Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 2(005)-3013/2024 05.07.2024 BAKI ŞƏHƏRİ NƏRİMANOV RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Nuriyeva Səbinə Vidadi qızı, İddiaçı Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı “tikilinin hissəvi olaraq özbaşına tikinti hesab edilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsini və ona əlavə edilmiş sənədləri nəzərdən keçirərək, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı “tikilinin hissəvi olaraq özbaşına tikinti hesab edilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə müraciət edərək, Cavabdeh MMC-nin Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa etdiyi (2019-2022) binanın “b” blokunun Təbriz küçəsi ev 34, ünvanlı fərdi yaşayış evinə məxsus olan həyətyanı torpaq sahəsi (552,8) zəbt edilməklə inşa edilmiş hissəsi, AR Mülki Məcəlləsinin 180-ci maddəsi tətbiq edilməklə özbaşına tikinti elan edilməsi, özbaşına tikintinin altında qalan tikintialtı torpaq sahəsi cavabdeh tərəfindən zəbt edildiyi hesab edilməsi, 1 saylı ünvan 1 ünvanına aid olan hissədə Konstitusiyaya, Fərman zidd olan qeyri-normativ xarakterli akt – 161 saylı (xx.xx.2019) sərəncam əsasında ”Qaya-Qala” MMC-nin ünvana məxsus olan həyətyanı torpaq sahəsi üzərində hər hansı (istifadə,icarə və s) hüququnun və özbaşına tikintiyə (tikinti hissələrinə-yaşayış və qeyri-yaşayış) münasibətdə hüquqlarının D.Ə.D.R-də dövlət qeydiyyatının qadağan edilməsini, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinə özbaşına tikintiyə istismarına dair icazənin verilməsinin qadağan edilməsi, bütün məhkəmə və sair xərclərin cavabdehə aid edilməsi, tikintinin özbaşına tikinti hesab edilməsi, müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarına istismara icazənin və hüquqi qeydiyyatının qadağan edilməi, cavabdeh ilə iddiaçı arasında dəymiş ziyana görə naturada əvəz (kompensasiya) ödənişinə dair razılıq əldə edilənədək (əvəz naturada faktiki olaraq cavabdeh tərəfindən iddiaçının mülkiyyətinə verilənədək) qüvvədə saxlanmasını xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 151.1-ci maddəsinə əsasən, iddia ərizəsinin həmin Məcəllənin tələblərinə riayət edilməklə verilməsi yoxlanılmalıdır. Məhkəmə iddia ərizəsini və ona əlavə edilmiş sənədləri nəzərdən keçirərək hesab edir ki, iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlər bir neçə əsasla geri qaytarılmalıdır. Belə ki, iddia ərizəsi mülki prosessual qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq forma və məzmuna riayət edilmədən təqdim edilmişdir. Mülki-prosessual qanunvericilikdə məhkəməyə müraciətin müxtəlif prosessual formaları (iddia ərizəsi, ərizə, vəsatət, apellyasiya şikayəti və s.) nəzərdə tutulur. İddia icraatı qaydasında məhkəməyə müraciətin prosessual forması kimi isə iddia ərizəsi ilə müraciət göstərilmişdir. Digər tərəfdən iddia icraatı qaydasında tələb dedikdə iddiaçının müəyyən hərəkətləri etməyə və ya müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə məcbur etmək məqsədilə cavabdehlərə qarşı yönələn xahişi başa düşülür. İddiaçı, 1. Cavabdeh MMC-nin Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa etdiyi (2019-2022) binanın “b” blokunun Təbriz küçəsi ev 34, ünvanlı fərdi yaşayış evinə məxsus olan həyətyanı torpaq sahəsi (552,8) zəbt edilməklə inşa edilmiş hissəsi, AR Mülki Məcəlləsinin 180-ci maddəsi tətbiq edilməklə özbaşına tikinti elan edilməsi, 2. özbaşına tikintinin altında qalan tikintialtı torpaq sahəsi cavabdeh tərəfindən zəbt edildiyi hesab edilməsi, 3. 1 saylı ünvan 1 ünvanına aid olan hissədə Konstitusiyaya, Fərman zidd olan qeyri-normativ xarakterli akt – 161 saylı (xx.xx.2019) sərəncam əsasında ”Qaya- Qala” MMC-nin ünvana məxsus olan həyətyanı torpaq sahəsi üzərində hər hansı (istifadə,icarə və s) hüququnun və özbaşına tikintiyə (tikinti hissələrinə-yaşayış və qeyriyaşayış) münasibətdə hüquqlarının D.Ə.D.R-də dövlət qeydiyyatının qadağan edilməsini,
