palatanın “Labita İtaliyaya qarşı” işi üzrə qərarı, şikayət No. 26772/95, §§194 və 195, ECHR 2000-İV). Avropa Məhkəməsi sözügedən qərarında həmçinin göstərmişdir ki, ölkədən çıxış hüququnun məhdudlaşdırılması yalnız o zaman tətbiq olunur ki, həmin tədbirin həyata keçirilməsinin işin hallarına görə zəruri olması müəyyən olunsun və bu məhdudiyyətlər məhkəmə qərarı ilə müəyyən edilmiş borcun ödənilməməsi ilə bağlı avtomatik tətbiq oluna bilməz. X9 (X12) şikayəti üzrə bəzi normativ hüquqi aktların Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair 26 may 2017-ci il tarixli qərarında Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu qərara almışdır ki, məhkəmələr borclunun ölkədən getmək hüququnun müəyyən müddət ərzində müvəqqəti məhdudlaşdırılması barədə icra məmuru tərəfindən verilmiş təqdimatda, bu cür tədbirin məhkəmə qərarının vaxtında və düzgün icra edilməsi məqsədinə xidmət edəcəyinin əsaslandırılmasına xüsusi diqqət yetirməlidir. Məhkəmələr belə təqdimata baxarkən işin bütün hallarını hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırmalı, məhdudlaşdırmanın tətbiq edilməsinin zəruriliyini məhkəmə aktında əsaslandırmalıdır. İcra haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununun 84-1.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qərarları əsasında verilmiş icra sənədləri könüllü icra üçün müəyyən olunmuş vaxtda borclu tərəfindən üzrsüz səbəbdən icra edilmədikdə, borclunun ölkədən getmək hüququ icra məmurunun əsaslandırılmış təqdimatı əsasında məhkəmənin qərarı ilə müvəqqəti məhdudlaşdırıla bilər. Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Kollegiyasının 22 aprel 2013-cü il tarixli 2-N nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Şəxsin ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılmasının icra xidməti tərəfindən tətbiqi qaydaları haqqında” Təlimatın 2.1, 2.2, 2.2.1-2.2.3-cü maddələrinə əsasən məhkəmə qərarı, əmri və vergi orqanlarının pul tələblərinin ödənilməsi ilə bağlı inzibati aktı əsasında verilmiş icra sənədi könüllü icra üçün müəyyən olunmuş vaxtda borclu tərəfindən üzrsüz səbəbdən icra edilmədikdə, borclunun ölkədən getmək hüququ icra məmurunun əsaslandırılmış təqdimatı əsasında məhkəmənin qərarı ilə müvəqqəti məhdudlaşdırıla bilər. Borclunun ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması zərurəti yarandıqda icra məmuru təqdimatla məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl: -könüllü icra üçün bildirişin borcluya rəsmən təqdim olunmasını, yəni icra məmurunun özü, yaxud müəyyən olunmuş qaydada sifarişli poçt göndərişi (məktubu) ilə rabitə orqanları tərəfindən borclunun yaşadığı ünvana və ya onun işlədiyi yer üzrə çatdırılmasını təmin edir. Könüllü icra üçün bildiriş borcluya qəbzə və ya sənədin kötüyünə imza etdirilməklə verilir. Bildirişlərin rəsmi qaydada verilməsi icra qurumunda da həyata keçirilə bilər. Borclu onun yaşadığı, yaxud işlədiyi yer üzrə tapılmadıqda, bildiriş borclu ilə birlikdə yaşayan yetkinlik yaşına çatmış ailə üzvlərindən birinə (onların razılığı ilə), onlar olmadıqda yerli icra hakimiyyəti orqanına, ünvan sahibinin yaşadığı yer üzrə yerli özünüidarə orqanına, yaxud onun işlədiyi yer üzrə müdiriyyətə verilir. Borclunun əvəzinə bildirişi qəbul etmiş şəxs qəbzdə və ya sənədin kötüyündə öz soyadını, adını, atasının adını, ünvan sahibinə münasibətini və ya tutduğu vəzifəni göstərməlidir; - icra sənədinin üzrsüz səbəbdən icra edilməməsi səbəblərini müəyyənləşdirir; - borcun ödənilməsi tələbinə dair icra sənədlərinin icrası zamanı borclunun əmlakının axtarılması üçün bütün tədbirləri həyata keçirir, o cümlədən onun yaşadığı mənzildə tələbin yönəldilə biləcəyi əmlakların olub-olmamasını yoxlayır. İcra haqqında Qanunun sözügedən 84-1.1-ci maddəsinin məzmunundan da görünür ki, borclunun ölkədən getmək hüququ yalnız məhkəmə qərarları əsasında verilmiş icra sənədləri könüllü icra üçün müəyyən olunmuş vaxtda borclu tərəfindən üzrsüz səbəbdən icra edilmədikdə müvəqqəti məhdudlaşdırıla bilər. İş materiallarından görünür ki, Balakən Rayon Məhkəməsinin 2(019)-1209/2021 nömrəli, 16 dekabr 