Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Biləsuvar rayonu İş № 2(072)-492/2025 12.09.2025 CƏBRAYIL RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim: Nüsrətov Tərlan Vaqif oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclasının katibi: Şahverənov Şükran Əlqəmə oğlunun katibliyi, İddiaçılar: İddiaçı1 və İddiaçı2, Cavabdeh: Cavabdeh, Üçüncü şəxs Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyətinin nümayəndəsi: X4, Üçüncü şəxs Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərüfatı Nazirliyi Cəbrayıl X15 Mərkəzinin nümayəndəsi: X7, Üçüncü şəxs Azərbaycan Respublikası Qaçqınların və X9 üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndəsi: X2 iştirakı ilə, İddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsindən çıxarılması və qanunazidd hərəkətlərə son qoyulması” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsindən çıxarılması və qanunazidd hərəkətlərə son qoyulması” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişlər. Məhkəmə iclasında İddiaçı1 iddia tələbini müdafiə edərək, izahatında bildirmişdir ki, o, ailəsi ilə birlikdə ünvan 1 ünvanda yaşayır və digər İddiaçı2 onun anasıdır. X5 02 mart 2016-cı ildə ölmüşdür. Cavabdeh qəsəbə sakini kimi tanıyır, həm də onun həmyerlisidir. Dövlət tərəfindən onlara fərdi yaşayış evi verilən zaman Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 46 saylı, 19 dekabr 2003-cü il tarixli sərəncamına əsasən püşk əsasında ailə kəndli təsərrüfatı ilə məşğul olmaq məqsədilə ünvan 2 ünvan: ünvan 3çkün kimi mərhum X5nun müvəqqəti istifadəsinə verilmişdir. Mərhum atası Rəhim kişi bir müddət həmin torpaq sahəsindən təyinatı üzrə istifadə etmişdir. Lakin 10 yanvar 2014-cü il tarixdə mərhum X5 həmin torpaq sahəsini qarşılıqlı şifahi razılıq əsasında müvəqqəti istifadə üçün Cavabdeh vermişdir. Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 138 saylı, 16 dekabr 2019-cu il tarixli sərəncamına əsasən X5 öldükdən sonra o, hüquqi varis kimi həmin torpaq sahəsinin istifadəçisi hesab edilmişdir. Hal-hazırda sahibliyinə verilmiş mübahisə predmeti olan həmin torpaq sahəsindən istifadə etmək qərarına gəlmişdir. O, Cavabdeh dəfələrlə qanuni istifadəsində olan həmin torpaq sahəsindən çıxmağını tələb etmiş, lakin müraciətinin heç bir müsbət nəticəsi olmamışdır. Hesab edir ki, onların sahiblik hüququ Cavabdeh tərəfindən kobud şəkildə pozulmuşdur. Hal-hazırda onlar sahibliyində olan həmin torpaq sahəsindən istifadə edə bilmirlər. Məhz bu səbəbdən də, o və digər İddiaçı2 Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsindən çıxarılması və qanunazidd hərəkətlərə son qoyulması” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmək qərarına gəlmişdir. Bütün bunları nəzərə alaraq, Cavabdeh onun sahibliyinə verilmiş ünvan 2 ünvan: ünvan 4rılması və həmin torpaq sahəsindən istifadə etmələrinə mane olan qanunazidd hərəkətlərinə son qoyulması barədə məhkəmə tərəfindən qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında digər İddiaçı2 iddia tələbini müdafiə edərək və İddiaçı1 izahatı ilə eyni məzmunlu izahat verərək, iddia tələbinin təmin edilməsi barədə məhkəmə tərəfindən qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında Cavabdeh iddia tələbini rədd edərək, izahatında bildirmişdir ki, o, ailəsi ilə birlikdə ünvan 5 ünvanda yaşayır. İddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 qəsəbə sakini kimi tanıyır, həm də onun həmyerliləridir. Onu da qeyd edir ki, İddiaçı1 mərhum X5 ilə 10 yanvar 2014-cü il tarixdə qarşılıqlı şifahi razılığa əsasən ünvan 2 ünvan: ünvan 6əkkiz yüz) AZN məbləğinə ona satmışdır. O, bu müddət ərzində müəyyən məbləğdə xərc çəkməklə, həmin torpaq sahəsindən istifadə etmişdir. Onu da qeyd edir ki, əgər iddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 onun həmin torpaq sahəinə çəkdiyi xərcləri ödəyərlərsə, o da həmin toropaq sahəsini onlara geri qaytarmağa razıdır. Eyni zamanda bildirir ki, mübahisə predmeti olan həmin torpaq sahəsinin “İcarəyə verilməsi”nə və (və ya) “Alğı-satqısı”na dair X12 ilə notariat qaydasında müqavilə bağlanmamışdır. O, hal-hazırda mübahisə predmeti olan həmin torpaq sahəsini istifadə edir. Bu səbəbdən də, həmin torpaq sahəsini iddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 geri qaytarmağa razı deyildir. Bütün bunları nəzərə alaraq, iddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 ona qarşı “torpaq sahəsindən çıxarılması və qanunazidd hərəkətlərə son qoyulması” tələbinə dair iddianın rədd edilməsi barədə məhkəmə tərəfindən qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında üçüncü şəxs Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyətinin nümayəndəsi X8 izahatında bildirmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 46 saylı, 19 dekabr 2003-cü il tarixli sərəncamına əsasən püşk əsasında kənd təsərrüfatı məqsədilə ünvan 2 ünvan: ünvan 7iş məcburi köçkün kimi Cəbrayıl rayonu, Daş Veysəlli kənd sakini X1, yəni müvəqqəti qanuni istifadəsinə verilmişdir. Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 138 saylı, 16 dekabr 2019-cu il tarixli sərəncamına əsasən X12 öldükdən sonra iddiaçı (övladı/ailə üzvü) İddiaçı1 onun hüquqi varis kimi həmin torpaq sahəsinin istifadəçisi hesab edilmişdir. Bundan başqa, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 46 saylı, 19 dekabr 2003-cü il tarixli sərəncamına əsasən püşk əsasında kənd təsərrüfatı məqsədilə ünvan 8 ünvan: ünvan 9iş məcburi köçkün kimi Cəbrayıl rayonu, Böyük Mərcanlı kənd sakini Cavabdeh sahibliyinı, yəbu müvəqqəti qanuni istifadəsinə verilmişdir. Sonradan məlum olmuşdur ki, mərhum X12 10 yanvar 2014-cü il tarixdə həmin torpaq sahəsini qarşılıqlı şifahi razılıq əsasında Cavabdeh “satmış”dır. Eyni zamanda bildirir ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 46 saylı, 19 dekabr 2003-cü il tarixli sərəncamına əsasən Cəbrayıl rayonu, Daş Veysəlli kənd sakini mərhum X1 verilmiş kənd təsərrüfatı məqsədilə ünvan 2 ünvan: ünvan 10ülkiyyətidir. Hesab edir ki, dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin dövlətin müvafiq icazəsi olmadan “özgəninkiləşdirilməsi, istifadəyə və ya icarəyə verilməsi” qeyri-qanunidir. Bütün bunları nəzərə alaraq, iddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsindən çıxarılması və qanunazidd hərəkətlərə son qoyulması” tələbinə dair qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada məhkəmə tərəfindən qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında üçüncü şəxs Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərüfatı Nazirliyi Cəbrayıl X15 Mərkəzinin nümayəndəsi X11 izahatında bildirmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 46 saylı, 19 dekabr 2003-cü il tarixli sərəncamına əsasən püşk əsasında kənd təsərrüfatı məqsədilə ünvan 2 ünvan: ünvan 7iş məcburi köçkün kimi Cəbrayıl rayonu, Daş Veysəlli kənd sakini X1, yəni müvəqqəti qanuni istifadəsinə verilmişdir. Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 138 saylı, 16 dekabr 2019-cu il tarixli sərəncamına əsasən X12 öldükdən sonra o, hüquqi varis kimi həmin torpaq sahəsinin istifadəçisi hesab edilmişdir. Bundan başqa, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 46 saylı, 19 dekabr 2003-cü il tarixli sərəncamına əsasən püşk əsasında kənd təsərrüfatı məqsədilə ünvan 8 ünvan: ünvan 9iş məcburi köçkün kimi Cəbrayıl rayonu, Böyük Mərcanlı kənd sakini Cavabdeh sahibliyinı, yəbu müvəqqəti qanuni istifadəsinə verilmişdir. Sonradan məlum olmuşdur ki, mərhum X12 10 yanvar 2014-cü il tarixdə həmin torpaq sahəsini qarşılıqlı şifahi razılıq əsasında Cavabdeh “satmış”dır. Eyni zamanda bildirir ki, “Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçılarına əkin sahəsinin becərilməsində istifadə etdiyi yanacaq və motor yağlarına görə dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına yardım verilməsi Qaydaları”nın və "xxxx" ASC və digər hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçılarına mineral gübrələrin güzəştlə satılması Qaydaları”nın təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 32 saylı 15 fevral 2007-ci il tarixli Qərarına əsasən Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Minbaşılı Kənd Ərazi Komissiyası tərəfindən istehsalçıların əkin sahələri və bu əkin sahələrinə mülkiyyət, icarə və istifadə hüquqlarını təsdiq edən sənədlər barədə 2017-ci il 01 iyul tarixli məlumatında Cəbrayıl rayonu, Daş Veysəlli kənd sakini İddiaçı1 adına 0.59 hektar torpaq sahəsi qeyd edilmişdir. Eyni zamanda bildirir ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 46 saylı, 19 dekabr 2003-cü il tarixli sərəncamına əsasən Cəbrayıl rayonu, Daş Veysəlli kənd sakini mərhum X1 verilmiş kənd təsərrüfatı məqsədilə ünvan 2 ünvan: ünvan 10ülkiyyətidir. Hesab edir ki, dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin dövlətin müvafiq icazəsi olmadan “özgəninkiləşdirilməsi, istifadəyə və ya icarəyə verilməsi” qeyri-qanunidir. Bütün bunları nəzərə alaraq, iddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsindən çıxarılması və qanunazidd hərəkətlərə son qoyulması” tələbinə dair qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada məhkəmə tərəfindən qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında digər üçüncü şəxs Azərbaycan Respublikası Qaçqınların və X9 üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndəsi X3 üçüncü şəxs X4 izahatı ilə eyni məzmunlu izahat verərək, iddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsindən çıxarılması və qanunazidd hərəkətlərə son qoyulması” tələbinə dair qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada məhkəmə tərəfindən qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə tərəflərin və üçüncü şəxslərin nümayəndəsinin izahatını dinləyib, iş materiallarını tam, obyektiv və hərtərəfli araşdırıb və iş üzrə toplanmış sübutlara hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi əsaslı olduğu üçün qismən təmin edilməlidir. İş materiallarında olan müvafiq qaydada təsdiq edilmiş Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 46 saylı, 19 dekabr 2003-cü il tarixli sərəncamının surətindən görünür ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 96 s saylı, 24 may 2022-ci il tarixli sərəncamı ilə Cəbrayıl rayonundan olan məcburi köçkünlərə Biləsuvar rayonunda X14 Fondundan 13 yaşayış qəsəbəsinin tikintisi üçün 3000 ha. (ondan 40 ha. hesabı ilə qəsəbələrin tikintisinə, 520 ha. və əkinçilik məqsədilə 2480 ha.) torpaq sahəsi ayrılmışdır. Hazırda tikinti başa çatdırılaraq çadır düşərgələrindən məskunlaşmış Cəbrayıl rayonundan olan 2547 ailə mənzil və həyətyanı torpaq sahəsi ilə təmin edilmişdir. Burada ailələrə əkinçilik üçün torpaq sahələrinin verilməsi məqsədilə torpaqların dəqiq uçotu aparılmış və əkinçilik üçün daha yararlı torpaqlar müəyyənləşdirilərək, xəritələşdirilmişdir. Qeyd edilənlərə əsasən qəsəbələrdə məskunlaşmış əhalini (ailələri) əkin torpaqları ilə təmin edilməsi məqsədilə... 1. Torpaqların uçotu barədə Dövlət Yerqurluşu Layihə İnstitutu tərəfindən hazırlanmış yer qurluşu planının təsdiq edilməsi, 2. Torpaq sahəsi verilməsi nəzərdə tutulan ailələrin (2547 ailə) siyahısı və püşkatma siyahısının təsdiq edilməsi (sıyahı əlavə olunur), 3. Püşkatma zamanı təkrar çıxarılan 559, 2042, 2120, 2136, nömrəli püşklərin 559 a, 2042 a, 2120 a, 2106 a kimi nəzərə alınması və bu püşklərin sahiblərinə torpaq sahələri müvafiq gəldiyi püşklərdən sonra (559-559 a, 2042-2042 a, 2120-2120 a və 2136-2136 a) verilməsi, 4. Əkin üçün yararlı olan torpaq sahələri üzrə orta normanın müəyyənləşdirilməsi və hər bir ailəyə həmin normaya uyğun torpaq sahəsinin verilməsi, 5. 1, 2 və 3 nömrəli qəsəbələrdə məskunlaşan ailələrə veriləcək torpaqlar 172, 172 a, 168, 166, 134, 130, 128, 139 hissə, 137, 144 hissə, 150, 157, 155, 160, 181, 163, nömrəli kontur ardıcıllığ, 4, 5 və 6 nömrəli qəsəbələrdə məskunlaşan ailələrə veriləcək torpaqlar isə 144 hissə, 139 hissə, 124, 121, 119, 120, 113, 115, 112, 111, 104, 99, 97, 96, 101, 103, 67, 70, 72, 79, 78, 63, 73, 74, 75, 76, 80, 81, 55, 56, 59, 60, 51, 49, 48, 52, 46, 12, 5, 14, 18, 19, 20, 22, 23, 24, 35, 34, 33, 32, 31, 27, 26, 25, nömrəli kontur ardıcıllığı ilə bölünməsi. 6. Dövlət ehtiyyat fondundan ayrılmış 3000 hektar torpaq sahəsinin təsnifat üzrə bölündüyünün nəzərə alınması, -Qəsəbə tikintisi və qəsəbələrin arasındakı cəmi sahə - 758 ha, -meşə zolağı üçün 108,5 ha, -mövcud şosse yolların tikintisi altına 38 ha, köhnə Əzizbəyov kanalının əhatə etdiyi sahə 46 ha, -yeni tikilmiş Əzizbəyov kanalının tikintisi altına 46,5 ha, -kollektor drenaj şəbəkələrinin altına 261,4 ha, -qəsəbələrə giriş üçün çəkilən mövcud yollar 26,6 ha, 4-5 saylı çadır şəhərciyinini ərazisində tarix muzeyi üçün 20 ha, -3 saylı çadır şəhərciyinin ərazisində əkinə yararsız ümumi sahə-10 ha, -əkinə yaralı sahələrdə istismar məqsədi üçün 10% hesabı ilə yollar-165,8 ha, -Əzizbəyov kanalı ilə magistiral şosse yolunun arasında tikintilən altında olan ərazi 30 ha, -Əzizbəyov kanalı ilə mövcud şosse yolunun arasında İmişli əhalisi tərəfindən uzun illər istifadə olunan ərazi 68 ha, -sahələrin ara nişanları üçün 177,7 ha, -əhali üçün bölünəcək sahə 1273,5 ha, -hər ailəyə düşən torpaq sahəsi 1273,5 ha: 2547 ailəyə = 0,5 ha, -əhali üçün bölünəcək sahə 1489,2 hektar 7. 6-cı qəsəbənin qərbində olan 39 və 40 nömrəli konturlardakı torpaqların kənd təsərrüfatına az yararlı olduğunu nəzərə alaraq əhalinin mal qarasının otarılması sərhəd xəttinə gediş gəlişi üçün saxlanılması və bölgüdən çıxarılması. 