Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-918/2024 16.04.2024 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının İddiaçı1 və digərlərinin Cavabdehnə qarşı mülki iş üzrə QƏRARİ (Açar sözlər: yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinə sahiblik və istifadə hüquqlarının tanınması) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının hakimləri Əhmədov Əhməd Abbas oğlu (məruzəçi), Həsənov Vüqar Təvəkgül oğlu və Şəfiyev İspəndiyar Əsəd oğlundan ibarət tərkibdə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 17 oktyabr 2023-cü il tarixli, 2(103)-5676/2023 saylı qətnaməsindən Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti üzrə işə 16 aprel 2024-cü il tarixdə Ali Məhkəmənin inzibati binasın da yazılı icraat qaydasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi: İşin halları 1. 19 dekabr 2016-cı il tarixli, 16 saylı “sifarişçi” İddiaçı4 ilə “podratçı” Cavabdeh MMCnin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan 5 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin, 1-ci giriş, 6-cı mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 230,4 kv.metr izolə olunmuş, 4 otaqlı, 16 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı4 sifariş verdiyi 4 otaqlı, eyvanla birlikdə sahəsi 230,4 kv.metr olan mənzilin hər kv.metri üçün 1500 manat olmaqla 345.600 manat pulu ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür; 2. 19 dekabr 2016-cı il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan 16 mər təbəli yaşayış evinin, 1-ci giriş, 6-cı mərtəbədə yerləşən, ümumi sahəsi 230,4 kv.metr olan 16 saylı mənzilin dəyəri İddiaçı4 tərəfindən "xxxx" MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 3. 21 dekabr 2016-cı il tarixli, 21 saylı “sifarişçi” İddiaçı4 və “podratçı” Cavabdeh MMCnin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan 5 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin, 1-ci giriş, 6-cı mərtəbəsində yerləşən, ümumi sahəsi 230,4 kv.metr izolə olunmuş 4 otaqlı, 13 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı4 sifariş verdiyi 4 otaqlı, eyvanla birlikdə sahəsi 230,4 kv.metr olan mənzilin hər kv.metri üçün 1.500 manat olmaqla, cəmi 345.600 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür, 21 dekabr 2016-cı il tarixli maliyyə arayışına əsasən, Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan 16 mərtəbəli yaşayış evinin, 1-ci giriş, 6-cı mərtəbədə yerləşən, 4 otaqlı, ümumi sahəsi 230,4 kv.metr olan 13 saylı mənzilin dəyəri “sifarişçi” İddiaçı4 tərəfindən Cavabdeh MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur; 4. 16 yanvar 2018-ci il tarixli, 14 saylı “sifarişçi” İddiaçı5 ilə “podratçı” Cavabdeh MMCnin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 14 mərtəbəli yaşayış evinin D girişi, yaşayışın 12-ci mərtəbəsində ümumi sahəsi 212 kv. metr izolə olunmuş 4 otaqlı 228 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı5 sifariş verdiyi 4 otaql ı, eyvanla birlikdə sahəsi 212 kv.metr olan mənzilin hər kv.metri üçün 800 manat olmaqla, cəmi 169.600 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 5. 16 yanvar 2018-ci il tarixli, 12 saylı “sifarişçi” İddiaçı5 ilə “podratçı” Cavabdeh MMCnin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 14 mərtəbəli yaşayış evinin “C” girişi, yaşayışın 9-cu mərtəbəsində ümumi sahəsi 139,3 kv.metr izolə olunmuş 3 otaqdan ibarət 162 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir”, “sifarişçi” İddiaçı5 sifariş verdiyi 3 otaqlı, eyvanla birlikdə sahəsi 139,3 kv.metr olan mənzilin hər kv.metri üçün 800 manat olmaqla, cəmi 111.440 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 6. 