Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №2(005)-1539/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 2(005)-1539/2024 16.02.2024 BAKI ŞƏHƏRİ NƏRİMANOV RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Nuriyeva Səbinə Vidadi qızı, İddiaçı Cavabdehna qarşı “vəzifəli şəxslərin hərəkət və hərəkətsizliyinin qanunsuz hesab edilməsi” tələbinə dair idda ərizəsi üzrə mülki işə məhkəmənin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Cavabdehna qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək Nərimanov rayon X1 göndərdiyi xx.xx.2024 tarixli şikayət ərizəsi ilə bağlı vəzifəli şəxslərin qanunsuz cinayət əməllərini icraata götürmədən qərar qəbul etmə hərəkətsizliyini, lakin 7 aydır vətəndaşa təqdim etməməsinin qanunsuz hesab edilməsini, Azərbaycan qanunvericiliyinin və İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında Konvensiyanın 3,5 və 10-cu maddələri ilə təminat verilən işgəncə, qeyri-insani davranışları, insan hüquqlarına hörmət olunması və işgəncələrin qadağan olunması, insan hüquqlarının müdafiəsini, pozulmuş insan hüquq və azadlıqlarının bərpasına əsassız müdaxilə kimi qiymətləndirilməsini, hüquqlarının pozulmasını və müdafiə olunmasını nəzərə alaraq dövlət tərəfindən ona düzgün vəkil təyin olunmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iddia ərizəsini nəzərdən keçirərək hesab edir ki, hazırkı iş üzrə iddia ərizəsinin icraata qəbulundan imtina olunmalıdır. Belə ki, iddia tələbindən göründüyü kimi İddiaçı hal-hazırda Cavabdeh vəzifəli şəxslərinin hərəkət və hərəkətsizliyinin qanunsuz hesab edilməsini tələb edir. İddiaçı bu səbəbdən qeyd olunan iddia tələbi ilə mülki məhkəmə icraatı qaydasında (iddia icraatı) Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinə müraciət etmişdir. Məhkəmə qeyd edir ki, ümumi yurisdiksiyalı məhkəmələr müxtəlif şəxslərin hüquqlarının qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada müdafiəsi ilə bağlı mülki məhkəmə icraatı qaydasında işlərin baxılmasında səlahiyyətlidir. Mülki prosessual qanunvericiliklə mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılan mübahisələrə dair işlərin növləri müəyyən edilmişdir. Belə ki, ümumi məhkəmələr mülki məhkəmə icraatı qaydasında sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar olmayan mübahisələrə dair işlərə (ailə, əmək, əmlak və s.), habelə Mülki Prosessual Məcəlləsinin 305-ci maddəsində göstərilən xüsusi icraat qaydasında işlərə və qanunla onların səlahiyyətlərinə aid edilən digər işlərə baxırlar. İddiaçı tərəfindən verilmiş hazırki iddia tələbi Cavabdeh vəzifəli şəxslərinin hərəkətindən (hərəkətsizliyindən) ibarət olduğundan bu tələbə mülki məhkəmə icraatı qaydasında Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsində baxılması qanunvericiliyin tələbinə ziddir. Mülki Prosessual Məcəllənin 2.2-ci maddəsinə görə, mülki mühakimə icraatının əsas vəzifələrindən biri qanunçuluğun bərqərar edilməsidir. Baxılan iş üzrə Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının müddəalarının, qanunlarının və digər normativ-hüquqi aktlarının düzgün tətbiqinin təmin olunması məhkəmənin vəzifəsidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin: - 151.1-ci maddəsinə əsasən iddia ərizəsi bu Məcəllənin tələblərinə riayət edilməklə verildikdə, onun məhkəmə icraatı mümkündür. - 153.2.1-ci maddəsinə əsasən, ərizəyə məhkəmə qaydasında və ya mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalı deyildirsə hakim iddianın yolverilməzliyinə görə iddia ərizəsini qəbul etməkdən imtina edir. - 153.5-ci maddəsinə əsasən ərizəni qəbul etməkdən imtina edilməsi ərizəçiyə həmin cavabdehə qarşı, həmin predmet barəsində və həmin əsaslarla yenidən iddia qaldırmağa mane olur. - 153.3-cü maddəsinə əsasən hakim ərizəni qəbul etməkdən imtina barədə əsaslandırılmış qərardad çıxarır. İşə məhkəmə qaydasında və ya mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalı deyildirsə, iddiaçının hansı orqana və ya məhkəməyə müraciət etməli olmasını orada göstərir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “X2 şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 07 iyul 2009-cu il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” xx.xx.2010-cu il tarixli Qərarında ifadə etdiyi hüquqi mövqeyə əsasən, iş məhkəmədə baxılmalı olmadıqda iddia tələbinin tam və ya qismən yolverilməzliyini nəzərdə tutan bu vacib institut bir sıra mühüm məqsədlərə xidmət edir. Belə ki, məhkəmədə