Bakı Şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(001)-255/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(001)-255/2020 16.10.2020 BAKI ŞƏHƏRİ BİNƏQƏDİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Əliyev İlkin Əli oğlunun sədrliyi, Ağalı Əli Rasim oğlunun katibliyi, İddiaçı, Cavabdeh iştirakı ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı “maddi və mənəvi zərərin ödənilməsi” tələbinə dair iddia üzrə mülki işə Bakı şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq M Ü Ə Y Y Ə N E T D İ: İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh 800 manat maddi ziyan, 300 manat mənəvi ziyan olmaqla, cəmi 1100 manat məbləğində vəsaitin və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun tutularaq ona ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, xx.xx.2019-cu il tarixdə, cavabdehlə aralarında şifahi razılaşmışlar ki, yaşadıqları bağ evlərinin həyətində, iki bağ sahəsi arasında pulunu ayrı-ayrı ödəməklə daş hasar çəksinlər. Cavabdeh indi onun pulunun olmadığını bildirmiş, hasarın yarı-yarı çəkilməsi razılaşdırılmış, sonradan pulu verəcəyini bildirmişdir. İddiaçı material və usta haqqına cəmi 800 manat xərc çəkmişdir, cavabdeh isə ona 400 manat verəcəyini bildirmişdir. Lakin dəfələrlə xəbərdarlıq olunmasına baxmayaraq, cavabdeh ona pulunu verməmişdir. Göstərilənlərin nəzərə alınması və iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsi xahiş olunmuşdur. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçı iddia ərizəsinə uyğun izahat verərək, ekspertiza nəticəsində müəyyən edilən məbləği deyil, xərclədiyi pulun yarısının tutulmasını xahiş etmişdir. Əvvəlki məhkəmə iclaslarında iddiaçı bildirmişdir ki, xx.xx.2019-cu il tarixdə cavabdehlə aralarında şifahi razılaşmışdılar ki, yaşadıqları bağ evlərinin həyətində iki bağ sahəsi arasında pulunu ayrı-ayrı ödəməklə daş həsər çəksinlər.Cavabdeh indi onun pulunun olmadığını bildirmiş, hasarın yarı-yarı çəkilməsi razılaşdırılmış, sonradan pulu verəcəyini bildirmişdir. O usta və materiala görə cəmi 800 manat xərc çəkmiş, cavabdeh isə ona 400 manat verəcəyini bildirmişdir. Lakin dəfələrlə xəbərdarlıq olunmasına baxmayaraq, cavabdeh ona pulunu verməmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdeh iddia tələbini qəbul etməyərək, izahatında bildirmişdir ki, iddiaçı hasar tikmək istəyini ona bildirmiş, o isə pulunun olmadığını hasarın tikintisini başa çatdırmaq istəyirsə bunu təkbaşına etməli olacağını bildirmişdir. Həmçinin həmin hasardan istifadə etmir. Hal-hazırda işləmir 236 manat pensiya alır. İddia tələbinin təmin ediləcəyi təqdirdə həmin pulu ödəyə bilməyəcək. Göstərilənlərə əsasən iddia tələbinin rədd edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Cavabdeh əvvəlki məhkəmə iclasında hasardan istifadə etmədiyini bildirmişdir. Məhkəmə tərəflərin izahatını dinləyib, işdə olan sənədləri, toplanmış sübutların məcmusuna qiymət verərək belə nəticəyə gəlir ki, iddia qismən təmin edilməlidir. Belə ki, mülki iş materiallarında olan: Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin xx xxxxxxxx 2020-ci il tarixli 10/1782 saylı ekspert rəyindən görünür ki, smeta üzrə aparılmış