Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(060)-6765/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № 2(060)-6765/2021 15.10.2021 SUMQAYIT ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ X7 Behbudovanın sədrliyi, Rəşad Mehman oğlu Məmmədlinin katibliyi ilə, İddiaçı LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkətinin Cavabdeh qarşı subroqasiya hüququ üzrə vurulmuş zərərin əvəzinin ödənilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə müəyyən etdi: İddiaçı LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkəti Cavabdeh qarşı subroqasiya hüququ üzrə vurulmuş zərərin əvəzinin ödənilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, 19.10.2019-cu il tarixdə, saat 20:00 radələrində Bakı-Quba yolu 70-ci km, ərazisində, Cavabdeh, hazırda ləğvetmə prossesində olan (LPO) ASC "xxxx" Sığorta Şirkəti tərəfindən icbari sığorta növü ilə sığortalanmış, özünə məxsus VAZ 21043 minik markalı, ** SJ *** dövlət qeydiyyat nömrə nişanlı avtomobili idarə edərkən ehtiyatsızlıq etmiş və nəticədə X2 məxsus olan, OPEL ASTRA minik markalı, BB 695 HB və X4 məxsus RANGE ROVER minik markalı, ** BE *** dövlət qeydiyyat nömrə nişanlı avtomobillərlə toqquşaraq həmin avtomobillərə maddi zərər vurmuşdur. İ Tağım YPX-nin inzibati xəta haqqında protokoluna əsasən, Cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 332.1 və 342-ci maddələri ilə təqsirli bilinmiş və onun barəsində 14.10.2019-cu il tarixdə, TP ******* saylı “X10 Haqqında Qərar” qəbul olunmuşdur. Hazırki iddia ərizəsinə əlavə edilən qiymətləndirmə aktından görünür ki, X2 məxsus olan, OPEL ASTRA minik markalı, BB 695 HB və X5 məxsus RANGE ROVER minik markalı, ** BE *** dövlət qeydiyyat nömrə nişanlı avtomobillərə ümumilikdə, 1950 manat məbləğində maddi zərər vurulmuşdur. Bununla əlaqədar olaraq, 24.10.2019-cu və 30.10.2019-cu il tarixli, İC AA 4979/19 və 4980/19 saylı işlərə dair sığorta aktları tərtib edilməklə sığorta müqaviləsində və şəhadətnaməsində nəzərdə tutulmuş qaydada sığorta hesablanmaları həyata keçirildikdən sonra, ASC "xxxx" Sığorta Şirkəti tərəfindən zərərçəkən X2 məxsus olan, OPEL ASTRA minik markalı, BB 695 HB və X5 məxsus RANGE ROVER minik markalı, ** BE *** dövlət qeydiyyat nömrə nişanlı avtomobillərə dəymiş zərərə görə, 31.10.2019cu ildə 1750 və 28.10.2019-cu il tarixdə isə 200 manat olmaqla, ümumilikdə 1950 manat məbləğində sığorta ödənişi həyata keçirilmişdir. Cavabdeh tərəfindən törədilmiş mülki hüquq pozuntusu nəticəsində vurulmuş zərərin əvəzi 1950 manat məbləğində sığorta ödənişi ASC "xxxx" Sığorta Şirkəti tərəfindən zərərçəkənə ödənildiyindən, hazırda LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkətinin “İcbari sığortalar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun müvafiq müddəalarına əsasən Cavabdeh həmin məbləğdə pulu geriyə tələb etmək (subroqasiya) hüququ vardır. Hesab edilir ki, zərərçəkənə ödənilmiş məbləğin əvəzi 1950 manat məbləğində pul vəsaitinin və işə baxılması ilə əlaqədar məhkəmənin hesabına ödənilən 30 manat dövlət rüsumunun Cavabdeh LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkətinin nəfinə tutulması barədə qətnamənin çıxarılması üçün məhkəməyə müraciət etməkdə haqlıdırlar və bu haqlı tələb məhkəmə tərəfindən təmin edilməlidir. Qeyd olunanlara əsasən Cavabdeh 1950 manat vurulmuş ziyanın əvəzi və ödənilən 30 manat dövlət rüsumunun, ümumilikdə 1980 manat pulun LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkətinin xeyrinə tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkətinin Ləğvetmə Komissiyası Sumqayıt şəhər Məhkəməsinə ərizə ilə müraciət edərək işə onların iştirakı olmadan baxılmasını