4. AR Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinə özbaşına tikintiyə istismarına dair icazənin verilməsinin qadağan edilməsi, 5. bütün məhkəmə və sair xərclərin cavabdehə aid edilməsi, 6. tikintinin özbaşına tikinti hesab edilməsi, müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarına istismara icazənin və hüquqi qeydiyyatının qadağan edilməi, cavabdeh ilə iddiaçı arasında dəymiş ziyana görə naturada əvəz (kompensasiya) ödənişinə dair razılıq əldə edilənədək (əvəz naturada faktiki olaraq cavabdeh tərəfindən iddiaçının mülkiyyətinə verilənədək) qüvvədə saxlanmasını xahiş etmiş, cavabdehə qarşı hər hansı bir tələb irəli sürməmişdir. Bu isə iddia icraatı qaydasında verilmiş iddia ərizəsinin qanunvericiliklə müəyyən edilmiş məzmununa uyğun deyildir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin: - 149.2.3-cü maddəsinə əsasən, iddianın predmeti və qiyməti, iddiaçının və ya ərizəçinin tələbləri, onların öz tələblərinin əsası kimi istinad etdiyi fakt və hallar və onları təsdiq edən sübutların siyahısı, iddia bir neçə cavabdehə verildikdə isə onların hər birinə qarşı yönələn tələb ərizədə göstərilməlidir. - 150.1.1. cavabdehlərin və üçüncü şəxslərin sayına görə iddia ərizəsinin surətləri (iddia ərizəsi elektron formada verildiyi hal istisna olmaqla) iddia ərizəsinə əlavə edilməlidir. - 152.1.1-ci maddəsinə əsasən, iddia ərizəsinin bu Məcəllənin 149-cu maddəsi ilə müəyyən olunmuş formasına və məzmununa riayət edilmədikdə və ya bu Məcəllənin 150.1.1-ci maddəsində göstərilən sənədlər iddia ərizəsinə əlavə edilmədikdə hakim iddia ərizəsini və ona əlavə edilmiş sənədləri geri qaytarır. - 305.1.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xüsusi icraat qaydasında hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsi haqqında işlərə baxır. -306.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmələr tərəfindən xüsusi icraat işlərinə, bu Məcəllənin 30-40-6-cı fəsillərində ikinci bölməsinin üçüncü yarımbölməsində müəyyən edilmiş xüsusiyyətlərlə, iddia icraatı qaydasında baxılır. -307.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə fiziki və hüquqi şəxslərin şəxsi və ya əmlak hüquqlarının əmələ gəlməsi, dəyişməsi, xitam verilməsinin asılı olduğu faktları müəyyən edir. -307.2 və 307.2.6-cı maddələrinə əsasən məhkəmə mülkiyyət hüququ üzrə daşınmaz əmlaka sahiblik, ondan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək faktının müəyyən edilməsi barədə işlərə baxır; -310.1-ci maddəsinə əsasən ərizədə həmin faktın müəyyən edilməsinin ərizəçiyə nə məqsəd üçün lazım olduğu, habelə lazımi sənədləri ərizəçinin ala bilməməsini, yaxud itən sənədlərin bərpasının mümkünsüzlüyünü təsdiq edən sübutlar göstərilməlidir. “Hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsinə dair işlər üzrə məhkəmə təcrübəsinin bəzi məsələləri haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 1.2-ci bəndinə əsasən, hüquqi əhəmiyyəti olan faktlar məhkəmə qaydasında o halda müəyyən edilə bilər ki, qanuna əsasən belə faktlar hüquqi nəticələr doğurmaqla fiziki və hüquqi şəxslərin şəxsi və ya əmlak hüquqlarının əmələ gəlməsi, dəyişməsi, xitam verilməsinə səbəb olsun, ərizəçi həmin faktları təsdiq edən lazımi sənədləri başqa qaydada ala bilməsin, yaxud itirilmiş sənədlərin bərpası mümkün olmasın, qüvvədə olan qanunvericiliklə belə faktın müəyyən edilməsinin məhkəmədən kənar qaydası nəzərdə tutulmasın və hüquq haqqında mübahisə olmasın. Bütün bu şərtlər birlikdə mövcud olmalıdır, onların hər hansı birinin mövcud olmaması həmin işə xüsusi icraat qaydasında baxılmasını istisna edir. Bununla belə məhkəmə qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, məhkəmə hər hansı faktı deyil, yalnız qanunvericiliklə müəyyən hüquqi nəticələrə, yəni şəxsi və