8. 172 nömrəli konturda keçmiş çadır şəhərciyinin cənubunda olan və 125 nömrəli konturda əvvəllər yerləşmiş çadır şəhrciyinin altında olan torpaqlar kənd təsərrüfatına az yararsız olduğu üçün bölgüdən çıxarılması və örüş kimi saxlanılması. 9. Torpaqlardan səmərəli istifadəni və gələcəkdə əhali arasında baş verə biləcək narazılıqların qarşısının alınması məqsədi ilə bölünən konturlarda gediş gəlişin təmin edilməsi üçün yollar saxlanılması. 10. Sərəncama uyğun olaraq torpaqların bölgü layihəsinin hazırlanmasına və torpaqların layihə əsasında ölçülərək naturada vətəndaşlara (ailələr) təhkim olunmasına köməklik göstərilməsi Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsindən xahiş edilməsi qərara alınmışdır. İş materiallarında olan Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 138 saylı, 16 dekabr 2019-cu il tarixli sərəncamından görünür ki, Biləsuvar rayonu ərazisində məskunlaşmış məcburi köçkünlərə əkin üçün torpaq sahələrinin verilməsi barədə Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının 46 saylı, 19 dekabr 2003-cü il tarixli və 18 saylı, 22 iyul 2008-ci il tarixli sərəncamlarının 2-ci bəndindən sonra aşağıdakı məzmunda bəndlərin əlavə edilməsi; 1. Biləsuvar rayonu ərazisində salınmış 11 qəsəbəyə müvəqqəti köçürülmüş ailələrə 2003 və 2008-ci illərdə əkin məqsədilə verilmiş torpaq sahələrinin hüquqi istifadəçilərinin və hazırda həmin torpaqların faktiki istifadəçilərinin siyahısının təsdiq edilməsi. 2. Həmin qəsəbələrdən müxtəlif səbəblərdən kənar bölgələrə miqrasiya etmiş məcburi köçkünlərin evlərinə köçürülmüş yeni ailələr, eyni zamanda ailə başçısı vəfat etmiş şəxslərin hüquqi varisləri və xidməti evlərə köçürülmüş ailələr həmin evlərin sahiblərinə 2003 və 2008-ci illərdə əkin üçün verilmiş torpaq sahələrinin faktiki istifadəçiləri hesab edilmələri. 3. Sərəncamlara müvafiq dəyişikliklərin edilməsi nəzərə alınaraq məcburi köçkünlərə subsidiyaların verilməsinə köməklik olunmasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyindən xahiş edilməsi. 4. Sərəncamın Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə təqdim olunmasının təmin edilməsi qərara alınmışdır. İş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Cəbrayıl X15 Mərkəzinin 3-22-3-14/2-21/2025 saylı, 01 avqust 2025-ci il tarixli məktubundan görünür ki, “Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçılarına əkin sahəsinin becərilməsində istifadə etdiyi yanacaq və motor yağlarına görə dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına yardım verilməsi Qaydaları”nın və "xxxx" ASC və digər hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçılarına mineral gübrələrin güzəştlə satılması Qaydaları”nın təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 32 saylı, 15 fevral 2007-ci il tarixli Qərarına əsasən Cəbrayıl Rayon İcra Hakimmiyyəti Başçısının Minbaşılı Kənd Ərazi Komissiyası tərəfindən istehsalçıların əkin sahələri və bu əkin sahələrinə mülkiyyət, icarə və istifadə hüquqlarını təsdiq edən sənədlər barədə 2017ci il 01 iyul tarixli məlumatında Cəbrayıl rayonu, Daş Veysəlli kənd sakini İddiaçı1 adına 0.59 hektar torpaq sahəsi qeyd edilmişdir. İş materiallarında olan Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Minbaşılı Kənd Ərazi Dairəsi üzrə Nümayəndəliyinin 100 saylı, 04 avqust 2025-ci il tarixli arayışından görünür ki, Cəbrayıl rayonu, Daş Veysəlli kənd sakini İddiaçı1 2-ci təsərrüfatbaşına kitabın 181-ci təsərrüfatının 186-cı səhifəsində həqiqətən onun ailəsinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmaq üçün ünvan 2 ünvan: ünvan 11 verilmişdir. İş materiallarında olan Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Böyük Mərcanlı Kənd Ərazi Dairəsi üzrə Nümayəndəliyinin 618 saylı, 04 avqust 2025-ci il tarixli arayışından görünür ki, Cəbrayıl rayonu, Böyük Mərcanlı kənd sakini Cavabdeh 26-cı təsərrüfatbaşına kitabın 2409-cu təsərrüfatının 54-cü səhifəsində həqiqətən onun ailəsinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmaq üçün ünvan 8 ünvan: ünvan 12 verilmişdir. İş materiallarında olan 10 yanvar 2014-cü il tarixli izahatın surətindən görünür ki, izahatda 10 yanvar 2014-cü il tarixdə Rəhim Əhmədov tərəfindən “...mənə məxsus olan 59 sot torpağı 800 manat alaraq verirəm Cavabdeh...” qeydi yazılmışdır. İş materiallarında olan müvafiq qaydada təsdiq edilmiş AZ-İ 788200 №-li, 27 aprel 2016-cı il tarixli ölüm haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, X12 02 mart 2016cı ildə ölmüş, bu barədə akt qeydləri kitabında 27 aprel 2016-cı il tarixdə 68 № ilə qeyd edilmişdir. Məhkəmə irəli sürülmüş iddia tələbi ilə bağlı aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri hesab edir. Məhkəmə tədqiqi zamanı müəyyən edilmişdir ki, mübahisə predmeti olan həmin torpaq sahəsi dövlət mülkiyyətidir və torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət hüququnun subyekti Azərbaycan dövlətidir. Bundan başqa, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 46 saylı, 19 dekabr 2003-cü il tarixli sərəncamına əsasən kənd təsərrüfatı məqsədilə ünvan 2 ünvan: ünvan 7iş məcburi köçkün kimi Cəbrayıl rayonu, Daş Veysəlli kənd sakini X1 (qanuni istifadəsinə) verilmişdir. Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 138 saylı, 16 dekabr 2019-cu il tarixli sərəncamına əsasən X12 öldükdən sonra iddiaçı (övladı/ailə üzvü) İddiaçı1 onun hüquqi varis kimi həmin torpaq sahəsinin istifadəçisi hesab edilmişdir. Bundan başqa, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 700 saylı, 13 may 2002-ci il tarixli Fərmanının icrası ilə bağlı Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 46 saylı, 19 dekabr 2003-cü il tarixli sərəncamına əsasən kənd təsərrüfatı məqsədilə ünvan 8 ünvan: ünvan 9iş məcburi köçkün kimi Cəbrayıl rayonu, Böyük Mərcanlı kənd sakini Cavabdeh sahibliyinə (qanuni istifadəsinə) verilmişdir. Bundan başqa, X12 10 yanvar 2014-cü il tarixdə həmin torpaq sahəsini müəyyən məbləğ pul qarşılığında qarşılıqlı şifahi razılıq əsasında Cavabdeh vermişdır. Bundan başqa, tərəflər arasında dövlət mülkiyyətində olan həmin torpaq sahəsinə dair “Torpaq icarəsi haqqında” və (və ya) “Torpağın alğı-satqısı”na dair notariat qaydasında müqavilənin bağlanmaması və iddiaçının sahibliyinə verilmiş həmin torpaq sahəsindən cavabdehin qanunsuz istifadə etməsi faktı məhkəmə iclasında Cavabdeh izahatı ilə də öz təsdiqini tapmışdır. Məhkəmə hesab edir ki, məhkəmə tədqiqi zamanı müəyyən edilmiş həmin hallar mülki işin “mübahisəsiz faktiki halları” kimi qiymətləndirilməlidir. Eyni zamanda, məhkəmə hesab edir ki, məhkəmə tədqiqi zamanı müəyyən edilmiş...1. İddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsindən çıxarılması və qanunazidd hərəkətlərə son qoyulması” tələbini irəli sürməkdə subyektiv hüquqa malik olub-olmaması kimi hall mülki işin “mübahisəli faktiki halı” kimi qiymətləndirilməlidir. Məhkəmə ilk əvvəl irəli sürülmüş iddia tələbi ilə bağlı hesab edir ki, iddia tələbinin qanuni əsası “əmlak və əşya hüquqları”dır. Belə ki, işin faktiki hallarına əsasən tərəflər arasında mülki hüquqlar və vəzifələr qanunvericiliyin yol verdiyi əsaslar üzrə əmlak əldə edilməsindən əmələ gəlmişdir. Tərəflər arasında formalaşmış mülki hüquq münasibətlərinin əsasını “sahiblik hüququ və sahibliyin müdafiəsi” təşkil edir. Məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyə əsasən qanunun normasının tərəflərdən birinə (kreditor) digər tərəfdən (borclu) hər hansı bir icranın həyata keçirilməsini və ya həyata keçirilməsini tələb etməyə imkan/əsas verməsi iddia tələbinin qanuni əsası hesab edilir. Həm iddia tələbinin, həm də məhkəmə qərarının qanuni əsası olmalıdır. Yəni borclu barəsində müəyyən məcburetmə tədbirlərinin həyata keçirilməsi tələbinin və məhkəmənin həmin məcburetmə tədbirlərinin həyata keçirilməsinə dair qərarının əsasə qanundan irəli gəlməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 14.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquqlar və vəzifələr mülki qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslardan, habelə fiziki və hüquqi şəxslərin qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, mülki qanunvericiliyin prinsiplərinə görə mülki hüquqlar və vəzifələr doğuran hərəkətlərindən əmələ gəlir. Həmin Məcəllənin 14.2.4-cü maddəsinə əsasən qanunvericiliyin yol verdiyi əsaslar üzrə əmlak əldə edilməsi mülki hüquqların və vəzifələrin əmələ gəlməsi əsaslarıdır. Həmin Məcəllənin 14.3-cü maddəsinə əsasən əgər qanunla əmlak hüquqlarının yaranması üçün ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, dövlət qeydiyyatına alınmalı əmlak hüquqları onların qeydə alındığı andan əmələ gəlir. Bundan başqa, məhkəmə hesab edir ki, İddiaçı1 dövlət mülkiyyətində olan daşınmaz əmlakın ( ünvan 2 ünvan: ünvan 13atlı torpaq sahəsi) “qanuni sahibi” olduğu, eləcə də onun sahibliyində (qanuni istifadəsində) olan daşınmaz əmlak hal-hazırda heç bir hüquqi əsas olmadan özgənin “qanunsuz” sahibliyində olduğu üçün qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada daşınmaz əmlak üzərində sahiblik hüququnun müdafiəsi məqsədilə Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsindən çıxarılması və qanunazidd hərəkətlərə son qoyulması” tələbinə dair məhkəmədə mülki mühakimə icraatı qaydasında iddia irəli sürmək üçün subyektiv hüquqa malikdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “M.Bağırovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 04 may 2007-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 30 iyul 2008-ci il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə ilk növbədə iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmamasını araşdırmalıdır. Subyektiv mənada hüquq normativ-hüquqi aktlarla müəyyən olunmuş zahiri azadlığı ifadə edir. Belə ki, subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: 1. Öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; 2. Başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ;
3. Müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişikliklər edilməsi barədə” 11 iyun 2004-cü il tarixli, 688-İİ QD saylı Azərbaycan Respublikası Qanununun İİİ hissəsinin 9-cu bəndinin və İV hissəsinin 7-ci bəndinin Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 130-cu maddəsinin İX hissəsinə uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 25 yanvar 2005-ci il tarixli qərarında qeyd edilir ki, Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının yüksək hüquqi qüvvəsi onun bütün hissələrinə, habelə həmin qərarın əsasını təşkil edən hüquqi mövqelərə də şamil olunur. Məhkəmələr öz qərarlarını yalnız Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən müvafiq iş üzrə müəyyənləşdirilmiş hədlər çərçivəsində qəbul etməlidir. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun qərarında göstərilən hüquqi məsələlər və pozulmuş hesab edilən hüquq və azadlıqlar həmin hədləri təşkil edir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 13-cü maddəsinin İ və İİ hissələrinə əsasən Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur. Mülkiyyət dövlət mülkiyyəti, xüsusi mülkiyyət və bələdiyyə mülkiyyəti növündə ola bilər. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin İ və İİİ hissələrinə əsasən hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır... Hər kəsin mülkiyyətində daşınar və daşınmaz əmlak ola bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 6.1.4-cü maddəsinə əsasən mülkiyyətin toxunulmazlığı mülki qanunvericiliyin prinsiplərindən hesab edilir. Həmin Məcəllənin 158.1.2-ci maddəsinə əsasən əmlakdan istifadə hüququ mülkiyyət hüququ ilə yanaşı əmlak hüquqları sayılır. Həmin Məcəllənin 158.2-ci maddəsinə əsasən əmlak hüquqları həmin əmlakın mülkiyyətçisi olmayan şəxslərə də mənsub ola bilər. Həmin Məcəllənin 158.4-cü maddəsinə əsasən mülkiyyətçi olmayan şəxsin əmlak hüquqları istənilən şəxs, o cümlədən mülkiyyətçi tərəfindən pozulmaqdan müdafiə edilir. Həmin Məcəllənin 159-cu maddəsinə əsasən sahiblik əşyaya faktik sahibliyə nail olmaqla əldə edilir. Həmin Məcəllənin 164.1-ci maddəsinə əsasən sahibin iradəsi olmadan sahiblikdən məhrumetmə və onu pozma qadağan edilmiş özbaşınalıq sayılır. Hər bir sahibin qadağan edilmiş özbaşınalıqdan müdafiə üçün güc işlətmək ixtiyarı vardır. Bu zaman o, şəraiti nəzərə almaqla, əsassız güc hərəkətlərindən çəkinməlidir. Həmin Məcəllənin 165.1-ci maddəsinə əsasən sahiblik qadağan edilmiş özbaşınalıq yolu ilə pozulduqda sahib pozucudan pozuntulara son qoymağı tələb edə bilər. Pozuntuların davam edəcəyindən ehtiyat olunduqda sahib onlara son qoyulması üçün iddia verə bilər... “Ailə kəndli təsərrüfatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 1.1-ci maddəsinə əsasən ailə kəndli təsərrüfatı-ailə üzvlərinin və onlarla birgə fəaliyyət göstərən şəxslərin fərdi əməyi və mülkiyyətində və ya icarəsində olan əmlak əsasında hüquqi şəxs yaratmadan kənd yerlərində istehsal və digər təsərrüfat fəaliyyətinin (məhsulların istehsalını, emalını, saxlanmasını, daşınmasını və satılmasını) birgə həyata keçirilməsidir. Həmin Qanunun 1.2-ci maddəsinə əsasən ailə kəndli təsərrüfatının tərkibi bir nəfərdən, ailə üzvlərindən və onlarla qohumluq və ya digər münasibətlər əsasında birgə fəaliyyət göstərən şəxslərdən ibarət ola bilər. Həmin Qanunun 1.3-cü maddəsinə əsasən ailə kəndli təsərrüfatı kənd yerlərində qanunvericiliklə qadağan olunmayan və məhdudiyyət qoyulmayan bütün iqtisadi