16 yanvar 201 8-ci il tarixli, 11 saylı “sifarişçi” İddiaçı5 ilə “podratçı” Cavabdeh MMCnin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 14 mərtəbəli yaşayış evinin “C” girişi, yaşayışın 11-ci mərtəbəsində ümumi sahəsi 162 kv.metr olan izolə olunmuş, 3 otaqlı 168 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı5 sifariş verdiyi 3 otaqlı, eyvanla birlikdə sahəsi 162 kv.metr olan mənzilin hər hər kv.metri üçün 800 manat olmaqla, cəmi 129.600 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür, 16 yanvar 2018-ci il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 16 mərtəb əli yaşayış evinin giriş “C”, yaşayışın 10-cu mərtəbəsi, ümumi sahəsi 162 kv.metr olan 168 saylı mənzilin dəyəri İddiaçı5 tərəfindən “podratçı” Cavabdeh MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 7. 16 yanvar 2018-ci il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bak şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş “C”, yaşayışın 10-cu mərtəbəsi, ümumi sahəsi 139,3 kv.metr olan 162 saylı mənzilin dəyəri “sifarişçi” İddiaçı5 tərəfindən "xxxx" MMC-nə ödənilmiş və borcu borcu yoxdur, 16 yanvar 2018-ci il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş “C”, yaşayışın 10-cu mərtəbəsi, ümumi sahəsi 212 kv.metr ol an 228 saylı mənzilin dəyəri “sifarişçi” İddiaçı5 tərəfindən "xxxx" MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 8. 24 yanvar 2019-cu il tarixli, 141 “A” saylı “sifarişçi” İddiaçı12 ilə “podratçı” Cavabdeh MMC-nin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin “B” girişi, yaşayışın 14-cü mərtəbəsində ümumi sahəsi 161,7 kv.metr izolə olunmuş 3 otaqlı, 126 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı12 sifariş verdiyi 3 otaqlı, eyvanla birlikdə sahəsi 161,7 kv.metr olan mənzilin hər kv.metri üçün 900 manat olmaqla, cəmi 145.530 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 9. 24 yanvar 2019-cu il tarixli, 142 “A” saylı “sifarişçi” İddiaçı12 ilə “podratçı” Cavabde h MMC-nin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin “C” girişi, yaşayışın 14-cü mərtəbəsində ümumi sahəsi 106 kv.metr izolə olunmuş 2 otaqlı, 179 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı12 sifariş verdiyi 2 otaqlı, eyvanla birlikdə sahəsi 106 kv.metr olan mənzilin hər kv.metri üçün 900 manat olmaqla, cəmi 95.400 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 10. 24 yanvar 2019-cu il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş “C”, yaşayışın 14-cü mərtəbəsi, 2 otaqlı, ümumi sahəsi 106 kv.metr olan 179 saylı mənzilin dəyəri İddiaçı12 tərəfindən “podratçı” "xxxx" MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 11. 24 yanvar 2019-cu il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş “B”, yaşayışın 14-cü mərtəbəsi, 2 otaqlı, ümumi sahəsi 161,7 kv.metr olan 126 saylı mənzilin dəyəri İddiaçı12 tərəfindən “podratçı” "xxxx" MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 12. 28 yanvar 2019-cu il tarixli, 150 “A” saylı “sifarişçi” X9 və “podratçı” Cavabdeh MMCnin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş “C”, yaşayışın 2-ci mərtəbəsi, 2 otaqlı, ümumi sahəsi 106 kv.metr izolə olunmuş 131 saylı mənzilin tikint isi “podratçı” "xxxx" MMC-nə həvalə edilmişdir, sifarişçi” X2 verdiyi 2 otaqlı, eyvanla birlikdə sahəsi 106 kv.metr olan mənzilin hər kv.metri üçün 1.300 manat olmaqla, cəmi 137.800 manat pulu ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür; 13. 