Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-2266/2025 29.07.2025 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının iddiaçılar "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin təsisçiləri İddiaçı2 və İddiaçı1 cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2, Cavabdeh6, Cavabdeh3, Cavabdeh4 və Cavabdeh5 qarşı iddia tələbinə dair mülki iş üzrə QƏRARİ Açar sözlər: pul tələbi, iddia müddətinin tətbiqi, subyektiv hüquq, kassasiya instansiyasının göstərişləri) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, hakimlər Abbasov Aqil Əzizağa oğlu (məruzəçi hakim), Nurməmmədov Əhməd Güləhməd oğlu və Həsənov Rəşad Məhəmməd oğlundan ibarət tərkibdə, iddiaçılar "xxxx" MMC-nin təsisçiləri İddiaçı2 və İddiaçı1 cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2, C avabdeh6, Cavabdeh3, Cavabdeh4 və Cavabdeh5 qarşı “pul tələbi”nə dair mülki iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx.xx.2025-ci il tarixli, 2(103)-1917/2025 nömrəli qətnaməsindən iddiaçılar İddiaçı2 və İddiaçı1 kassasiya şikayətinə 29 iyul 2025-ci il tarixdə Ali Məhkəmənin binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq, aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İşin halları
1. Abşeron rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 066 nömrəli xx.xx.2007-ci il tarixli Sərəncamı ilə "xxxx" MMC-nin müraciəti, DƏDRX-nin MH seriyalı JN-0037 saylı çıxarışı nəzərə alınaraq Xırdalan şəhəri ərazisində 12,83 ha olan torpaq sahəsində ticarət və iaşə obyektlərinin tikintisinə icazə verilmiş, xx.xx.2008-ci il tarixli “QeyriDövlət qurumları, fiziki şəxslər tərəfindən inşa edilmiş bina və tikililərin” istismara qəbul edilməsinə dair aktla "xxxx" MMC tərəfindən inşaası başa çatmış ticarət və iaşə kompleksi istismara qəbul edilmişdir. 2. "xxxx" MMC-nin təsisçilərinin növbədənkənar ümumi yığıncağının xx.xx.2008-ci il tarixli 2 nömrəli protokoluna əsasən təsisçilər İddiaçı2 (NK-nın 50%), İddiaçı1 (NK-nın 25), iştirakçı X4 iştirakları ilə Abşeron rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx.xx.2008- ci il tarixli, 066 №-li Sərəncamı əsasında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrində MH seriyalı JN-0037 KOD 30801006 və JN-0119 KOD 30801006 saylı Dövlət Aktları ilə "xxxx" MMC-yə məxsus Xırdalan şəhəri ərazisində 12,83 ha torpaq sahəsində təsisçilər İddiaçı2 və İddiaçı1 şəxsi vəsaitləri hesabına "xxxx" ticarət mərkəzinin tikilməsi, tikintinin aparılması X4 rəhbərliyi ilə X5, X9, X6, X7, X2 tapşırılması qərara alınmış dır.
3. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli qeyri-yaşayış sahəsinin alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133R nömrəli 129 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız biri 27 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 2160 manata mağaza № 91, 92, 95, 96, 97, 98, 99, 100 Cavabdeh3, 27 kv.m. ibarət olan və ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 2160 manata mağaza №93 Cavabdeh5, 27 kv.m. ibarət olan və ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 2160 manata mağaza №94 Cavabdeh4 qeyri-yaşayış sahələrini satmışdır.
4. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133V nömrəli 74 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız biri 54 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 47, 49, 50, 60, 61, 62, 63, 64, 65 hər biri 5 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 400 manata mağaza № 53, 54, 55, 56, 57, 58, 80, 81, 82, 83, 84, 85 hər biri 27 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşm a müqaviləsindən qalıq 2160 manata mağaza № 66, 67, 68, 69, 78, 79 qeyri-yaşayış sahələrini Şahbazlı X1.
5. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133Q nömrəli 30 girişli, 1620,0 kv.m. ümumi, 1620,0 kv.m. əsas sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız biri 54 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30 qeyriyaşayış sahələrini Şahbazlı X1.
6. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133S nömrəli 99 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız biri 54 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 51, 52, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65 hər biri 5 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 400 manata mağaza № 53, 54, 55, 56, 57, 58 Cavabdeh6, hər biri 54 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 46, 47, 48, 49 Cavabdeh2 qeyriyaşayış sahələri ni satmışdır.
7. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133AG nömrəli 81 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız biri 54 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 41, 42, 43, 44, 45, 47, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67 hər biri 5 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 400 manata mağaza № 48, 49, 50, 51, 52, 53, 68, 69, 70, 71, 72, 73 qeyri-ya şayış sahələrini Cavabdeh6 satmışdır.
8. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133L nömrəli 72 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız biri 54 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70 biri 5 kv.m. ibarət olan və hər biri 400 manata mağaza № 38, 39, 40, 41, 42, 43, 58, 59, 60, 61, 62, 63 qeyri-yaşayış sahələrini İddiaçı2 satmışdır.
9. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinin surətinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133R nömrəli 129 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız biri 27 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 2160 manata mağaza № 91, 92, 95, 97, 98, 99, 100 Cavabdeh3, 27 kv.m. ibarət olan və ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 2160 manata mağaza № 93 X10, 27 kv.m. ibarət olan və ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 2160 manata mağaza № 94 Cavabdeh4 qeyri-yaşayış sahələrini satmışdır.
10. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133AF nömrəli 75 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız 54 kv.m. ibarət olan və ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza №14 qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır.
11. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2 009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133H nömrəli 72 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız hər biri 54 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 31, 66 qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır
12. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiy yətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133O nömrəli 77 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız 54 kv.m. ibarət olan və ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 2 qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır.
13. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133Y nömrəli 72 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız 54 kv.m. ibarət olan v ə ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 42 qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır.
14. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133T nömrəli 127 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız hər biri 54 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 9, 11, 12 qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır.
15. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009- cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133A nömrəli 72 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız hər biri 54 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 4, 7 qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır.
16. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133E nömrəli 89 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız hər biri 54 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 69, 70 qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır.
17. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133İ nömrəli 74 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız hər bi ri 5 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 400 manata mağaza № 41, 42, 43, 60, 61, 64, 65 qeyriyaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır.
18. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133S nömrəli 99 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız hər biri 27 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 2160 manata mağaza № 26, 27, 66, 67, 68, 69 hər biri 5 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşm a müqaviləsindən qalıq 400 manata mağaza № 81, 82, 83, 84, 85 qeyri-yaşayış sahələrini Cavabdeh1 satmışdır.
19. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133R nömrəli 129 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız hər biri 27 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 2160 manata mağaza № 103, 104, 106, 118, 83, 87, 88, 89, 90 hər biri 5 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 400 manata mağaz a № 75, 76, 77, 78, 79, 80, 109, 110, 111, 113, 114 qeyri-yaşayış sahələrini Cavabdeh1 satmışdır.
20. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133J nömrəli 119 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız biri 27 kv.m. ibarət olan hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 52, 83, 109 qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır.
21. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133AB nömrəli 71 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız biri 54 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 4320 manata mağaza № 13, 18 qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır.
22. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133 nömrəli 88 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız biri 5 kv.m. ibarət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 400 manata mağaza № 43, 44, 45, 70, 72 qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır.
23. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2009-cu il tarixli AN-1 № ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində mülkiyyətində olan 12,83 ha torpaq sahəsində yerləşən 133AA nömrəli 71 girişli, 3968,50 kv.m. ümumi, 3192,0 kv.m. əsas, 776,5 kv.m. köməkçi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından yalnız biri 5 kv.m. ib arət olan və hər biri ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq 400 manata mağaza № 75, 76, 77, 107, 108, 111, 112 qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh1 satmışdır.
24. Bağlanmış alqı-satqı müqavilələri əsasında alıcıların mülkiyyət hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində 2009-cu ildə qeydə alınmış və Azərbaycan Respublikası ƏMDK yanında DƏDRX-in Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən müvafiq çıxarışlar verilmişdir.
