Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-5269/2022 29.11.2022 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının İddiaçı1 cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2, Cavabdeh3, Cavabdeh4, Cavabdeh6, Cavabdeh5 qarşı, iddiaçılar cavabdeh1, X17, X9 və İddiaçı2 cavabdehlər İddiaçı1, İsXXXlı rayon Notariat Ofisi, üçüncü şəxslər DƏDRX-nin Qəbələ Ərazi İdarəsi, İsXXXlı rayon XXX bələdiyyəsi və İsXXXlı rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı iddia tələblərinə dair iş üzrə QƏRARİ (Açar sözlər: mirasın qəbulu problemləri) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki kollegiyası, hakimlər Xəlilov İsXXX Kamil oğlu (məruzəçi), Əhmədova Mehparə Tofiq qızı və Əliyev Ələsgər Əliabbas oğlundan ibarət tərkibdə, İddiaçı1 cavabdehlər Cavabdeh1, Cava bdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 qarşı “ümumi birgə mülkiyyətdə olan torpaq sahəsinin paylara uyğun bölünməsi”; İddiaçı1 cavabdehlər Cavabdeh6 və Cavabdeh5 qarşı “icarələrində olan torpaq sahəsindən çıxarılmaları, həmin torpaq sahəsinə dair mülkiyyət hüquqlarına edilən maneçiliklərə qadağa qoyulması və həmin sahədə yerləşən tikililərdən onlara məxsus əmlakın və saman taylarının boşaldılması”; İddiaçı1 Cavabdeh6 qarşı “mülkiyyətlərində olan torpaq sahəsindən çıxarılması, həmin torpaq sahəsinə dair mülkiyyət hüquqlarına edilən maneçiliklərə qadağa qoyulması”; iddiaçılar cavabdeh1, X17, X9 və İddiaçı2 cavabdehlər İddiaçı1, İsXXXlı rayon Notariat Ofisi, üçüncü şəxslər DƏDRX-nin Qəbələ Ərazi İdarəsi, İsXXXlı rayon XXX bələdiyyəsi və İsXXXlı rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı “qanun üzrə vərəsəlik hü ququ haqqında şəhadətnamənin ləğv edilməsi və miras əmlakdan payın müəyyən edilməsi” tələblərinə dair mülki iş üzrə Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 2(107)435/2022 nömrəli, 25 aprel 2022-ci il tarixli qətnaməsindən İddiaçı1 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə 29 noyabr 2022-ci il tarixdə Ali Məhkəmənin binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq, aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İşin halları 1. 05 iyun 2008-ci il tarixli MH seriyalı ******* nömrəli hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 10,17533 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı əkin torpaq sahəsi X10, X18, X14, X22, Cavabdeh4, X19 və Cavabdeh3 ümumi birgə mülkiyyətindədir.
2. XXX oktyabr 2XXX0-cu il tarixli vəsiyyətnamə ilə X10 mülkiyyətind ə olan 1 mərtəbəli, 3 otaqlı fərdi yaşayış evini, 0,13 hektar həyətyanı torpaq sahəsini, bütün iribuynuzlu mallarını, xırdabuynuzlu mallarını X11 vəsiyyət etmiş, bundan başqa 1,45 hektar pay torpağını, alğı-satqı müqaviləsi ilə aldığı 25,99 hektar əkin torpağını, əmlak payına düşən qoyun kaşarı, icarəsində olan 250,XXX hektar örüş və 200 hektar yay otlaq sahəsini, “VAZ-21XXX” markalı ** BA *** nömrə nişanlı ağ rəngli avtomobilini X1 vermişdir.
3. İsXXXlı rayonu İcra Hakimiyyəti başçısının 18 dekabr 2XXX2-ci il tarixli 306 nömrəli sərəncamı və torpaq sahəsinin icarəyə verilməsi haqqında müqavilə ilə İsXXXlı rayonu ərazisində yerləşən 49 saylı XXX və 50 saylı XXX adlı yay otlaq sahəsinin 200 hektar hissəsi 15 il müddətinə X11 icarəyə verilmişdir. 4. 27 iyul 2XXX7-ci il tarixli qanun üzrə vər əsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə ilə 28 aprel 2XXX1-ci il tarixdə vəfat etmiş mərhum X3 vərəsəsi oğlu X12r və o miras əmlakdan 1/1 hissədə pay almalıdır. Şəhadətnamədə verilən miras əmlak XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 15 iyul 2XXX7-ci il tarixdə XXX verilmiş ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 9,1789 hektar torpaq sahəsi, 15 iyul 2XXX7-ci il tarixdə XXX verilmiş ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 7,6493 hektar torpaq sahəsi, 15 iyul 2XXX7-ci il tarixdə XXX verilmiş ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 9,1827 hektar torpaq sahəsi, 15 may 2009-cu il tarixdə XXX verilmiş ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən ümumi sahəsi 0,15 hektar torpaq sahəsindən və ümumi sahəsi 107.4 kv.metr olan 3 otaqlı fərdi yaşayış evindən ibarətdir. 5. 03 avqust 2XXX7-ci il tar ixli RX seriyalı ******* nömrəli hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən çıxarışla XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 9,1789 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi X5 mülkiyyətindədir. 6. 05 mart 2021-ci il tarixli qanun üzrə vərəsəlik hüquq haqqında şəhadətnamə ilə 28 aprel 2XXX1-ci il tarixdə vəfat etmiş mərhum X3 vərəsəsi oğlu X12r və o miras əmlakdan tam hissədə pay almalıdır. Şəhadətnamədə verilən miras əmlak 31 oktyabr 2XXX7-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 50 il müddətinə XXX icarəyə verilmiş XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 80,8374 hektar torpaq sahəsinin, 31 oktyabr 2XXX7-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 50 il müddətinə XXX icarəyə verilmiş XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 52,1552 hektar torpaq sahəsinin, 31 oktyabr 2XXX7-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 50 il müddətinə XXX icarəyə verilmiş XXX kəndində yerləşən 33,3633 hektar torpaq sahəsinin, 31 oktyabr 2XXX7-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 50 il müddətinə XXX icarəyə verilmiş XXX kəndində yerləşən 63,3155 hektar torpaq sahəsinin və 31 oktyabr 2XXX7-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 50 il müddətinə XXX icarəyə verilmiş XXX kəndində yerləşən 21,0841 hektar torpaq sahəsinin üzərində olan icarə hüququndan ibarətdir. 7. 05 aprel 2021-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli və ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışlara əsasən İsXXXlı rayonu XXX bələdiyyəsini n mülkiyyətində olan 21,0841 hektar, 52,1552 hektar, 80,8374 hektar, 33,3633 hektar, 63,3155 hektar – cəmi 250,7555 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi 50 il müddətinə X5 icarəsinə verilmişdir. İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
8. İddiaçı1 cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 qarşı iddia ərizəsi ilə müraciət edərək XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 05 iyun 2008-ci il tarixli MH seriyalı ******* nömrəli çıxarışa əsasən ümumi birgə mülkiyyətdə olan 10,17533 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin 2/7 hissəsi üzərində vərəsəlik hüququ tanınaraq naturada paylarına uyğun ayrılması, cavabdehlər Cavabdeh6 və Cavabdeh5 qarşı iddia ərizəsi ilə müraciət edərək İsXXXlı rayonu ərazisində yerləşən 49 saylı XXX və 50 saylı XXX adlı yay otlaq torpaq sahəsinin İsXXXlı rayon İcra Hakimiyyəti başçısının 18 dekabr 2XXX2-ci il tarixli 306 nömrəli sərəncamına əsasən mərhum əri X5 icarəsinə verilmiş 200 hektar hissəsindən və İsXXXlı rayonu XXX bələdiyyəsinin mülkiyyətində olan qış otlaq torpaq sahəsinin X5 icarəsinə verilmiş 05 aprel 2021-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 21,0841 hektar, 05 aprel 2021-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 52,1552 hektar, 05 aprel 2021-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 80,8374 hektar, 05 aprel 2021-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 33,3633 hektar və 05 aprel 2021-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 63,3155 hektar – cəmi 250,7555 hektar hissəsindən və həmin tor paq sahələrində yerləşən tikililərdən cavabdehlər Cavabdeh6 və Cavabdeh5 məxsus əmlakların çıxarılması və həmin torpaq sahələrinə dair icarə hüququna edilən maneçiliklərə qadağa qoyulması, Cavabdeh6 qarşı iddia ərizəsi ilə müraciət edərək 03 avqust 2XXX7-ci il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli çıxarışa əsasən X5 mülkiyyətində olan 9,1789 hektar torpaq sahəsinin zəbt etdiyi 2 hektarından Cavabdeh6 çıxarılması və həmin torpaq sahəsinə dair mülkiyyət hüququna edilən maneçiliklərə qadağa qoyulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
9. İddiaçılar cavabdeh1, X17, X9 və İddiaçı2 cavabdehlər İddiaçı1, İsXXXlı rayon Notariat Ofisi, üçüncü şəxslər DƏDRX-nin Qəbələ Ərazi İdarəsi, İsXXXlı rayon XXX bələdiyyəsi və İsXXXlı rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciə t edərək X3 vərəsəsi X5 miras əmlakından 1/1 hissədə pay almasına dair İsXXXlı rayon Dövlət Notariat Kontoru tərəfindən verilmiş 2V-XXX reyestr nömrəsi ilə qeyd edilmiş 27 may 2XXX7-ci il tarixli qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin və həmin şəhadətnamə əsasında yaranmış hüquqların qeydiyyatının ləğv edilməsi, X2 miras qalmış əmlakdan birinci növbəli vərəsə kimi X5 1/5, cavabdeh1nun 1/5, X6 1/5, X4 1/5 (atası Cavabdeh1 görə) və İddiaçı2 1/5 hissədə payları müəyyən edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişlər.