və iddia tələbinin tam təmin olunmasını xahiş etmişdir. Cavabdeh qanunla müəyyən edilmiş qaydada məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə xəbərdar edilmiş, lakin buna baxmayaraq məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbləri haqqında məhkəməyə heç bir məlumat verməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-in 185.5-ci maddəsinə əsasən cavabdehin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etdi. Məhkəmə, məhkəmə baxışında tədqiq edilən sübutlara məcmu halda qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir. İş materiallarında olan 24.10.2019-cu il tarixli İC AA 4979/19 saylı sığorta aktından görünür ki, yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində Opel Astra markalı, BB 695 HB dövlət qeydiyyat nişanlı avtonəqliyyat vasitəsinə dəymiş zərərin məbləği 200 manat hesablanmışdır. İş materiallarında olan 30.10.2019-cu il tarixli İC AA 4980/19 saylı sığorta aktından görünür ki, yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində RANGE ROVER markalı, ** BE *** dövlət qeydiyyat nişanlı avtonəqliyyat vasitəsinə dəymiş zərərin məbləği 1750 manat hesablanmışdır. İş materiallarında olan 28 oktyabr 2019-cu il tarixli ödəniş tapşırığının surətindən görünür ki, yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində Opel Astra markalı, BB 695 HB dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobilə hesablanmış 200 manat dəymiş zərər X1 hesabına köçürülmüşdür. İş materiallarında olan 31 oktyabr 2019-cu il tarixli ödəniş tapşırığının surətindən görünür ki, yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində RANGE ROVER markalı, ** BE *** dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobilə hesablanmış 1750 manat dəymiş zərər X3 hesabına köçürülmüşdür. İş materiallarında olan 22.10.2019-cu il tarixli qüsur aktının surətindən görünür ki, yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində RANGE ROVER markalı, ** BE *** dövlət qeydiyyat nişanlı avtonəqliyyat vasitəsinə dəymiş zərərin məbləği 1750 manat hesablanmışdır. İş materiallarında olan 22.10.2019-cu il tarixli əmlaka dair qiymətləndirmə aktının surətindən görünür ki, yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində Opel Astra markalı, BB 695 HB dövlət qeydiyyat nişanlı avtonəqliyyat vasitəsinə dəymiş zərərin məbləği 200 manat hesablanmışdır. İş materiallarında olan TP ******* saylı X10 haqqında qərarının surətindən görünür ki, Cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İXM-nin 332.1 və 342-ci maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətanın törədilməsində təqsirli bilinib Azərbaycan Respublikasının İXM-nin 342.5-ci maddəsi tətbiq olunmaqla 50 manat cərimə edilmişdir. İş materiallarında olan LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkəti tərəfindən Cavabdeh ünvanlanmış tələbnamənin surətindən görünür ki, iddiaçı 19.10.2019-cu il tarixində Bakı Quba yolu 70-ci km ərazisində baş vermiş yol nəqliyyat hadisəsində avtonəqliyyat vasitəsinin sahiblərinin icbari sığortası üzrə LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkəti tərəfindən X4 1750 manat pul ödənilmişdir. Həmin məbləğin 10 gün ərzində ödəməsi və ödəmədikləri təqdirdə məhkəməyə müraciət ediləcəyi barədə xəbərdarlıq edilmişdir. İş materiallarında olan LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkəti tərəfindən Cavabdeh ünvanlanmış tələbnamənin surətindən görünür ki, iddiaçı 19.10.2019-cu il tarixində Bakı Quba yolu 70-ci km ərazisində baş vermiş yol nəqliyyat hadisəsində avtonəqliyyat vasitəsinin sahiblərinin icbari sığortası üzrə LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkəti