Füzuli Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(064)-631/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Füzuli rayonu İş № 2(064)-631/2024 21.06.2024 FÜZULİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim İsmayılov Elmir Akif oğlunun sədrliyi, Hüseynzadə Fərid Səid oğlunun katibliyi, İddiaçı və Cavabdeh iştirakları ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı maddi və mənəvi zərərin əvəzinin ödənilməsi tələbinə dair iddiası üzrə mülki işə Füzuli Rayon Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Cavabdeh qarşı maddi və mənəvi zərərin əvəzinin ödənilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə Füzuli Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək vurulmuş maddi zərərin əvəzi olaraq 5000 manat və mənəvi zərərin əvəzi olaraq 5000 manat və ödənilmiş dövlət rüsumuna görə 120,4 manat pulun Cavabdeh tutulması və Cavabdeh barəsində əməllərində cinayət əlamətləri olması səbəbilə xüsusi qərardad çıxarılaraq aidiyyəti prokurora göndərilsin. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, Cavabdeh İddiaçı qaynı olmaqla qohumumdur, yəni keçmiş qudası və baldızı olan X2 qardaşıdır. Daşınmaz əmlakla bağlı X5 ilə iddiaçı arasında yaranmış məhkəmə mübahisəsinə müdaxilə edən cavabdeh öz şəxsi maraqlarını ortaya qoyaraq qanunsuz əməllərə yol verməyə başlamışdır. Hüquqşünas ixtisası olmadığı halda özünü hüquq müdafiəçisi kimi təqdim edən və bu yolla da ayrı-ayrı şəxslərdən pul qazanan cavabdeh ona və qızına böhtan atmaqla şərləməyə çalışmışdır. Belə ki, 2022-ci ilin sonlarında iddiaçı və qızı X1 Rayon Prokurorluğuna dəvət edilərək barələrində şikayət olduğu bildirilmişdir. Abşeron Rayon Prokurorluğunda müstəntiqə yaxınlaşdıqda məlum olmuşdur ki,Cavabdeh ərizə ilə müraciət edərək guya iddiaçının öz maşını ilə İran İslam Respublikasından narkotik vasitələr gətirdiyini,qızı X3 isə Xırdalan şəhərində işlədiyi aptekdə həmin narkotik vasitələri satdığını iddia etmişdir. Bütün bunların yalan və böhtan olduğunu bildirsələr də,həmin ərizə əsasında yaşayış yeri üzrə Sumqayıt Şəhər Polis İdarəsinin 3-cü Polis Bölməsində araşdırmalara başlanılmiş, hətta polis bölməsinə dəvət edilərək analizlər götürülmüş, ekspertizalar aparılmış və nəticədə Cavabdeh barələrində yazdıqlarının tamamilə böhtan və şər olduğu öz təsdiqini tapmışdır.Lakin Cavabdeh barəsində Abşeron Rayon Prokurorluğunda hər hansı qanunamüvafiq tədbir görülməmişdir.Bu isə Cavabdeh cəzasız qalmasına zəmin yaratmışdır. Belə ki, Cavabdeh 2023-cü ilin ortalarında yenə də eyni məzmunlu şikayət ərizəsi ilə bu dəfə Sumqayıt Şəhər Polis İdarəsinə müraciət edərək iddiaçı və qızının guya narkotik vasitələrin alveri ilə məşğul olduqlarını iddia etmişdir. Həmin şikayət ərizəsi əsasında yenidən müvafiq araşdırmalar aparılmış və ərizədə göstərilən xüsusatlar yenidən öz təsdiqini tapmamışdır. Nəticədə Cavabdeh yaydığı böhtan xarakterli məlumatlar, eləcə də həmin məlumatlara uyğun olaraq aparılmış araşdırmalar səbəbindən iddiaçı və qızı maddi və mənəvi ziyana uğradılmışlar. Məhkəmə iclasında iştirak edən İddiaçı iddia ərizəsinə uyğun izahat verərək bildirdi ki, Cavabdeh həqiqəti bilə-bilə bir neçə dəfə polis və prokurorluq orqanlarına onun və qızının narkotik satışı ilə məşğul olduqları barədə məlumat vermişdir. Lakin araşdırma nəticəsində