25. Abşeron rayonu 1 saylı dövlət notariat kontorunda təsdiq edilmiş xx.xx.2011- ci il tarixli bağışlanma müqaviləsinə əsasən “Hədiyyə verən” "xxxx" MMC-nin təsisçilərin adından etibarnamə əsasında imza edən X3 rayonu, ünvan 2şossesində yerləşən 133A nömrəli 3968,50 kv.m. ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından hər biri 54 kv.m. olan 9,13,16,22,23,24 nömrəli mağazaları; 133B nömrəli 3968,50 kv.m. ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından hər biri 54 kv.m. olan 50,51,52,53,55 nömrəli mağazaları; 133C nömrəli 3968,50 kv.m. ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyriyaşayış binasından hər biri 54 kv.m. olan 44,46 nömrəli mağazaları; 133D nömrəli 3968,50 kv.m. ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından hər biri 54 kv.m. olan 49,66 nömrəli mağazaları; 133V nömrəli 3968,50 kv.m. ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından hər biri 27 kv.m. olan 17,18,19,30, 31,33,37,39,90,96 nömrəli mağazaları; 133G nömrəli 3968,50 kv.m. ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından 54 kv.m. olan 35 nömrəli mağazanı; 133Y nömrəli 3968,50 kv.m. ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-y aşayış binasından hər biri 27 kv.m. olan 10,15,51, 57,66 nömrəli mağazaları; 133H nömrəli 3968,50 kv.m. ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyriyaşayış binasından 54 kv.m. olan 53 nömrəli mağazanı; 133X nömrəli 3968,50 kv.m. ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından hər biri 27 kv.m. olan 34,56,57,82,96, 113, 120 nömrəli mağazaları; 133AA nömrəli 3968,50 kv.m. ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasından hər biri 27 kv.m. olan 38,42,60,66 nömrəli mağazaları “Hədiyyə alan” Cavabdeh1 mülkiyyətinə vermiş, «Hədiyyə alan» isə Cavabdeh1 qeyri-yaşayış sahəsini mülkiyyətinə qəbul etmişdir. 26. "xxxx" MMC-nin xx.xx.2014-cü il tarixli Nizamnaməsinə (2-ci redaksiyada) əsasən "xxxx" MMC-nin təsisçiləri İddiaçı2 (100 manat, 2 pay, 50%, pul şəklində), İddiaçı1 (50 manat, 1 pay, 25%, pul şəklində) və Cavabdeh1dur (50 manat, 1 pay, 25%, pul şəklində). Cəmiyyətin Nizamnamə kapitalı 200 manat həcmində hər birinin dəyəri 50 manat olmaqla 4 paydan ibarətdir və təsisçilər tərəfindən bir dəfəyə pul şəklində ödənilmişdir.
27. Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin Bakı şəhəri Vergilər Departamentinin Kommersiya hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı idarəsinin Kommersiya hüquqi şəxslərin Dövlət Reyestrindən xx.xx.2014-cü il tarixli Çıxarışa əsasən "xxxx" MMC xx.xx.2002-ci ildə dövlət qeydiyyatına alınmış, İddiaçı2 –50% pay, İddiaçı1 – 25% pay, Cavabdeh1 – 25% pay hüququ ilə "xxxx" MMC-nin təsisçiləridir. 28. "xxxx" MMC tərəfindən verilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli arayışa əsasən "xxxx" MMC xx.xx.2002-ci il tarixdə dövlət qeydiyyat idarəsində qeydiyyata alınmış, ona ** ******** saylı dövlət qeydiyyat nömrəsi (VÖEN) verilmişdir. Həmin tarixdən xx.xx.2018-ci il tarixədək olan dövrdə təsisçi kimi qeydiyyata alınmış Cavabdeh1 MMC-nin fəaliyyəti üçün investisiya, sair xərclərin ödənilməsi və digər sahələrin maliyyələşdirilməsi üçün heç bir pul vəsaiti "xxxx" MMC-yə daxil olmamışdır.
29. Bakı şəhəri Nizami Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2018-ci il tarixli qərardadı ilə iddiaçılar Cavabdeh1 və Cavabdeh6 cavabdehlər X17 və "xxxx" MMC-nin mühafizə və təhlükəsizlik xidmətinə (3-cü şəxslər Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti və Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin Bakı şəhər Ərazi İdarəsi cəlb edilməklə) qarşı “daşınmaz əmlak üzərində istifadə etmə hüquqlarına edilən müdaxilələrin aradan qaldırılması və bu cür hərəkətlərə son qoyulması, cavabdehlər tərəfindən delikt törəd ilməsi nəticəsində vurulmuş maddi və mənəvi ziyanın ödənilməsi tələbi barədə iddia ərizəsinə dair mülki iş üzrə icraat dayandırılmışdır.
30. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməinin 2(005)-27/2019 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli qətnaməsi ilə iddiaçılar "xxxx" MMC-nin təsisçiləri İddiaçı2 və İddiaçı1 cavabdehlər "xxxx" MMC-nin təsisçiləri Cavabdeh1 Cavabdeh3 və Cavabdeh2 qarşı pul tələbinə dair iddianın qismən təmin edilməsi, Cavabdeh1 1.114.703 manat məbləğində pulun iddiaçı "xxxx" MMC-nin təsisçiləri İddiaçı2 və İddiaçı1 xeyrinə tutulması, iddianın qalan hissələrdə rədd edilməsi, iş üzrə ödənilmiş 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun iddiaçı "xxxx" MMC-nin təsisçiləri İddiaçı2 və İddiaçı1 aid edilməsi qət edilmişdir. Qətnamə xx.xx.2021-ci il tarixdə qanuni qüvvəyə minmişdir. İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
31. İddiaçılar "xxxx" MMC-nin təsisçiləri İddiaçı2 və İddiaçı1 iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək "xxxx" Ticarət mərkəzində Cavabdeh1 adına DƏDRX tərəfindən verilmiş 70 mağazanın və yaxın qohumlarının - həyat yoldaşı Cavabdeh2 adına DƏDRX tərəfindən verilmiş 4 mağazanın, oğlu Cavabdeh6 adına DƏDRX tərəfindən verilmiş 98 mağazanın, Cavabdeh3 adına DƏDRX tərəfindən verilmiş 8 mağazanın, Cavabdeh4 adına DƏDRX tərəfindən verilmiş 1 mağazanın və Cavabdeh5 adınaDƏDRX tərəfindən verilmiş 1 mağazanın, ümumi şəkildə verilmiş 182 mağazaların çıxarışlarının ləğv edilməsi, həmin mağazaların "xxxx" MMC-nin təsisiçiləri İddiaçı2 və İddiaçı1 mülkiyyətinə verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
32. Sonradan idd iaçılar iddia tələbinin dəyişdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, "xxxx" Ticarət Mərkəzində Cavabdeh1, Cavabdeh2, Cavabdeh6, Cavabdeh3, Cavabdeh4, Cavabdeh5 adına dəyəri ödənilmədən alqı-satqı müqaviləsi əsasında satılmış və həmin müqavilələr əsasında adlarına rəsmiləşən 182 mağazanın çıxarışlarının etibarsız hesab edilməsi, bu mümkün olmadığı halda Cavabdeh1 payına düşən 41.000.000 manat məbləğinin alınaraq iddiaçılara ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsi xahiş edilmişdir.
33. İddiaçılar sonradan iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə yenidən ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək göstərmişlər ki, iddia ərizəsində qeyd edilən əmlakların satışından əldə edilmiş pul vəsaiti iddiaçılara verilməmişdir. Göstərilənlərə əsasən mübahisəli əmlakların alqı-satqısına dair əldə ed ilmiş pul vəsaitinin əvəzi olaraq həmin əmlakların dəyəri olan 10.000.000 manat cavabdehlərdən tutularaq iddiaçılara verilməsi barədə qətnamə çıxarılması xahiş edilmişdir.