2021-ci il tarixli icra sənədi üzrə ərizənin verildiyi 02 noyabr 2021-ci il tarixdən başlayaraq tərəflərin ər-arvad münasibətlərindən 08 avqust 2020-ci il tarixdə doğulmuş X3 yetkinlik yaşına çatanadək saxlanması üçün cavabdeh Borclu hər ay 175 (bir yüz yetmiş beş) manat sabit pul məbləğində aliment alınaraq, iddiaçı Tələbkar verilməlidir. Yuxarıda qeyd olunan icra sənədi 21 dekabr 2021-ci il tarixində Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinə daxil olmuş və qanunamüvafiq qaydada icraya yönəldilmişdir. İcraata başlamaq haqqında qərar qəbul edilərək, qərarın surəti bildirişlə icra sənədi üzrə Borclu göndərilmiş, icra sənədində olan tələbin dərhal təmin edilməsi müəyyən edilmişdir. Lakin bu müddət ərzində borclu tərəfindən icra sənədində olan tələb könüllü təmin edilmədiyi üçün borclunun əmlak vəziyyətini yoxlamaq üçün «EMF elektron icra» sistemi vasitəsilə sorğu zamanı borclunun adında heç bir əmlak aşkar edilməmişdir. Lakin borclunun adında Vətən müharibəsi iştirakçısı olduğu üçün 80 (səksən) manat pensiya məbləği aldığı məlum olmuşdur. Borcluya aliment borcu tam olaraq ödənilmədiyi halda ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması barədə xəbərdarlıq məktubu göndərilmiş, Borclu Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinə gəlməmiş və aliment borcunu ödəməmişdir. İş üzrə Tələbkar Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinə gələrək Borclu aliment borcunu ödəmədiyini bildirərək, onun ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması barədə Balakən Rayon Məhkəməsinə təqdimatın göndərilməsini xahiş etmişdir. Bu vaxta kimi icra sənədinin icrası tam təmin olunmamışdır. Hal-hazıra Borclu Tələbkar 765 manat aliment borcu vardır. Şübhələr əsaslıdır ki, Borclu icra sənədi üzrə aliment borcunun ödənilməsindən yayınmaq üçün ölkədən qaçıb gizlənə bilər. Borclu ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması Tələbkar 765 manat aliment borcunun və hər ay ödənilməli olan 175 manat aliment məblğinin alınmasında və məhkəmə uduşundan yararlanmasında ifadə olunan ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun və mülkiyyət hüquququn müdafiəsi üçün tətbiq olunur və demokratik cəmiyyətdə zəruridir. Belə ki, borclu, tələbkarın Avropa Konvensiyasının 1 saylı protokolunun 1-ci maddəsi baxımından mülkiyyəti sayılan həmin məbləği ödəməməklə tələbkarın mülkiyyət hüququnu və Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsində müəyyən olunmuş ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnu pozur. Şübhələr əsaslıdır ki, borclunun ölkədən getməsi həmin məhkəmə qərarının icrasına və bununla da tələbkarın hüquqlarının təmin edilməsinə maneələr yaradacaqdır. Həm də borclunun ölkədən getmək hüququnun məhdudlaşdırılması müvəqqəti xarakter daşıyır və məhkəmə qətnaməsi icra olunduğu təqdirdə götürüləcəkdir. Bu xüsusda borclunun ölkədən getmək hüququnun məhdudlaşdırılması onun əməlinə adekvatdır və demokratik cəmiyyətdə zəruridir. Məhkəmə bilavasitə məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş, mümkün və mötəbər sübutlara tam, hərtərəfli, obyektiv və qərəzsiz baxdıqdan sonra bu sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq hüquqi qiymət verərək belə nəticəyə gəlir ki, təqdimat təmin edilməli, Borclu ölkədən getmək hüququ müvəqqəti-Balakən Rayon Məhkəməsinin 2(019)- 1209/2021 nömrəli, 16 dekabr 2021-ci il tarixli icra sənədi üzrə aliment borcu ödənilənədək məhdudlaşdırılmalıdır. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 231, 263-264 və 266-268-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə q ə r a r a a l d ı : Balakən rayon İcra və Probasiya Şöbəsinin təqdimatı təmin edilsin. Borclu-Balakən rayonu Xalatala kəndində qeydiyyatda olan və yaşayan Borclu ölkədən getmək hüququ müvəqqəti-Balakən Rayon Məhkəməsinin 2(019)-1209/2021 nömrəli, 16 dekabr 2021-ci il tarixli icra sənədi üzrə aliment borcu ödənilənədək məhdudlaşdırılsın. Qərardaddan tərəfə rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 gün müddətində Balakən Rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Sədrlik edən: Zamin Tahirov