28 yanvar 2019-cu il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş “C”, yaşayışın 2-ci mərtəbəsi, 2 otaqlı, ümumi sahəsi 106 kv.metr izolə olunmuş 131 saylı mənzilin dəyəri X9 tərəfindən “podratçı” "xxxx" MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 14. 26 yanvar 2019-cu il tarixli, 147 “A” saylı “sifarişçi” X9 və “podratçı” Cavabdeh MMCnin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 6 gi rişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin, giriş “C”, yaşayışın 4-cü mərtəbəsi, 3 otaqlı, ümumi sahəsi 162 kv.metr izolə olunmuş 140 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” X2 verdiyi 3 otaqlı, eyvanla birlikdə sahəsi 162 kv.metr olan mənzilin hər kv.metri üçün 1300 manat olmaqla, cəmi 210.600 manat pulu ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 15. 26 yanvar 2019-cu il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş “C”, yaşayışın 4-cü mərtəbəsi, 3 otaqlı, ümumi sahəsi 162 kv.metr izolə olunmuş 140 saylı mənzilin dəyəri sifarişçi X9 tərəfindən “podratçı” Cavabdeh MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 16. 24 yanvar 2019-cu il tarixli, 144 “A” say lı “sifarişçi” İddiaçı11 ilə “podratçı” Cavabdeh MMC-nin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin “D” girişi, yaşayışın 15-ci mərtəbəsi, 2 otaqlı, ümumi sahəsi 93,75 kv.metr izolə olunmuş 239 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı11 sifariş verdiyi 2 otaqlı, eyvanla birlikdə, sahəsi 93,75 kv.metr olan mənzili hər kv.metri üçün 900 manat olmaqla, cəmi 84.375 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür, 24 yanvar 2019-cu il tarixli, 143 “A” saylı “sifarişçi” İddiaçı11 ilə “podratçı” Cavabdeh MMC-nin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış ev inin, “C” girişi, yaşayışın 14-cü mərtəbəsi, 3 otaqlı, ümumi sahəsi 162 kv.metr izolə olunmuş 180 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı11 sifariş verdiyi 3 otaqlı, eyvanla birlikdə sahəsi 162 kv.metr olan mənzilin hər kv.metri üçün 900 manat olmaqla, cəmi 145.800 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür, 24 yanvar 2019-cu il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş “C”, yaşayışın 14-cü mərtəbəsi, 3 otaqlı, ümumi sahəsi 162 kv.metr olan 180 saylı mənzilin dəyəri İddiaçı11 tərəfindən Cavabdeh MMC-yə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 17. 24 yanvar 2019-cu il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 16 mərtəbəli yaş ayış evinin giriş D, yaşayışın 15-ci mərtəbəsi, 2 otaqlı, ümumi sahəsi 93,75 kv.metr olan 239 saylı mənzilin dəyəri İddiaçı11 tərəfindən Cavabdeh MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 18. 28 mart 2017-ci il tarixli, 70 saylı “sifarişçi” İddiaçı7 və “podratçı” Cavabdeh MMC-nin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan 5 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş 1, yaşayışın 3-cü mərtəbəsi, 4-otaqlı, ümumi sahəsi 230,4 kv.metr izolə olunmuş 7 saylı mənzilin tikintisi “Podratçı”ya həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı7 sifariş verdiyi 4 otaqlı, eyvanla birlikdə sahəsi 230,4 kv.metr olan mənzilin hər kv.m üçün 1.500 manat olmaqla, cəmi 345.600 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 19. 28 mart 2017-ci il tarixli maliyyə arayı şına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş 1, yaşayışın 3-cü mərtəbəsi, 4 otaqlı, ümumi sahəsi 230,4 kv.metr olan mənzilin dəyəri İddiaçı7 tərəfindən “podratçı” Cavabdeh MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 20. 