tərəfindən X2 200 manat pul ödənilmişdir. Həmin məbləğin 5 gün ərzində ödəməsi və ödəmədikləri təqdirdə məhkəməyə müraciət ediləcəyi barədə xəbərdarlıq edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 21.1-ci maddəsinə əsasən zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın. Həmin Məcəllənin 936.1-ci maddəsinin mahiyyətinə əsasən subroqasiya hüququ sığorta ödənişi almış şəxsin ona dəymiş zərərə görə məsuliyyət daşıyan üçüncü şəxsə qarşı malik olduğu hüquqlardan və vasitələrdən həmin ödənişi vermiş sığortaçının istifadə etmək hüququdur. Həmin Məcəllənin 936.2-ci maddəsindən görünür ki, faydalanan şəxsin zərərvuran şəxsə qarşı zərərin əvəzini ödəmək tələbi (iddiası) ilə bağlı hüquq əmlak sığortası üzrə sığorta ödənişini vermiş sığortaçıya subroqasiya qaydasında onun verdiyi sığorta ödənişi məbləğində keçir. Həmin Məcəllənin 936.5-ci maddəsinə əsasən sığortaçı subroqasiya hüququndan zərərvuran şəxsin özünə və (və ya) müvafiq sığorta hadisəsi ilə bağlı risklər üzrə həmin şəxsin məsuliyyətini sığortalamış sığortaçıya, həmçinin qanunvericiliyə əsasən, dəyən zərərə görə sığortalı və ya faydalanan şəxs qarşısında maddi məsuliyyət daşıya bilən digər şəxsə qarşı istifadə edə bilər. Həmin Məcəllənin 1096.1-ci maddəsinə görə mülki hüquq pozuntusu (delikt) hüquqla və ya qanunla müdafiə edilən başqa şəxsə (zərərçəkənə) birbaşa ziyan və ya zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqa zidd (mülki qanunvericiliyin normalarını pozan) əməldir (hərəkət və ya hərəkətsizlikdir). Həmin Məcəllənin 1096.2-ci maddəsinə əsasən delikt törətmiş şəxs mülki hüquq məsuliyyəti daşıyır. Həmin Məcəllənin 1097.1-ci maddəsinin tələbinə görə, mülki hüquq pozuntusu (delikt) nəticəsində fiziki şəxsin şəxsiyyətinə və ya əmlakına vurulmuş zərərin, habelə hüquqi şəxsin əmlakına və işgüzar nüfuzuna vurulmuş zərərin əvəzi zərərvuran tərəfindən tam həcmdə ödənilməlidir. Həmin Məcəllənin 1108.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən ətrafdakılar üçün yüksək təhlükə ilə bağlı fəaliyyəti (nəqliyyat vasitələrindən, mexanizmlərdən, yüksək gərginlikli elektrik enerjisindən, atom enerjisindən, partlayıcı maddələrdən, güclü təsir edən zəhərlərdən və i.a. istifadə edilməsi; tikinti fəaliyyətinin və onunla bağlı digər fəaliyyətin həyata keçirilməsi və s.) nəticəsində mülki hüquq pozuntusu törətmiş fiziki və hüquqi şəxslər yüksək təhlükə mənbəyinin vurduğu zərərin əvəzini ödəməyə borcludurlar, bu şərtlə ki, zərərin qarşısıalınmaz qüvvənin təsiri və ya zərərçəkənin qəsdi nəticəsində əmələ gəldiyini sübuta yetirməsinlər. Zərərin əvəzini ödəmək vəzifəsi yüksək təhlükə mənbəyinə mülkiyyət hüququ ilə və ya digər qanuni əsasla (icarə hüququ ilə, nəqliyat vasitəsini idarə etmək hüququna dair etibarnamə üzrə və i.a.) sahiblik edən fiziki və ya hüquqi şəxsin öhdəsinə qoyulur. Həmin Məcəllənin 1108.2-ci maddəsinə görə isə yüksək təhlükə mənbəyinin sahibi digər şəxslərin hüquqa zidd hərəkətləri nəticəsində mənbənin onun sahibliyindən çıxdığını sübuta yetirərsə, həmin mənbənin vurduğu zərər üçün məsuliyyət daşımır. Belə hallarda yüksək təhlükə mənbəyinin vurduğu zərər üçün məsuliyyəti mənbəyə hüquqa zidd yiyələnmiş şəxslər daşıyırlar. Yüksək təhlükə mənbəyinin sahibi həmin mənbənin onun sahibliyindən hüquqa zidd götürülməsində təqsirli olduqda məsuliyyət həm mənbə sahibinin, həm də yüksək təhlükə mənbəyinə hüquqa zidd yiyələnmiş şəxsin üzərinə qoyula bilər. Həmin Məcəllənin 1114.1-ci maddəsinə əsasən isə başqa şəxsin (nəqliyyat vasitəsini idarə edən şəxsin və i.a.) vurduğu zərərin əvəzini ödəmiş şəxsin həmin şəxsə, əgər qanunla ayrı miqdar müəyyənləşdirilməyibsə, ödənilmiş əvəz