hesablamalar nəticəsində Bakı şəhəri Sabunçu rayonu, Maştağa qəsəbəsi, 2-ci Albalılıq ərazisində yerləşən iddiaçı və cavabdehin faktiki istifadəsində olan torpaq sahələrinin sərhəddində mövcud olan hasarın inşası üçün yerinə yetirilməli tikinti işlərinin təqribi dəyərinin mövcud bazar qiymətlərinə uyğun olaraq 957 manat məbləğində müəyyən edilmişdir. Ekspertiza tədqiqatının dəyəri 50 manatdır. xx.xx.2019-cu il tarixli mədaxil qəbzindən görünür ki, iddiaçı Binəqədi Rayon Məhkəməsində iddia qaldırılması üçün 30 manat məbləğində dövlət rüsumunu ödəmişdir. Mülki iş materiallarından və tərəflərin izahatında görünür ki, tərəflərin yaşadığı evlər bir biri ilə qonşu sərhədlərdə yerləşir. İki torpaq sahəsi arasında sərhəd kimi istifadə ediləcək hasar çəkilmişdir. İddiaçı hasarın çəkilməsinə görə 800 manat xərc çəkdiyini iddia edir. Ekspertiza tədqiqatına əsasən hasarın inşası üçün yerinə yetirilməli tikinti işlərinin təqribi dəyəri 957 manat məbləğində müəyyən edilmişdir. Bununla bağlı Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 176.1-ci maddəsinə əsasən hasarlama xərclərini hasarın yerləşdiyi torpaq sahəsinin mülkiyyətçisi çəkir. İki torpaq sahəsi arasında barı vasitəsilə və ya sərhəd kimi istifadə edilən başqa qurğu ilə mərz çəkildikdə ehtimal edilir ki, torpaq sahələrinin mülkiyyətçiləri həmin qurğudan istifadə etməkdə bərabər hüquqlara malikdirlər və onunla bağlı xərcləri öz mənafelərinə mütənasib surətdə ödəməlidirlər. Əgər hər iki qonşunun sərhəd kimi istifadə edilən qurğudan birlikdə yararlanmağa haqqı çatırsa, onlardan hər biri qurğudan elə istifadə edə bilər ki, birgə istifadə zamanı qonşuya maneçilik yaranmasın. 176.2-ci maddəsinə əsasən torpaq sahəsinin mülkiyyətçisi qonşu sahənin mülkiyyətçisindən möhkəm ayırıcı mərz çəkilməsində və ya mövcud olmuş, lakin uçmuş və ya zədələnmiş mərzin bərpasında iştirak etməyi tələb edə bilər. Mərz çəkilməsi xərcləri, iki qonşunun razılaşması ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, onların arasında bərabər bölünür. Nə qədər ki qonşulardan biri mərz qurğusunun olmasında maraqlıdır, həmin mərz onun razılığı olmadan uçurula və ya dəyişdirilə bilməz. 176.3-cü maddəsinə əsasən əgər dəqiq sərhədləri müəyyənləşdirmək mümkün deyildirsə, mərz çəkilməsi üçün qonşuların faktik sahibliyi həlledici əhəmiyyət daşıyır. Faktik sahibliyi müəyyənləşdirmək mümkün olmadıqda, mübahisəli ərazi sahələr arasında bərabər bölüşdürülür. Əgər belə bölgü ədalətsiz nəticələr doğurarsa, tərəflərdən birinin ərizəsi ilə sərhədi məhkəmə müəyyənləşdirir. Yuxarıda qeyd edilən normaların məzmunundan və işin faktiki hallarından müəyyən edilir ki, cavabdeh hasardan istifadə etmədiyini bildirsə də, tikilmiş hasarın digər üzü onun ərazisinə düşür və hasardan istifadə dedikdə Mülki Məcəllənin 152.3-cü maddəsində qeyd edilmiş onun faydalı təbii xassələrinin hasil edilməsi, habelə ondan fayda götürməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanı kimi yox, onun mövcudluğu faktından irəli gələn istifadə kimi başa düşülməlidir. Qonşu sərhədlər arasında hasarın çəkilməsi əsasən istəkdən yox, zərurətdən irəli gəlir. Bu baxımdan iddiaçının qonşu torpaqları arasında hasarın