1 fevral 2018-ci il tarixli, 33 saylı “sifarişçi İddiaçı6 ilə “podratçı” Cavabdeh MMC-nin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin B girişi, yaşayışın 2-ci mərtəbəsində, 3 otaqlı, ümumi sahəsi 161,7 kv.metr izolə olunmuş 78 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı6 sifariş verdiyi 3 otaqlı, eyvanla birlikdə sahəsi 161,7 k v.metr olan mənzilin hər kv.metri üçün 1.300 manat olmaqla, cəmi 210.210 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 21. 1 fevral 2018-ci il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin “B” girişi, yaşayışın 2-ci mərtəbəsində, 3 otaqlı, ümumi sahəsi 161,7 kv.metr izolə olunmuş 78 saylı mənzilin dəyəri İddiaçı6 tərəfindən “podratçı” "xxxx" MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 22. 01 fevral 2018-ci il tarixli, 24 saylı “sifarişçi” İddiaçı8 ilə “podratçı” Cavabdeh MMC-nin direktoru X8 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 15 mərtəbəli yaşayış evinin “E” girişi, yaşayışın 6-cı mərtəbəsi, 3 otaqlı, ümumi sahəsi 161,7 kv.metr izolə olunmuş 263 saylı mənzilin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı8 sifariş verdiyi 3 otaqlı eyvanla birlikdə sahəsi 161,7 kv.metr olan mənzilin hər kv.m üçün 1300 manat olmaqla, cəmi 210.210 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 23. 1 fevral 2018-ci il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 15 mərtəbəli yaşayış evinin giriş “E”, yaşayışın 15-ci mərtəbəsi, 2 otaqlı, ümumi sahəsi 161,7 kv.metr olan 263 saylı mənzilin tikintisinin dəyəri “sifarişçi” İddiaçı8 tərəfindən “podratçı” "xxxx" MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 24. 8 fevral 2019-cu il tarixli, 160 “A” saylı “sifarişçi” İddiaçı1 ilə “podratçı” Cavabdeh MMC-nin direktoru X8 ar asında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş “A”, yaşayış evinin 1- ci və 2-ci mərtəbəsində, hər mərtəbədə ümumi sahəsi 100 kv.metr olmaqla, toplam 200 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı1 sifariş verdiyi 1-ci və 2-ci mərtəbələrdə, toplam sahəsi 200 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin hər kv.metri üçün 2.100 manat olmaqla, cəmi 420.000 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 25. 8 fevral 2019-cu il tarixli, 161 “A” saylı “sifarişçi” İddiaçı1 ilə “podratçı” Cavabdeh MMC-nin direktoru X8 arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazım zadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş “A”, yaşayış evinin 1-ci və 2-ci mərtəbəsində, hər mərtəbədə ümumi 100 kv.metr olmaqla, toplam 200 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı1 sifariş verdiyi 1-ci və 2-ci mərtəbələrdə, toplam sahəsi 200 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin hər kv.metri üçün 2.100 manat olmaqla, cəmi 420.000 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 26. 8 fevral 2019-cu il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində Cavabdeh MMC tərəfindən inşa edilən 16 mərtəbəli yaşayış binasının A girişi, qeyri-yaşayışın 1-ci və 2-ci mərtəbəsində, ümumi sahəsi 200 kv.metr olan qeyriyaşayış sahəsinin dəyəri İddiaçı1 tərəfindən “podratçı ” "xxxx" MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 27. 