fəaliyyət növləri ilə məşğul olan təsərrüfatçılıq subyektidir və onun fəaliyyəti sahibkarlıq sayılmır. Məhkəmə qeyd edir ki, mübahisə predmeti olan həmin torpaq sahəsi (ünvan 2 ünvan: ünvan 14 mülkiyyəti olduğu üçün torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət hüququnun subyekti Azərbaycan dövlətidir. Dövlətin müvafiq icazəsi olmadan məhz dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin “özgəninkiləşdirilməsi, istifadəyə və ya icarəyə verilməsi” qeyri-qanunidir və bu hal “mülkiyyətə müdaxilə faktı” kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan Respublikasının mülki qanunvericiliyinə əsasən mülki hüquqlar hüquqa uyğun həyata keçirilməlidir. Hüquqdan sui-istifadəyə yol verilmir, bu əsas üzərində həyata keçirilən razılaşmalar və hərəkətlər isə etibarsızdır. Məhkəmə hesab edir ki, dövlətin müvafiq icazəsi olmadan məhz dövlət mülkiyyətində olan həmin torpaq sahəsinə dair (ünvan 2 ünvan: Biləsuvar rayonu, 2 saylı qəsəbə) ərazisində yerləşən 0.59 hektar torpaq sahəsi) X12 ilə Cavabdeh arasında “özgəninkiləşdirilməsi, istifadəyə və ya icarəyə verilməsi” məqsədilə hər hansı formada “müqavilə bağlanması” faktı (razılaşma və digər hərəkətlər...) tərəflər və (və ya) onların hüquqi varisləri üçün etibarlı hüquq və vəzifələr yaratmır, eləcə də bu hal digər tərəfin güvəndiyi və güvənmiş olduğu əvvəlki rəftara zidd hüququn həyata keçirilməsi kimi qiymətləndirilə bilməz. Əks halda bu hal Azərbaycan Respublikasının torpaq qanunvericiliyinə əsasən dövlətin torpaqlardan qanunvericiliyə uyğun istifadə olunmasına və onların mühafizəsinə dövlət nəzarətinin təşkil edilməsi və həyata keçirilməsi məqsədinə ziddir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 560.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquqlar hüquqa uyğun həyata keçirilməlidir. Hüquqdan yalnız başqalarına ziyan vurmaq məqsədi ilə istifadə edilməsi yolverilməzdir. Həmin Məcəllənin 560.2-ci maddəsinə əsasən hüquqdan sui-istifadəyə yol verilmir, bu əsas üzərində həyata keçirilən razılaşmalar və hərəkətlər isə etibarsızdır. Həmin Məcəllənin 560.3.1-ci maddəsinə əsasən qeyri-qanuni və ya müqavilənin ziddinə əldə edilmiş hüquqların həyata keçirilməsi hüquqdan sui-istifadədir. Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsinin 2-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsi Azərbaycan Respublikasında torpaq üzərində mülkiyyətin müxtəlif növlərinin tətbiqi əsasında yaranan torpaq münasibətlərinin tənzimlənməsinə, torpaq mülkiyyətçiləri, istifadəçiləri və icarəçilərinin torpaqla bağlı vəzifələrinin yerinə yetirilməsinə və torpaq üzərində hüquqlarının müdafiəsinə, torpaqlardan səmərəli istifadə və onların mühafizəsi üçün şərait yaradılmasına, torpağın münbitliyinin bərpasına və artırılmasına, texnogen çirklənmə və dağılmadan korlanmış torpaqların rekultivasiyasına, təbii mühitin qorunub saxlanmasına və yaxşılaşdırılmasına yönəlmişdir. Həmin Məcəllənin 5-ci maddəsinə əsasən 1. Azərbaycan Respublikasında torpaq sahəsi üzərində dövlət, bələdiyyə və xüsusi mülkiyyət növləri mövcuddur. Bütün mülkiyyət növləri bərabərhüquqludur və dövlət tərəfindən qorunur. 2. Mülkiyyət hüququnun subyektləri — dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahələri üzərində — Azərbaycan dövləti, bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaq sahələri üzərində — bələdiyyələr, xüsusi mülkiyyətdə olan torpaq sahələri üzərində — Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları və hüquqi şəxsləridir. 3. Torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə torpaq sahəsinə sahib olmaq, torpaq sahəsindən istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. Həmin Məcəllənin 6-cı maddəsinə əsasən Torpaq münasibətlərinin tənzimlənməsi sahəsində dövlətin səlahiyyətləri aşağıdakılardır: Azərbaycan Respublikasının torpaq qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsinə dair təkliflərin hazırlanması; torpaq qanunvericiliyinin icrasını təmin edən normativ-hüquqi aktların qəbulu və onlara dəyişikliklərin edilməsi; dövlət torpaq kadastrının, torpaqların monitorinqinin və yerquruluşunun aparılması qaydalarının müəyyən edilməsi; bu Məcəllədə və digər qanunvericilik aktlarında müəyyən edilmiş qaydada dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahələrinin istifadəyə və icarəyə verilməsi, onların dövlət ehtiyacları üçün alınması; təbii fəlakət, texnogen qəza və ya hərbi əməliyyat nəticəsində (işğaldan azad edilmiş ərazilər istisna olmaqla) məhv olmuş, yaxud yararsız vəziyyətə düşmüş yaşayış sahələrinin əvəzinə yeni yaşayış evləri və çoxmənzilli yaşayış binaları bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaq sahələrində tikildiyi hallarda bələdiyyəyə mütənasib dəyərdə dövlət mülkiyyətindən torpaq sahələrinin ayrılması; xüsusi mülkiyyətdə olan torpaq sahələrinin bu Məcəllədə və digər qanunvericilik aktlarında müəyyən edilmiş qaydada özgəninkiləşdirilməsi; dövlət qeydiyyatına alına bilən torpaq sahələrinin minimum hədlərinin müəyyən edilməsi qaydalarının müəyyənləşdirilməsi; torpaqların kateqoriyalara aid edilməsi və onların bir kateqoriyadan digərinə keçirilməsi; yay və qış otlaq sahələrinin inzibati-ərazi vahidlərinə istifadəyə verilməsi; vergitutma məqsədilə kadastr qiymət rayonları və ora daxil olan inzibati rayonlar üzrə kənd təsərrüfatı torpaqlarının təyinatı, coğrafi yerləşməsi və keyfiyyəti nəzərə alınmaqla, şərti balların müəyyənləşdirilməsi; torpaqlardan səmərəli istifadəyə, torpaqların münbitliyinin artırılmasına, torpaq ehtiyatlarının qorunmasına dair və digər təbiəti mühafizə tədbirlərinin dövlət proqramlarının hazırlanması və yerinə yetirilməsi; dövlət mülkiyyətində olan torpaqların istifadəsi ilə bağlı fəaliyyətin dövlət ekoloji ekspertizasının keçirilməsi və dövlət ekoloji ekspertizasının müsbət rəy vermədiyi obyektlərin tikintisinin və ya onların yenidən qurulmasının dayandırılması haqqında qərar qəbul edilməsi; torpaqlardan qanunvericiliyə uyğun istifadə olunmasına və onların mühafizəsinə dövlət nəzarətinin təşkil edilməsi və həyata keçirilməsi; dövlət torpaq kadastrının, torpaqların monitorinqinin və yerquruluşunun aparılmasının təşkil edilməsi; bu Məcəllədə göstərilən və məhkəmədən kənar qaydada həll olunmalı torpaq mübahisələrinin həll edilməsi; qanunvericiliklə müəyyən edilmiş digər səlahiyyətlərin həyata keçirilməsi. Bundan başqa, məhkəmə hesab edir ki, Cavabdeh məhz dövlət mülkiyyətində olan həmin torpaq sahəsinə dair hər hansı hüququ qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində dövlət qeydiyyatına alınmadığı üçün onun həmin torpaq sahəsi üzərində qeydiyyatdan keçməmiş hüququnun müdafiəsinin qanuni əsası yoxdur. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının torpaq qanunvericiliyinə əsasən torpaq sahələri üzərində hüquqlar torpaq sahələrinin sərhədlərinin yerdə müəyyən edilməsindən, onların planı və ölçüsünün tərtib edilməsindən, torpaq sahələrinin verilməsi barədə müqavilənin notarial qaydada bağlanmasından, eləcə də müəyyən olunmuş qaydada dövlət qeydiyyatından keçirilməsindən sonra yaranır. Eyni zamanda, torpaq sahələri üzərində qeydiyyatdan keçməmiş hüquqların müdafiəsinə və toxunulmazlığına dövlət tərəfindən təminat verilmir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 139-1.1.3-cü maddəsinə əsasən daşınmaz əmlak barəsində notariat qaydasında təsdiq edilmiş müqavilələr, vərəsəlik hüququ haqqında, ər-arvadın ümumi əmlakındakı paya mülkiyyət hüququ haqqında, icra sənədlərinin məcburi icrası ilə əlaqədar daşınmaz əmlak barədə “Notariat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 63-cü maddəsinə əsasən verilən şəhadətnamələr, daşınmaz əmlak sertifikatı daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün əsas hesab olunur. Həmin Məcəllənin 146.1-ci maddəsinə əsasən daşınmaz əmlaka sahiblik və istifadə hüququ onun barəsində əqdin notariat qaydasında təsdiq edildiyi andan əmələ gəlir (məhkəmə qərarı və ya digər qanuni qüvvəyə malik olan və barəsində şikayət verilə bilməyən qərar əsasında yaranan hüquq istisna olmaqla). Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsinin 33-cü maddəsinin İ, İİ və V hissələrinə əsasən ehtiyat fondu torpaqları dövlət və bələdiyyə ehtiyat torpaqlarından ibarətdir. Dövlət ehtiyat fondu torpaqlarına bələdiyyələrin, vətəndaşların və hüquqi şəxslərin mülkiyyətinə, istifadəsinə və icarəsinə verilməmiş dövlət torpaqları daxildir. Ehtiyat fondu torpaqlarının istifadəsi qaydaları müvafiq normativ-hüquqi aktlarla müəyyən edilir. Həmin Məcəllənin 46-cı maddəsinin İ hissəsinə əsasən dövlət ehtiyat fondu torpaqları dövlət mülkiyyətində olan torpaqlardır. Həmin Məcəllənin 46-cı maddəsinin İİ hissəsinə əsasən göstərilən torpaqlar (dövlət ehtiyat fondu torpaqları...) dövlətin müstəsna mülkiyyətindədir, həmin torpaqlar bu məcəllədə və digər normativ-hüquqi aktlarda müəyyən olunmuş qaydada istifadəyə və icarəyə verilə bilər. Həmin Məcəllənin 66-cı maddəsinin İ hissəsinə əsasən dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaq sahələrinin hər hansı hüquqda hüquqi və fiziki şəxslərə verilməsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanının və ya bələdiyyənin qərarı və tərəflər arasında bağlanmış müqavilə əsasında həyata keçirilir. Xüsusi mülkiyyətdə olan torpaqlar üzərində bütün hüquqların başqasına keçməsi isə tərəflər arasında bağlanmış və notarial qaydada təsdiq edilmiş müqavilə əsasında həyata keçirilir. Müqavilədə tərəflərin hüquqları və vəzifələri, torpaq sahəsinin hüquqi statusu, öhdəliklər, məhdudiyyətlər və servitutlar, müqaviləyə xitam verilməsinin əsasları və torpaqların istifadəsi və mühafizəsi üzrə digər şərtlər nəzərdə tutulur. Həmin Məcəllənin 66-cı maddəsinin İİ hissəsinə əsasən torpaq üzərində hüquqlar (müddəti on bir aydan az olan icarə və istifadə hüquqları istisna olmaqla) qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində dövlət qeydiyyatına alınır və həmin reyestrdən çıxarışla rəsmiləşdirilir. Həmin Məcəllənin 67-ci maddəsinin İ hissəsinə əsasən torpaq üzərində hüquqların (müddəti on bir aydan az olan icarə və istifadə hüquqları istisna olmaqla) dövlət qeydiyyatı qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılır. Dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqların icarəyə (istifadəyə) verilməsi ilə əlaqədar müvafiq məlumatlar (torpaq üzərində qeydiyyata alınmış hüquqlar, hüquqların yüklülüyü (məhdudlaşdırılması), hüquq sahibləri, icarə və ya istifadə barədə əqdlərin tərəfləri, əqdin müddəti və məqsədi) daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən informasiya sisteminə real vaxt rejimində ötürülür, habelə on bir aydan az müddətə bağlanılmış istifadə və ya icarə müqavilələri istifadəyə verən və ya icarəyəverən tərəfindən bilavasitə informasiya sisteminə daxil edilir.https://eqanun.az/framework/46942 Həmin Məcəllənin 67-ci maddəsinin İİİ hissəsinə əsasən dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaq sahələrinin alınması ilə yaranan hüquqların, habelə torpaq sahələri və digər daşınmaz əmlaka dair bağlanılan əqdlər nəticəsində əldə edilən hüquqların dövlət qeydiyyatına alınması məcburidir. Həmin Məcəllənin 67-ci maddəsinin İV hissəsinə əsasən torpaq sahələri üzərində qeydiyyatdan keçməmiş hüquqların müdafiəsinə və toxunulmazlığına dövlət təminat vermir. Həmin Məcəllənin 68-ci maddəsinə əsasən torpaq sahələri üzərində hüquqlar torpaq sahələrinin sərhədlərinin yerdə müəyyən edilməsindən, onların planı və ölçüsünün tərtib edilməsindən, torpaq sahələrinin verilməsi barədə müqavilənin bağlanmasından və onun müəyyən olunmuş qaydada dövlət qeydiyyatından keçirilməsindən sonra yaranır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun Ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi zamanı “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyası müddəalarının və İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin presedentlərinin tətbiqi haqqında 30 mart 2006-cı il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, məhkəmələr ədalət mühakiməsini həyata keçirərkən, dövlətin Konvensiya əsasında üzərinə götürdüyü öhdəliklərin yerinə yetirilməsini təmin etməlidirlər. “İnsan hüquqları və əsas azadlıqları haqqında” Avropa Konvensiyasının 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsinə əsasən hər bir fiziki və hüquqi şəxs öz mülkiyyətindən dinc (maneəsiz) istifadə hüququna malikdir. Heç kəs, cəmiyyətin maraqları naminə, qanunla və beynəlxalq hüququn ümumi prinsipləri ilə nəzərdə tutulmuş şərtlər istisna olmaqla, öz mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin “Marckx Belçikaya qarşı” iş üzrə 13 iyul 1979cu il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, mülkiyyətçinin öz əmlakına sərəncam vermək mülkiyyət hüququnun adi və əsasını təşkil edən aspektidir. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin “Sporronq və Lonnrot İsveçə qarşı” və “Papamixolopulus Yunanıstana qarşı” işləri üzrə qərarlarında qeyd edilmişdir ki, mülkiyyətçinin əmlakına hüququ ilə bağlı statusu toxunulmaz qalsa da, mülkiyyət hüququnun həyata keçirilməsi imkanının əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırılması ilə mülkiyyət hüququ “şərti və qeyri-sabit” xarakter almış olur. Bu əmlakdan “de-fakto” formada məhrumetmə hesab edilir ki, formal şəkildə mülkiyyət hüququ saxlansa da, həmin hüquqların olmasının və faktiki olaraq həyata keçirilməsinin əhəmiyyəti aradan qalxmış olur. Bundan başqa, məhkəmə hesab edir ki, iddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 iddia ərizəsində qeyd etdiyi hallar məhkəmə tədqiqi zamanı qismən öz təsdiqini tapmışdır. Belə ki, İddiaçı1 və İddiaçı2 iddia tələbinin əsası kimi istinad etdiyi və işin mübahisəli faktiki hallarını qismən əsaslandıra bilmiş və bununla bağlı məhkəməyə qismən mötəbər sübutlar təqdim etmişdir. Ümumiyyətlə, iddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 iddia tələbinin əsası kimi istinad etdiyi işin mübahisəli faktiki halları formal mülahizələrə deyil, kifayət qədər güclü, aydın, bir-birinə uyğun və təkzib olunmaz faktlara əsaslanır və gətirdiyi dəlillər əsaslı hesab edilməlidir. Bununla yanaşı, məhkəmə hesab edir ki, Cavabdeh məhz dövlət mülkiyyətində olan daşınmaz əmlaka dair (torpaq sahəsi) hüquqları dövlət reyestrində qeydiyyatdan keçmədiyi üçün etirazının əsaslarını maddi hüquq normaları, eləcə də iddia tələbinə qarşı etirazın əsası kimi istinad etdiyi və işin mübahisəli faktiki hallarını əsaslandıra bilməmiş və bununla bağlı məhkəməyə heç bir mötəbər sübut təqdim edə bilməmişdir. Belə ki, Cavabdeh izahatında istinad etdiyi hallar kifayət qədər güclü, aydın, bir-birinə uyğun və təkzib olunmaz faktlara deyil, yalnız formal mülahizələrə əsaslanmış və gətirdiyi dəlillər əsaslı hesab edilə bilməz. Bundan başqa, məhkəmə hesab edir ki, Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 138 saylı, 16 dekabr 2019-cu il tarixli sərəncamına əsasən digər İddiaçı2 təsərrüfatbaşına kitabda hüquqi varis kimi ünvan 2 ünvan: ünvan 16adəçisi hesab edilmədiyinə görə o, daşınmaz əmlak üzərində sahiblik hüququnun müdafiəsi məqsədilə Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsindən çıxarılması və qanunazidd hərəkətlərə son qoyulması” tələbinə dair məhkəmədə mülki mühakimə icraatı qaydasında iddia irəli sürmək üçün subyektiv hüquqa malik deyildir və bu səbəbdən də, iddia tələbi İddiaçı2 münasibətdə rədd edilməlidir. Azərbaycan Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyə əsasən hər bir tərəf məhkəmədə irəli sürdüyü öz tələblərini və etirazlarını əsaslandırmalı, öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 80-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin gedişinə təqdim olunmuş ancaq o sübutları qəbul edir və nəzərə alır ki, onlar işdə tərəflərin tələblərini müəyyən edən faktlarla və hallarla əlaqədardır. Həmin Məcəllənin 81-ci maddəsinə əsasən qanuna və ya digər normativ hüquqi aktlara əsasən müəyyən sübutetmə vasitələri ilə təsdiq edilməli olan işin halları başqa sübutlarla təsdiq oluna bilməz. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən görə məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “N. Məmmədovanın şikayəti üzrə məhkəmə aktlarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 31 yanvar 2006-cı il tarixli Qərarında qeyd edilmişdir ki, məhkəmə qətnaməsi hüquqla bağlı mübahisəyə baxıldıqdan sonra məhkəmə iclasında müəyyən olunmuş işin faktiki halları və hüquq normaları əsasında çıxarılır. İddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənərsə, məhkəmə öz qətnaməsilə bu hüququ müdafiə etməlidir. Əgər iddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənməzsə, məhkəmə onun iddiasını rədd etməli və bununla da, cavabdehin iddiaçının əsassız hərəkətləri və ya fikirləri ilə pozula biləcək hüquqlarını müdafiə etməlidir. Hər bir halda məhkəmənin qətnaməsi, ilk növbədə, məhz mübahisə tərəflərinin fərdi hüquqlarını və qanuni mənafelərini müdafiə edən akt kimi çıxış etməlidir Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “S.Əliyevanın şikayəti ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 28 dekabr 2004-cü il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 31 may 2006-cı il tarixli Qərarında qeyd edilmişdir ki, mülki-prosessual qanunvericiliyin göstərilən müddəalarından irəli gələrək məhkəmə, özü tərəfindən müəyyən olunmuş işin hallarını və qənaətini formalaşdıran sübutları, bu və ya digər sübutları rədd etmək üçün istinad etdiyi dəlilləri və rəhbər tutduğu qanunları qətnamədə göstərməklə onu hüquqi cəhətdən əsaslandırmalıdır. Məhkəmə sübutları sadalamaqla kifayətlənməməli, hər bir sübutun, o cümlədən şahid ifadələrinin məzmunu qətnamədə şərh edilməli, sübutlar əlaqələndirilməli, araşdırılan sübutların qəbul edilib-edilməməsinin səbəbləri aydın göstərilməlidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “L.İ.Binnətovanın şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 05 iyun 2007-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 08 may 2008-ci il tarixli Qərarına qeyd edilmişdir ki, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 127-ci maddəsinin İİ hissəsinə əsasən hakimlər işlərə qərəzsiz, ədalətlə, tərəflərin hüquq bərabərliyinə, faktlara əsasən və qanuna müvafiq baxırlar. Həmin maddənin Vİİ hissəsinə əsasən isə məhkəmə icraatı çəkişmə prinsipi əsasında həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 9.1 və 9.3-cü maddələrinə əsasən, ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Həmin maddənin 3-cü bəndinə əsasən, hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməlidir. O öz qərarını yalnız tərəflərin bu prinsipə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. Məhkəmə, qərarını tərəfləri dəvət etmədən özünün qulluq mövqeyinə görə irəli sürdüyü hüquqi dəlillərlə əsaslandıra bilməz. Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi mövqeyi ondan ibarətdir ki, Konstitusiyanın 127-ci maddəsinin İİ hissəsinin müddəası baxımından məhkəmə hər hansı bir hüquq mübahisəsinə baxarkən heç bir halda tərəflərin əvəzinə onların səlahiyyətlərini yerinə yetirməməlidir. Əks halda o, baxılan iş üzrə ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi funksiyasının ziddinə hərəkət edir və eyni zamanda mülki məhkəmə icraatının prinsiplərini pozmuş olur. Məhkəmə öz hüquqi mövqeyini əsaslandıraraq, aşağıdakı nəticəyə gəlmişdir:
1. Məhkəmə özü sübutları toplamır, tərəflərə çəkişmə prosesində iştirak etmək və onlar tərəfindən sübutların təqdim edilməsi üçün şərait yaradır; 2. Tərəflər istinad etdikləri halları özləri sübut etməli, məhkəmə isə təqdim edilmiş faktlar (hallar) əsasında müəyyən hüquqi nəticəyə gəlir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “F.Şirinovun şikayəti ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 29 dekabr 2015-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 16 noyabr 2016-cı il tarixli Qərarında qeyd edilmişdir ki, məhkəmənin həqiqətə nail olması üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradılmaması, sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymətləndirilməməsi və bununla da qəbul edilən məhkəmə aktlarının qanunilik və əsaslılıq meyarlarına cavab verməməsi bu aktların əsaslı olmasını şübhə altına alır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun Ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi zamanı “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyası müddəalarının və İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin presedentlərinin tətbiqi haqqında 30 mart 2006-cı il tarixli Qərarında qeyd edilmişdir ki, məhkəmələr ədalət mühakiməsini həyata keçirərkən, dövlətin Konvensiya əsasında üzərinə götürdüyü öhdəliklərin yerinə yetirilməsini təmin etməlidirlər. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin “Mahmudov Rusiyaya qarşı” iş üzrə 26 iyul 2007-ci il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, Kovnensiya prosedurları çərçivəsində sübutları qiymətləndirərkən, bir qayda olaraq, affirmanti, non neganti incumbit probation (sübut etmək yükü təkzib edənin deyil, iddia edənin üzərinə düşür) prinsipi rəhbər tutulur. Sübut kifayət qədər güclü, aydın və bir-birinə uyğun qənaətlərin həm mövcudluğundan, həmçinin təkzib olunmaz oxşar fakt ehtimallarından irəli gələ bilər. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin “Qavazov Bolqarıstana qarşı” iş üzrə 06 mart 2008-ci il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, sübutlar qiymətləndirilərkən, bir qayda olaraq əsaslı şübhədən kənar standartlar tətbiq edilir. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin “Avşar Türkiyəyə qarşı” iş üzrə qərarında qeyd edilmişdir ki, sübutları qiymətləndirilən zaman məhkəmə “əsaslı şübhələr yaratmayan” sübut standartını qəbul edir. Belə sübut kifayət qədər inandırıcı, aydın və birbirinə uyğun gələn məntiqi nəticələrin və ya faktlarla bağlı oxşar, təkzib edilməyən ehtimalların mövcudluğundan irəli gələ bilər. Məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyə əsasən mülki iş üzrə mübahisənin həlli zamanı tərəflərin izahatları aşağıdakı əsas xüsusiyyətlərə malik olmalıdır ki, məhkəmə onları etibarlı qəbul etsin: 1. Ardıcıl və dəyişməz olmalıdır – Əgər bir tərəfin izahatı məhkəmənin müxtəlif mərhələlərində fərqli məzmun daşıyırsa, bu, həmin tərəfin iddiasının və ya etirazının inandırıcılığını azaldır. 2. Məntiqli və inandırıcı olmalıdır – Əgər bir tərəfin izahatı məntiqli və inandırıcı deyildirsə, qeyd edilən məntiqə zidd görünür və hakimin bu arqumentə qarşı daxili inamını zəiflədir. 3. Ziddiyyətli olmamalıdır. Tərəflərin təqdim etdiyi izahatlarda daxili uyğunsuzluqların olması onların obyektivliyini şübhə altına alır. Əgər eyni tərəf müxtəlif vaxtlarda bir-birini təkzib edən açıqlamalar verirsə, bu, məhkəmənin həmin izahatlara inanmasını çətinləşdirir. Tutarsız, ziddiyyətli və məntiqsiz izahatlar məhkəmənin daxili inamınını formalaşmasında rol oynayır və tərəfin mövqeyinin zəifləməsinə səbəb olur. Buna görə də, hüquqi prosesdə tərəflərin izahatlarının ardıcıl, əsaslandırılmış və sübutlarla dəstəklənməsi onların mövqeyinin haqlı olmasını təmin edir. Məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyə əsasən sübutlar sübut edilən fakta birmənalı bağlı olmalı, yəni həmin faktın varlığı barədə güvənli nəticə çıxarmağa əsas verməlidir. Mülki prosesdə sübutlar əsasında nəticə çıxararkən aşağıdakı qayda əsas tutulmalıdır: 1. Güvənli nəticəyə gəlməkdən ötrü bir yox, bir neçə sübut olmalıdır; 2. Sübutların heç birinin güvənliliyi şübhə doğurmamalıdır; 3. Bu sübutlar bir-birini təsdiq etməli və tamamlamalıdır; 4. Bu sübutlar birlikdə dəyərləndirilməlidir. İşin faktiki hallarını obyektivsurətdə aşkara çıxarmağa imkan verən sübutların təqdim olunması iddiaçının birbaşa vəzifəsidir. Hər bir dəlilin söykəndiyi sübutun mötəbərliyi şübhə yaratmamalıdır. Sübutayetirilməyən tələb isə əsaslı hesab edilə bilməz. Məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyə əsasən hər bir tərəf məhkəmədə irəli sürdüyü öz tələblərini və etirazlarını əsaslandırmalı, öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Hakimə bütövlükdə işin faktiki hallarını təqdim etmək və qarşı tərəfin məruzəsinə öz fikirlərini birdirmək tərəflərin vəzifəsidir. Bir qayda olaraq, tərəflər özü üçün əlverişli olan halları sübut etməlidir. Sübut etməli olan tərəf özü üçün əlverişli olan halları sübut edə bilmirsə, bu, onun ziyanınadır. Bu, üzərinə sübutetmə vəzifəsi düşən tərəfin, ümumiyyətlə, sübut təqdim etmədiyi və ya təqdim etdiyi sübutların hakimi inandıra bilmədiyi hallarda baş verir. Belə olduğu təqdirdə, hakim irəli sürülmüş iddianı təmin edəcək. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.3-cü maddəsinə əsasən qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Beləliklə, məhkəmə yuxarıda göstərilən qanunvericilik aktı normalarına və Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi mövqeyinə əsasən hesab edir ki, 1. İddiaçı1 sahibliyin müdafiəsi məqsədilə Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsindən çıxarılması və qanunazidd hərəkətlərə son qoyulması” tələbinə dair məhkəmədə mülki mühakimə icraatı qaydasında iddia irəli sürmək üçün subyektiv hüquqa malik olduğu; 2. Azərbaycan Respublikasının mülki və torpaq qanunvericiliyi ilə torpaq sahələri üzərində qeydiyyatdan keçməmiş hüquqların müdafiəsi və toxunulmazlığına dövlət təminatının verilmədiyi; 3. İddiaçı1 sahibliyində olan (qanuni istifadəsinə verilmiş) daşınmaz əmlakı (ünvan 2 ünvan: ünvan 17 qanunsuz sahibliyində olduğu və sahiblik hüququ Cavabdeh tərəfindən məhdudlaşdırıldığı (əmlakdan “de-fakto” formada məhrumetmə); 5. Sübutetmə yükünün bölüşdürülməsi qaydasına əsasən iddiaçı tərəf iddia tələbinin əsası kimi istinad etdiyi və mülki işin mübahisəli faktiki hallarını tam əsaslandıra bilmədiyi, bununla bağlı məhkəməyə tam mötəbər sübut təqdim etmədiyi, eləcə də bu hallar məhkəmə tədqiqi zamanı mötəbər sübutlarla qismən öz təsdiqini tapdığı, bununla yanaşı cavabdeh tərəf etirazının əsası kimi istinad etdiyi və işin mübahisəli faktiki hallarına dair məhkəməyə heç bir mötəbər sübut təqdim edə bilmədiyi üçün iddia qismən təmin edilməli, Cavabdeh İddiaçı1 sahibliyində olan (qanuni istifadəsinə verilmiş) ünvan 2 ünvan: ünvan 4rılmalı və torpaq sahəsindən istifadə etməsinə mane olan qanunazidd hərəkətlərinə son qoyulmalıdır. Bundan başqa, iddia tələbi İddiaçı2 münasibətdə rədd edilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə
QƏT ETDİ:
İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh İddiaçı1 sahibliyində olan (qanuni istifadəsinə verilmiş) ünvan 2 ünvan: ünvan 4rılsın və torpaq sahəsindən istifadə etməsinə mane olan qanunazidd hərəkətlərinə son qoyulsun. İddia tələbi İddiaçı2 münasibətdə rədd edilsin. Qətnamədən işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Cəbrayıl Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər.
Hakim: Tərlan Nüsrətov