nə o, nə də ki, qızı narkotik satışı ilə məşğul olduqları müəyyən olunmuşdur. Bu olanlar ona böyük mənəvi zərər vurmuşdur. Həmçinin həmin səbəbdən də onu bir neçə dəfə işdən azad etmişlər. Beləliklə o bir müddət işsiz qalmışdır. Həmçinin arvadı da Cavabdeh bu qərəzli hərəkətləri nəticəsində xəstəlik tapmışdır. Arvadının müalicəsi üçün çox sayda dərman vasitələri almış və bununla da ona maddi ziyan dəymişdir. Bildirdiklərini nəzərə alaraq tələbinin təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən Cavabdeh izahatında məhkəməyə bildirdi ki, iddiaçının bacısı X4 18400 manat məbləğində borcu vardır. Bu səbəbdən də qərəzli olaraq həqiqətə uyğun olmayan iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Odur ki, iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə tərəflərin izahatlarını dinləyib, işdə olan sənədləri tədqiq edib toplanmış sübutların məcmusuna qiymət verərək belə nəticəyə gəlir ki, iddia ərizəsi qismən təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan Sumqayıt Şəhər Polis İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli məktubdan görünür ki, Cavabdeh müraciəti əsasında Sumqayıt Şəhər Polis İdarəsində araşdırma aparılmış və araşdırma zamanı sonuncunun ərizəsində İddiaçı narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə məşğul olması, övladı Fehruz Mirzəcanov narkotik vasitə və ya psixotrop maddə satması, eləcə də qəbul etməsinə təhrik etməsi barədə göstərdiyi xüsusatlar öz təsdiqini tapmamışdır. Həmçinin cavabdeh də həmin müraciəti etdiyini təsdiqləmişdir. İş materiallarında olan Abşeron Rayon Prokurorluğunun xx.xx.2022-ci il tarixli məktubundan görünür ki, Cavabdeh müraciəti əsasında Abşeron rayon, Xırdalan şəhəri, “Xəzər Aptek”də işləyən X3 qanuni işləyib-işləməməsi yoxlanılmış və müəyyən edilmişdir ki, sonuncu həmin aptekdə qanuni əmək müqaviləsi ilə satıcı kimi fəaliyyət göstərir. Həmçinin cavabdeh də həmin müraciəti etdiyini təsdiqləmişdir. İş materiallarında olan xx.xx.2022-ci il tarixli, A11860 nömrəli sərxoşluq hallarının bütün növlərinin təyini məqsədi ilə aparılan tibbi müayinə protokolundan müəyyən edilir ki, İddiaçı narkoloji müayinəyə cəlb edilmiş və narkotik vasitə istifadəçisi olması öz təsdiqini tapmamışdır. Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx.xx.2022-ci il tarixli, 2(106)- 2101/2022 saylı qətnaməsindən müəyyən edilir ki, İddiaçı X2 xeyrinə 18400 manat pul ödəməlidir. Beləliklə, məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş sübutlarla təsdiq olunur ki, cavabdeh tərəfindən doğru olmadığını bildiyi məlumatları bilərəkdən yayaraq iddiaçıya mənəvi zərər vurmuşdur. Mülki Məcəllənin 1097.1-ci maddəsinə müvafiq olaraq mülki hüquq pozuntusu (delikt) nəticəsində fiziki şəxsin şəxsiyyətinə və ya əmlakına vurulmuş zərərin, habelə hüquqi şəxsin əmlakına və işgüzar nüfuzuna vurulmuş zərərin əvəzi zərərvuran tərəfindən tam həcmdə ödənilməlidir. Qanunla zərərin əvəzini ödəmək vəzifəsi zərəri vurmayan şəxsin öhdəsinə qoyula bilər. İddia ərizəsinin mənəvi zərərlə bağlı hissəsinə münasibətdə qeyd olunmalıdır ki, «Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21 və 23-cü maddələrinin şərh edilməsinə dair» Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin 31 may 2002-ci il tarixli qərarına əsasən, mənəvi zərər adətən vətəndaşların