8 fevral 2019-cu il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində “podratçı” Cavabdeh MMC tərəfindən inşa edilən 16 mərtəbəli yaşayış binasının “A” girişi, qeyri-yaşayışın 1-ci və 2-ci mərtəbəsində, ümumi sahəsi 200 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin dəyəri “sifarişçi” İddiaçı1 tərəfindən “podratçı” "xxxx" MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 28. 8 avqust 2018-ci il tarixli, 162 “A” saylı “sifarişçi” İddiaçı3 ilə “podratçı” Cavabdeh MMC-nin direktoru X10 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin “A” girişi, 1-ci və 2-ci mərtəbəsində, hər mərtəbədə ümumi 103,4 kv.metr ol maqla, toplam 206,8 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdir, “sifarişçi” İddiaçı3 sifariş verdiyi 1-ci və 2-ci mərtəbələrdə, toplam sahəsi 206,8 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin hər kv.metri üçün 2.055 manat olmaqla, cəmi 424.974 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 29. 8 avqust 2018-ci il tarixli, 163 “A” saylı “sifarişçi” İddiaçı3 ilə “podratçı” Cavabdeh MMC-nin direktoru X10 arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin “A” girişi, 1-ci və 2-ci mərtəbəsində, hər mərtəbədə ümumi 103,4 kv.metr olmaqla, toplam 206,8 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin tikintisi “podratçı” Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmişdi r;” “sifarişçi” İddiaçı3 sifariş verdiyi 1-ci və 2-ci mərtəbələrdə, toplam sahəsi 206,8 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin hər kv.metri üçün 2.055 manat olmaqla, cəmi 424. 974 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür; 30. 8 avqust 2019-cu il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində “podratçı” Cavabdeh MMC tərəfindən inşa edilən 16 mərtəbəli yaşayış binasının “A” girişi, qeyri-yaşayışın 1-ci və 2-ci mərtəbəsində, ümumi sahəsi 206,8 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin dəyəri İddiaçı3 tərəfindən “podratçı” "xxxx" MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 31. 8 avqust 2019-cu il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində “podratçı” Cavabdeh MMC tərəfindən inşa edilən 16 mərtəbəli yaşayış binasının “A” girişi, qeyri-yaşayış ın 1-ci və 2-ci mərtəbəsində, ümumi sahəsi 206,8 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin dəyəri “sifarişçi” İddiaçı3 tərəfindən “podratçı” "xxxx" MMC-nə ödənilmişdir və borcu yoxdur. 32. 28 fevral 2018-ci il tarixli maliyyə arayışına əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan 16 mərtəbəli yaşayış evinin 1-ci girişi, yaşayışın 5-ci mərtəbəsi, ümumi sahəsi 313 kv.metr olan 15 saylı beş otaqlı mənzilin tam dəyəri üzrə “sifarişçi” İddiaçı9 “podratçı” "xxxx" MMC-nə borcu yoxdur.
33. X8 xx.xx.2019-cu il tarixdə ölmüşdür. İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları a)Birinci instansiya məhkəməsində icraat
34. İddiaçılar İddiaçı1, X9, X15, İddiaçı4, İddiaçı5, İddiaçı6, İddiaçı7, İddiaçı8, İddiaçı9, İddiaçı10, İddiaçı11 və İddiaçı12 Cavabdehnə qarşı iddia ərizəsilə məhkəməyə müraci ət edərək, Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin A girişi, 1-ci və 2-ci mərtəbəsində, hər mərtəbədə 100 kv.metr olmaqla, toplum 200 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahələrinə İddiaçı1; Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin C girişi, yaşayışın 2-ci mərtəbəsi, ümumi sahəsi 106 kv.metr olan izolə olunmuş 2 otaqdan ibarət 131 nömrəli mənzilə, həmin evin C girişi, yaşayışın 4-cü mərtəbəsi, ümumi sahəsi 162 kv.metr olan izolə olunmuş 3 otaqdan ibarət 140 nömrəli mənzilə X3; Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin A girişi 1-ci və 2-ci