Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(001)-6843/2021 19.11.2021 BAKI ŞƏHƏRİ BİNƏQƏDİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Əliyev İlkin Əli oğlunun sədrliyi, Sadıqov Nurlan Ədalət oğlunun katibliyi, İlkin iddia üzrə iddiaçının nümayəndəsi, Vəkil1, Qarşılılıqlı iddia üzrə iddiaçının nümayəndəsi, Vəkil2 iştirakları ilə İddiaçı Cavabdeh qarşı “pul” tələbinə dair ilkin, Cavabdeh İddiaçı qarşı “borc” tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizəsi üzrə mülki işə məhkəmənin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İşin halları:
1. İddiaçı nümayəndəsi, Vəkil1 iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh 36500 ABŞ dolları pulun, iddia ərizəsinin Bakı şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsinə təqdim edilməsi ilə əlaqədar dövlət büdcəsinə ödənilmiş 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun alınaraq İddiaçı ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
2. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, Bakı Hərbi Məhkəməsinin 1- 1(093)-13/2020 nömrəli, 26.11.2020-ci il tarixli hökmünə əsasən hüquqlarını müdafiə etdiyi İddiaçı AR Cinayət Məcəlləsinin 178.3.2-ci maddəsi ilə təqsirli bilinib 6 il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edilmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 1-1(103)-8/2021 saylı, 26.04.2021-ci il tarixli qərarı ilə Bakı Hərbi Məhkəməsinin 1-1(093)-13/2020 nömrəli 26.11.2020-ci il tarixli hökmü apellyasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmış, hökm dərhal qüvvəyə minmişdir. İbtidai istintaq dövründə Cavabdeh zərərçəkmiş şəxs qismində tanınsa da, Abdullayevin ona borclu olduğu məbləği tam şəkildə qaytarması nəzərə alınmamış, onun zərərçəkmiş statusunun ləğv edilməsinə dair qərar qəbul edilməmişdir. Belə ki, Cavabdeh 2016-cı ildə İddiaçı 73.300 ABŞ dolları vermiş, 2016-2018-ci illər ərzində 79200 ABŞ dolları geri almış, həmçinin Cavabdeh şikayət etməməsi üçün ona əlavə olaraq 30.600 ABŞ dolları pul vermişdir. Bakı Hərbi Məhkəməsi ilə 26.11.2020-ci il tarixli hökmündə ibtidai araşdırma orqanının İddiaçı tərəfindən zərərçəkmiş şəxs Cavabdeh vurulmuş ziyanın tam qaytarıldığını nəzərə alınmalı olduğunu bildirmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin 26.04.2021-ci il tarixli qərarı ilə məhkəmənin hökmü həmin hissədə dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılmışdır. Bakı Hərbi Məhkəməsində aparılan məhkəmə istintaqı zamanı sübut olunmuşdur ki, İddiaçı Cavabdeh 73.300 ABŞ dolları pulu tam qaytarmışdır. Həmçinin İddiaçı Cavabdeh sonuncunun onu şikayətlə hədələməməsi üçün və digər vasitələrlə hədə-qorxu gələrək qanunsuz olaraq 36500 ABŞ dolları pul almışdır. Bu artıq sübuta yetirilmiş faktdır və Bakı Hərbi Məhkəməsinin 1-1(093)-13/2020 nömrəli 26.11.2020-ci il hökmündə öz əksini tapmış, Bakı Apellyasiya Məhkməsinin qərarı ilə qüvvədə saxlanılmışdır. Hökmün təsviri-əsaslandırıcı hissəsindən açıq-aydın görünür ki, Cavabdeh 36500 ABŞ dolları artıq ödənilmiş və bunun nəticəsində də həmin şəxs əsassız varlanmışdır.