çəkilməsinə görə çəkdiyi xərcin cavabdehin üzərinə düşən hissəsini ondan tələb etməsi əsaslıdır. Buna görə də məhkəmə o qənaətə gəlir ki, torpaq sahələrinin mülkiyyətçiləri həmin hasardan istifadə etməkdə bərabər hüquqlara malikdirlər və onunla bağlı xərcləri öz mənafelərinə mütənasib surətdə ödəməlidirlər. Məhkəmə, ekspert rəyini mötəbər sübut kimi qiymətləndirib, habelə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 218.3-cü maddəsini rəhbər tutaraq hesab edir ki, cavabdehdən tələb edilən pul vəsaiti iddia tələbi həddində müəyyən edilməlidir. Bununla bağlı məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi Cavabdeh 800 manat məbləğində pulun tutulması hissəsində qismən əsaslıdır. Belə ki, tikilən hasardan istifadə zamanı tərəflər bərabər hüquqlara malik olduğundan hasarın tikintisinə sərf olunan pul vəsaiti iki tərəf arasında bərabər hissəyə bölünməli, hasarın tikintisi üçün sərf olunan vəsaitin yarısı, yəni 400 manat hissəsi Cavabdeh oğlundan İddiaçı xeyrinə tutulmalıdır. İddia tələbinin mənəvi zərər hissəsinin həlli üçün məhkəmə “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21 və 23-cü maddələrinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin xx xxx 2002-ci il tarixli Qərarına istinad edilməsini zəruri hesab edir. Konstitusiya Məhkəməsinin həmin qərarda ifadə olunmuş mövqeyinə görə “mənəvi zərər adətən vətəndaşların şəxsi qeyri-əmlak hüquqlarının pozulması nəticəsində əmələ gəlir. Mənəvi zərər qeyri-əmlak zərəri olmaqla, iqtisadi məzmun və dəyər kəsb etməyən hüquq pozuntusudur. Belə zərər vətəndaşa anadangəlmə və ya qanun əsasında ona məxsus olan qeyri-maddi nemətlərə aid (şərəf, ləyaqət, işgüzar nüfuz, şəxsi ailə sirri, hərəkət etmək azadlığı, yaşayış yeri seçmə, ad hüququ, müəlliflik hüququ, sair şəxsi qeyri-əmlak hüquqlar və digər maddi nemətlər) hüquqlarını pozmaqla fiziki şəxsə mənəvi sarsıntı, iztirab verir. Həmçinin, mənəvi zərər bilavasitə zərər vuran şəxsin hərəkətlərindən sonra zərərçəkmişin şüuruna təsir göstərməklə mənfi psixoloji reaksiyaya səbəb olur. Mənəvi zərər vətəndaşların hüquqlarının pozulmasının müstəqil nəticəsidir. O həm vurulmuş əmlak zərəri ilə birlikdə, yaxud əmlak zərəri vurulmadığı hallarda kompensasiya edilir. Mənəvi zərər ödənilərkən mənəvi və fiziki iztirabların xarakteri və dərəcəsi, eləcə də cavabdehin təqsiri, əmlak vəziyyəti və s. vacib halların nəzərə alınması zəruridir və hər bir konkret halda belə zərərin ödənilməsi ilə bağlı xüsusatlar məhkəmənin mülahizəsinə görə müəyyən olunmalıdır”. Mənəvi zərərin ödənilməsi barədə qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun xx xxxxxx 2008-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinin, “İnsan Hüquqlarının və X1 Haqqında Konvensiya”nın müddəaları və X2 Məhkəməsinin presedentləri baxımından “mənəvi zərər” anlayışı insanın anadangəlmə və ya qanun əsasında ona mənsub olan şəxsi qeyri -əmlak xarakterli hüquq və azadlıqlarının, habelə əmlak hüquqlarının pozulması nəticəsində mənəvi sarsıntı və iztirab keçirməsini ifadə edir. Zərərçəkən fiziki şəxsin mənəvi sarsıntı keçirməsi dedikdə ona qarşı törədilən qanunsuz hərəkətin və ya hərəkətsizliyin şüurunda müəyyən