10. İddiaçı1 tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, X20 onun mərhum əridir. 05 iyun 2008-ci il tarixli MH seriyalı ******* nömrəli çıxarışa əsasən mərhum əri, ərinin atası və anası da daxil olmaqla cəmi 7 nəfərdən ibarət ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətlər inə 10,17533 hektar torpaq sahəsi verilmişdir. X16 28 aprel 2XXX1-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Qayınatası sağlığında özünə məxsus əmlaklarını oğlu XXXə vəsiyyət etmişdir. Mərhum əri XXX atasının vəfatından sonra ondan miras qalan əmlakı qəbul edərək idarə etmiş və İsXXXlı rayon Notariat Ofisi tərəfindən onun adına 27 iyul 2XXX7-ci il tarixdə qanun üzrə vərəsəlik hüququna dair şəhadətnamə verilmişdir. Əri 14 mart 2021-ci il tarixdə vəfat etmiş və bundan sonra o, mərhum ərinin vərəsəsi elan olunmuşdur. Əri vəfat etdikdən sonra ümumi birgə mülkiyyətdə olan 10,17533 hektar torpaq sahəsinin yeddidə iki hissəsi faktiki onun mülkiyyətindədir. Cavabdehlər ərindən miras qalan əmlakı qəbul edərək idarə etməyinə, mülkiyyət hüququnun həyata keçirməyinə bir sıra maneçiliklər törətmişlər. Cavabdehlər hazırda da mərhum ərindən miras qalan əmlakdan onun istifadəsinə hər cür maneçiliklər törədirlər. Ona görə də o, ümumi birgə mülkiyyətdə olan 10,17533 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin 2/7 hissəsi üzərində vərəsəlik hüququ tanınaraq naturada paylarına uyğun ayrılmasını istəyir.
11. Cavabdeh5 iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, atası X10 ilə anası X7 birgə nikahlarından doqquz övladları olmuşdur. X35 28 aprel 2XXX1-ci il tarixdə, anası XXX 13 dekabr 2XXX4-cü il tarixdə, qardaşı XXX isə 14 mart 2021-ci il tarixdə vəfat etmişdir. İddiaçı3 atası Cavabdeh1 13 dekabr 2XXX4-cü il tarixdə həbs edilmiş, anlaqlılığı istisna olunduğu müəyyən edilmiş və məhkəmənin qərarına əsasən Respublika Psixiatriya Xəstəxanasında stasionar qaydada məcburi müalicə olunur. Aqrar İslahat Komi ssiyasının qərarı ilə eni 8 metr, uzunluğu 100 metr olan kaşar əmlak payı kimi mərhum valideynlərinin və qardaşı Cavabdeh1 mülkiyyətinə verilmişdir. Mərhum atası heyvandarlıqla məşğul olmuş, sağlığında bütün övladlarının ayrı təsərrüfat olmalarını təmin etmiş, mal-qaraları və torpaq sahələri isə birgə idarə edilmişdir. Bundan başqa, 9,17 hektar, 7,64 hektar və 9,18 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələrini də mərhum atası ailə başçısı kimi idarə etmiş və öz istəyi ilə övladlarına pay vermişdir. Mərhum atası 200 hektar yay otlaq sahəsi, 250 hektar isə qış otlaq sahəsini icarəyə götürmüş və heyvanların bir təsərrüfatda idarə olunmasını təmin etmişdir. Mərhum atasının adına qeydə alınmış XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 15 may 2009-cu il tarixli MN seriyalı ******* nömrəli çıxarışa əsasən 0,15 hektar həyətyanı torpaq sahəsi üzərində 1 mərtəbəli, 3 otaqlı, 41,6 kv.m yaşayış, 65,8 kv.m köməkçi sahədən ibarət yaşayış evi, 15 iyul 2XXX7-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 9,1789 hektar torpaq sahəsi, 15 iyul 2XXX7-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 7,6493 hektar torpaq sahəsi, 15 iyul 2XXX7-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 9,1827 hektar torpaq sahəsi onun miras kütləsinə daxildir. Bundan başqa, İsXXXlı rayonu ərazisində yerləşən 49 saylı XXX və 50 saylı XXX adlı yay otlaq sahəsindən 200 hektar torpaq sahəsi üzərində istifadə hüququ, mərhum atasının adına verilmiş çıxarışa əsasən İsXXXlı rayonu XXX Bələdiyyəsinə məxsus 52,1 hektar, 33,3 hektar, 63,3 hektar, 80,8 hektar və 21 hektar kənd təsərrüfatı t əyinatlı torpaq sahəsi üzərində istifadə hüququ, Aqrar İslahat Komissiyasının 25 sentyabr 2000-ci il tarixli 5 saylı qərarı ilə balans dəyəri 40348800 manat, qalıq dəyəri ******* manat olan qoyun kaşarının 1/3 hissəsi və 05 avqust 2008-ci il tarixli ********* qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 10,1753 kənd təsərrüfatı təyinatlı əmlak pay torpaq sahəsinin mərhum valideynlərinin hər birinin 1/7 hissəsi də miras kütləsinə daxildir. Mərhum atasının Uaz və Vaz markalı avtomobilləri olmuş, sağlığında bunlardan Vaz markalı avtomobilini satılaraq məzar daşının tikintisini təmin etməyi vəsiyyət etmiş, lakin bunu mübahisələndirmir. Mərhum atası sağlığında qalan əmlaklarını, o cümlədən, mülkiyyətində olan digər torpaq sahələrini, istifadəsində olan yay və qış otlaq sah ələrini vərəsələr arasında bərabər bölünməsini sözlə vəsiyyət etmişdir. Mərhum atasının vəfatından sonra onun vəsiyyətinə uyğun mirası qəbul edərək idarə etmişlər. X27 vəfatından sonra cavabdeh İddiaçı1 miras əmlakı bütünlüklə adına keçirdiyini deyərək həmin əmlaklara heç bir hüquqlarının çatmadığını bildirmişdir. Ona sonradan məlum olmuşdur ki, qardaşı XXX 27 may 2XXX7-ci il tarixli ərizə ilə İsXXXlı rayon Notariat Ofisinə müraciət edərək atalarının vəfat etdiyini, miras əmlakın fərdi yaşayış evindən və torpaq sahəsindən ibarət olduğunu, başqa vərǝsələrin olduğunu ərizəsində göstərməmiş və başqa vərəsələrin olmadığını təsdiq edərək imzalamışdır. Cavabdeh İsXXXlı rayon Notariat Ofisinin notariusu digər vərəsələrin dairəsi barədə arayış tələb etməli olduğu halda İsXXXlı rayon İHB-nin XXX İƏ D üzrə nümayəndəliyi tərəfindən mərhum atasının vəfat etdiyi tarixə kimi onunla yaşayan ailə üzvlərinin siyahısı barədə 26 may 2XXX7-ci il tarixli 241 saylı arayışı qanunsuz olaraq sübut kimi qəbul etmiş və 27 may 2XXX7-ci il qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə vermişdir. Notarius həmin şəhadətnamə ilə 28 aprel 2XXX1-ci il tarixdə vəfat etmiş mərhum atasının vərəsəsi X27 miras əmlakdan 1/1 hissədə pay almasını təsdiq etmişdir. Cavabdeh İsXXXlı rayon Notariat Ofisi qanun üzrə vərəsəlik haqqında şəhadətnaməsi verilməsi barədə ərizəyə baxarkən təqdim edilməsi zəruri olan sənədi deyil, bunun üçün əhəmiyyəti olmayan arayışı sübut kimi qəbul etmiş, mərhum atasının vəfatından 7 il sonra X27 xeyrinə əsassız şəhadətnamə vermişdir. Mərhum atasının vərəsəsi qardaşı XXX miras əmlakdan 1 /1 hissədə pay almasına dair İsXXXlı rayon Notariat Ofisinin tərəfindən verilmiş 27 may 2XXX7-ci il tarixli qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə və həmin şəhadətnamə əsasında hüquq müəyyənedici sənədlər ləğv edilməli və miras əmlak vərəsələr arasında bərabər bölünməlidir.
12. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında Cavabdeh6 və Cavabdeh5 iddia ərizələrinin məzmununa uyğun izahat verərək özlərinin iddia tələbinin təmin edilməsi, İddiaçı1 iddia tələblərinin rədd edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişlər.