3. İddiaçı X12 qarşılıqlı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdeh İddiaçı 42400 ABŞ dolları məbləğində pulun və 30 manat məbləğində ödənilmiş dövlət rüsumunun tutularaq iddiaçıya verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
4. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, ilkin iddia tələbi əsassızdır və rədd edilməlidir. Belə ki, qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Cavabdehə ümumilikdə 73000 ABŞ dolları məbləğində borc pul vermiş, həmin məbləğdən 30600 ABŞ dolarını qaytarmış, qalan 42400 ABŞ dolları məbləğində pulu isə qaytarmamışdır. Dəfələrlə xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq, cavabdeh borcun qaytarılmasını təmin etməmişdir. Sonradan cavabdehin Azərbaycan Respublikası CM-nin 178.3.2-ci maddəsi ilə təqsirli bilinərək məhkum edilməsi nəticəsində həmin borcun qaytarılması mümkün olmamışdır. İddiaçı ondan aldığı borcu qaytaracağına dair öhdəlik götürsə də, dəfələrlə xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq borcunu qaytarmamışdır. Tərəflərin izahatları:
5. Məhkəmə iclasında iştirak edən ilkin iddia üzrə iddiaçının nümayəndəsi, Vəkil1 izahatında bildirmişdir ki, iddiaçı Tural Abdullayev barəsində 6 il azadlıqdan məhrumetmə barədə hökm çıxarılmışdır. Həmin hökmdə zərərçəkmiş kimi qeyd edilən Cavabdeh mülki iddiası təmin edilməmişdir. İddiaçı zərərçəkmiş Cavabdeh vurulmuş zərəri ödəmişdir. Hətta zərərdən əlavə ondan şikayət etməməsi üçün əlavə olaraq 36500 ABŞ dolları məbləğində pul ödəmişdir. Lakin cavabdeh pul məbləğini qəbul etsə də, şikayət etməkdə davam etmişdir. Cavabdeh ona verilən 36500 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaitini artıq olaraq qəbul etdiyindən, əsassız varlanmışdır. Qarşılıqlı iddiaya münasibətdə qeyd edir ki, İddiaçı barəsində çıxarılan hökmdə və apellyasiya məhkəməsinin qərarında bu məsələyə münasibət bildirilmiş və İddiaçı zərərçəkmiş Cavabdeh sonuncudan aldığı məbləğdən artıq ödəniş etdiyi qeyd edilmişdir.
6. Məhkəmə iclasında iştirak edən qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçının nümayəndəsi, Vəkil2 izahatında bildirmişdir ki, Cavabdeh tərəfindən İddiaçı 73000 ABŞ dolları məbləğində sonuncunun sərmayə qoyub, gəlir götürməsi məqsədilə borc verilmişdir. Lakin o, İddiaçı tərəfindən aldadılmışdır. Tərəflər arasında olan razılaşmaya əsasında İddiaçı Cavabdeh qoyduğu sərmayəni istədiyi zaman geri götürə biləcəyini və hər ay sərmayədən qazandığı qazancdan ona da pay təklif etmişdir. İddiaçı tərəfindən Cavabdeh ödənilən 79200 ABŞ dolları məbləğində vəsait əslindən əldə edilən gəlirdən Cavabdeh çatacaq pay olmuşdur. Daha sonra Cavabdeh sərmayə qoyulması məqsədilə vermiş olduğu 73000 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaitini geri tələb etmişdir. İddiaçı tələb edilən puldan 30600 ABŞ dolları məbləğində ödəniş etsə də, 42000 ABŞ dolları məbləğində borcu qalmışdır. Cavabdeh tərəfindən cavabdehə hər hansı hədə-qorxu edilməmişdir. Belə ki Cavabdeh sadəcə qalıq qalmış borc məbləğinin qaytarılmadığı təqdirdə cavabdeh Tural Abbasova onun barəsində hüquq mühafizə orqanlarına müraciət edəcəyini bildirmişdir. 79200 ABŞ dolları məbləğində vəsait 2016-2018-ci illlər ərzində edilən aylıq ödənişlər hesabına əldə edilmişdir. Tərəflər arasında olan razılaşmaya əsasən İddiaçı Cavabdeh 2000-5000 ABŞ dolları məbləğində ödənişlər etmişdir. İddiaçı başqa şəxsləri də aldatmışdır. Cavabdeh bəxti elə gətirib ki, o, aylıq ödəniş ala bilmişdir. Məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş sübutlar:
7. Bakı Hərbi Məhkəməsinin 1-1(093)-13/2020 saylı 26.11.2020-ci il tarixli hökmündən görünür ki, İddiaçı Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 178.3.2-ci maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş cinayət əməllərini törətməkdə təqsirli bilinib, 6 il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edilməsi, cəzasının ümumi rejimli cəzaçəkmə müəsisəsində çəkməsi və s .hökm edilmişdir.