mənfi psixi reaksiyaya səbəb olması, iztirab keçirməsi dedikdə isə onun sağlamlığının pozulması nəticəsində fiziki əzab çəkməsi anlaşılır. Mənəvi zərərin ödənilməsi ilə əlaqədar qanunvericiliyin müddəaları nəzərə alınmaqla şəxsə mənəvi zərər vurulması onun yaxın qohumlarını və ya iş yerini itirməsi, fəal ictimai həyat tərzindən məhrum olması, şəxsi, ailə və tibbi sirlərinin açıqlanması, şərəf, ləyaqət və işgüzar nüfuzunun ləkələnməsi, hər hansı başqa hüquqlarının müvəqqəti olaraq məhdudlaşdırılması və ya həmin hüquqlardan məhrum olması, sağlamlığına xəsarət yetirilməsi və s. hallarda özünü büruzə verə bilər. Şəxsə mənəvi zərərin vurulması mənəvi sarsıntı və iztirablara səbəb olan istənilən xarakterli qeyri-hüquqi hərəkət və ya hərəkətsizlikdə (mülki, cinayət, inzibati və s. hüquq pozmalarda) ifadə oluna bilər. Plenum izah edir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1097-ci maddəsinə müvafiq olaraq mənəvi zərərin ödənilməsi barədə iddia o hallarda təmin edilə bilər ki, iddiaçının fıziki və mənəvi sarsıntılar keçirməsi, bunların cavabdehin qanunsuz hərəkət və ya hərəkətsizliyi nəticəsində baş verməsi, qanunsuz hərəkət və hərəkətsizliyə mənəvi zərər arasında səbəbli əlaqənin olması və zərərvuran şəxsin təqsiri müəyyən edilmiş olsun. Məhkəmə mənəvi zərərin ödənilməsi barədə tələblərə baxdıqda mülki məsuliyyətin yaranması əsaslarını müəyyən etməklə bərabər zərərçəkənin mənəvi sarsıntı və iztirablara məruz qalmasının nədə ifadə olunmasını, bunların hansı şəraitdə və hansı hərəkət (hərəkətsizlik) nəticəsində baş verməsini, zərərvuran şəxsin təqsirini, zərərçəkən şəxsin hansı mənəvi sarsıntı və iztirablar keçirməsini, zərərçəkənin bunları hansı məbləğdə və sair maddi formada qiymətləndirməsini aydınlaşdırmağa borcludur. Plenum izah edir ki, mənəvi zərərin miqdarı işin konkret hallarından asılı olaraq məhkəmə tərəfindən müəyyən edilir. Bu zaman mənəvi zərərin baş verməsinə səbəb olmuş hərəkətin və ya hərəkətsizliyin təhlükəlilik dərəcəsi, bunun nəticəsində zərərçəkənin keçirdiyi mənəvi iztirab və sarsıntıların xarakteri və ağırlığı, zərərvuranın təqsiri (qəsd və ya ehtiyatsızlıq) və əmlak vəziyyəti, zərərçəkən şəxsin fərdi xüsusiyyətləri (azyaşlı və yaxud qadın olması, səhhəti ilə əlaqədar mənəvi sarsıntı və iztirablara dözümü, peşə və sənəti, cəmiyyətdə nüfuzu və s.), habelə işin sair diqqətəlayiq halları nəzərə alınmalıdır. Zərərin məbləği ağlabatan və ədalətli olmalıdır. Məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçı cavabdehin ona olan borcunu vaxtında ödəməməsi səbəbindən mənəvi sarsıntı və iztirab ke­çir­məsini iddia etsə də, bununla bağlı mötəbər sübut məhkəməyə təqdim eməmişdir, eyni zamanda iddiaçının mənəvi sarsıntı və iztirab keçirməsi təsdiq olunmuş olsaydı belə, bunun cavabdehin cavabdehin qanunsuz hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində baş verdiyi sübut edilmir. Bu səbəbdən məhkəmə belə qənaətə gəlir ki, iddia tələbi mənəvi zərərin ödənilməsi hissəsində sübut edilmədiyindən rədd edilməlidir. Mülki prosessual qanunvericilikdə müəyyən edilmişdir ki, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. İşdə olan sübutlar əsasında işə baxmaq