13. Cavabdeh6, İddiaçı3 və İddiaçı2 nümayəndəsi Nümayəndə da Cavabdeh5 izahatının məzmununa uyğun izahat verərək nümayəndəsi və vəkili olduğu şəxslərin iddia tələbinin təmin edilməsi, İddiaçı1 iddia tələblərinin rədd edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişlər.
14. Üçüncü şəxs İsXXXlı rayon İcra Hakimiyyətinin nümayəndəsi XXX sonuncu məhkəmə iclasına gəlməmiş, iştirak etdiyi məhkəmə iclasında izahat verərək göstərmişdir ki, İsXXXlı rayon İcra Hakimiyyəti başçısının 18 dekabr 2XXX2-ci il tarixli 306 nömrəli Sərəncamı ilə İsXXXlı rayonunun ərazisində yerləşən 49 saylı XXX və 50 saylı XXX adlı yay otlaq sahəsindən 200 hektar torpaq sahəsi 15 il müddətinə X5 icarəsinə verilmişdir. XXXlə icarə müqaviləsi bağlanarkən qanunvericiliyin tələblərinə riayət edilmişdir.
15. İsXXXlı rayon XXX Bələdiyyəsinin nümayəndəsi XXX iştirak etdiyi məhkəmə iclasında izahat verərək göstərmişdir ki, XXX sağlığında özünün birinci növbəli vərəsələri olan övladlarının hər birinə torpaq sahəsi və digər əmlaklar almışdır. Öz adına olan əmlakları isə onunla birlikdə y aşayan oğlu XXXə vəsiyyət etmişdir. İsXXXlı rayonu XXX Bələdiyyəsinin mülkiyyətində olan qış otlaq sahələrindən 250 hektar örüş torpaq sahəsi 50 il müddətinə X3 icarəsinə verilmişdir. XXX vəfat etdikdən sonra həmin 250 hektar örüş torpaq sahəsi vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə əsasında oğlu XXXə verilmişdir. XXXin vəfat etdikdən sonra həmin torpaq sahəsinin icarə haqqını XXX ödəmişdir. Bələdiyyənin mülkiyyətində olan torpaq sahəsi XXXə qanuni əsaslarla icarəyə verilmişdir.
16. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında şahid qismində ifadə verən X30 ifadəsində bildirmişdir ki, o, İsXXXlı rayon İHB-nin XXX İƏD üzrə nümayəndəsi işləyir. X29 sağlığında özünün birinci növbəli vərəsələri olan övladlarına ayrıca əmlaklar almışdır. 2XXX0-cu ildə X15 miras əmlaklar vəsiyyət etmək üçün ona müra ciət etmişdir. XXX oktyabr 2XXX0-cu il tarixli vəsiyyətnamə ilə XXX mülkiyyətində olan 1 mərtəbəli, 3 otaqlı fərdi yaşayış evini, 0,13 hektar həyətyanı torpaq sahəsini, bütün iribuynuzlu mallarını, xırdabuynuzlu mallarını onunla birlikdə yaşayan oğlu XXXə vəsiyyət etmiş, bundan başqa 1,45 hektar pay torpağını, alğı-satqı müqaviləsi ilə aldığı 25,99 hektar əkin torpağını, əmlak payına düşən qoyun kaşarı, icarəsində olan 250,XXX hektar örüş və 200 hektar yay otlaq sahəsini, “VAZ-21XXX” markalı ** BA *** nömrə nişanlı avtomobilini XXXin sərəncamına vermişdir. Həmin vəsiyyətnamə saxta deyil və bundan Cavabdeh5 xəbərdar olmuşdur. O, 26 may 2XXX7-ci il tarixdə XXXin vəfat etdiyi gündən 2XXX7-ci il tarixə qədər onunla birlikdə yaşamış ailə üzvləri barədə arayış vermişdir.
17. Həmçinin şahid kimi ifadə verən X23 bildirmişdir ki, o, Cavabdeh6 həyat yoldaşıdır. Onlar öz torpaq sahələrinin vergi pulunu qaynı XXXə vermiş və o ödəmişdir. 2XXX7-ci ildə qışlaq torpaq sahəsinə dair sənəd almaq üçün qaynı XXXə 8000 manat pul verilmişdir. Bundan başqa, 30 sentyabr 2XXX8-ci il tarixdə 1000 manat, 19 dekabr tarixdə 100 manat, 06 avqust 2XXX9-cu il tarixdə 200 manat, 2020-ci ildə 500 manat ödənilməsi üçün qaynı XXXə vergi pulu verilmişdir.
18. İsXXXlı Rayon Məhkəməsinin (hakim Rəfayel Şirinov) 8 dekabr 2021-ci il tarixli, 2(037)-804/2021 nömrəli qətnaməsi ilə İddiaçı1 cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 qarşı ümumi birgə mülkiyyətdə olan torpaq sahəsinin paylara uyğun bölünməsi tələbinə dair hissəsində iddianın qismən təmin edilməsi, XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 05 iyun 2008-ci il tarixli MH seriyalı ******* nömrəli çıxarışa əsasən ümumi birgə mülkiyyətdə olan 10,17533 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsində İddiaçı1 payı 2/7 (2,90723 hektar) hissədə müəyyən edilməsi, İsXXXlı rayonu ərazisində yerləşən 49 saylı XXX və 50 saylı XXX adlı yay otlaq torpaq sahəsinin İsXXXlı rayon İcra Hakimiyyəti başçısının 18 dekabr 2XXX2-ci il tarixli 306 nömrəli sərəncamına əsasən İddiaçı1 mərhum əri X5 icarəsinə verilmiş 200 hektar hissəsindən və İsXXXlı rayonu XXX bələdiyyəsinin mülkiyyətində olan qış otlaq torpaq sahəsinin X5 icarəsinə verilmiş 05 aprel 2021-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 21,0841 hektar, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 52,1552 hektar, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 80,8374 hektar, **** ****** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 33,3633 hektar və ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 63,3155 hektar–cəmi 250,7555 hektar hissəsindən və həmin torpaq sahələrində yerləşən tikililərdən cavabdehlər Cavabdeh6 və Cavabdeh5 məxsus əmlaklarının çıxarılması, həmin torpaq sahələrinə dair icarə hüququna edilən maneçiliklərə qadağa qoyulması, İddiaçı1 Cavabdeh6 qarşı mülkiyyətlərində olan torpaq sahəsindən çıxarılması, həmin torpaq sahəsinə dair mülkiyyət hüquqlarına edilən maneçiliklərə qadağa qoyulması tələbinə dair hissədə təmin edilməsi, 03 avqust 2XXX7-ci il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli çıxarışa əsasən X5 mülkiyyətində olan 9,1789 hektar torpaq sahəsinin zəbt etdiyi 2 hektarından Cavabdeh6 çıxarılması və həmin torpaq sahəsinə dair mülkiyyət hüququna edilən maneçiliklərə qadağa qoyulması, qarşılıqlı iddianın rədd edilməsi qət edilmişdir.
19. Məhkəmə gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, (1-ci tələbə münasibətdə) 05 iyun 2008-ci il tarixli MH seriyalı ******* nömrəli hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 10,17533 hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı əkin torpaq sahəsi X10, X18, X14, X22, Cavabdeh4, X19 və Cavabdeh3 olmaqla 7 nəfərin ümumi birgə mülkiyyətindədir. Mübahisəli torpaq sahəsində hər bir birgə mülkiyyətçinin payı razılaşdırma ilə müəyyən edilmədiyindən hər birinin payı 1/7 hissədə müəyyən edilməklə onlar arasında bərabər bölünməlidir. Qeyd edilən torpaq sahəsində payları olan birgə mülkiyyətçilərdən XXX 28 aprel 2XXX1-ci il tarixdə vəfat etmişdir. XXX vəfat etdikdən sonra XXX X35dən qalan miras əmlakı qəbul etmiş və həmin əmlaka dair 27 iyul 2XXX7-ci il tarixli birinci növbəli vərəsə kimi qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə almışdır.
20. XXX 14 mart 2021-ci il tarixdə vəfat etmişdir. XXX vəfat etdikdən sonra İddiaçı1 XXXin vərəsəsi müəyyən edilmişdir. X21 miras qalan əmlak oğlu XXX tərəfindən qəbul edilmiş, XXX tərəfindən qəbul edilmiş miras əmlaka və onun özünə düşən paya onun həyat yoldaşı İddiaçı1 vərəsə müəyyən edilmiş və həmin əmlak İddiaçı1 tərəfindən qəbul edilmişdir. Belə olan halda, İddiaçı1 payı XXX və XXXin hər birinə düşən payın 1/7 hissə olması nəzərə alınmaqla 2/7 hissədə (10,17533*2/7=2,90723 hektar) müəyyən edilməlidir. Ona görə də iddia tələbi ümumi birgə mülkiyyətdə olan torpaq sahəsinin paylara uyğun bölünməsi hissəsində təmin edilməlidir.