8. Bakı Hərbi Məhkəməsinin 1-1(093)-13/2020 saylı 26.11.2020-ci il tarixli hökmündə qeyd edilir ki, zərərçəkmiş şəxs qismində məhkəmə iclasında dindirilən Cavabdeh izahatında bildirmişdir ki, 2014-cü ilin may ayında “Azərkosmos”-da mütəxəssis vəzifəsində çalışan zaman X2 vasitəsilə İddiaçı ilə tanış olmuşdur. 2016-cı ilin sentyabr ayının sonları oktyabr ayının əvvəllərində İddiaçı ilə aralarında olan danışığa əsasən İddiaçı bildirmişdir ki, qeyri-rəsmi olaraq turizm işi ilə məşğul olub, tur-paket, aviabilet və digər turizm xidmətləri göstərən şirkəti vardır. Biznesinin inkişafı üçün sərmayə kimi qoyacağı pulun məbləğindən aslı olmayaraq, gəlir götürəcəkdir. Söhbət zamanı İddiaçı bildirmişdir ki, sərmayəyə görə verilən gəlir heç bir halda sərmayənin məbləğindən çıxılmayacaqdır. Həmin sərmayəni isə bir ay əvvəlcədən məlumat verilməklə götürə biləcəkdir. Nəticədə İddiaçılə razılaşmışlar. İddiaçı 2016-cı ilin oyabr ayından 2018-ci ilin aprel ayına kimi hər ay ona şirkətinə sərmayə kimi verdiyi pula görə 2000-5000 ABŞ dolları olmaqla, ümumilikdə 79200 ABŞ dolları məbləğində pulu gəlir kimi vermiş, 2018-ci ilin aprel ayından sonra ondan sərmayə adı ilə aldığı pula görə gəlir verməmişdir. 01 oktyabr 2018-ci il tarixində baş tutan görüşlərindən sonra İddiaçı ona 30600 ABŞ dolları məbləğində pulu hissə-hissə ona ödəmiş, qalan pulu isə verməmişdir.
9. Həmçinin hökmdə qeyd edilir ki, məhkəmə istintaqı başlananadək zərərçəkmiş şəxs qismində tanınmış (mülki iddiaçılar) X11 tərəfindən maddi ziyana görə 67.000 ABŞ dolları və 17.000 avro, mənəvi zərərin əvəzinə 20.000 manat, X5 tərəfindən maddi ziyana görə 53.000 ABŞ dolları və mənəvi zərərin əvəzinə 15.000 manat, X13 tərəfindən maddi ziyana görə 91.500 ABŞ dolları və mülki iddia üçün ödənilən 30 manat dövlət rüsumu, X8 tərəfindən maddi və mənəvi ziyana görə müvafiq olaraq 23.800 ABŞ dolları və 10.000 ABŞ dolları, X9 tərəfindən maddi ziyana görə 45.400 ABŞ dolları və əldən çıxmış faydaya görə 5.400 ABŞ dolları, mənəvi zərərin əvəzinə 50.000 manat və mülki iddia üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu, X10 tərəfindən maddi ziyana görə 315.000 manat məbləğində pul vəsaitinin təqsirləndirilən şəxs (mülki cavabdeh) İddiaçı tutularaq qaytarılmasına dair mülki iddialar qaldırmışlar.
10. Həmçinin hökmdə qeyd edilir ki, istər ibtidai istintaq, istərsə də, məhkəmə istintaqı zamanı müəyyən edilmişdir ki, təqsirləndirilən şəxs T.S.Adullayev zərərçəkmiş şəxs Cavabdeh sərmayə adı ilə alınmış 73.300 ABŞ dolları məbləğində pulu sərmayədən gəlir adı ilə 2016-2018-ci illər ərzində sonuncuya ümumilikdə 79200 ABŞ dolları məbləğində pul vermişdir. Habelə müəyyən edilmişdir ki, təqsirləndirilən şəxs zərərçəkmiş şəxs A.M.Hüseynovun dövlət orqanlarına şikayət etməməsi üçün bir dəfəyə olmaqla sərmayə adı ilə aldığı puldan sonuncuya 30.600 ABŞ dolları məbləğində pul vermişdir. Odur ki, göstərilənləri nəzərə alaraq, həmin xüsusat üzrə təqsirləndirilən şəxs İddiaçı tərəfindən zərərçəkmiş şəxs Cavabdeh vurulmuş ziyanın tam qaytarılması nəzərə alınmalıdır.
11. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyası tərəfindən qəbul edilən 1-1(103)-8/2021 saylı, 26.04.2021-ci il tarixli qərarından görünür ki, Bakı Hərbi Məhkəməsinin 26 noyabr 2020-ci il tarixli, 1-1(093)-13/2020 nömrəli hökmündən zərərçəkmiş şəxs Cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək, hökmün ləğv edilməsini, onun zərərçəkmiş şəxs qismində tanınmasını, İddiaçı turizm sahəsinə sərmayə qoymaq adı ilə aldığı pulun qaytarılmamış qalan 42700 ABŞ dolları hissəsinin ona qaytarılması barədə yeni hökmün çıxarılmasını xahiş etmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının 1-1(103)-8/2021 saylı, 26.04.2021-ci il tarixli qərarı zərərçəkmiş şəxslər İbrahimov Şahin Şamil oğlu, X5, X10 və onların nümayədəsi (vəkil) X1 tərəfindən birgə verilmiş, zərərçəkmiş şəxs Cavabdeh tərəfindən verilmiş və məhkum edilmiş şəxsin müdafiəçiləri X4 və Vəkil1 tərəfindən birgə verilmiş apellyasiya şikayətlərinin təmin edilməməsi, İddiaçı Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 178.3.2-ci maddəsi ilə məhkum edilməsinə dair Bakı Hərbi Məhkəməsinin 26 noyabr 2020-ci il tarixli, 1-1(093)- 13/2020 nömrəli hökmü verilmiş apellyasiya şikayətlərinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılması qərara alınmışdır.
12. Qərarda qeyd edilir ki, məhkəmə kollegiyası Cavabdeh epizodu üzrə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəni işin faktiki hallarına uyğun hesab edir və Cavabdeh apellyasiya şikayətinin təmin olunması üçün əsaslar görmür. (birinci instansiya məhkəməsinin nəticəsi: 10-cu bənd) Məhkəmə tərəfindən müəyyən edilən işin faktiki halları:
13. İlkin iddia üzrə iddiaçı, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı Bakı Hərbi Məhkəməsinin 1-1(093)-13/2020 nömrəli 26.11.2020-ci il tarixli hökmünə əsasən Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 178.3.2-ci maddəsi ilə təqsirli bilinib 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmə cəzasına məhkum edilmişdir.
14. İddiaçı Cavabdeh turizm sahəsinə sərmayə qoymaq adı altında 73.300 ABŞ dolları məbləğində pul almış və 2016-2018-ci illər ərizində sərmayədən əldə etdiyi gəlir əsasında 79.200 ABŞ doları məbləğində pul vəsaitini geri qaytarmışdır.
15. İddiaçı Cavabdeh onun barəsində şikayətçi olmaması üçün 30.600 ABŞ dolları məbləğində əlavə pul vermişdir.
16. İddiaçı Cavabdeh tərəfindən ödənilən 36500(79200-73300+30600) ABŞ dolları məbləğində əsassız varlandığını iddia edərək, həmin məbləği cavabdehdən tələb edir.
17. Qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı, ilkin iddia üzrə Cavabdeh İddiaçı tərəfindən 73.000 ABŞ dolları məbləğində sərmayə qoyulması məqsədilə veriən puldan 30.600 ABŞ dolları məbləğində vəsaitin ödənildiyini, İddiaçı ona 42.400(73000-30600) ABŞ dolları məbləğində borcunun qaldığını iddia edir, hərçənd ki, 73300 ABŞ dolları pulun verildiyi mübahisə predmeti olmasa da,qarşılıqlı iddiaçı 73000 ABŞ dolları məbləğinə münasibətdə qalıq borcu tələb edir.