mümkün olmadıqda, məhkəmə zəruri əlavə sübutlar təqdim etməyi tərəflərə təklif edə bilər. Sübutlar işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilir. İşdə iştirak edən şəxsin işdə iştirak edən və iştirak etməyən şəxslərdən və ya orqanlardan onlarda olan zəruri sübutları müstəqil əldə etmək imkanı olmadıqda o, həmin sübutları tələb etmək barədə vəsatətlə məhkəməyə müraciət edə bilər. Vəsatətdə bu sübutlarla iş üçün əhəmiyyətli olan hansı halların müəyyən edilməsi, sübutların əlamətləri və olduğu yer göstərilməlidir. Zəruri olan hallarda məhkəmə işdə iştirak edən şəxsə sübutun əldə edilməsi üçün sənəd verə bilər. Məhkəmənin tələb etdiyi sübutu onda olan şəxs bilavasitə məhkəməyə göndərir, yaxud məhkəməyə çatdırmaq üçün sorğunu təqdim edən şəxsə verir. Məhkəmə işin gedişində təqdim olunmuş ancaq o sübutları qəbul edir və nəzərə alır ki, onlar işdə tərəflərin tələblərini müəyyən edən faktlarla və hallarla əlaqədardır. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur (Mülki Prosessual Məcəllənin 77.1, 77.3, 78.1, 78.2, 80, 88-ci maddələri). Bundan başqa, Mülki Prosessual Məcəllənin 218.1 və 218.3-cü maddələrinə görə qətnamə çıxarıldıqda hakim sübutları qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olan nə kimi halların müəyyən edildiyini, nə kimi halların müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu və iddianın təmin olunub-olunmadığını müəyyən edir. Hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir; 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir; 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir; 217.2ci maddəsinə əsasən qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır; 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Beləliklə, məhkəmə tədqiq olunmuş sübutlara məcmu halında hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, İddiaçı Cavabdeh qarşı “maddi və mənəvi zərərin ödənilməsi” tələbinə dair iddiası qismən təmin edilməli, Cavabdeh 400 manat məbləğində pul vəsaiti tutularaq İddiaçı verilməli, iddia qalan hissədə rədd edilməlidir. İddia qismən təmin edildiyinə görə iddiaçının məhkəməyə iddia ərizəsi verərkən dövlət rüsumu kimi ödədiyi 30 manat məbləğində pul vəsaitinin 19 manat məbləğində hissəsi Cavabdeh tutularaq İddiaçı verilsin Ekspertiza tədqiqatının dəyərini təşkil edən 50 manat məbləğində pul vəsaiti isə Cavabdeh tutulub dövlət gəlirlərinə alınmalıdır. Şərh olunanlara əsasən, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233, 358-360 və 362-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddiaçı Cavabdeh qarşı “maddi və mənəvi zərərin ödənilməsi” tələbinə dair iddiası qismən təmin edilsin. Cavabdeh 400 (dörd yüz) manat məbləğində pul vəsaiti tutularaq İddiaçı verilsin. İddia qalan hissədə rədd edilsin. İş üzrə ödənilmiş 30 (otuz) manat məbləğində dövlət rüsumunun 19 (on doqquz) manat məbləğində hissəsi Cavabdeh tutularaq İddiaçı verilsin. Ekspertiza tədqiqatının dəyərini təşkil edən 50 (əlli) manat məbləğində pul vəsaiti Cavabdeh tutularaq dövlət gəlirlərinə alınsın. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin mülki kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim İlkin Əliyev