21. Qanuna əsasən hər bir paylı mülkiyyətçinin öz payının naturada ayrılmasını məhkəmə qaydasında tələb etmə hüququnun olması nəzərdə tutulsa da hazırki iş üzrə İddiaçı1 paylı mülkiyyətin naturada ayrılmasına yol verilməsini və ya bu mülkiyyətin əşyaya tənasüb zərər vurmadan mümkün olması barədə sübutları məhkəməyə təqdim etməmişdir. Ona görə də iddia tələbi torpaq sahəsinin naturada paylarına uyğun ayrılması hissədə təmin edilməməlidir.
22. Məhkəmə 2-ci tələbə münasibətdə qeyd etmişdir ki, İsXXXlı rayonu ərazisində yerləşən 49 saylı XXX və 50 saylı XXX adlı yay otlaq torpaq sahəsinin İsXXXlı rayon İcra Hakimiyyəti başçısının 18 dekabr 2XXX2-ci il tarixli 306 nömrəli sərəncamına əsasən 200 hektar hissəsi və İsXXXlı rayonu XXX bələdiyyəsinin mülkiyyətində olan qış otlaq torpaq sahəsinin 05 aprel 2021-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 21,0841 hektar, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 52,1552 hektar, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 80,8374 hektar, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 33,3633 hektar və ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 63,3155 hektar – cəmi 250,7555 hektar hissəsi XXXin icarəsinə verilmişdir. XXX vəfat etdikdən sonra İddiaçı1 XXXin vərəsəsi müəyyən edilmişdir. Cavabdehlər Cavabdeh6 və Cavabdeh5 həmin torpaq sahələrində olan tikililərdə özlərinə məxsus əmlaklar və saman tayları yerləşdirmişlər. Cavabdehlər həmin torpaq sahələrindən mərhum ərinin vərəsəsi İddiaçı1 istifadə etməsinə mane olurlar. Cavabdehlər iddiaçının qeyd olunan torpaq sahələrindən cavabdeh2lik və istifadə hüququnun həyata keçirilməsinə mane olmaları onun əmlak üzərində istifadə hüquqlarından tam və sərbəst şəkildə istifadə edə bilməməsi ilə nəticələnmişdir. Ona görə də məhkəmə qərara gəlmişdir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir. 23. 3-cü tələbə münasibətdə məhkəmə qeyd etmişdir ki, 03 avqust 2XXX7-ci il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli çıxarışa əsasən XXX rayonu XXX kəndi ərazisindən 9,1789 hektar torpaq sahəsi X5 mülkiyyətinə verilmişdir. XXX 14 mart 2021-ci il tarixdə vəfat etmişdir. XXX vəfat etdikdən sonra İddiaçı1 XXXin vərəsəsi müəyyən edilmişdir. Cavabdeh6 qeyd olunan torpaq sahəsinin 2 hektar hissəsini zəbt edərək istifadə edir və həmin torpaq sahəsindən mərhum ərinin vərəsəsi olan iddiaçının istifadə etməsinə mane olur. Cavabdeh iddiaçının qeyd olunan torpaq sahəsindən cavabdeh2lik və istifadə hüququnun həyata keçirilməsinə mane olması onun mülkiyyət hüquqlarının pozulması və əmlak üzərində mülkiyyət hüququndan tam və sərbəst şəkildə istifadə edə bilməməsi ilə nəticələnmişdir. Cavabdehin hər hansı əsasla iddiaçının qanuni istifadəsində olan torpaq sahələrindən istifadə etməsi onun torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət hüququnu sərbəst şəkildə həyata keçirməsinin məhdudlaşdırılması üçün əsas ola bilməz. Ona görə də məhkəmə qərara gəlir ki, iddia tələbi təmin edilməli, 03 avqust 2XXX7-ci il tarixli RX seriyalı ******* nömrəli çıxarışa əsasən XXXin mülkiyyətində olan 9,1789 hektar torpaq sahəsinin zəbt etdiyi 2 hektarından Cavabdeh6 çıxarılmalı və həmin torpaq sahəsinə dair mülkiyyət hüququna edilən maneçiliklərə qadağa qoyulmalıdır. 24. 4-cü tələb üzrə məhkəmə qeyd etmişdir ki, mərhum XXX atasının vəfatından sonra birinci növbəli vərəsə kimi İsXXXlı rayon Notariat Ofisinə müraciət etmiş və ona vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilmişdir. Sübutetmə vəzifəsinin bölgüsü baxımından iddiaçılar özlərinin vərəsəliyi qəbul etməsini sübut etməlidirlər. Başqa sözlə, iddiaçılar vərəsəliyi qəbul etməmələrini deyil, özlərinin vərəsəliyi qəbul etmələrini sübut etməlidir. Lakin iddiaçılar özləri tərəfindən vərəsəliyin qəbul edilməsini təsdiq edən heç bir sübutu məhkəməyə təqdim etməmişlər. İddiaçılar birinci növbəli vərəsəsi kimi mirasın qəbulu barədə notariat kontoruna hər hansı bir ərizə verməmiş, mirasa faktiki cavabdeh2lik etməmiş, mirası qəbul etmələrinə dair hər hansı bir zəruri hərəkəti yerinə yetirməmişlər. Məhkəmə qərara gəlmişdir ki, qаnun üzr ə vərəsəlik hüququ hаqqındа şəhаdətnаmə qanunvericiliyin tələblərinə uyğun verildiyindən ləğv edilməsi üçün əsaslar yoxdur.
25. Birinci instansiya məhkəməsi öz mövqeyini Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 144.2, 146.2, 152.4, 157.2, 157.4, 157.8, 158, 178.1, 214.1, 220.1, 220.2, 220.3, 1243.1, 1243.2, 1243.3 və 1244-cü maddələrinə, Hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsinə dair işlər üzrə məhkəmə təcrübəsinin bəzi məsələləri haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 12 aprel 2XXX9-cu il tarixli, 03 saylı Qərarına, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-ci il 11 sentyabr tarixli, 167 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında Təlimata, Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqınd a Azərbaycan Respublikası Qanununun 8-ci maddəsinə, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2, 77.1, 88, 106.1, 217.3, 217.4-cü maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır. b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
26. Cavabdehlər Cavabdeh6, X17 və İddiaçı2 qətnamədən аpellyаsiyа şikаyəti verərək qətnamənin ləğv edilməsini və xx.xx.2XXX7-ci il tarixli, 2V-XXX reyestr nömrəli qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin ləğv edilərək, paylarının 5 vərəsə arasında bölünməsinə dair yeni qətnamə çıxarılmasını xаhiş etmişlər.
27. Apellyasiya şikayətləri onunla əsaslandırılmışdır ki, İsXXXlı Rayon Məhkəməsinin göstərilən iş üzrə qətnaməsini qanunsuz, əsassız və ədalətsiz hesab edirlər. Ona görə ki, məhkəmə maddi və prosessual hüquq normalarını pozmuş və düzgün tətbiq etməmiş, gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halları aydınlaşdırmamış, qətnamədə göstərilən nəticələr işin hallarına uyğun gəlmir. İş materiallarından göründüyü kimi miras qoyan X3 ölümündən sonra miras qalmış əmlaklar X18 ilə mərhum X3 birgə nikah dövründə əldə edilmişdir. Mülki Məcəllənin 1162-ci maddəsinə əsasən sağ qalan arvadın (ərin) vərəsəlik hüququ ər-arvadın birgə mülkiyyətindən ona çatası əmlak hissəsinə aid deyildir. Qeyd olunan maddənin mənasına görə ər-arvadın birgə mülkiyyəti onlara birlikdə mənsubdur. Sağ qalan arvadın (ərin) vərəsəlik hüququ ər-arvadın birgə mülkiyyətindən ona çatası əmlak hissəsinə aid deyildir. Vərəsəlik açıldıqda sağ qalan arvada (ərə) onların birgə mülkiyyətində olan əmlakdan, çatası əmlak hissəsi ayrılaraq ona verilir, əmlakın yerd ə qalan hissəsi miras əmlaka daxil edilərək, sağ qalan arvad (ər) da daxil olmaqla vərəsələr arasında bölüşdürülür. Göründüyü kimi mərhum X2 miras qalmış əmlaklar X18 ilə birgə nikah dövründə əldə edilməsinə baxmayaraq, notarius qanunsuz olaraq X8 adına qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə vermiş, nəticədə mirası faktiki qəbul etmiş digər vərəsələrin hüquqları pozulmuş, məhkəmə isə notariusun yol verdiyi qanun pozuntularını təkrarlamışdır.
28. Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının (hakimlər-Ayaz Mahmudov (sədrlik edən və məruzəçi), Ələddin Məcidov və Mahir Əsədli) 25 aprel 2022-ci il tarixli, 2(107)-435/2022 nömrəli qətnaməsi ilə cavabdehlər (4-cü tələb üzrə iddiaçılar) Cavabdeh6, X17 və İddiaçı2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri mübahisələndirilən hissədə q ismən təmin edilmiş, İsXXXlı Rayon Məhkəməsinin 08 dekabr 2021-ci il tarixli, 2(037)-804/2021 nömrəli qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə qismən, yəni (3-cü tələb üzrə) iddiaçıin Cavabdeh6 qarşı cavabdehin 9,1789 ha torpaq sahəsinin zəbt etdiyi 2 ha hissəsindən çıxarılması və həmin torpaq sahəsinə dair mülkiyyət hüququna edilən maneçiliklərə qadağa qoyulmasının” təmin edilmiş hissəsində ləğv edilmiş, bu tələb üzrə yeni qətnamə qəbul edilməklə iddia tələbi təmin edilməmiş; 29. 4-cü tələb üzrə; iddiaçılar cavabdeh1, X17, X9 və İddiaçı2 cavabdehlər İddiaçı1, İsXXXlı rayon Notariat Ofisi, üçüncü şəxslər DƏDRX-nin Qəbələ Ərazi İdarəsi, İsXXXlı rayon XXX bələdiyyəsi və İsXXXlı rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı “İsXXXlı rayon X37 tərəfindən verilmiş 2V-XXX reyestr nömrəsi ilə qeyd edilmiş xx.xx.2XX X7-ci il tarixli qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin və həmin şəhadətnamə əsasında yaranmış hüquqların qeydiyyatının ləğv edilməsi və payların müəyyən edilməsinin” təmin olunmayan hissələrində ləğv edilmiş, bu tələb üzrə yeni qətnamə qəbul edilməklə, iddia qismən təmin edilmiş, İsXXXlı rayon X40 tərəfindən verilmiş 2V-XXX reyestr nömrəsi ilə qeyd edilmiş xx.xx.2XXX7-ci il tarixli qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə və həmin şəhadətnamə əsasında yaranmış hüquqların dövlət qeydiyyatı ləğv edilmişdir.
30. Mərhum XXXndan miras qalmış əmlaklardan; 31. -1-ci əmlak üzrə (vəsiyyət olunan) xx.xx.2009-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarış əsasında XXX rayonu XXX kəndində yerləşən fərdi yaşayış evi və onun yerləşdiyi 0.15 ha torpaq sahəsində cavabdeh1, cavab deh2, cavabdeh3 və İddiaçı2 məcburi vərəsəlik payı-1/10 hissə, qalan 5/10 hissə XXXin (irsi transmissiya qaydasında sonuncunun vərəsələri (arvadı iddiaçıaya və övladlarının) 32. -2-ci əmlak üzrə; xx.xx.2XXX7 tarixli, ********** reyestr nömrəli çıxarış əsasında XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 9.1789 ha kənd təsərrüfatlı torpaq sahəsində; 33. -3-ci əmlak üzrə; xx.xx.2XXX7 tarixli, ********** reyestr nömrəli çıxarış əsasında XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 7.6493 ha kənd təsərrüfatlı torpaq sahəsində; 34. -4-cü əmlak üzrə; xx.xx.2XXX7 tarixli, ********** reyestr nömrəli çıxarış əsasında XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 9,1827 ha kənd təsərrüfatlı torpaq sahəsində XXX, cavabdeh1, cavabdeh2, cavabdeh3in və İddiaçı2 payı bərabər olmaqla, hər birinə 1/5 hissədə müəyyən edilmiş. (XXXə çatacaq pa y irsi transmissiya qaydasında sonuncunun vərəsələrinə (arvadı iddiaçıaya və övladlarına) verilməlidir. 35. 4-cü tələb üzrə iddia qalan hissədə təmin edilməmişdir.
36. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi gəldiyi nəticə ilə bağlı qeyd etmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsi iş üçün əhəmiyyətli olan halları kifayət qədər araşdırmamış, mübahisə predmeti ilə bağlı tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə hüquqi nəticəyə gələrkən tətbiq edilməli olan maddi hüquq normalarını düzgün tətbiq etməmişdir. Baxılan iş üzrə 4 ayrı-ayrı iddia verilmiş (bunlardan 3-ü iddiaçı iddiaçıa, biri isə cavabdehlər tərəfindən) və bu iddilar prosessual qənaət prinsipi baxımından bir icraatda biləşdirilmişdir.
37. Məhkəmə müəyyən etmişdir ki, miras qoyan XXX 2XXX1-ci il tarixdə, arvadı XXX 2XXX4-cü il tarixdə, onl arın oğlu, iddiaçı iddiaçıanın əri XXX isə 14 mart 2021-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Miras qoyan XXXlə arvadı XXXnın birgə nikahından 9 övladı- XXX, cavabdeh1, cavabdeh2, XXX, XXX, XXX, XXX, XXX və XXX adlı övladları olmuşdur. Həmin vərəsələrdən XXX, XXX, XXX və XXX mirasla bağlı mübahisə açmamış, məhkəmə tərəfindən dəfələrlə dəvət olunmasına baxamayaraq, səbəbini bildirmədən məhkəmə iclaslarına gəlməmişlər. Məhkəmə iclasında iştirak etmiş tərəflər həmin vərəsələrin atalarının sağlığından özlərinə məxsus olan əmlaklarda yaşadıqlarını, miras əmlakla bağlı mübahisələrinin olmadığını bildirmişlər.
38. Miras əmlak toplusuna aşağıdakılar aiddir:
39. Mərhum XXXin vəfatından sonra, onun, XXX, XXX, XXX, XXX, XXX və XXX Şirəliyevlərin ümumi birgə mülkiyyətlərində olan, XXX rayonu XXX kəndində **** *** reyestr nömrə ilə qeydə alınmış 10.17533 ha kənd təsərrüfat təyinatlı torpaq sahəsi;
40. Mərhum XXXin özünün şəxsi mülkiyyətində olmuş və ayrı - ayrı şəhadətnamələrlə qeydə alınmış XXX rayonu XXX kəndində yerləşən 3 otaqlı fərdi yaşayış evi və 0.15 ha həyətyanı torpaq sahəsi (oğlu XXXə vəsiyyət edib); 41. ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 9,1789 ha, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 7,6493 ha, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 9,1827 ha, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən kənd təsərrüfat təyinatlı torpaq sahələri, həmçinin ümumi sahəsi 250 ha olan icarə torpaqları miras qalmışdır.
42. İşin müəyyən edilmiş hallarından görünür ki, XXX sağlığında, yəni XXX oktyabr 2XXX0-cu il tarixli vəsiyyətnamə ilə mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evini, 0,13 h ektar həyətyanı torpaq sahəsini, bütün iribuynuzlu və xırdabuynuzlu mallarını oğlu XXXə vəsiyyət etmiş, bundan başqa 1,45 hektar pay torpağını, alğı-satqı müqaviləsi ilə aldığı 25,99 hektar əkin torpağını, əmlak payına düşən qoyun kaşarı, icarəsində olan 250,XXX hektar örüş və 200 hektar yay otlaq sahəsini, “VAZ-21XXX” markalı ** BA *** nömrə nişanlı avtomobilini oğlu XXXin sərəncamına vermişdir.
43. Adıçəkilən vərəsələrdən yalnız XXX, atasının ölümündən xeyli sonra, 2XXX7-ci il tarixdə rəsmi qaydada İsXXXlı rayon notariat ofisinə müraciət etmiş və notarius tərəfindən 27 iyul 2XXX7-ci il tarixli qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə əsasında mərhum X35dən miras qalmış əmlakdan tam hissədə pay almışdır.
44. Həmin şəhadətnaməyə əsasən verilən miras əmlak XXX rayonu XXX kəndində ye rləşən 15 iyul 2XXX7-ci il tarixdə XXX verilmiş ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 9,1789 hektar torpaq sahəsi, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 7,6493 hektar torpaq sahəsi, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 9,1827 hektar torpaq sahəsi, 15 may 2009-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən ümumi sahəsi 0,15 ha torpaq sahəsi və ümumi sahəsi 107.4 kv.metr olan 3 otaqlı fərdi yaşayış evindən ibarətdir.
45. Apellyasiya məhkəməsi apellyasiya şikayətlərinin dəlilləri üzrə ayrı-ayrılıqda hüquqi dəyərləndirmə apararaq qeyd etmişdir ki, apellyatorlar apellyasiya şikayətində yalnız 2V-XXX reyestr nömrəli xx.xx.2XXX7-ci il tarixli qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin və həmin şəhadətnamənin əsasında daşınmaz əmlaka dair hüquqların dövl ət qeydiyyatına alınmasının ləğv olunması və payların müəyyən edilməsi hissəsini xahiş etmişlər. Kollegiya apellyasiya şikayətinin dəlillərini nəzərə alaraq notariat ofisi tərəfindən vərəsəlik şəhadətnaməsi verilərkən qanunvericiliyin tələblərinə düzgün riayət olunub-olunmamasını dəyərləndirmişdir.
46. Miras qoyan XXX 2XXX1-ci il tarixdə ölməsinə baxmayaraq, qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə xx.xx.2XXX7-ci il tarixdə verilmişdir. Məhkəmə araşdırması zamanı miras qoyan XXXin yaşayış evi və həyətyanı torpaq sahəsinə dair vəsiyyətnamə qoyması müəyyən edilmişdir. Həmçinin müəyyən edilmişdir ki, miras qoyanın öldüyü məqamda onun yuxarıda sadalanan vərəsələri, yəni 9 övladı və arvadı sağ olmuşdur. Lakin, təqdim olunmuş sənədlərdən və vərəsəlik işindən görünür ki, qeyd olunan vər əsələrdən yalnız miras qoyanın oğlu XXX notariat kontoruna müraciət etməklə mirası bütünlüklə öz adına rəsmiləşdirmişdir.