şəxsi qeyri-əmlak hüquqlarının pozulması nəticəsində əmələ gəlir. Mənəvi zərər qeyri-əmlak zərəri olmaqla, iqtisadi məzmun və dəyər kəsb etməyən hüquq pozuntusudur. Belə zərər vətəndaşa anadangəlmə və ya qanun əsasında ona məxsus olan qeyri-maddi nemətlərə aid hüquqlarını pozmaqla fiziki şəxsə mənəvi sarsıntı, iztirab verir. Mənəvi zərər ödənilərkən mənəvi və fiziki iztirabların xarakteri və dərəcəsi, eləcə də cavabdehin təqsiri, əmlak vəziyyəti və s. vacib halların nəzərə alınması zəruridir və hər bir konkret halda belə zərərin ödənilməsi ilə bağlı xüsusatlar məhkəmənin mülahizəsinə görə müəyyən olunmalıdır. «Mənəvi zərərin ödənilməsi barədə qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında» Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 7 №-li 03 noyabr 2008-ci il tarixli qərarı ilə müəyyən edilmişdir ki, «İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında Konvensiya»nın 41-ci maddəsinə və Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin presedentlərinə əsasən mənəvi zərər şəxsə qeyri-əmlak, habelə əmlak zərəri vurulduqda ödənilə bilər. Mənəvi zərərin vurulması ilə əlaqədar yaranan hüquq münasibətlərinə müvafiq qanunvericilik aktları, habelə Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin İX bölməsinin (Mülki hüquq pozuntularından (deliktlərdən) əmələ gələn öhdəliklər) qaydaları tətbiq edilir. Zərərçəkən fiziki şəxsin mənəvi sarsıntı keçirməsi dedikdə ona qarşı törədilən qanunsuz hərəkətin və ya hərəkətsizliyin şüurunda müəyyən mənfi psixi reaksiyaya səbəb olması, iztirab keçirməsi dedikdə isə onun sağlamlığının pozulması nəticəsində fiziki əzab çəkməsi anlaşılır. Mənəvi zərərin ödənilməsi ilə əlaqədar qanunvericiliyin müddəaları nəzərə alınmaqla şəxsə mənəvi zərər vurulması onun yaxın qohumlarını və ya iş yerini itirməsi, fəal ictimai həyat tərzindən məhrum olması, şəxsi, ailə və tibbi sirlərinin açıqlanması, şərəf, ləyaqət və işgüzar nüfuzunun ləkələnməsi, hər hansı başqa hüquqlarının müvəqqəti olaraq məhdudlaşdırılması və ya həmin hüquqlardan məhrum olması, sağlamlığına xəsarət yetirilməsi və s. hallarda özünü büruzə verə bilər. Həmçinin Plenum yuxarıda adı çəkilən qərarda izah etmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1097-ci maddəsinə müvafiq olaraq mənəvi zərərin ödənilməsi barədə iddia o hallarda təmin edilə bilər ki, iddiaçının fiziki və mənəvi sarsıntılar keçirməsi, bunların cavabdehin qanunsuz hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində baş verməsi, qanunsuz hərəkət və hərəkətsizliklə mənəvi zərər arasında səbəbli əlaqənin olması və zərərvuran şəxsin təqsiri müəyyən edilmiş olsun. Məhkəmə mənəvi zərərin ödənilməsi barədə tələblərə baxdıqda mülki məsuliyyətin yaranması əsaslarını müəyyən etməklə bərabər zərərçəkənin mənəvi sarsıntı və iztirablara məruz qalmasının nədə ifadə olunmasını, bunların hansı şəraitdə və hansı hərəkət (hərəkətsizlik) nəticəsində baş verməsini, zərərvuran şəxsin təqsirini, zərərçəkən şəxsin hansı mənəvi sarsıntı və iztirablar keçirməsini, zərərçəkənin bunları hansı məbləğdə qiymətləndirməsini aydınlaşdırmağa borcludur. Məhkəmə hesab edir ki, İddiaçı Cavabdeh hərəkətləri nəticəsində keçirtdiyi stres, əzab və əziyyətlərlə bağlı olaraq ona vurulmuş mənəvi zərərin ödənilməsini tələb etməyə haqlıdır. Belə ki, hər