34. İddia tələbi işin yuxarıda qeyd olunan faktiki hallarına istinadən belə əsaslandırılmışdır ki, "xxxx" MMC-nin Nizamnaməsinin 2-ci redaksiyası 3 nəfər təsisçi İddiaçı2, İddiaçı1 və Cavabdeh1 tərəfindən təsdiq edilmişdir. Lakin Cavabdeh1 müəssisənin nizamnamə kapitalından başqa "xxxx" ticarət mərkəzinin tikintisinə qoyulmuş investisiyadan, sərmayədən Cavabdeh1 üzərinə düşən payını nə pul, nə daşınmaz əmlak, nə də ki qeyri-əmlak formasında qoymamışdır. Buna baxmayaraq, onların ona inancları itməmişdir. Cavabdeh1 hər dəfə onları, yəni təsisçilər İddiaçı2 və İddiaçı1 söylədiyi saxta kəlmələrlə, verdiyi vədlərlə aldadaraq, tikintiyə qoyulmuş investisiyadan onun üzərinə düşən 25% təşkil edən 41.000.000 manatın verəcəyini söyləmiş və onları buna inandırmışdır. Onların ona olan etibarlarından sui-istifadə edərək, təkrarən hələ onlardan 2.000.000 manat nəğd pul da almışdır. Bu günədək Cavabdeh1 onların hesablarına varlanmaq məqsədi ilə və hüquqdan dolayı formada istifadə edərək, onları aldadaraq, özünün Cavabdeh1 adına 70 mağazaya və yaxın qohumları - həyat yoldaşı Cavabdeh2 adına 4 mağazaya, oğlu Cavabdeh6 adına 98 mağazaya, Cavabdeh3 adına 8 mağazaya, Cavabdeh4 adına 1 mağazaya və Cavabdeh5 adına 1 mağazaya, ümumi şəkildə 182 mağazaya mülkiyyət hüququ verən çıxışlar əldə etmişdir. Bu günə qədər Cavabdeh1 əldə etdiklərinin heç bir hüquqi əsası yoxdur və əldə etdiklərini qaytarmalıdır. Cavabdeh1 "xxxx" MMC-nin təsisçi olsa da, onun təsisiçiliyi formal xarakter daşıyır. Belə ki, Cavabdeh1 əsası iş yeri və fəaliyyəti əsası onlar “Riyad-Renta” şirkətinin təsisçiləri tərəfindən qoyulmuş “Nigar” adlı Klinikasına rəhbərlik etməsi olmuşdur. Lakin Cavabdeh1 onlar təsisçilərin ona göstərdikləri etimad və qayğılardan vicdansızcasına istifadə edərək “Riyad-Renta” şirkətinin “Nigar” adlı Klinikasının daşınar və daşınmaz əmlakını mənimsəmiş və əsassız varlanmışdır. Belə ki, Cavabdeh1 “Nigar Klinikası”na rəhbərlik etdiyi dövr ərzində ümumilikdə 14.417.160 manat məbləğini mənimsəmişdir. Eyni ilə də "xxxx" ticarət mərkəzindən yalancı vədlər verərək, onlar təsisçilərin etibarından sui-istifadə edərək 70 mağazanın öz adına, qalan hissəsini yaxın qohumlarının adına dəyəri ödənilmədən rəsmiləşdirməsinə nail olmuşdu r. Belə ki, Cavabdeh1 həmin mağazaların dəyərini rəhbərlik etməsini ona həvalə və etibar etdikləri Nigar Klinikasından gələn gəlirlərdən ödəyəcəyini vəd vermişdir. Onlar da onun həmin dövrlərdə başına gələn ağır faciəni və s.nəzərə alaraq "xxxx" ticarət mərkəzindən Cavabdeh1 və onun yaxın qohumlarının adına mağazaların dəyəri ödənilmədən alqı-satqı edilməsinə etiraz etməmişlər. Mübahisəli mağazaların alqı-satqısı Abşeron 1 saylı notariat kontorunda aparılmışdır. Həmin alqısatqı müqavilələrindən də açıq-aşkar görünür ki, "xxxx" MMC ilə cavabdehlər arasında bağlanmış alqı-satqı müqaviləsi formal olaraq bağlanılmış və mağazaların dəyəri müəyyən edilməmişdir. Sözügedən alqı-satqı müqavilələrinin dəyərinin müəyyən edilməməsi ilə yanaşı həmin əmlakların dəyərinin ödənilməsi barədə "xxxx" MMC-n in hesabına heç bir mədaxil olmamışdır. Bundan əlavə, Cavabdeh1 "xxxx" ticarət mərkəzinin tikintisi ilə əlaqədar üzərinə götürdüyü və payına düşən 41.000.000 manat hal-hazıradək ödəməmişdir və bu yolla əsassız varlanmışdır. Cavabdeh1 onları aldatmış, qeyd edilən əmlakların pulu onlara ödənilməmiş, iddiaçılara pulun qaytarılacağı barədə müxtəlif vədlər vermiş, daha sonradan vermiş olduğu vədə əməl etmədiyindən iddiaçılar məhkəməyə müraciət etmək məcburiyyətində qalmışlar.
35. Cavabdehlər Mülki Məcəllənin 375.2-ci maddəsinə əsasən iddia müddəti keçdiyinə görə iddia tələbindən imtina olunması barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək göstərmişlər ki, iddia ərizəsində iddiaçılar tərəfindən etiraf edilir ki, "xxxx" MMC tərəfindən inşa edilmiş bina və tikililər 2008-ci ildə istismara qəbul olun muş və iddia ərizəsinə əlavə olunmuş çıxışların təqdim olunmuş çıxarışların təqdim olunma tarixləri 2009-cu ilə təsadüf edilir. Yəni 2009-cu ildə verilmiş çıxarışların təqribən 8 ildən sonra iddiaçılar tərəfindən mübahisələndirilməsi onlara əsas verir ki, iddiadan imtina barəsində qərar çıxarmasına dair ərizə ilə məhkəməyə müraciət edək. Belə ki, iddiaçıların formal mülahizələrinə əsaslanan iddia tələbi təqribən 8 ildən sonra irəli sürülmüş və eləcə də ərizədə göstərilən dəlillər həqiqəti əks etdirmir. Yalnız və yalnız fərziyyələrlə əsaslandırılmışdır. Odur ki, iddiaçıların formal mülahizələrinə əsaslanmış tələbləri ilə razı olmayaraq qeyd edirlər ki, iddiaçılar qanunla müəyyən edilmiş iddia müddətini ötürmüşlər. İddia müddətinin keçməsi barədə cavabdeh tərəfin verdiyi ərizə məhkəmə üçün i ddiadan imtina edilməsinə dair qərar çıxarmasına qeyd şərtsiz əsas yaradır. Göstərilənlərə əsasən iddia tələbi qanunla müəyyən edilmiş iddia müddəti keçməklə verildiyi üçün həmin iddiadan imtina barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişlər. 36. "xxxx" MMC-nin xx.xx.2021-ci il tarixli qeyri-yaşayış sahələrinin (mağazaların) qiymətləndirilməsi barədə hesabatına əsasən toplanmış məlumatlar nəzərə alınmaqla, aparılmış təhlil və hesablamalar nəticəsində məlum olmuşdur ki, mülkiyyətçilər Cavabdeh1 məxsus 70 sayda və ümumi sahəsi 1503 kv.m təşkil edən, Cavabdeh6 məxsus 98 sayda və ümumi sahəsi 3660 kv.m təşkil edən, Cavabdeh3 məxsus 8 sayda və ümumi sahəsi 216 kv.m təşkil edən, Cavabdeh2 məxsus 4 sayda və ümumi sahəsi 216 kv.m təşkil edən, Cavabdeh4 məxsus 1 sayda və ümumi sahəsi 27 kv.m təşkil ed ən və Cavabdeh5 məxsus 1 sayda və ümumi sahsi 27 kv.m təşkil edən Abşeron rayonu, Xırdalan şəhəri, BakıSumqayıt şossesi ünvanında 12.83 ha torpaq sahəsi üzərində yerləşən, cəmi 182 sayda olan, ümumilikdə 5649 kv.m təşkil edən qeyri - yaşayış sahələrinin (mağazaların) tələblə təklifin qarşılıqlı təsiri nəticəsində bazar qiymətinin 1 kv.m = 1300 manat x 5649 kv.m. = 7.343.700 (yeddi milyon üç yüz qırx üç min yeddi yüz) manat, likvid qiymətinin 1 kv.m = 1100 manat x 5649 kv.m. = 6.213.900 (altı milyon iki yüz on üç min doqquz yüz) manat müəyyən edilmişdir.
37. Nəsimi Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli, 2(006)-4/2022 saylı qətnaməsi ilə iddia tələbinin qismən təmin edilməsi, Abşeron rayonu, ünvan 2şossesi ünvanında 12.83 ha torpaq sahəsi üzərində yerləşən və Cavabdeh1 məxsus 70 sayda və ümumi sahəsi 1503 kv.m təşkil edən qeyri-yaşayış sahələrinin dəyəri olan 1.953.900 (bir milyon doqquz yüz əlli üç min doqquz yüz) manat məbləğində pul Cavabdeh1, Cavabdeh6 məxsus 98 sayda və ümumi sahəsi 3660 kv.m təşkil edən qeyri-yaşayış sahələrinin dəyəri olan 4.758.000 (dörd milyon yeddi yüz əlli səkkiz min) manat məbləğində pul Cavabdeh6, Cavabdeh3 məxsus 8 sayda və ümumi sahəsi 216 kv.m təşkil edən qeyri-yaşayış sahələrinin dəyəri olan 980.800 (doqquz yüz səksən min səkkiz yüz) manat pul Cavabdeh3, Cavabdeh2 məxsus 4 sayda və ümumi sahəsi 216 kv.m təşkil edən qeyriyaşayış sahələrinin dəyəri olan 280.800 (iki yüz səksən min səkkiz yüz) manat pul Cavabdeh2, Cavabdeh4 məxsus 1 sayda və ümumi sahəsi 27 kv.m təşkil edən qeyriyaşayış sahələrinin dəyəri olan 35.100 (otuz beş min yüz) man at pul Cavabdeh4, Cavabdeh5 məxsus 1 sayda və ümumi sahsi 27 kv.m təşkil edən qeyri-yaşayış sahəsinin dəyəri olan 35.700 (otuz beş manat yeddi yüz) manat pul Cavabdeh5 tutularaq "xxxx" MMC-nin xeyrinə ödənilməsi, iddia tələbinin qalan hissədə təmin edilməməsi, iş üzrə aparılmış ekspertiza tədqiqatının dəyəri 27.300 (iyirmi yeddi min üç yüz) manat cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh6, Cavabdeh3, Cavabdeh2, Cavabdeh4, Cavabdeh5 müştərək qaydada tutulub "xxxx" MMC, VÖEN: **********, hesablaşma hesabı «Unibank» KB-nin 11 saylı Dərnəgül filialına köçürülməsi qət olunmuşdur. (hakim Ramin Xəlilov)
38. Birinci instansiya məhkəməsi müəyyən etmişdir ki, iddiaçılar "xxxx" MMC-nin təsisçiləri olmuş, daha sonradan yuxarıda qeyd olunan əmlakların çox hissəsi alqı-satqı müqavilələri əsasında qiymətləri gös tərilməməklə, nağd şəklində cavabdehlərə satılmışdır. "xxxx" MMC-nin maliyyə çıxarışına əsasən isə cavabdehlər tərəfindən Cəmiyyətə hər hansı bir vəsait daxil olmamışdır. İddiaçılar hal-hazırda mülkiyyətində olmuş əmlakların satışından əldə olunmalı pul vəsaitinin onlara geri qaytarılmasını xahiş edir.