47. Qeyd olunan notariat işinin təhlili zamanı müəyyən edilmişdir ki, XXX tərəfindən xx.xx.2XXX7-ci il tarixdə notariat kontoruna müraciət olunarkən, şəhadətnamənin verilməsinə dair ərizənin “məndən başqa aşağıdakı vərəsələr var” qrafası boş saxlanılmış, sonuncu tərəfindən həmin qrafada digər vərəsələr barədə hər hansı qeyd aparılmamışdır. Hansı ki, yuxarıda qeyd olunduğu kimi 9 vərəsə mövcuddur, onlardan 5-i miras əmlakı mübahisələndirir. Həmin notariat işinə əlavə edilmiş vərəsələrin dairəsi barədə XXX kənd İƏD üzrə nümayəndəliyinin xx.xx.2XXX7-ci il tarixli arayışından müəyyən edilir ki, 2XXX1ci il tarixdə vəfat etmiş XXXin ailə üzvlərinin XXX, XXX, XXX, XXX, XXX olm ası göstərilmişdir. Halbuki həmin şəxslərdən yalnız XXX və XXX miras qoyanın birinci növbə vərəsəsi olmaqla, digər 3 nəfər XXXin ailə üzvləri (arvadı və uşaqları) olmuşdur.
48. Kənd icra nümayəndəliyi tərəfindən verilmiş arayışda, nə də ki, şəhadətnamənin verilməsinə dair notariusa ünvanlanmış ərizədə miras qoyan XXXin digər vərəsələri-övladları barədə hər hansı qeyd aparılmamış, miras əmlaklara dair şəhadətnamə verilərkən sonuncular nəzərə alınmamış və şəhadətnamədən kənarda qalmaqla atalarından miras qalmış pay hüquqlarından məhrum olmuşlar. Bununla da notarius tərəfindən Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1318-ci maddəsinin tələbləri, həmçinin Notariat Haqqında AR Qanununun və “Notariat hərəkətlərinin aparılması haqında Təlimatın” tələbləri pozulmuş, nəticədə digər vərəsələr ata larından miras qalmış əmlakdan kənarda qalmışlar.
49. Kollegiya qeyd etmişdir ki, qanunvericilik mirasın qəbulu üçün konkret müddət müəyyən etmiş və bu müddət ərzində vərəsələr mirası qəbul və imtina etmələri barədə öz iradə ifadələrini bildirməlidirlər. Lakin, hazırki işin tədqiqi zamanı müəyyən edilir ki, iş üzrə cavabdehlər cavabdeh2 və cavabdeh1 kənd təsərrüfatı və heyvandarlıqla məşğul olmaqla atalarının sağlığında və onun ölümündən sonra, hətta qardaşları XXXin sağlığında məhz sözügedən torpaqlardan və fermadan təyinatı üzrə istifadə etməklə, heyvandarlıqla məşğul olmuşlar. Hətta, iddiaçı iddiaçıin iddia tələblərinin birində, (3-cü tələb) Cavabdeh6 9,1789 ha torpaq sahəsinin zəbt etdiyi 2 ha hissəsindən çıxarılması və həmin torpaq sahəsinə dair mülkiyyət hüququna edilən maneçiliklərə qadağa qoyulması göstərilmişdir ki, bu da özü-özlüyündə dolayısı ilə etiraf olunmaqla, cavabdehin həmin əmlkadan istifadə etməklə faktiki qəbuluna dəlalət edir.
50. Kollegiya iş materiallarına əsasən həmçinin müəyyən etmişdir ki, 05 mart 2021ci il tarixdə mərhumun vərəsəsi, oğlu XXXə icarədə olan və yuxarıda sadalanan əmlaklar bağlı qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilmişdir. 51. 05 aprel 2021-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli ********** qeydiyyat nömrəli və ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışlara əsasən İsXXXlı rayonu XXX bələdiyyəsinin mülkiyyətində olan həmin torpaqlar (21,0841 ha, 52,1552 ha, 80,8374 ha, 33,3633 ha, 63,3155 ha – cəmi 250,7555 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələri 50 il müdd ətinə XXXin icarəsinə verilmişdir.
52. XXX 14 mart 2021-ci il tarixdə vəfat etmiş, onun vərəsəsi, arvadı (hazırki iş üzrə iddiaçı) İddiaçı1 olması müəyyən edilmişdir.
53. Kollegiya ilk olaraq bildirmişdir ki, miras qoyanın 10 vərəsəsi (arvadı və 9 övladı) olmasına baxmayaraq, həmin vərəsələrdən yalnız XXX (irsi transmissiya qaydasında arvadı iddiaçıa), cavabdeh1, cavabdeh2, XXX (oğlu XXX) və İddiaçı2 miras kütləsini mübahisələndirir və mirasdan pay tələb edirlər. Digər vərəsələr isə məhkəmə iclaslarına gəlməməklə yanaşı, miras əmlak barədə mübahisə açmamaqla susmuşlar.
54. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi iş üzrə gəldiyi nəticənin hüquqi əsası kimi Mülki Məcəllənin 152, 213, 214, 1133, 1159, 1243, 1252, 1193 və 1196-cı maddələrinə, «İnsаn hüquqlаrının və əsаs аzаdlıqlаrının müdаfiəsi hаq qındа» Konvensiyаnın 1 sаylı Protokolunun 1-ci mаddəsinə istinad etmişdir. Kassasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri a)Kassasiya şikayətinin dəlilləri
55. İddiaçı X13 (Vəkil1) kassasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilib, iddianın təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
56. Kassasiya şikayətində qeyd olunmuşdur ki, məhkəmə mübahisənin mahiyyətini düzgün araşdırmamış, mirasın vərəsələr tərəfindən qəbulu faktını düzgün qiymətləndirməyərək səhv nəticəyə gəlmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası və mülki qanunvericiliklə hüquqi tənzimlənmiş vərəsəlik hüququ ölmüş şəxsə(vəsiyyət edənə) məxsus əmlakın başqa şəxslrə (vərəsələrə) keçməsinə dövlət təminat verir. Bu hüquq özündə vəsiyyət edənin öz əmlakına dair sərəncam vermək hüququnu, habelə miras qoyanı n əmlakının istər qanun üzrə və istərsə də vəsiyyət üzrə vərəsələrinə keçmə, vərəsələrin isə bu əmlakı əldə etmə hüququnu birləşdirir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1133-ci maddəsində göstərilir ki, ölmüş şəxsin (miras qoyan şəxsin əmlakı başqa şəxslərə (vərəsələrə) qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə və ya hər iki əsasla keçir. Qanun üzrə vərəsəlik ( ölmüş şəxsin əmlakının qanunda göstərilmiş şəxslərə keçməsi) o zaman qüvvədə olur ki, miras qoyan vəsiyyətnamə qoymur, yaxud vəsiyyətnamə tamamilə və ya qismən etibarsız sayılır. Həmin Məcəlləsinin 1134.1-ci maddəsinə əsasən qanun üzrə vərəsəlik zamanı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olmuş şəxslər, habelə miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaqları ola bilər. Həmin Məcəllənin 1134.2-ci maddəsinə görə isə vəsiyyət üzrə v ərəsəlik zamanı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olmuş şəxslər, habelə miras qoyanın sağlığında mayası bağlanmış və onun ölümündən sonra doğulmuş şəxslər, bu şəxslərin onun uşaqları olub-olmadığına, habelə hüquqi şəxslər olub- olmadığına baxmayaraq ola bilərlər. Həmin Məcəllənin 1145 və 1146-cımaddələrinə əsasən miras fiziki şəxsin ölümü və ya məhkəmə tərəfindən ölmüş elan edilməsi ilə açılır. Miras qoyanın öldüyü gün və ya fiziki şəxsin ölmüş elan edilməsi barədə məhkəmə qərarının qüvvəyə mindiyi gün mirasın açıldığı vaxt sayılır. Həmin Məcəllənin 1243.1-ci maddəsinə görə mirası istər qanun üzrə, istərsə də vəsiyyət üzrə vərəsə qəbul edir. Həmin Məcəllənin 1243.2-ci maddəsinə görə vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat kontoruna mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka cavabdeh2lik etməyi və ya əmlakı idarə etməyi faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır. Həmin Məcəllənin 1243.3-cü maddəsinə görə vərəsə mirasın bir hissəsinə cavabdeh2lik etməyi faktik başladıqda hesab edilir ki, miras nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayraq, o, mirası tamamilə qəbul etmişdir. Həmin Məcəllənin 1246cımaddəsinə görə vərəsə vərəsəliyə çağırıldığını bildiyi və ya bilməli olduğu gündən üç ay ərzində mirası qəbul edə bilər. Miras açıldığı gündən altı ay keçdikdən sonra mirasın qəbuluna yol verilmir. İsXXXlı rayon Dövlət Notariat Kontoru vərəsəlik şəhadətnaməsini verərkən "Notariat haqqında" Azərbaycan Respublika Qanununun 5-ci və "Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydası haqqında Təlimat”ın 92-99-cu və 102-ci maddələrinin tələblərinə düzgün əməl etmişdir. Belə ki, istinad olunan maddi hüquq norması təlimatın müvafiq maddələrində "Vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələrin verilməsi" və Notariusun qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verərkən sübutlar tələb etmək yolu ilə miras qoyanın ölüm faktını, mirasın açıldığı yeri, vaxtını, şəhadətnamə