18. Cinayət işinin icraatı zamanı qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçının mülki iddiası olmamışdır. Eyni zamanda tərəflər arasında mülki xarakterli mübahisənin olmaması qənaətinə gəlinmişdir. Hüquqi dəyərləndirmə və məhkəmənin mövqeyi
19. İlkin iddia üzrə iddiaçı tələbinin hüquqi əsasını əsassız varlanma qaydalarına uyğun pulun tutulması ilə, qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı tələbinin hüquqi əsasını borc münasibətlərindən irəli gələn pulun tutulması ilə əsaslandırmışlar.
20. Məhkəmə hesab edir ki, ilkin iddia ilə bağlı aşağıdakı normalara istinad edilməlidir. Belə ki, hər hansı iddia tələbi üzrə hüquqi dəyərləndirmə prosesi ilk addım kimi iddiaçının tələbinə uyğun gələn iddia tələbinin qanuni əsasının tapılmasından və məhkəməyə bildirdiyi faktiki halların həmin iddia tələbinin qanuni əsasının dispozisiya şərtlərinə uyğun olmasının yoxlanılmasından ibarətdir.Belə ki, məhkəmə qətnaməsi hüquqla bağlı mübahisəyə baxıldıqdan sonra məhkəmə iclasında müəyyən edilmiş işin faktiki halları və hüquq normaları əsasında çıxarılır. İddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənərsə, məhkəmə öz qətnaməsilə bu hüququ müdafiə etməlidir. Əgər iddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənməzsə, məhkəmə onun iddiasını rədd etməli və bununla da, cavabdehin iddiaçının əsassız hərəkətləri və ya fikirləri ilə pozula biləcək hüquqlarını müdafiə etməlidir. Hər bir halda məhkəmənin qətnaməsi, ilk növbədə, məhz mübahisə tərəflərinin fərdi hüquqlarını və qanuni mənafelərini müdafiə edən akt kimi çıxış etməlidir.
21. Azərbaycan Respublikası Mülki-Məcəlləsinin: -385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. -386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. -1091.1-ci maddəsinə əsasən əsassız varlanan o şəxs (varlanmış şəxs) sayılır ki, hüquqi əsas olmadan başqa şəxsin (məhrum olanın) hesabına əmlak əldə etsin. -1091.2-ci maddəsinəəsasən əsassız varlanma yalnız o zaman baş verir ki, bu cür varlanmaya haqq qazandıran qanuni əsas və ya müqavilə əsası olmur. Hüquqi əsas olmadan varlanma həmçinin o hallarda baş vermiş sayılır ki, bu cür varlanma həyata keçirilməmiş əsasa və ya sonralar aradan qalxmış əsasa söykənir.
22. Qanunun sadalanan normalarından göründüyü kimi tərəflər arasında öhdəlik münasibətlərinin yaranması üçün zərər, əsassız varlanma, ya da müqavilə olmalıdır. Məhkəmənin preyudisial əhəmiyyət daşıyan hökmündən müəyyən edildiyi kimi tərəflər arasında müqavilədən irəli gələn öhdəlik münasibətləri mövcud olmamışdır. Eyni zamanda ilkin iddia üzrə cavabdehin iddiaçıya zərər vurması(delikt törətməsi) halı da müəyyən edilmir.
23. Əsassız varlanmanın yaranması üçün isə aşağıdakı şərtlər mövcud olmalıdır: 1. borclu əmlak əldə etməli, 2. həmin əmlak kreditorun hesabına əldə edilməli, 3. bu əldə etmə üçün heç bir hüquqi əsas olmamalıdır.
24. İlkin iddia üzrə iddiaçı təqsirləndirilən şəxs kimi cəlb edildiyi və nəticədə barəsində qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə hökmü ilə təqsirli bilindiyi cinayət işində müəyyən edilmişdir ki, o, ilkin iddia üzrə cavabdehdən 73300 abş dolları məbləğində pul almış və bunun müqabilində könüllü olaraq sonuncuya hissə-hissə olmaqla 79200 və 30600 abş dolları məbləğində pul qaytarmışdır.
