Naxçıvan MR Naxçıvan Şəhər Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(078)-1027/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Naxçıvan şəhəri İş № 2(078)-1027/2025 08.09.2025 NAXÇIVAN MR NAXÇIVAN ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ Hakim Səfərəliyeva Gülnar Xanlar qızının sədrliyi, Nəsibli Fərid İlham oğlunun katibliyi, İddiaçı və Cavabdeh iştirakları ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı pul tələbinə dair mülki işə Naxçıvan Şəhər Məhkəməsinin inzibati binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. Təsviri hissə: İddiaçı Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh Naxçıvan şəhəri Heydər Əliyev pr., 3 ünvanında yerləşən “X1 (Baymak)" mağazasından götürdüyü ümumi dəyəri 4280 (dörd min iki yüz səksən) manat olan kombi və radyator dəsti üçün yaranmış qalıq borc olaraq 4280 (dörd min iki yüz səksən) manat pulun və məhkəmədə iddia qaldırmaq üçün ödədiyim 63 (altmış üç) manat olmaqla ümumilikdə 4343 (dörd min üç yüz qırx üç) manat pulun alınaraq onun xeyrinə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, Cavabdeh xx.xx.2022-ci il tarixində Naxçıvan şəhəri Heydər Əliyev pr., 3 ünvanında yerləşən "X1 (Baymak)" mağazasından ümumi dəyəri 4280 manat olan kombi və Radyator dəstini nisyə mal olaraq götürmüşdür. Lakin, cavabdeh borcundan bu günədək heç bir ödəniş etməmiş və nəticədə 4280 manat borcu yaranmışdır. Cavabdehə dəfələrlə xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq borcunu ödəməmişdir. Sonuncu dəfə cavabdehə rəsmi qaydada pretenziya göndərilmiş və borcu barədə rəsmi qaydada xəbərdarlıq edilərək 10 (on gün) müddətində ödənilmədiyi təqdirdə aidiyyəti üzrə məhkəmə orqanlarına müraciət ediləcəyi bildirilmişdir. Mən Cavabdeh götürdüyü ümumi dəyəri 4280 manat olan kombi və Radyator dəsti üçün yaranmış 4280 (dörd min iki yüz səksən) manat borc və məhkəmədə iddia qaldırmaq üçün ödədiyim 63 manat dövət rüsumu olmaqla cəmi 4280 (dörd min iki yüz səksən) manat pulun Cavabdeh alınaraq ona ödənilməsini istəyir. Ona görə də Cavabdeh qarşı pul tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmək zərurəti yaranmışdır. Məhkəmə iclasında İddiaçı iddianı müdafiə edərək izahatında malları cavabdehin özünün gəlib aldığını, Fərdiyə verdiyini bilmədiyini, Fərdinin özünün mağazaya 600 manat borcu olduğunu, Fərdiyə verəcəyini bilsəydi malları verməyəcəyini, cavabdehin özünün 4080 manatdan əlavə 2022-ci ildən 200 manat borcu qaldığını o səbəbdən 4280 manat olduğunu, şifahi müqavilənin cavabdehlə bağlandığını, digər şəxsi tanımadığını malları Cavabdeh satdığını, 4080 manatdan əlavə 2022-ci ildə iki ədəd kombi aldığını, 1000 manat olaraq iki dəfə ödənilmiş 200 manat borcu qaldığını, ümumilikdə 4280 manat borcu olduğunu bildirmişdir. Məhkəmə iclasında Cavabdeh iddianı qismən qəbul edərək izahatında malları özünün götürdüyün, lakin özü üçün götürmədiyini, başqa bir tanıdığının-Fərdinin ondan xahişi əsasında götürdüyünü, həmin adamın özünə 30 min manat borcunun olduğunu, özünə də ziyan vurduğunu, şəxsən özünün malları götürmədiyini, onun üzərində olma səbəbi başqasının adına mal alması olduğu, Şahid ilə birlikdə gedib, onun maşında gözlədiyini, özünün gedib malları götürüb gəldiyini, hal hazırda onunla münasibətinin olmadığını, özünə mesaj yazdığını, şəxsin adının Şahid olduğunu, başqa şahidlərinin də olduğunu, cəmi 4080 manat borcu olduğunu, səmimi olaraq iddianı qismən qəbul etdiyini, lakin 200 manat iddiada artıq yazıldığını, malları Fərdiyə alıb verdiyini, daxili işlər nazirliyinə müraciət etdiyini, pulunu geri alıb mağazanın da borcunu bağlayacağını, Fərdinin dələduzluqla məşğul olduğunu, özünə də ziyan dəydiyini, əvvəlki ödənişini tam ödədiyini, əvvəlki aldığı mallardan 200 manat qalıq borcu qalmadığını, özünün çox sıxıntısının olduğunu, şahidin çağırılıb gəlməsini istədiyini, Fərdinin özünün mağazaya gedib birbaşa özünün