verilməsi üçün ərizə vermiş şəxsin qanun üzrə vərəsə olub-olmaması, miras əmlakının tərkibini və olduğu yeri yoxlamaqla hərəkətlərinin edilməsi göstərilmişdir. Notariat işinə əlavə edilmiş rəsmi qurumlar tərəfindən verilmiş arayış, şəhadətnamələrlə sübut olunur ki, notariat qanunla üzərinə düşən vəzifəni tam icra etmiş və müvafiq sənədlər-sübutlar toplanaraq işə əlavə edild ikdən və yoxlanıldıqdan sonra vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilmişdir. Təlimatın 96-cı maddəsində göstərilir ki, "Qanunla müəyyənləşdirilmiş müddətdə mirası qəbul etməyən vərəsələr, yalnız mirası qəbul etməklə vərəsənin razılığı ilə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnaməyə yazıla bilərlər". Razılıq vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilənədək yazılı surətdə ifadə edilməlidir. İş materiallarında da belə razılıq ərizəsi yoxdur ki, digər vərəsələrin də adı həmin sənəddə göstərilsin. Şikayət olunan iş üzrə cavabdeh müəyyən olunmuş müddətdə miras əmlakı qəbul etməmiş, onların vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnaməyə adlarının yazılmasını tələb eləmək hüquqları yaranmamışdır. b) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri 57. cavabdeh1 kassasiya şikayətinə qarşı yazılı etirazla məhkəməyə müraciət edərək İddiaçı1 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinin təmin olunmaması, Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin 2(107)-435/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
58. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, kasassiya şikayətində kassator Şəki Apellyasiya Məhkəməsi tərəfindən mirasın vərəsələr tərəfindən qəbul edilməsi faktının düzgün qiymətləndirilməməsindən şikayət edir, lakin özlərinin hansı səbəbdən vərəsəlik işi açılarkən digər vərəsələri notariat orqanından gizlətmələri, saxta sənədlər təqdim etmələri, notariat orqanının vərəsələrin çağırılması və axtarılması ilə bağlı üzərinə düşən vəzifələri icra etməməsinə dair hər hansı bir əsaslı dəlil və ya məntiqli izah təqdim etməmişlər. Kassator- şi kayətində maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməməsinin nədən ibarət olmasına dair qanuni və əsaslı bir izah təqdim edə bilməmişdir. Tətbiq edilən hüquq Mülki Məcəllə
59. Maddə 152.1. Mülkiyyət hüququ subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi cavabdeh2 olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur.
60. Maddə 157.2. Mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz cavabdeh2liyindən öz əmlakını geri tələb edə bilər.
61. Maddə 157.4. Əgər mülkiyyətə qəsd və ya başqa maneələr əşyanı götürmədən və ya ondan məhrum etmədən törədilirsə, mülkiyyətçi qəsd edəndən bu hərəkətlərə son qoymağı tələb edə bilər. Bu cür hərəkətlər davam etdirildikdə mülkiyyətçi həmin hərəkətlərə son qoyulmasını məhkəmə vasitəsilə tələb edə bilər.
62. Maddə 178.1. Daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququ onun verilməsinin daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alındığı andan əldə edənə keçir.
63. Maddə 144.2. Sərəncam hüququ sərəncam verən tərəfin daşınmaz əmlakın dövlət reyestrinə əsasən bu hüquqa malik olması və ya ixtiyarlı şəxsin ona həmin səlahiyyəti verməsi ilə təsdiqlənir.
64. Maddə 213.1. İki və ya bir neçə şəxsin mülkiyyətində olan əşya onlara ümumi mülkiyyət hüququ əsasında mənsubdur.
65. Maddə 214.1. Əgər paylı mülkiyyət mülkiyyətçilərinin payları bu Məcəlləyə əsasən təyin edilə bilmirsə və bütün mülkiyyətçilərin razılaşması ilə müəyyənləşdirilməyibsə, paylar bərabər sayılır.
66. Maddə 213.2. Əşya mülkiyyət hüququnda mülkiyyətçilərin hər birinin payı müəyyənləşdirilməklə (paylı mülkiyyət) və ya belə paylar müəyyənləşdirilmədən (birgə mülkiyyət) ümumi mülkiyyətdə ola bilər.
67. Maddə 213.5. Birgə mülkiyyət iştirakçılarının razılaşması ilə, razılaşma əldə edilmədikdə isə məhkəmənin qərarına əsasən ümumi əşyaya bu şəxslərin paylı mülkiyyəti müəyyənləşdirilə bilər.
68. Maddə 214.1. Əgər paylı mülkiyyət mülkiyyətçilərinin payları bu Məcəlləyə əsasən təyin edilə bilmirsə və bütün mülkiyyətçilərin razılaşması ilə müəyyənləşdirilməyibsə, paylar bərabər sayılır.
69. Maddə 220.1. Paylı mülkiyyətdə olan əşya mülkiyyətçiləri arasındakı razılaşmaya əsasən onlar arasında bölünə bilər.
70. Maddə 220.3. Paylı mülkiyyətin mülkiyyətçiləri ümumi əşyanın bölünməsi və ya ondan payın ayrılması üsulu və şərtləri haqqında razılığa gələ bilmədikdə paylı mülkiyyətin mülkiyyətçisi öz payının naturada ayrılmasını məhkəmə qaydasında tələ b edə bilər. Əgər payın naturada ayrılmasına yol vermirsə və ya bu, ümumi mülkiyyətdə olan əşyaya tənasübsüz zərər vurmadan mümkün deyildirsə, ayrılan mülkiyyətçi öz payının dəyərinin paylı mülkiyyətin digər mülkiyyətçiləri tərəfindən ona ödənilməsi hüququna malikdir.
71. Maddə 1133.1. Ölmüş şəxsin (miras qoyanın) əmlakı başqa şəxslərə (vərəsələrə) qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə və ya hər iki əsasla keçir.
72. Maddə 1133.2. Qanun üzrə vərəsəlik (ölmüş şəxsin əmlakının qanunda göstərilmiş şəxslərə keçməsi) o zaman qüvvədə olur ki, miras qoyan vəsiyyətnamə qoymur, yaxud vəsiyyətnamə tamamilə və ya qismən etibarsız sayılır.
73. Maddə 1159.1.1. Qanun üzrə vərəsəlik zamanı birinci növbədə - ölənin uşaqları, miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaq, arvad (ər), valideynlər (övladlığa götürənl ər) bərabər pay hüquqlu vərəsələr sayılırlar.
74. Maddə 1243. Mirası istər qanun üzrə, istərsə də vəsiyyət üzrə vərəsə qəbul edir. Vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat kontoruna mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka cavabdeh2lik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır. Vərəsə mirasın bir hissəsinə cavabdeh2lik etməyə faktik başladıqda hesab edilir ki, mirasın nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayaraq, o, mirası tamamilə qəbul etmişdir.
75. Maddə 1252. Əgər vərəsə miras açıldıqdan sonra, lakin miras qəbul edilənədək ölərsə, mirasdan pay almaq hüququ onun vərəsələrinə keçir (irsi transmissiya). Ölmüş vərəsənin vərəsələri mirası onun q əbulu müddətinin sonunadək qalmış vaxt ərzində qəbul etməlidirlər. Əgər bu müddət üç aydan azdırsa, üç ayadək uzadılmalıdır.
76. Maddə 1193. Vəsiyyət edənin uşaqlarının, valideynlərinin və arvadının (ərinin) vəsiyyətnamənin məzmunundan asılı olmayaraq mirasda məcburi payı vardır. Bu pay qanun üzrə vərəsəlik zamanı onlara çatası payın yarısını (məcburi pay) təşkil etməlidir.
77. Maddə 1196. Vərəsələrdən hər birinin məcburi payı müəyyənləşdirilərkən əgər vəsiyyətnamə olmasaydı, miras almağa çağırıla biləcək qanun üzrə vərəsələrin hamısı nəzərə alınmalıdır. Vəsiyyət üzrə vərəsələr nəzərə alınmır. Mülki Prosessual Məcəllə
78. Maddə 14.2 Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.
79. Maddə 77.1 Hər bir tərəf öz tələblərinin əsası kimi istina d etdiyi halları sübut etməlidir.
80. Maddə 88 Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.
81. Maddə 407.2 Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etməyə yol verilmir.
82. Maddə 416.1 Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsin i yoxlayır.
83. Maddə 417.1.1. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını dəyişiklik edilmədən, şikayəti təmin etmədən saxlaya bilər. Kassasiya baxışının hədləri
84. Qanunun tələbinə görə kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan, aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilərək işə əlavə olunmuş, araşdırılmış və (və ya) müəyyən edilmiş sübutlara və hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiya instansiyası məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir.