miqdarında geriyə tələb (reqres) hüququ vardır. «Azərbaycan Respublikasında nəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanununun 7-ci maddəsinin 1ci bəndindən görünür ki, yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində nəqliyyat vasitəsi sahibinin, yaxud onun sürücüsünün üçüncü şəxsin əmlakına və səhhətinə vurduğu zərərin ödənilməsi üçün əsas olan hal sığorta hadisəsidir. Həmin Qanunun 8-ci maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən, üçüncü şəxs ona vurulan zərərin ödənilməsini nəqliyyat vasitəsinin sahibindən, yaxud bu Qanunla müəyyən edilmiş sığorta məbləği həddində sığortaçısından tələb edə bilər. Onlardan biri zərəri tam ödədikdə üçüncü şəxsin iddiası təmin edilmiş hesab olunur. «İcbari sığortalar haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanununun 25.1.3-cü maddəsinin tələbinə əsasən icbari sığorta şəhadətnaməsində göstərilən əmlakın onu istifadə etməyə, idarə etməyə, işlətməyə və digər qaydada istismar etməyə hüququ olmayan şəxs tərəfindən istismar edilməsi; bu zaman, müvafiq əmlak buna hüququ olmayan şəxs tərəfindən sığortalının və ya sığorta olunanın, bu barədə məlumatlı olmağa borclu olduğu hallar istisna olmaqla, xəbəri olmadan istismar edilərsə, subroqasiya hüququ həmin şəxsə qarşı yaranır. «Sığorta haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 37-ci maddəsinə əsasən sığortalının təqsirkar şəxsə zərərin əvəzini ödəmək tələbi hüququ (iddiası) əmlak sığortası üzrə sığorta ödənişini vermiş sığortaçıya reqress qaydasında onun verdiyi sığorta ödənişi məbləğində keçir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Məhkəmə iş üzrə məhkəmə iclasında tədqiq olunan sübutları qiymətləndirərək hesab edir ki, mülki hüqüq pozuntusu (delikt) Cavabdeh tərəfindən törədilmiş, təqsirli və hüquqazidd əməl nəticəsində X2 məxsus BB 695 HB dövlət qeydiyyat nişanlı, “Opel Astra” markalı və X5 məxsus ** BE *** dövlət qeydiyyat nömrə nişanlı, RANGE ROVER markalı avtomobillərə yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində dəymiş zərərin aradan qaldırılmasına görə 1950 manat məbləğində pul hesablanmış, zərərin aradan qaldırılması üçün LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkəti tərəfindən Cavabdeh 31.10.2019-cu il tarixdə 1750 manat, 28.10.2019-cu il tarixdə isə 200 manat məbləğində sığorta ödənişi edilmiş və həmin ödəniş üzrə tələb hüququ subroqasiya qaydasında LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkətinə keçmişdir. Beləliklə, məhkəmə iclasında müəyyən olunmuş hallara qiymət verərək və qanunvericiliyin yuxarıda göstərilən tələblərini nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilərək Cavabdeh subroqasiya qaydasında iddiaçı LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkətinin xeyrinə 31.10.2019-cu il tarixdə 1750 manat, 28.10.2019-cu il tarixdə isə 200 manat sığorta ödənişi olmaqla, 1950 manat məbləğində pul və 30 manat ödənilmiş dövlət rüsumu tutulmalıdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinin tələbinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.3-cü maddəsində göstərilir ki, qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Yuxarıda göstərilənlərinə əsasən və Azərbayjan Respublikası MPM-in 216-220, 360-jı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia tələbi təmin edilsin. Cavabdeh subroqasiya qaydasında iddiaçı LPO ASC "xxxx" Sığorta Şirkətinin xeyrinə 31.10.2019-cu il tarixdə ödənilmiş 1750 manat, 28.10.2019-cu il tarixdə ödənilmiş 200 manat sığorta ödənişi olmaqla, 1950 manat məbləğində pul və 30 manat ödənilmiş dövlət rüsumu tutulsun. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Aynur Behbudova