25. Hökmdə müəyyən edildiyi kimi İddiaçı Cavabdeh dələduzluq yolu ilə 73300 ABŞ dolları məbləğində pulu almışdır, yəni heç bir hüquqi əsas olmadan pulu talamışdır. Lakin onun tərəfindən könüllü olaraq aparılan ödənişləri qəbul edən zərərçəkmiş şəxsin əmlak əldə etməyə hüquqi əsası olmuşdur. Belə ki, cavabdeh ilkin iddia üzrə iddiaçının ona etdiyi ödənişləri birgə fəaliyyətdən götürülən gəlir kimi qəbul etmiş, bu barədə vicdanlı olmuşdur. Lakin alınmış pulun hansı qaydada, hansı məbləğdə qaytarılmalı olması barədə tərəflər arasında razılığın olması işin halları ilə sübut edilmir. Bu səbəbdən ilkin iddia üzrə iddiaçının əsas məbləğdən artıq məbləğdə aparmış olduğu ödənişlərin lazımi icranın məqsədinə uyğun olmadığı öz təsdiqini tapmır. Yəni cavabdehin heç bir hüquqi əsas olmadan əmlak əldə etməsi işin halları ilə sübut olunmur. Əgər tərəflər arasında borc münasibətləri olsaydı və borclu əsas məbləğdən və ya faizdən artıq pul ödənişi etmiş olsaydı, bu halda əsassız varlanmadan söhbət gedə bilərdi. Hazırki mübahisədə isə tərəflər arasında borc münasibətlərinin olması istisna edilir. Belə ki, şəxsin talama cinayətini törətməsi işin mübahisəsiz halıdır.
26. Göstərilən hüquqi dəyərləndirmə qarşılıqlı iddiaya münasibətdə də tətbiq olunmalıdır.
27. Belə ki, Mülki Məcəllənin 739-cu maddəsinə əsasən borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. Müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müddəaları gözləməlidirlər.
28. Həmin Məcəllənin 741-ci maddəsinə əsasən əgər müqavilənin iştirakçıları borcun faizlər ilə verilməsini şərtləşdirirlərsə, faizlər müvafiq surətdə bir ilin sonunda ödənilməli, borc bir il başa çatanadək qaytarılmalıdırsa, borcun qaytarılması ilə bir vaxtda ödənilməlidir.
29. Müəyyən edildiyi kimi alınan məbləğin borc kimi verilməsi və hər hansı faizlə şərtləşdirilməsi işin halları ilə sübut edilmir. Odur ki, iddiaçı 73000 abş dolları müqabilində cavabdehdən aldığı 109800 abş dolları məbləğində pulun natamam icra olduğunu, əsl icranın əlavə olaraq 42400 abş dolları ödənildiyi halda tamamlanmalı olmasını sübut etməlidir.
30. Belə ki, Mülki Məcəllənin 529.2-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icrası kimi təklif olunmuş hərəkəti qəbul edən kreditor, əgər onu öhdəliyin icrası kimi təsdiq etmək niyyətində deyildirsə, sübut etməlidir ki, o, icra edilməli öhdəlik deyil, başqasıdır və ya natamamdır və ya lazımi öhdəlik deyildir.
31. Lakin qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı bununla bağlı hər hansı sübut təqdim etməmiş, bu məsələ işin halları ilə də öz təsdiqini tapmamışdır. Tətbiq edilən prosessual normalar: 32.Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin: -77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. -82.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü, habelə cinayət təqibi üzrə qüvvəyə minmiş digər qərarı mülki işə və kommersiya mübahisəsinə baxılarkən məhkəmə üçün hadisənin olub-olmaması və şəxsin həmin hadisəyə aidiyyəti hissəsində məcburidir. -119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Nəticə:
33. Beləliklə, məhkəmə tədqiq olunmuş sübutlara məcmu halında hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, İddiaçı Cavabdeh qarşı “pul” tələbinə dair ilkin iddiası və Cavabdeh İddiaçı qarşı “borc” tələbinə dair qarşılıqlı iddiası rədd edilməlidir.
34. Ödənilmiş dövlət rüsumları iddiaçılara aid edilməlidir.
35. Qeyd olanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 119-cu, 216- 220-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə
QƏT ETDİ:
İddiaçı Cavabdeh qarşı “pul” tələbinə dair ilkin iddiası rədd edilsin. İddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı “borc” tələbinə dair qarşılıqlı iddiası rədd edilsin. Ödənilmiş dövlət rüsumları iddiaçılara aid edilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin mülki kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər.
Hakim İlkin Əliyev