39. Birinci instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, iş materiallarına əsasən iddiaçılar təsisçisi olduqları "xxxx" MMC-nin mülkiyyətinə olan daşınmaz əmlakları cavabdehlərin mülkiyyətinə keçirmiş, lakin cavabdehlər əldə etdikləri əmlakların qarşılığında "xxxx" MMCnin xəzinəsinə hər hansı bir vəsait daxil etməmişlər. Bunun əksini sübut edən isə hər hansı bir ödəmə qəbzi və s. mötəbər sübut məhkəməyə təqdim edilməmişdir. İddiaçılar hazırda mülkiyyətində olmuş əmlakların satışından əldə olunmalı pul vəsaitinin onlara geri qaytarılmasını xahiş edir.
40. Birinci instansiya məhkəməsi eyni zamanda göstərmişdir ki, cavabdehlər tərəfindən hazırki tələb üzrə iddia müddətinin tətbiq edilməsi ilə bağlı ərizə verilmiş, lakin iddiaçıların tələbləri mülkiyyətlərində olduqları pul vəsaitin geri qaytarılması tələbi olduğundan qeyd olunan iddiaya iddia müddəti tətbiq edilə bilməz.
41. Birinci instansiya məhkəməsi həmçinin iddianın tutulan pul məbləğinin 10.000.00 manat məbləğində olmaması hissəsində qeyd etmişdir ki, iddiaçılar iddiasına 10.000.000 manat məbləğini iddia etsələr də, məhkəmə tərəfindən təyin edilmiş müstəqil qiymətləndirmə şirkəti tərəfindən verilmiş rəydə bu hal öz əksini tapmamışdır.
42. Birinci instansiya məhkəməsi mövqeyini Mülki Məcəllənin 16.1, 560, 567, 646.1, 646.2, 385.1, 425.1, 448.1, 384.0.4, 375.1, 375.2, 377.1-ci, Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2, 76.1, 76.2, 217.4, 217.3, 119.1-ci maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır. b) apellyasiya instansiyası məhkəməsində birinci icraat
43. Cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh6, Cavabdeh2, Cavabdeh4, Cavabdeh3 və Cavabdeh5 apellyasiya şikayətləri verərək, qətnamənin ləğv, iddia tələbinin rədd olunması barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişlər.
44. Cavabdeh1 apellyasiya şikayəti belə əsaslandırılmışdır ki, cavabdehlərə qarşı belə bir iddia tələbinin qaldırılması üçün iddiaçıların subyektiv hüququnun olub-olmaması, eləcə də iddiaçıların qaldırdığı tələblər açıq-aşkar korporativ münasibətlərdən irəli gələn mübahisələrə aid olduğundan məhkəmə aidiyyatının kommersiya məhkəməsinə aid olması məsələləri, ümumiyyətlə, araşdırılmamışdır. İddiaçılar tərəfindən həm iddianın predmeti, həm də əsası dəyişdirilsə də, yəni nəticə etibarı ilə yeni bir iddia tələbi təqdim olunmasına baxmayaraq, məhkəmə həmin halı dəyərləndirməmişdir. İddianın predmetini – mübahisəli əmlakların alqı-satqısına dair əldə edilmiş pul vəsaitinin əvəzi olaraq həmin əmlakların dəyəri olan 10.000.000 manat cavabdehlərdən tutularaq iddiaçılara ödənilməsi təşkil etsə də, məhkəmə bilə-bilə qanunsuz olaraq iddia predmetindən kənara çıxmış və məhkəmə işində tərəf olmayan "xxxx" MMC-nin xeyrinə əsassız olaraq pul vəsaitinin tutulmasını qət etmişdir. İddiaçılarla cavabdehlər arasında başa çatmış və hazırkı iş üçün zəruri əhəmiyyət kəsb edən və qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qərarları, yəni Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiya sının 2(102)-4055/2019 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2-1(102)-757/2020 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(102)-1217/2021 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli və Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(102)-5707/2021 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli Qərarları ilə müəyyən edilmiş faktlara, hallara və tərəflərin hüquq münasibətlərinə hüquqi qiymət verilməmişdir. Qanunvericiliyə əsasən başqa şəxsdən hər hansı hərəkəti yerinə yetirməyi və ya yerinə yetirməkdən çəkinməyi tələb etmək hüququna müddət şamil edilir. Məhkəmə isə, qanunla müəyyən edilmiş iddia müddətin keçməsi ilə bağlı iddiadan imtina edilməsi barədə ərizəni əsassız və qanunsuz olaraq t əmin etməmişdir. İddiaçıların dəlillərinə görə, Cavabdeh1 25% payına düşən 41.000.000 (164 000 000 x 25%) manat məbləğ ilə şərt olaraq razılaşılsa (əlbəttə ki, biz bununla razı olmaq olmaz), müəyyən olunur ki, təsisçilər tərəfindən MMC-yə ümumilikdə 164.000.000 manat investisiya qoyulmalı idi. Digər tərəfdən, şahid ifadələri ilə müəyyən olunmur ki, digər təsisçilər həqiqətən öz paylarına uyğun 50% paya görə 82.000.000 manat və 25% paya görə isə 41.000.000 manat, toplam 123.000.000 manat investisiya qoymuşlar. Eyni qayda ilə cavabdehlər ilə MMC arasında müqavilələr imzalansa da, məhkəmə heç bir mötəbər əsas və səbəb qeyd etmədən cavabdehlər ilə bağlanmış müqavilələrdə qiymətlərin göstərilməməsini və onlar tərəfindən pul vəsaitinin ödənilməməsini müəyyən etmişdir. Mübahisələndirilən müqavilə lər üzrə iddiaçılar ümumiyyətlə tərəf olmamışlar. Eləcə də, müqavilədə tərəf olan MMC isə hazırkı məhkəmə işində nə iddiaçı, nə cavabdeh, nə də 3cü şəxs kimi tərəf deyildir. Bir sözlə, iddiaçılar fiziki şəxs olaraq MMC-nin hüquq və öhdəliyinə görə cavabdeh olmadıqları halda, hüquqi şəxsin hüquq və öhdəliklərindən yaranmış iddiaları öz adlarından verilməsi qəbul edilən deyildir.
45. Cavabdeh6 apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılıb ki, Cavabdeh6 Azərbaycan Respublikasından kənarda olduğundan, məhkəmə iclaslarından xəbərdar olmamış və işdə iştirak edən vəkilə və nümayəndəyə isə məhkəmə iclasları barədə lazımi qaydada məhkəmə bildirişləri təqdim edilməmişdir. Eləcə də, vəkilin məhkəmə informasiya sistemində şəxsi kabineti olmasına baxmayaraq, məhkəmə onu hazırkı iş üzrə qeydiyyata almamışd ır. Odur ki, ondan aslı olmayan səbəbdən Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(102)-4055/2019 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2-1(102)-757/2020 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(102)-1217/2021 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli və Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(102)-5707/2021 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli Qərarlarının, 2015-ci ilin dekabr ayınadək MMC-nin bütün mağazalardan əldə olunan gəlirlərinin təsisçilərin paylarına mütənasib bölüşdürülməsi barədə arayışların məhkəməyə təqdim edilməsi mümkün olmamışdır.
46. Cavabdehlər Cavabdeh2 və Cavabdeh4 apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılıb ki, iş materialla rında olan "xxxx" MMC-nin Nizamnaməsinin (2-ci redaksiyada) xx.xx.2014-cü il tarixdə təsdiqi onu sübut edir ki, həmin dövrdə təsisçilər arasında hər hansı bir mübahisə olmamış, tərəflərin qarşılıqlı razılıqları əsasında onların MMC-nin nizamnamə kapitalındakı paylarına hər hansı bir dəyişiklik edilmədən yenidən təsdiq edilmişdir. Bu fakt iş materiallarında olan "xxxx" MMC-nin təsisçilərinin birgə yığıncağının xx.xx.2014-cü il tarixli 04 nömrəli və xx.xx.2014-cü il tarixli 05 nömrəli protokolları ilə bir daha sübut olunur. Belə ki, həmin potokollardan müəyyən olunur ki, MMC-nin təsisçiləri qarşılıqlı razılıq əsasında öz paylarına uyğun bölgülər aparmış və həmin protokolları notariat qaydada təsdiqləmişlər. 2015-ci ilin dekabr ayınadək MMC-nin bütün mağazalardan əldə olunan gəlirləri təsisçi lərin paylarına mütənasib bölüşdürülmüşdür.