ya əmlak hüquqlarının yaranmasına, dəyişməsinə və yaxud xitamına səbəb olan faktları müəyyən edir. Yenidən ərizə ilə məhkəməyə müraciət edildiyi təqdirdə qeyd olunanlar iddiaçı tərəfindən nəzərə alınmalıdır. Digər tərəfdən iddiaçının sadaladığı tələblər qeyri-müəyyəndir. İddia ərizəsinin “xahiş olunur” hissəsində bir neçə iddia tələbi ardıcıl sıralansa da, iddiaçının göstərilən tələblərlə hansı hüquqi nəticələrə nail olmaq istəməsi anlaşılan deyildir. Həmçinin iddiaçı tərəfindən bir-biri ilə əlaqədar olmayan bir neçə tələb bir iddia ərizəsində birləşdirilmişdir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 149.3-cü maddəsinə əsasən iddiaçı bir-biri ilə bağlı olan bir neçə tələbi bir iddia ərizəsində birləşdirməyə haqlıdır. Həmin Məcəllənin 152.1.7-ci maddəsinə görə bir və ya bir neçə cavabdehə bir-biri ilə əlaqədar olmayan bir neçə tələb birləşdirildikdə hakim iddia ərizəsini və ona əlavə edilmiş sənədləri geri qaytarır. Bununla yanaşı qanunvericiliyə əsasən, iddia ərizəsinə cavabdehlərin sayına görə bütün yazılı sübutların və iddia ərizəsinin surətləri əlavə edilməli olmasına baxmayaraq, iddiaçı tərəfindən bu qaydaya da riayət edilməmişdir. İddia ərizəsinin AR MPM-in 149-cu, 150.1.1-ci maddəsi ilə imperativ qaydada müəyyən olunmuş formasına və məzmununa riayət edilməməsi isə iddia ərizəsinin məhkəmə tərəfindən geri qaytarılması üçün əsasdır. Eyni zamanda iddia ərizəsi qanunvericiliyin tələbinə uyğun olaraq verilməli və ona uyğun olaraq dövlət rüsümu ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin: -150.1-ci maddəsinə əsasən, iddia ərizəsinə aşağıdakı sənədlər əlavə edilir: 150.1.2. dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq edən sənəd; - 152.1.5-ci maddəsinə əsasən, müəyyən edilmiş qaydada və məbləğdə dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq edən sənəd təqdim edilmədikdə hakim iddia ərizəsini və ona əlavə edilmiş sənədləri geri qaytarır. -108.1.1-ci maddəsinə əsasən, iddia ərizəsi verildikdə mülki məhkəmə icraatında dövlət rüsumu ödənilir. «Dövlət rüsumu haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanununun 8.2-ci maddəsinin tələbinə görə, qiymətləndirilməyən iddia ərizəsinin, məhkəmə əmri haqqında ərizənin, xüsusi icraat qaydasında baxılan iş üzrə ərizənin verilməsinə görə 100 manat dövlət rüsumu ödənilir. Məhkəmə qeyd edir ki, qanunvericiliyə uyğun olaraq, iddia ərizəsi (habelə xüsusi icraat qaydasında ərizə) verildikdə dövlət rüsumunun ödənilməsi nəzərdə tutulmasına baxmayaraq, İddiaçı tərəfindən dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq edən sənəd, habelə onun dövlət rüsumundan azad olmasını təsdiq edən sübutlar ərizəyə əlavə edilməmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsini: -152.2-ci maddəsinə görə iddia ərizəsinin qaytarılması haqqında hakim qərardad çıxarır. - 152.3-cü maddəsinə görə iddia ərizəsinin qaytarılması haqqında qərardaddan şikayət verilə bilər. - 152.4-cü maddəsinə görə iddia ərizəsinin qaytarılması nöqsanlar aradan qaldırıldıqdan sonra ümumi qaydada ikinci dəfə məhkəməyə müraciət etməyə mane olmur. Beləliklə yuxarıda göstərilən maddi hüquq normalarının tələblərinə əsasən İddiaçı Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı “tikilinin hissəvi olaraq özbaşına tikinti hesab edilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlər geri qaytarılmalıdır. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-in 152, 268-269-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏRARA ALDİ:
İddiaçı Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı “tikilinin hissəvi olaraq özbaşına tikinti hesab edilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlər geri qaytarılsın. Qərardad tərəfə rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 (on) gün müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər.
Hakim Səbinə Nuriyeva