85. Hazırki kassasiya şikayətində apellyasiya i nstansiyası məhkəməsinin aktı tam mübahisələndirildiyindən məhkəmə aktının qanuniliyi bütövlükdə yoxlanılır. Kassasiya instansiya məhkəməsinin mövqeyi
86. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur. İş üzrə düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması halları müəyyən edilmir. Bu baxımdan apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv olunması və ya dəyişdirilməsi üçün əsaslar yoxdur.
87. Qeyd olunur ki, işin faktiki hallarının düzgün müəyyən edilməməsi, bütün faktiki halların aydınlaşdırılmaması hazırkı icraatın baxış predmeti ola bilməz. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunubolunmamasını yoxlayır.
88. Kassator mirasın faktiki qəbulu ilə bağlı halların ətraflı araşdırılmamasına istinad edir. Əvvəla qeyd olunur ki, kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etməyə yol verilmir (MPM-in 407.2. madddəsi). Həmçinin qeyd olunan məsələlər işin faktiki halları ilə bağlıdır. Həmin hallar işə mahiyyəti üzrə baxan məhkəmələr tərəfindən həll edildiyindən zəruri sübutlar həmin məhkəmələrə təqdim edilməlidir.
89. Konstitusiya Məhkəməsi Plenu munun müxtəlif qərarlarında formalaşmış hüquqi mövqeyinə görə, kassasiya məhkəməsi apellyasiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Kassasiya məhkəməsinin vəzifəsinin məhz bundan ibarət olması MPM-in 407.1.4, 408.1.5 və 416-cı maddələrindən aydın görünür. Həmin Məcəllənin 407.2-ci maddəsinə görə kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etməyə yol verilmir. Həmçinin, kassasiya instansiyası məhkəməsi yeni sübut qəbul etmir.
90. Apellyasiya məhkəməsi cavabdehlərin mirası faktiki olaraq qəbul etməsi mövqeyindən çıxış edərək mü bahisələndirilən vərəsəlik şəhadətnaməsinin ləğv olunması iddiasının təmin etmiş və onun nəticəsi olaraq miras əmlakda payları müəyyən etmiş, 2-ci vərəsəlik şəhadətnaməsin mübahisələndirilmədiyi üçün həmin əmlaklarla bağlı məsələyə hüquqi qiymət verməmişdir.
91. Məhkəmə müəyyən etmişdir ki, miras qoyan XXX 2XXX1-ci il tarixdə ölməsinə baxmayaraq, qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə xx.xx.2XXX7-ci il tarixdə verilmişdir. Miras qoyan XXXin yaşayış evi və həyətyanı torpaq sahəsinə dair vəsiyyətnamə qoyması müəyyən edilmişdir. Həmçinin müəyyən edilmişdir ki, miras qoyanın öldüyü məqamda onun yuxarıda sadalanan vərəsələri, yəni 9 övladı və arvadı sağ olmuşdur. Lakin, təqdim olunmuş sənədlərdən və vərəsəlik işindən görünür ki, qeyd olunan vərəsələrdən yalnız miras qoyanın oğlu XXX n otariat kontoruna müraciət etməklə mirası bütünlüklə öz adına rəsmiləşdirmişdir. XXX tərəfindən xx.xx.2XXX7-ci il tarixdə notariat kontoruna müraciət olunarkən digər vərəsələr barədə hər hansı qeyd aparılmamışdır. Həmin notariat işinə əlavə edilmiş vərəsələrin dairəsi barədə XXX kənd İƏD üzrə nümayəndəliyinin xx.xx.2XXX7-ci il tarixli arayışından müəyyən edilir ki, 2XXX1ci il tarixdə vəfat etmiş XXXin ailə üzvlərinin XXX, XXX, XXX, XXX, XXX olması göstərilmişdir. Halbuki həmin şəxslərdən yalnız XXX və XXX miras qoyanın birinci növbə vərəsəsi olmaqla, digər 3 nəfər XXXin ailə üzvləri (arvadı və uşaqları) olmuşdur.
92. Eyni zamanda məhkəmə müəyyən etmişdir ki, iş üzrə cavabdehlər cavabdeh2 və cavabdeh1 kənd təsərrüfatı və heyvandarlıqla məşğul olmaqla atalarının sağlığında və onun ölümündə n sonra, hətta qardaşları XXXin sağlığında məhz sözügedən torpaqlardan və fermadan təyinatı üzrə istifadə etməklə, heyvandarlıqla məşğul olmuşlar. İddiaçı iddiaçıa iddia tələbində Cavabdeh6 9,1789 ha torpaq sahəsinin zəbt etdiyi 2 ha hissəsindən çıxarılması və həmin torpaq sahəsinə dair mülkiyyət hüququna edilən maneçiliklərə qadağa qoyulmasını göstərməklə cavabdehin mirası faktiki olaraq qəbul etməsini təsdiq etmiş olur.
93. Məhkəmə kollegiyası cavabdehlərin mirası faktiki olaraq qəbul etmələri ilə bağlı apellyasiya məhkəməsinin gəldiyi qənaətlə razılaşır. Fakt ondan ibarətdir ki, cavabdehlər mübahisəli miras əmlakda əvvəlki qaydada heyvandarlıqla məşğul olurlar. İddiaçı onların tikililərinin sökülməsini, ot tayalarının oradan yığışdırılmasını, əmlakların çıxarılmasını və oranın boşaldılm asını tələb edir.
94. Kollegiya qeyd edir ki, yuxarıda qeyd olunan mövcud faktiki halların (tikililərin inşası, fermanın yaradılması, ot tayalarının salınması, torpaqdan digər qaydada istifadənin) mirasın qəbulu müddətindən sonra baş verməsi halını sübut etmə öhdəliyi iddia edənin üzərinə düşür. İddiaçı sübut etməlidir ki, miras açılan vaxtda və mirasın qəbul edilməsi üçün qanunla müəyyən edilən müddət ərzində cavabdehlər torpaqdan istifadə etməmiş, tikililər mövcud olmamış, ot tayaları salınmamış, və.s. faktiki hallar mövcud olmamışdır. İddiaçı bu halı sübut etdiyi təqdirdə cavabdehlərin mirası faktiki olaraq qəbul etməmələri təsdiq olunacaqdır. Lakin, tikililərin inşası, fermanın idarə olunması, ot tayalarının əvvəlki qaydada mübahisəli sahədə yığılması o anlama gəlir ki, cavabdehlər əvv əlki qaydada miras torpaqdan öz əmlakları kimi istifadə etməkdə davam etməklə mirasa faktiki cavabdeh2liyi həyata keçirməklə mirası qəbul etmişlər.
95. Vərəsə mirasın bir hissəsinə cavabdeh2lik etməyə faktik başladıqda hesab edilir ki, mirasın nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayaraq, o, mirası tamamilə qəbul etmişdir (73&).
96. Apellyasiya məhkəməsi cavabdehlərin mirasın bir hissəsinə cavabdeh2lik etməyə faktik başladıqları üçün və eyni zamanda vərəsəlik şəhadətnaməsi verilərkən vərəsələrin dairəsinin düzgün müəyən edilməməsi üçün İsXXXlı rayon X37 tərəfindən verilmiş 2V-XXX reyestr nömrəsi ilə qeyd edilmiş xx.xx.2XXX7-ci il tarixli qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin və həmin şəhadətnamə əsasında yaranmış hüquqların qeydiyyatının ləğv edilməsi iddiasın ı təmin etməklə payların müəyyən edilməsi iddiasını qismən təmin etmişdir.
97. Nəzərə almaq lazımdır ki, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur (77-78&).
98. Qeyd olunanları nəzərə alaraq məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya məhkəməsi təqdim edilmiş sübutlara MPM-in 88-ci maddəsinə əsasən düzgün hüquqi qiymət vermişdir. 99. “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 noyab r 2005-ci il tarixli Qərarının 2.2-ci bəndinə əsasən, məhkəmə qətnaməsi maddi və prosessual hüquq normalarına dəqiq əməl edilməklə qəbul edildikdə qanuni hesab edilir. Həmin Qərarın 2.4-cü bəndinə əsasən, qətnamə o vaxt əsaslı hesab edilir ki, onda baxılan iş üçün əhəmiyyətli olan, qanunun tələblərinə uyğun olaraq işə aid edilən və mötəbər sübutlarla təsdiq olunan faktlar əks etdirilmiş olsun, məhkəmənin iş üzrə müəyyən edilən faktlardan irəli gələn qəti nəticəsi onda şərh edilsin, habelə qətnamədə göstərilən hallar işin materiallarına uyğun olsun.
100. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və MPM-in 416, 417 və 419-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Qərara aldı: İddiaçı1 kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Həmin iş üzrə Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 2(107)-435 /2022 nömrəli, 25 aprel 2022-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlansın. Qərar qətidir, qəbul edildiyi andan qanuni qüvvəsini alır.