47. Cavabdeh5 apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılıb ki, iş materiallarında olan "xxxx" MMC-nin Nizamnaməsinin (2-ci redaksiyada) xx.xx.2014-cü il tarixdə təsdiqi olunması; notariat qaydada təsdiqlənmiş "xxxx" MMC-nin təsisçilərinin birgə yığıncağının xx.xx.2014-cü il tarixli 04 nömrəli və xx.xx.2014-cü il tarixli 05 nömrəli protokollarında göstərilən pay bölgüləri; 2015-ci ilin dekabr ayınadək MMC-nin bütün mağazalardan əldə olunan gəlirləri təsisçilərin paylarına mütənasib bölüşdürülməsi və həmin dövrədək tərəflər arasında ümumiyyətlə hər hansı bir mübahisənin olmaması faktlarının məhkəmə tərəfindən araşdırılmaması və dəyərləndirilməməsi onu sübut edir ki, məhkəmə cavabdehlərə qarşı qərəzli olmuş və nəticə etibarı ilə iş üzrə əhəmiyyətli halları müəyyən etməmişdir. Hazırkı iddiaçılarla cavabdehlər arasında bir sıra məhkəmə mübahisələri olsa da, həmin məhkəmə işləri üzrə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnamələrində müəyyən edilmiş faktlar və hüquq münasibətləri nəzərə alınmamış və nəticədə iş üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki hallar aydınlaşdırılmamışdır.
48. Cavabdeh3 apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılıb ki, məhkəmə tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərinə düzgün hüquqi qiymət verməmiş, ümumiyyətlə maddi və prosessual hüquq normlarının pozulması ilə nəticələnin qətnamə qəbul etmişdir. Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin 2(006)-4\2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsi ilə cavabdehlərdən pul vəsaitinin tutularaq "xxxx" MMC-nin xeyrinə ödənilməsi qət edilmişdir. İddianın predmetini isə mübahisəli əmlakları n alqı-satqısına dair əldə edilmiş pul vəsaitinin əvəzi olaraq həmin əmlakların dəyəri olan 10.000.000 manatın cavabdehlərdən tutularaq iddiaçılara, yəni İddiaçı1 və İddiaçı2 ödənilməsi təşkil edir. Açıqaşkardır ki, məhkəmə bilə-bilə qanunsuz olaraq iddia predmetindən kənara çıxmaqla yanaşı, həm də məhkəmə işində tərəf olmayan "xxxx" MMC-nin xeyrinə pul vəsaitini tutmuşdur.
49. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının (bundan sonra apellyasiya instansiyası məhkəməsi) 05 aprel 2023-cü il tarixli, 2(103)-2686/2023 nömrəli qətnaməsi ilə cavabdehlər tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri təmin olunmamış, iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. (hakimlər Xəyal Sarıyev (sədrlik edən və məruzəçi), Fuad Abdiyev, Fərru x Qasımov)
50. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi ilə razılaşaraq qeyd etmişdir ki, iddiçılar "xxxx" MMC-nin təsisçiləri olmuş, daha sonradan yuxarıda qeyd olunan əmlakların çox hissəsi alğı-satqı müqavilələri əsasında qiymətləri göstərilməməklə, nağd şəklində cavabdehlərə satılmışdır. "xxxx" MMC-nin maliyyə çıxarışına əsasən isə cavabdehlər tərəfindən Cəmiyyətə hər hansı bir vəsait daxil olmamışdır. İddiaçılar mülkiyyətində olmuş əmlakların satışından əldə olunmalı pul vəsaitinin onlara geri qaytarılmasını xahiş etmişlər.
51. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi hesab etmişdir ki, iddiaçılar təsisçisi olduqları "xxxx" MMC-nin mülkiyyətində olan daşınmaz əmlakları cavabdehlərin mülkiyyətinə keçirmiş, lakin cavabdehlər isə əldə etdikləri əmlakların qarş ılığında "xxxx" MMC-nin xəzinəsinə hər hansı bir vəsait daxil etməmişdir. Bunun əksini sübut edən isə hər hansı bir ödəmə qəbzi və s. mötəbər sübut məhkəməyə təqdim edilməmişdir.Buna görə də, idida işdə olan sübutlara əsasən düzgün olaraq qismən təmin edilmişdir.
52. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi apellyatorların prosessual məsələlərlə bağlı dəlillərini əsassız hesab edərək göstərmişdir ki, işdə olan sübutlara əsasən cavabdehlər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə məlumatlandırılmışlar. İddia ərizəsi xx.xx.2017-ci il tarixdə verilmiş, həmin vaxtı qüvvədə olan Mülki Prosessual Məcəllənin tələblərinə uyğun işə aidiyyəti üzrə düzgün olaraq ümumi məhkəmədə baxılmışdır.
53. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi məhkəmənin iddia müddəti ilə bağlı gəldiyi nəticə ilə də razılaşaraq, apellyator ların dəlillərini əsassız hesab edərək, qeyd etmişdir ki, iddiaçıların tələbləri mülkiyyətində olduqları pul vəsaitin geri qaytarılması tələbi olduğundan qeyd olunan iddiaya iddia müddəti tətbiq edilə bilməz.
54. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi gəldiyi nəticəni Mülki Məcəllənin 6.2, 384.0.4, 385.1, 375.1, 375.2, 377.1, 425.1, 448.1, 560, 560.2, 567, 646.1, 646.2-ci, Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2, 77.1-ci maddələri və Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin xx.xx.2012-ci il tarixli qərarına istinadla əsaslandırmışdır c) Kassasiya instansiyası məhkəməsində birinci icraat
55. Cavabdehlər Cavabdeh2, Cavabdeh4 (vəkil Nümayəndə2), Cavabdeh1, Cavabdeh6 (Vəkil2), Cavabdeh3 və Cavabdeh5 (vəkil Nümayəndə1) ayrı-ayrılıqda kassasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv, iddia tələbini n tam rədd edilməsi barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişlər.
56. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 2(102)-26/2024 nömrəli 06 dekabr 2024-cü il tarixli qərarı ilə kassasiya şikayətləri qismən təmin edilərək, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 2(103)-2686/2023 nömrəli iş üzrə 05 aprel 2023-cü il tarixli qətnaməsi ləğv edilmiş, iş yeni apellyasiya baxışına qaytarılmışdır.
57. Ali Məhkəmənin mövqeyi belə olmuşdur: - iddiaçılar "xxxx" MMC-nin təsisçiləri kimi məhkəmədə iddia qaldıraraq MMC-nin digər təsisçisi olan Cavabdeh1 və onun yaxın qohumları olan cavabdehlərlə 2009-ci ildə bağlanmış alqı-satqı müqavilələri üzrə alınmış qeyri-yaşayış sahələrinə görə alıcılar tərəfindən hər hansı ödəniş edilməməsinə əsaslanaraq həmin əmlakların bazar dəyərinin tutulmasını cavabdehlərdən tələb edirlər. Cavabdehlər isə mübahisəyə daşınmaz əmlak müqavillələri üzrə tələb hüququ üzrə 6 illik iddia müddətinin keçməsinə istinad edərək iddianın rədd edilməsini xahiş etmişlər; - məhkəmələr iddiaçıların tələblərinin mülkiyyətlərində olan pul vəsaitinin geri qaytarılması tələbi olduğundan qeyd olunan iddiaya iddia müddətinin tətbiq edilməməsi qənaətinə gəlmiş, bu zaman Mülki Məcəllənin 384.0.4-cü maddəsinə istinad etmişdirlər; - məhkəmələr tərəfindən Mülki Məcəllənin 384.0.4-cü maddəsinə istinad edilməsi düzgün olmamışdır. Belə ki, MM-in 384.0.4-cü maddəsi müqavilədən irəli gələn tələb etmək hüququnu deyil, əşya hüquqları ilə bağlı halları tənzimləyir. Əşya hüquqları tam və məhdud əşya hüquqları olaraq iki əsas qrupa ayrılır: tam əşya hüququ - mülkiyyət h üququ; məhdud əşya hüquqları - servitut, uzufrukt, tikintiyə vərəsəlik, girov və ipoteka. Bu hüquqların xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, bu hüquqlardan istifadə edilməməsi onların aradan qalxmasına səbəb olmur və hər kəsə qarşı tələbin irəli sürülmə imkanı da hər hansı bir müddətlə məhdudlaşdırılmır; - hazırki iddiada tələb edilən pul vəsaiti daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi üzrə ödənilmədiyi iddia edilən alınmış əşyanın dəyəri olduğundan mübahisə üzrə Mülki Məcəllənin 373.2-ci maddəsində müəyyən edilmiş daşınmaz bağlı müqavilə tələbləri üzrə iddia müddəti əsas götürülməlidir; - Mülki Məcəllənin 385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Bu Məcəllənin 386.1-ci maddəsi bəzi istisnalarla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilənin bağlanmalı olduğunu müəyyən edir; - Mülki Məcəllənin 567-ci maddəsinə əsasən alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin Məcəllənin 598.1-ci maddəsinə əsasən əgər alğı-satqı müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa və öhdəliyin mahiyyətindən ayrı qayda irəli gəlmirsə, alıcı əşyanı satıcıdan bilavasitə təhvil almazdan əvvəl və ya təhvil aldıqdan sonra ödəməlidir; - cavabdehlərə daşınmaz əmlakın satılması barədə mü qavilələr 2009-cu ildə notarial qaydada bağlanmış və müqavilələrdə satılan əşyanın tam dəyəri göstərilməsə də, həmin müqavilələrdə ilkin razılaşma müqaviləsindən qalıq məbləğlər göstərilmiş, həmin əmlak cavabdehlərin istifadəsinə verilmiş və bu əmlaklara dair mülkiyyət hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınmışdır. Həmçinin bəzi daşınmaz əmlaklar isə bağışlama müqaviləsi əsasında əvəzsiz olaraq Cavabdeh1 mülkiyyətinə keçmişdir; - Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu bir sıra qərarlarında iddia müddəti institutunun mahiyyətinə, qanunvericilikdə təsbit edilmə məqsədinə və yerinə yetirdiyi hüquqi funksiyaya aydınlıq gətirməklə göstərmişdir ki, iddia müddəti institutu tələb haqlarına şamil olunmaqla mülki münasibət iştirakçılarına pozulmuş hüquqlarının məh kəmə vasitəsi ilə müdafiəsi (borclunun öhdəliyini icra etməyə məcbur edilməsi) imkanının müəyyən müddətlə (zaman kəsiyi) məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur. İddia müddəti institutu mülki dövriyyənin, hüquq münasibətlərinin müəyyənliyini və sabitliyini yaratmaq, onların iştirakçılarını intizamlandırmaq, hüquq münasibətlərinin subyektlərinin hüquq və qanuni maraqlarının müddət baxımından vaxtında müdafiəsini və bərpasını təmin etmək məqsədi daşıyır. Belə ki, pozulmuş hüquqların məcburi müdafiəsi üçün ağlabatan müddət məhdudiyyətlərinin olmaması işin baxılması üçün əhəmiyyət kəsb edən sübutların toplanmasının və saxlanmasının lazım olduğunu nəzərə almayan cavabdehlərin və üçüncü şəxslərin qanunla qorunan hüquq və maraqlarının pozulmasına gətirib çıxarardı. Mübahisə tərəfinin ərizəsi əsasınd a məhkəmə tərəfindən iddia müddətinin tətbiqi mülki mübahisə tərəflərini əsaslandırılmamış çəkişmələrdən qoruyur və eyni zamanda, onları öz hüquqlarını vaxtında həyata keçirmələrinə və müdafiəsinə məcbur edir (“Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 373-cü maddəsinin şərh edilməsinə dair” 2001-ci il 27 dekabr tarixli və “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 373.2 və 384.0.4-cü maddələrinin şərh edilməsinə dair” 2013-cü il 3 iyun tarixli Qərarlar); - İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi “Stanyo Belçikaya qarşı” iş üzrə 07 iyul 2009-cu il tarixli Qərarında iddia müddətinin məqsədi ilə bağlı göstərmişdir ki, qanunvericilikdə müəyyən olunan iddia müddətinin məqsədi hüquqi müəyyənlikdir. Belə ki, potensial cavabdehləri vaxtı ötmüş tələblərdən qoruyur və məhkəmələri müəyyən zaman keçd ikdən sonra qeyri-müəyyən və natamam sübutlara əsaslanmaqla qərar çıxarmaq zərurətindən azad edir; - göstərilənlərə əsasən apellyasiya məhkəməsi iddia tələbinə iddia müddətinin tətbiqi ilə bağlı cavabdehlərin ərizəsi üzrə Mülki Məcəllənin 373.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş daşınmaz əşyalarla bağlı müqavilə tələbləri üzrə iddia müddətini tətbiq etməklə işi yenidən araşdırmalı və maddi hüquq normalarının tələblərinə cavab verən qətnamə qəbul etməlidir; - həmçinin məhkəmə cavabdehlərin apellyasiya şikayətinin işin nəticəsi üçün əhəmiyyətli olan dəlilləri, yəni iddianın qaldırılması üçün iddiaçıların subyektiv hüququnun olmaması, həmçinin iddianın iddia tələbindən kənara çıxmaqla təmin edilməsi və işdə iştirak etməyə cəlb edilməyən hüquqi şəxsin xeyrinə pul tutulması, həmçinin iddia tələbini n Mülki Prossesual Məcəlləsinin 53-cü maddəsinin tələbləri pozulmaqla dəyişdirilməsi barədə dəlilləri apellyasiya məhkəməsi tərəfindən araşdırılmamış və bu dəlillərə hər hansı hüquqi qiymət verilməmiş, bununla da cavabdehlərin ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnu pozmuşdur; - halbuki, “İnsan Hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiə haqqında” Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinə görə hər kəs, onun mülki hüquq və vəzifələri müəyyən edilərkən, qanun əsasında yaradılmış müstəqil və qərəzsiz məhkəmə vasitəsilə, ağlabatan müddətdə işinin ədalətli və açıq araşdırılması hüququna malikdir; - Hər kəsin ədalətli məhkəmə araşdırılması hüququ vardır. Bu ifadə lazımi qaydada həyata keçirilən məhkəmə araşdırmasının bir çox aspektlərini, məsələn, məhkəməyə müraciət hüququnun, məhkəmə qə rarının əsaslandırılması və sair məsələləri əhatə edir. Ədalətli məhkəmə araşdırması hüququ tərəflərin bərabərliyi və işə çəkişmə prinsipi əsasında baxılması hüququnu da özündə ehtiva edir; - işdə olan sübutları təhlil etmədən, onların mötəbərliyini yoxlamadan işin bu və ya digər faktiki hallarının müəyyən edilmiş və ya müəyyən edilməmiş hesab edilməsi yolverilməzdir və işin məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmiş hesab olunan hər bir halı barəsində məhkəmənin gəldiyi yekun nəticə işdə olan sübutlarla təsdiq olunmalıdır. Məhkəmə sübutları sadalamaqla kifayətlənməməli, onları əlaqəli şəkildə şərh etməli, bu və ya digər sübutun qəbul edilib-edilməməsinin səbəblərini qətnamədə aydın izah etməlidir. - apellyasiya instansiyası məhkəməsinin gəldiyi nəticə maddi və prosessual qanunvericiliyin tələblər inə uyğun olmadığı üçün qanuni və əsaslı sayıla bilməz. d) Apellyasiya instansiyası məhkəməsində ikinci icraat
58. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx.xx.2025-ci il tarixli, 2(103)-1917/2025 nömrəli qətnaməsi ilə apellyasiya şikayətləri təmin edilmiş, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ləğv edilərək iddia tələbi təmin edilməmişdir (hakimlər Vahid Sadıqov (sədrlik edən və məruzəçi), Sabit Bəhramzadə, Xumar Mərdanova).
59. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi hesab etmişdir ki, mübahisənin həlli, ilk növbədə, tərəflər arasında bağlanmış müqavilələrin etibarlı olmasından asılıdır. Belə ki, yalnız müqavilələrin etibarlılığı təsdiq olunduğu təqdirdə müqavilədən irəli gələn öhdəliklərin kimin tərəfindən pozulması halına hüquqi qiymət verilə bilər.
60. Hazırki işdə iddiaç ılar olan "xxxx" MMC-nin təsisçiləri İddiaçı2 və İddiaçı1 MMCnin digər təsisçisi olan Cavabdeh1 və onun yaxın qohumları olan cavabdehlərlə 2009-ci ildə bağlanmış alqı-satqı müqavilələri üzrə alınmış qeyri-yaşayış sahələrinə görə alıcılar tərəfindən hər hansı ödəniş edilməməsinə əsaslanaraq həmin əmlakların bazar dəyərinin tutlmasını cavabdehlərdən tələb edirlər. Cavabdehlər isə mübahisəyə daşınmaz əmlak müqavillələri üzrə tələb hüququ üzrə 6 illik iddia müddətinin keçməsinə istinad edərək iddianın rədd edilməsini xahiş edirlər.
61. İşin hallarından da göründüyü kimi, iddiaçılar 2009-cu ilin müxtəlif vaxtlarında cavabdehlərə daşınmaz əmlakın satılması barədə müqavilələr notarial qaydada bağlanmış və müqavilələrdə satılan əşyanın tam dəyəri göstərilməsə də, həmin müqavilələrdə ilkin razılaşm a müqaviləsindən qalıq məbləğlər göstərilmiş, həmin əmlak cavabdehlərin istifadəsinə verilmiş və bu əmlaklara dair mülkiyyət hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınmışdır. Həmçinin bəzi daşınmaz əmlaklar isə bağışlama müqaviləsi əsasında əvəzsiz olaraq Cavabdeh1 mülkiyyətinə keçmişdir.
62. İddiaçılar müqavilələri mübahisələndirməmişlər, ondan əmələ gələn öhdəliklərin icra edilməsini tələb edirlər.
63. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qeyd etmişdir ki, hazırda iddiaçılar tərəfindən iddia ərizəsi ilə birinci instansiya məhkəməsinə xx.xx.2017-ci il tarixdə müraciət edilmişdir. Göründüyü kimi, iddia müddəti bu kimi işlərdə 6 il təşkil etdiyi halda, iddiaçılar iddia ərizəsi müqavilələr bağlandıqdan 8 il sonra məhkəməyə müraciət etmişlər.