baxılmalı olmayan iddia ərizələrinin yolverilməzliyi və ya artıq icraata qəbul edilmiş işlərə xitam verilməsi faktiki olaraq mübahisəli hüquq münasibətinin hələ yaranmadığı və məhkəmədən kənar baxılmalı olan işlərlə məhkəmələrin lüzumsuz yüklənməsinin qarşısını alır. Bu institut, eyni zamanda, tərəflərin öz aralarında olan mübahisəli məsələləri həll etmək üçün malik olduqları daha geniş imkanlardan səmərəli istifadə etməsinə şərait yaradır. “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2015-ci il tarixli 4 saylı qərarının 15.3-cü bəndinə əsasən, mülki və ya cinayət məhkəmə icraatı qaydasında, habelə inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında baxılmalı olan mübahisələrə dair iddialar mümkün sayılmamalı, iddiaçıya aidiyyəti üzrə səlahiyyətli məhkəməyə (yaxud inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında işlərə baxmaq səlahiyyəti olan orqana) müraciət etmək hüququ izah olunmalıdır. Mübahisənin aidiyyəti müəyyənləşdirilərkən tərəflərin, cavabdehə hələ təqdim edilməmiş iddia ərizələrinə münasibətdə isə, iddiaçının dinlənilmə hüququ məhkəmə tərəfindən təmin olunmalıdır. Həmin Qərarın 15.4-cü bəndinə əsasən inzibati və ya cinayət məhkəmə icraatı qaydasında, habelə inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında baxılmalı olan işlərin aidiyyəti üzrə göndərilməsi MPM-də nəzərdə tutulmamışdır. Bu səbəblə nəzərə alınmalıdır ki, inzibati məhkəməyə aid iddia ərizəsi ümumi məhkəməyə verilmişdirsə, MPM-in 153.2, 153.2.1-ci maddələrinə əsasən, ərizəyə mülki məhkəmə icraatı qaydasında ümumi məhkəmədə baxılmalı olmaması əsası ilə iddianın yolverilməzliyinə görə iddia ərizəsinin qəbulundan imtina olunmalıdır. Azərbaycan Respublikası Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 122.1-ci maddəsinə əsaəsn, cinayət prosesini həyata keçirən orqanın prosessual hərəkətlərdən və ya qərarlarından cinayət prosesinin iştirakçıları, habelə bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hallarda və qaydada cinayət prosesində iştirak edən digər şəxslər tərəfindən şikayət verilə bilər. Həmin Məcəllənin 122.2.1-ci maddəsinə əsasən, təhqiqatçının və ya müstəntiqin hərəkətindən və ya qərarından — ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərliyi həyata keçirən prokurora şikayət verilir. Həmin Məcəllənin 122.2.3-cü maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 449.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş təhqiqatçının, müstəntiqin və ya ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərliyi həyata keçirən prokurorun hərəkətlərindən və ya qərarlarından — məhkəmə nəzarəti funksiyasını həyata keçirən məhkəməyə şikayət verilir. Həmin Məcəllənin 122.4-cü maddəsinə əsasən, şikayət bilavasitə, yaxud hərəkətindən və ya qərarından şikayət edilən cinayət prosesini həyata keçirən orqan vasitəsilə verilir. Öz hərəkətlərindən və ya qərarlarından, yaxud başqa şəxslərin hərəkətlərindən və ya qərarlarından şikayəti qəbul etmiş təhqiqatçı, müstəntiq, prokuror və ya məhkəmə, bu Məcəllədə digər müddətlər nəzərdə tutulmayıbsa, onu aldığı andan təxirə salınmadan 24 saat müddətində aidiyyəti üzrə baxılması üçün göndərməlidir. Bununla əlaqədar olaraq, məhkəmə “vəzifəli şəxslərin hərəkət və hərəkətsizliyinin qanunsuz hesab edilməsi” ilə bağlı iddiaçıya, ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərliyi həyata keçirən prokurora şikayət vermək hüququnun olduğunu izah edir. Yuxarıda şərh olunanlara əsasən, məhkəmə hesab edir ki, İddiaçı Cavabdehna qarşı “vəzifəli şəxslərin hərəkət və hərəkətsizliyindən” tələbinə dair iddianın ümumi məhkəmədə baxılmasının yolverilməzliyinə görə iddia ərizəsinin icraata qəbul edilməsindən imtina edilməlidir. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 152, 153-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏRARA ALDİ: İddiaçı Cavabdehna qarşı “vəzifəli şəxslərin hərəkət və hərəkətsizliyinin qanunsuz hesab edilməsi” tələbinə dair idda ərizəsi icraata qəbul edilməsindən iddianın yolverilməzliyinə görə qəbul etməkdən imtina olunsun. Məhkəmə iddiaçıya “vəzifəli şəxslərin hərəkət və hərəkətsizliyinin qanunsuz hesab edilməsi” ilə bağlı ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərliyi həyata keçirən prokurora şikayət vermək hüququnun olduğunu izah edir. Qərardaddan, tərəfə rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 (on) gün müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Hakim: Səbinə Nuriyeva