almadığını, özünün gedib mağazadan malları alıb şifahi müqavilə bağladığını bildirmişdir. Məhkəmənin qiymətləndirməsi: İş materiallarında olan 22 may 2025-ci il tarixli pretenziyaya, poçtun göndəriş qəbzinə və xəbərnaməyə əsasən, İddiaçı Cavabdeh pretenziya məktubu göndərərək xəbərdarlıq etmişdir. İş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin fiziki şəxsin sahibkarlıq uçotu haqqında şəhadətnaməsinin surətindən aydın olur ki, İddiaçı xx.xx.2017-ci il sahibkar kimi (VÖEN **********) vergi uçotunda dayanır və hal hazırda fəaliyyəti aktivdir. Məhkəmə izahatları dinləyib, iş materiallarını nəzərdən keçirib hesab edir ki, iddia tələbi qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Yuxarıda qeyd olunan prosessual normanın məzmunundan da göründüyü kimi həmin maddə sübutetmə vəzifəsinin bölüşdürülməsinin ümumi qaydasını, sübutetmə prosesində məhkəmənin mövqeyini müəyyənləşdirir və mülki prosesin çəkişmə xarakteri daşımasını təsbit edir. Qeyd edilən normaya əsasən iddiaçı iddianın əsasını təşkil edən halları sübut etməlidir. Həmin hallara mübahisəli hüquq münasibətinin mövcudluğu ilə əlaqədar olan faktlar və cavabdeh tərəfindən iddiaçının hüququnun pozulmasını və mübahisələndirilməsini təsdiqləyən faktlar aiddir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 88-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Sübutlar tədqiq edilərkən və iş üçün əhəmiyyət kəsb edən faktlar müəyyən edilərkən məhkəmə maddi və prosessual hüquq normalarını rəhbər tutmalıdır. Bu normalara ciddi riayət olunması hakimin gəldiyi nəticələrin həqiqiliyinin zəruri şərtidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 125-ci maddəsinin Vİİ hissəsinin Azərbaycan Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyi baxımından şərh edilməsinə dair” 18 mart 2019-cu il tarixli Qərarında formalaşmış hüquqi mövqeyə görə mülki işlər və iqtisadi mübahisələr üzrə məhkəmə icraatı zamanı məhkəmələr ədalət mühakiməsini çəkişmə və tərəflərin bərabərliyi prinsipinə riayət etməklə, tərəflərin təqdim etdiyi sübutlar və faktlar əsasında həyata keçirməli, öz qərarlarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, təqdim etdikləri və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin tələblərinə müvafiq olaraq əldə edilmiş sübutlarla əsaslandırmalı, həmin sübutların araşdırılmasından irəli gələn həqiqəti müəyyən etməlidir. Məhkəmə qeyd edir ki, iddia tələbi üzrə hüquqi dəyərləndirmə prosesi ilk addım kimi iddiaçının tələbinə uyğun gələn iddia tələbinin qanuni əsasının tapılmasından və məhkəməyə bildirdiyi faktiki halların həmin iddia tələbinin qanuni əsasının dispozisiya şərtlərinə uyğun olmasının yoxlanılmasından ibarətdir. Buna görə, əgər irəli sürülmüş iddia tələbinin qanuni əsası tapılmırsa və ya faktiki hallar tapılan iddia tələbinin qanuni əsasının şərtləri, yəni dispozisiya əlamətləri ilə uzlaşmırsa hüquqi dəyərləndirmə məhkəmə üçün artıq başa çatmalıdır. Əlavə olaraq irəli sürülən dəlillərin araşdırılmasına ehtiyac qalmır, çünki işin həlli üçün bunun əhəmiyyəti yoxdur. Bu halda isə işin obyektiv həlli üçün yalnız mötəbər sübutlardan istifadə oluna bilər. Sübutlar sübut edilən faktla birmənalı bağlı olmalı, yəni həmin faktın varlığı barədə güvənli nəticə çıxarmağa əsas verməlidir. Mülki prosesdə sübutlar əsasında nəticə çıxararkən əsas tutulmalı qaydalar bunlardır: 1) güvənli nəticəyə gəlməkdən ötrü bir yox bir neçə sübut olmalıdır; 2) sübutların heç birinin güvənliliyi şübhə doğurmamalıdır; 3) bu sübutlar bir-birini təsdiq etməli və tamamlamalıdır; 4) bu sübutlar birlikdə dəyərləndirilməlidir. Həmçinin sübutların qiymətləndirilməsinin məzmunu onların mümkünlüyünü, aid edilməsini, mötəbərliyi və bütün sübutların məcmusunun qarşılıqlı əlaqəsindən ibarətdir. Məhkəmə sübutları müəyyən edərkən məhkəmə aktında qeyd edilən nəticələrin əsaslandırılması üçün sübutların mötəbərliyinin kifayət edilməsini qiymətləndirir. Nəzərə almaq lazımdır ki, tələbin qanuni əsası kimi bir neçə normanın yoxlanması istisna deyil. Nəticə etibarı ilə onların hər birini dispozisiya şərtləri yoxlanmaqla iddianın əsaslılığına qiymət vermək olar. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə, onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi başa düşülür. Həmin Məcəllənin 443.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyi icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Həmin Məcəllənin 425.1-ci maddəsinə əsasən, öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. Həmin Məcəllənin 445.2.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. Həmin Məcəllənin 448.1-ci maddəsinə əsasən, əgər bu Məcəllə ilə və ya müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 600.1-ci maddəsinə görə alğı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir. 600.2. Əşyaların nisyə satışı satış günü qüvvədə olmuş qiymətlər üzrə həyata keçirilir. Nisyə satılmış əşyaların qiymətinin sonradan dəyişməsi, əgər müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, yenidən hesablaşmaya səbəb olmur. 600.3. Satıcı əşyanı vermək vəzifəsini icra etmədikdə bu Məcəllənin 441-ci maddəsində nəzərdə tutulan qaydalar tətbiq edilir. 600.4. Əşyanı təhvil almış alıcı onu alğı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər. İş materiallarında olan iddiaçının və cavabdehin izahatından, cavabdehin iddianı qismən qəbul etməsindən, aydın olur ki, cavabdeh iddiaçıya olan 4080 manat məbləğində borcunu qəbul etmiş lakin 2022-ci ildən qalan 200 manat qalıq borcunu qəbul etməmiş, ödədiyini bildirmişdir. İddiaçı 4080 manatdan əlavə 2022-ci ildən qalıq qalmış 200 manat borca dair sübut təqdim etməmişdir. Həmçinin məhkəmə qeyd edir ki, cavabdeh şifahi müqavilə əsasında iddiaçıdan aldığı malları başqa bir şəxsə verdiyini bildirsə də həmin şəxsin iddiaçıdan bilavasitə malları almadığını da qeyd etmişdir. Buna görə də iddiaçı ilə cavabdeh arasında malların alqı-satqısına dair şifahi müqavilə bağlanmışdır və cavabdehin digər şəxsə həmin malları verdiyi halda ondan tələbini irəli sürə bilər. Yuxarıda qeyd edilənləri nəzərə alan məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının cavabdehə qarşı olan pulun qaytarılması barədə tələbi qismən əsaslıdır. Beləliklə, məhkəmə belə hesab edir ki, iddia əsaslı olduğundan təmin edilməli, Cavabdeh 4080 (dörd min səksən) manat məbləğində pul alınıb İddiaçı verilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə məhkəmə məsrəflərinə münasibətdə qeyd edir ki, iddia qismən təmin edildiyindən iddia ərizəsinin məhkəməyə verilməsi üçün 05 iyun 2025-ci il tarixdə, ********** nömrəli qəbzlə ödənilmiş 63 manat pulun 60.80 (altmış manat səksən qəpik) manat hissəsi Cavabdeh tutularaq İddiaçı qaytarılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 217.4-cü maddəsinə əsasən, hakim (məhkəmə) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Həmin Məcəllənin 217.5-ci maddəsinə görə, bu Məcəllənin 10-1.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş məhkəmə icraatında işə baxan məhkəmə öz qətnaməsini yalnız elektron məhkəmə icraatı materiallarına əlavə edilmiş və məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Nəticə: Məhkəmə göstərilənləri və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə qətetdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh 4080 (dörd min səksən) manat məbləğində pul alınıb İddiaçı verilsin. İddia tələbi qalan hissədə rədd edilsin. İddiaçı tərəfindən ödənilmiş iddia ərizəsinin məhkəməyə verilməsi üçün 05 iyun 2025-ci il tarixdə, ********** nömrəli qəbzlə ödənilmiş 60.80 (altmış manat səksən qəpik) manat pul Cavabdeh tutularaq İddiaçı qaytarılsın. Qətnamədən onun rəsmi qaydada təqdim olunduğu gündən 1 (bir) ay müddətində Naxçıvan Şəhər Məhkəməsi vasitəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Gülnar Səfərəliyeva.