dəfə narkoloji müayinəyə cəlb olunmaqla mənəvi zərər çəkməsi mübahisəsizdir. Məhkəmə qeyd edir ki, mənəvi zərərin miqdarı işin konkret hallarından asılı olaraq məhkəmə tərəfindən müəyyən edilir. Bu zaman mənəvi zərərin baş verməsinə səbəb olmuş hərəkətin və ya hərəkətsizliyin təhlükəlilik dərəcəsi, bunun nəticəsində zərərçəkənin keçirdiyi mənəvi iztirab və sarsıntıların xarakteri və ağırlığı, zərərvuran şəxsin təqsiri (qəsd və yaxud ehtiyatsızlıq) və əmlak vəziyyəti, zərərçəkən şəxsin fərdi xüsusiyyətləri (azyaşlı və yaxud qadın olması, səhhəti ilə əlaqədar mənəvi sarsıntı və iztirablara dözümü, peşə və sənəti, cəmiyyətdə nüfuzu və s.), habelə işin sair diqqətəlayiq halları nəzərə alınmalıdır. Zərərin məbləği ağlabatan və ədalətli olmalıdır. Qeyd olunanlara əsasən və konkret işin hallarını nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, Cavabdeh İddiaçı xeyrinə 500 manat məbləğində mənəvi zərərin əvəzinin tutulması ağlabatan və eyni zamanda ədalətlidir. Bununla yanaşı, məhkəmə hesab edir ki, iddia ərizəsini dəymiş maddi zərərə görə (dərman vasitələrinin alınması, iddiaçı və qızının işdən çıxması və s.) xərclədiyi vəsaitlərin əvəzinin ödənilməsi hissəsində cavabdehdən 500 manat məbləğində vəsatin tutulması kifayətdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələb və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Göstərilən normanın tələbinə görə sübut edilməli hallar dedikdə həmin hallara mübahisəli hüquq münasibətinin mövcudluğu ilə əlaqədar olan faktlar və cavabdeh tərəfindən iddiaçının hüququnun pozulmasını təsdiqləyən faktlar başa düşülür. Mülki prosessual qanunvericiliyə əsasən iddia üzrə iddiaçının tələbləri bilavasitə sübutetmə yükü ilə bağlıdır, işin faktiki hallarının müəyyən edilməsinin məhkəmə qərarının qanuniliyinin və əsaslığının əsas göstəricisi olduğu nəzərə alınsa, bu institut xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İddia tələblərinin təsdiqlənməsi üçün tərəfin sübut etmədiyi halları məhkəmə mövcud olmayan kimi rədd edə bilər. Bu mənada, mülki hüquq münasibətləri iştirakçılarının vicdanlığı prezumpsiyasına əsaslanan iddianın əsasında duran faktların mövcud olmadığına dair ehtimal ortaya çıxır. Məhkəmə öz istəyinə görə iş iştirakçısı olan bu və ya başqa şəxsi onun öz iddia və etirazlarını əsaslandırmaq üçün söykəndiyi halların və qanunla sübut etməli olduğu başqa halların sübut olunması yükündən azad edə, yaxud sübutetmə yükünü bölüşdürə bilməz. Mülki Prosessual Məcəllə məhkəməyə öz təşəbbüsü ilə sübutlar toplamaq hüququ vermir və sübutların toplanması və verilməsi yükünü bütünlüklə sübutetmə yükünü daşıyan iş iştirakçılarının üzərinə qoyur. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. “Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 125-ci maddəsinin Vİİ hissəsinin Azərbaycan Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyi baxımından şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 18 mart 2019-cu il tarixli qərarında aşağıdakılar göstərilmişdir: "... Mülki prosessual qanunvericilikdə də çəkişmə prinsipinin mövcudluğu hər bir tərəfə öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etmək vəzifəsini qoyur. Sübutetmə vəzifəsinin tərəflər arasında bölüşdürülməsinin ümumi qaydalarını Mülki Prosessual Məcəllənin 77.1-ci maddəsi müəyyən