64. Bundan əlavə, yalnız müvafiq subye ktiv hüququn mövcudluğu və onun cavabdehlər tərəfindən pozulması faktı müəyyən edildikdən sonra pozulmuş hüququn məhkəmə tərəfindən bərpa edilməsinə yol verilə bilər.
65. Hazırkı işdə bütün müqavilələrin tərəfi iddiaçılar yox, "xxxx" MMC olmuşdur. Bu isə o deməkdir ki, hazırki iddia ilə yalnız həmin MMC müraciət edə bilərdi.
66. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “M.Bağırovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 04 may 2007-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 30 iyul 2008-ci il tarixli qərarında da oxşar hüquqi mövqe nümayiş etdirilməklə aşağıdakılar qeyd edilmişdir: “Mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə ilk növbə də iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmamasını araşdırmalıdır. Subyektiv mənada hüquq normativ hüquqi aktlarla müəyyən olunmuş zahiri azadlığı ifadə edir. Şəxsiyyətin davranışının bu və ya digər üsulunu seçməklə şüurlu olaraq məqsədləri müəyyən etmək və onların istiqamətində hərəkət etmək imkanı belə azadlığın daxili cəhətidir. Bu cəhət hüquqi tənzimləmənin əhatəsinə düşmür. Həmin azadlığın ictimai münasibətlərdə öz məqsədini ifadə etmək imkanı kimi qəbul olunan xarici cəhəti isə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İkinci (xarici) cəhət hüquqi ixtiyar kimi təzahürü ehtiva edir. Belə ki, subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ”.
67. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qeyd etmişdir ki, hüquqi şəxs qanunla müəyyənləşdirilən qaydada dövlət qeydiyyatından keçmiş, xüsusi yaradılmış elə bir qurumdur ki, mülkiyyətində ayrıca əmlakı vardır, öz öhdəlikləri üçün bu əmlakla cavabdehdir, öz adından əmlak və şəxsi qeyri-əmlak hüquqları əldə etmək və həyata keçirmək, vəzifələr daşımaq, məhkəmədə iddiaçı və ya cavabdeh olmaq hüququna malikdir. Hüquqi şəxsin müstəqil balansı olmalıdır.
68. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyinə görə hazırkı halda iddiaçılar olan təsisçilərin məhkəmədə müstəqil iddia qaldırmağa subyektiv hüquqları yoxdur. Belə ki, MMC ləğv edilməmiş və mülki hüquq qabiliyyətini itirməmişdir. Hüquqi şəxs dövlət qeydiyyatına alındığı andan mülki hüquqlara malikdir və mülki vəzifələr daşıyır. Hüquqi şəxsin hüquq qabiliyyətinə onun lə ğvinin başa çatdığı an xitam verilir.
69. Bir və ya bir neçə şəxs (fiziki və (və ya) hüquqi şəxs) tərəfindən təsis edilən, nizamnamə kapitalı nizamnamə ilə müəyyənləşdirilmiş miqdarda paylara bölünən cəmiyyət məhdud məsuliyyətli cəmiyyət sayılır. Məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin iştirakçıları onun öhdəlikləri üzrə məsuliyyət daşımır və cəmiyyətin fəaliyyəti ilə bağlı zərər üçün qoyduqları mayaların dəyəri həddində risk daşıyırlar. Cəmiyyət öz iştirakçılarının üçüncü şəxslər qarşısında öhdəliklərinə görə məsuliyyət daşımır.
70. Beləliklə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi belə nəticəyə gəlmişdir ki, iddiaçıların hazırki iddianı qaldırmaq üçün subyektiv hüquqları olmamış, eləcə də həmin tələb üzrə iddia müddəti keçmişdir. Belə olan halda apellyasiya şikayətinin digər dəlillərinin yoxlanılması na da ehtiyac qalmır.
71. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi mövqeyini Mülki Məcəllənin 43.1, 44.1, 87.1, 373.2, 375.1, 375.2, 377.1, 425.1, 567, 598.1, 598.2, 646.1-ci, Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2, 53 və 77.1- maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır. Kassasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri a) Kassasiya şikayətinin dəlilləri
72. İddiaçılar İddiaçı2 və İddiaçı1 (Vəkil1) kassasiya şikayəti verərək, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsi, işin yeni apelyasiya baxşına qaytarılması və ya iddia tələbinin təmin edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişlər.
73. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin iddiaçıların hazırki iddianı qaldırmaq üçün subyektiv hüquqlarının olmaması, eləcə də həmin tələb üzrə iddia müddətinin ötürülməsinə dair mövqeyi il ə razılaşmayan kassatorlar qeyd etmişlər ki, "xxxx" MMC-nin Nizamnaməsinin Cəmiyyətin əmlakının yaranması və təsisçilər arasında gəlirin bölüşdürülməsi qaydalarını tənzimləyən 10.2-ci bəndinə görə cəmiyyətin əmlakı üzərində sərəncam vermək hüququ yalnız təsisçilərə məxsusdur. Məhz həmin bəndə uyğun olaraq əmlakın özgəninkiləşdirməsi barədə müqavilələr təsisçilər tərəfindən bağlanmışdır. Bundan əlavə, qeyd edilən müqavilələr X15 tərəfindən Cəmiyyətin verdiyi etibarnamələr əsasında deyil, məhz təsiscilərin verdiyi etibarnamələr əsasında imzalanmışdır. Göründüyü kimi, cəmiyyətin əmlakı üzərində sərəncam vermək hüququ təsisçilərə məxsus olduğundan, hazırkı iddianın qaldırılması üçün iddiaçılar tam subyektiv hüquqa malik olmuşlar və bu hüquqdan da onlar istifadə etmişlər. Həmçinin analoji iş üz rə Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-27/2019 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli qətnaməsi ilə iddiaçılar "xxxx" MMC-nin təsisçiləri İddiaçı2 və İddiaçı1 cavabdehlər "xxxx" MMC-nin təsisçiləri Cavabdeh1 Cavabdeh3 və Cavabdeh2 qarşı pul tələbinə dair iddiasının qismən təmin edilməsi, Cavabdeh1 1.114.703 manat məbləğində pulun iddiaçı "xxxx" MMC-nin təsisçiləri İddiaçı2 və İddiaçı1 xeyrinə tutulması qət edilmişdir. Həmin qətnamə qanuni qüvvəsini almışdır. Hazırda isə eyni tərəflər arasında eyni tipli iddia üzrə məhkəmələr tərəfindən ikili standartların tətbiq edilməsi anlaşılan olmamışdır. Hazırkı mübahisəyə də Mülki Məcəllənin 384.0.4-cü maddəsinin tələblərinə görə ümumiyyətlə iddia müddəti şamil edilə bilməz. Belə ki, iddiadan da göründüyü kimi iddia tələbləri hər hansı daşınmaz əmlaka dair alqı-satqı müqaviləsinin ləğvi və ya etibarsızlığı ilə bağlı deyil, konkret olaraq iddiada göstərilən məbləğdə pul vəsaitinin cavabdehlərdən tutulmasını özündə ehtiva edir. Cavabdehlər isə məhkəmələri yanlış istiqamətə yönləndirərək daşınmaz əmlakın alqısatqısına dair mülki qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş 6 illik iddia müddətinin keçdiyini bildirirlər. Göründüyü kimi, hazırki iş üzrə tələblər mülkiyyətdə olan pul vəsaitinin geri qaytarılması tələbi olduğundan qeyd olunan iddiaya iddia müddəti tətbiq edilə bilməz. b) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
74. Kassasiya şikayətinə qarşı etiraz daxil olmamışdır. Tətbiq edilən hüquq Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi Maddə 43.1. Hüquqi şəxs qanunla müəyyənləşdirilən qaydada dövlət qeydiyyatından keçmiş, xüsusi yaradılmış elə bir qurumdur ki, mülkiyyətində ayrıca əmlakı vardır, öz öhdəlikləri üçün bu əmlakla cavabdehdir, öz adından əmlak və şəxsi qeyri-əmlak hüquqları əldə etmək və həyata keçirmək, vəzifələr daşımaq, məhkəmədə iddiaçı və ya cavabdeh olmaq hüququna malikdir. Hüquqi şəxsin müstəqil balansı olmalıdır. Maddə 44.1. Hüquqi şəxs dövlət qeydiyyatına alındığı andan mülki hüquqlara malikdir və mülki vəzifələr daşıyır. Hüquqi şəxsin hüquq qabiliyyətinə onun ləğvinin başa çatdığı an xitam verilir. Maddə 87.1 Bir və ya bir neçə şəxs (fiziki və (və ya) hüquqi şəxs) tərəfindən təsis edilən, nizamnamə kapitalı nizamnamə ilə müəyyənləşdirilmiş miqdarda paylara bölünən cəmiyyət məhdud məsuliyyətli cəmiyyət sayılır. Məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin iştirakçıları onun öhdəlikləri üzrə məsuliyyət daşımır və cəmiyyət in fəaliyyəti ilə bağlı zərər üçün qoyduqları mayaların dəyəri həddində risk daşıyırlar. Cəmiyyət öz iştirakçılarının üçüncü şəxslər qarşısında öhdəliklərinə görə məsuliyyət daşımır. Maddə 373.2. Müqavilə tələbləri üzrə iddia müddəti üç il, daşınmaz əşyalarla bağlı müqavilə tələbləri üzrə iddia müddəti isə altı ildir. Maddə 375.1. Hüququn müdafiəsi haqqında tələb iddia müddətinin keçməsindən asılı olmayaraq məhkəmə tərəfindən baxılmağa qəbul edilir. Maddə 375.2. Məhkəmə tərəfindən iddia müddəti yalnız mübahisə tərəfinin məhkəmə qərarı çıxarılanadək verdiyi ərizə əsasında tətbiq edilir. Mübahisə tərəfinin tətbiq edilməsi barədə ərizə verdiyi iddia müddətinin keçməsi məhkəmənin iddiadan imtina barəsində qərar çıxarması üçün əsasdır. Maddə 377.1. İddia müddətinin axımı şəxsin öz hüququnun poz ulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu gündən başlanır. Maddə 425.1. Öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. Maddə
567. Alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Maddə 598.1. Əgər alğı-satqı müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa və öhdəliyin mahiyyətindən ayrı qayda irəli gəlmirsə, alıcı əşyanı satıcıdan bilavasitə təhvil almazdan əvvəl və ya təhvil aldıqdan sonra ödəməlidir. Maddə 598.2. Əgər alğı-satqı müqaviləsində əşyanın hissə-hissə ödənilməsi nəzərdə tutulmayıbsa, alıcı verilmiş əşyanın qiymətini satıcıya tam ödəməyə borcludur. Maddə 646.1. Daşınmaz əşyaların alğı-satqısı müqaviləsinə görə satıcı torpaq sahəsini, evi, binanı, qurğunu, mənzili və ya digər daşınmaz əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi öhdəsinə götürür. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Maddə 407.2. Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etməyə yol verilmir. Maddə 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Maddə 416.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən bu Məcəllənin 418.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş prosessual hüquq pozuntusu hesab edilən hallara yol verilməsi şikayətin hədlərindən və dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlanılmalıdır. Maddə 417.1.1. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını dəyişiklik edilmədən, şikayəti təmin etm ədən saxlaya bilər. Maddə 417.1.2. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadına dəyişiklik edə bilər. Maddə 417.1.3. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını qismən ləğv edə və ya tamamilə, yaxud qismən ləğv edib işi yenidən baxılmaq üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərə bilər. Maddə 417.1.4. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını tamamilə, yaxud qismən ləğv edib apellyasiya instansiyası məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və sübutlar əsasında yeni qərar qəbul edə bilər. Maddə 418.1. Maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması, o cümlədən maddi və prosessual hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin vahidliyinin pozulması apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və qərardadının ləğv edilməsi üçün əsasdır. Maddə 418.3. Prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması qətnamənin yaxud qərardadın ləğv edilməsi üçün o vaxt əsas ola bilər ki, bu pozuntu düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnsin və ya nəticələnə bilsin. Maddə
420. Kassasiya instansiyasında işə baxan məhkəmənin qərarında şərh edilən göstərişlər həmin işə yenidən baxan məhkəmə üçün məcburidir. Kassasiya baxışının hədləri
75. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında ol an, aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilərək işə əlavə olunmuş, araşdırılmış və (və ya) müəyyən edilmiş sübutlara və hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiya instansiyası məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir.
76. Kassasiya şikayətində qətnamə tam mübahisələndirilib. Bu səbəbdən məhkəmə kollegiyası qətnaməni tam yoxlayır.
77. Məhkəmə kollegiyası hüququn inkişafının və ya məhkəmə təcrübəsinin vahidliyinin təmin edilməsi üçün əhəmiyyətli hesab etmədiyindən hazırki şikayətə yazılı icraat qaydasında baxılmasını qərara almışdır. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
78. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur. İş üzrə düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə n əticələnən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması halları müəyyən edilmir. Bu baxımdan, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv olunması və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur.
79. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi iddia tələbi və apellyasiya şikayətləri üzrə qanuni nəticəyə gəlmişdir.
80. İddia tələbi alqı-satqı müqaviləsi üzrə ödənilməyən pulun cavabdehlərdən tutlması barədədir. İddiaçılar "xxxx" MMC-nin təsisçiləri kimi məhkəmədə MMC ilə cavabdehlər arasında 2009-ci ildə bağlanmış alqı-satqı müqavilələri üzrə alınmış qeyriyaşayış sahələrinə görə alıcılar tərəfindən hər hansı ödəniş edilməməsinə əsaslanaraq həmin əmlakların bazar dəyərinin tutulmasını cavabdehlərdən tələb edirlər. Cavabdehlər iddiaya etiraz olaraq iddiaçıların MMC-nin adı ndan iddia qaldırmaq hüquqlarının olmamasına, eləcə də mübahisəyə daşınmaz əmlak müqavilələri üzrə 6 illik iddia müddətinin tətbiq edilməli olmasına istinad etmişlər.
81. İşdən görünür ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi iddiaçıların hazırkı iddia ilə birinci instansiya məhkəməsinə xx.xx.2017-ci il tarixdə müraciət etmələrini, iddia müddətinin bu kimi işlərdə 6 il təşkil etdiyini, bununla da iddiaçıların müqavilələr bağlandıqdan 8 ildən sonra iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmələrini, eləcə də iddiaçılar deyil, onların təsisçisi olduğu MMC-nin müqavilə tərəfi olmasını müəyyən edərək, iddianı iki əsasla: iddia müddətinin ötməsi və iddiaçıların subyektiv hüququnun olmaması əsası ilə təmin etməmişdir.
82. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qeyd edilən nəticə il ə bağlı hazırki qərarın 59-70-cü bəndlərində əks edilən qiymətləndirməsi ilə razılaşır.
83. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, apellyasiya məhkəməsi iddia tələbi üzrə ətraflı hüquqi dəyərləndirmə aparmış, həmin tələb üzrə işin faktiki hallarını işdəki sübutlarla müəyyənləşdirərək düzgün hüquqi nəticəyə gəlmiş, maddi və prosessual hüquq normasının tətbiqində səhvə yol verilməmiş, sübutları MPM-in 88-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq düzgün qiymətləndirmiş, sübut etmə yükünü düzgün müəyyənləşdirmiş, nəhayət, hazırki iş üzrə kassasiya məhkəməsinin əvvəlki qərarında verdiyi göstərişlərə əməl edərək, qanuni və əsaslı qətnamə qəbul etmişdir.
84. Buna görə də hazırda qiymət verilməli olan məsələ kassasiya şikayətinin dəlilləridir.
85. Kassasiya şikayətinin dəlillərinə gəldikdə, əvvəla, iddia müddəti və subyektiv hüquqla bağlı məsələlərə apellyasiya instansiyası məhkəməsi qiymət verib və məhkəmə kollegiyası bu qiymətləndirmə ilə razılaşır.
86. Bundan başqa, məhkəmə kollegiyası da öz növbəsində qeyd edir ki, müqavilə üzrə alınacaq pulun mülkiyyət olması əsası ilə hazırkı tələbə iddia müddətinin tətbiq edilməli olmaması barədə dəlil əsaslı sayıla bilməz. Çünki hazırkı iddia müqavilədən irəli gələn tələb hüququdur və bu növ tələblərə iddia müddətinin tətbiq edilməli olması qanunvericilikdə birbaşa nəzərdə tutulub. Belə ki, Mülki Məcəllənin 372.1-ci maddəsinə görə başqa şəxsdən hər hansı hərəkəti yerinə yetirməyi və ya yerinə yetirməkdən çəkinməyi tələb etmək hüququna müddət şamil edilir.
87. Göründüyü kimi, Mülki Məcəllənin istinad edilən 372.1-ci maddəsi tələb etmək hüququna müdd ət şamil edilməsini müəyyən edib.
88. Subyektiv hüquq və bunun təsdiqi kimi məhkəmə qərarına istinadla eyni iddiaçıların MMC-nin adından cavabdehlərə qarşı iddia qaldırmaları və həmin iddiaların təmin edilməsi barədə dəlil də hazırki qərarın 65-69-cu bəndlərində göstərilənlər baxımından əsassızdır. Üstəlik, bu dəlillər kassasiya instansiyası məhkəməsinin hazırki iş üzrə əvvəlki qərarında göstərilənlər baxımından da əsaslı sayıla bilməz.
89. Məhkəmə kollegiyası qeyd olunanlara əsasən belə qənaətə gəlir ki, kassasiya şikayəti təmin olunmamalı, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
90. Yuxarıda göstərilənləri və Mülki Prosessual Məcəllənin 416, 417 və 419-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Qərara aldı: iddiaçılar İddiaçı2 və İddiaçı 1 kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(103)-1917/2025 nömrəli, xx.xx.2025-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlansın. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.