edir. Bu qaydalar onu ifadə edir ki, işdə iştirak edən hər bir şəxs istinad etdiyi halların mövcudluğunu və doğruluğunu yalnız özü sübut etməlidir və heç kəs, o cümlədən məhkəmə onu bu vəzifədən azad edə bilməz. ... hüquqi həqiqət prinsipinə görə sübutların toplanması və təqdim edilməsi yükü bütünlüklə tərəflərin üzərinə düşür. Təqdim olunmuş sübutlar əsasında həqiqətin müəyyən edilməsi isə məhkəmə tərəfindən sübutların düzgün qiymətləndirilməsindən asılıdır. ... Sübutetmənin son mərhələsi məhkəmə tərəfindən bütün sübutların yoxlanılması əsasında verilən yekun hüquqi qiymətdir. İş üzrə qərarın əsasında yalnız obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam yoxlanılmış sübutlar dayana bilər. Sübutların bu cür qiymətləndirilməsi məhkəmə iclasında sübutetmə predmetinə daxil olan tərəflərin bildirdiyi bütün faktların hərtərəfli, tam və qərəzsiz tədqiqi əsasında və yalnız qanuna əsaslanaraq hakim tərəfindən həyata keçirilir. Hər bir sübut aidiyyət, mümkünlük, mötəbərlik nöqteyinəzərindən, bütün sübutların məcmusu isə iş üzrə sübut edilməli olan faktların yetərliliyi baxımından qiymətləndirilir. Heç bir sübut məhkəmə üçün əvvəlcədən müəyyən edilmiş qüvvəyə malik deyil”. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Lakin hakim qanunda göstərilən müstəsna hallarda iddia tələblərindən kənara çıxa bilər. "Məhkəmələr və hakimlər haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 100-cü maddəsinə əsasən məhkəmə qərarları hakimlərin sərbəst daxili inamına və məhkəmə araşdırmasının nəticələrinə əsaslanmalıdır. Beləliklə, məhkəmə hesab edir ki, iddia ərizəsi qismən təmin edilməli, 500 manat məbləğində maddi ziyanın və 500 manat məbləğində mənəvi ziyanın əvəzi Cavabdeh tutularaq İddiaçı ödənilməlidir. Məhkəmə tələbin Cavabdeh barəsində əməllərində cinayət əlamətləri olması səbəbilə xüsusi qərardad çıxarılaraq aidiyyəti prokurora göndərilsi hissəsinə münasibət bildirərək qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Cinayət Poressual Məcəlləsinin 37.2-ci maddəsinə görə xüsusi ittiham qaydasında cinayət təqibi yalnız zərər çəkmiş şəxsin şikayəti əsasında (Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 147, 148, 165.1 və 166.1-ci maddələrində göstərilən cinayətlər üzrə) həyata keçirilir. Belə olan halda iddia tələbi bu hissədə də təmin edilməməlidir. Bununla yanaşı, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin: - 107-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. - 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir Ona görə də, məhkəmə ödənilmiş 120,4 manat dövlət rüsumuna görə müvafiq olaraq müəyyən olunmuş tələblərin məbləğinə mütənasib şəkildə 108,36 manat iddiaçıdan, 12,04 manat da cavabdehdən tutulmasını əsaslı hesab edir. Yuxarıda şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia qismən təmin edilsin. Vurulmuş maddi zərərin əvəzi olaraq 500 manat və mənəvi zərərin əvəzi olaraq 500 manat və ödənilmiş dövlət rüsumuna görə 12,04 manat pul Cavabdeh tutularaq İddiaçı ödənilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən onun rəsmi qaydada verildiyi gündən 01 (bir) ay müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədiyi təqdirdə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 01 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Elmir İsmayılov