mərtəbəsi, hər mərtəbədə 103,4 kv.metr olmaqla, toplam 206,8 kv.m olan qeyri-yaşayış sahələrinə İddiaçı3; Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan, 5 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin 1-ci girişi, yaşayışın 5-ci mərtəbəsi, ümumu sahəsi 230,4 kv.metr olan izolə olunmuş, 4 otaqdan ibarət 13 nömrəli mənzilə, həmin evin 1-ci girişi, 6-cı mərtəbəsi, ümumi sahəsi 230,4 kv.metr olan, izolə olunmuş 4 otaqlı 16 nömrəli mənzillərə İddiaçı4; Bakı şəhəri, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan, 6 girişli 16 mərtəbəli yaşayış evinin D girişi, yaşayışın 10-cu mərtəbəsi, ümumi sahəsi 212 kv.m olan, izolə olunmuş 4 otaqlı, 228 saylı mənzilə, həmin evin C girişi, yaşayışın 10-cu mərtəbəsi, ümumi sahəsi 139 kv.metr olan, izolə olunmuş 3 otaqdan ibarət 162 nömrəli mənzilə, həmin evin C girişi, yaşayışın 10cu mərtəbəsi, izolə olunmuş, ümumi sahəsi 162 kv.metr olan, 3 otaqlı 168 nömrəli mənzilə İddiaçı5; Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan, 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin B girişi, yaşayışın 2-ci mərtəbəsi, ümumi sahəsi 161,7 kv.metr olan, izolə olunmuş, 3 otaqdan ibarət 78 nömrəli mənzilə İddiaçı6; Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan, 5 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin 1-ci girişi, yaşayışın 3-cü mərtəbəsi, ümumu sahəsi 230,4 kv.metr olan, izolə olunmuş 4 otaqlı, 7 nömrəli mənzilə İddiaçı7; Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan, 6 girişli, 15 mərtəbəli yaşayış binasının E girişi, yaşayışın 6-cı mərtəbəsində, ümumi sahəsi 161,7 kv.metr olan, 3 otaqlı, 263 nömrəli mənzilə İddiaçı8; Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa edilən 16 mərtəbəli yaşayış binasının 1-ci girişi, yaşayışın 5-ci mərtəbəsində, ümumi sahəsi 313 kv.metr olan, 5 otaqlı, 15 nömrəli mənzilə İddiaçı9; Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa edilən 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış binasının E girişi, yaşayışın 10-cu mərtəbəsi, ümumi sahəsi 87,6 kv.metr, 2 otaqlı, 257 nömrəli, həmin binanın E girişi, yaşayışın 10-cu mərtəbəsi, ümumi sahəsi 87,6.kv.metr, 2 otaqlı, 293 nömrəli mənzillərə İddiaçı10; Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan, 16 mərtəbəli yaşayış binasının D g irişi, yaşayışın 15-ci mərtəbəsi, ümumi sahəsi 93,75 kv.metr olan, 2 otaqlı, 239 nömrəli, həmin binanın C girişi, yaşayışın 14-cü mərtəbəsində, ümumu sahəsi 162 kv.metr olan, üç otaqlı, 180 nömrəli mənzillərə İddiaçı11 və Bakı şəhəri, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa edilən, 16 mərtəbəli yaşayış binasının C girişi, yaşayışın 14-cü mərtəbəsi, ümumi sahəsi 106 kv.metr olan, 2 otaqlı, 179 nömrəli, həmin binanın B girişi, yaşayışın 14-cü mərtəbəsi, ümumi sahəsi 161,7 kv.metr olan, 3 otaqlı, 126 nömrəli mənzillərə İddiaçı12 istifadə və sahiblik hüquqlarının tanınması, mənzil və qeyriyaşayış sahələrinin sahiblik və istifadələrinə verilməsinin Cavabdehnə həvalə edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir.
35. İddia tələbi işin yuxarıda qeyd oluna n faktiki hallarına istinadən belə əsaslandırılmışdır ki, onlar Bakı şəhəri, Nəriınanov rayonu, M.Sənani küçəsində və Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində Cavabdeh tərəfindən inşa edilən yaşayış evində mənzil və qeyri-yaşayış sahələrinin tam dəyəri ödənilməklə mənzil və qeyri-yaşayış sahələrini almışlar. Əmlakların dəyərləri tam olaraq ödənilmişdir. Cavabdeh cəmiyyət tərəfindən əmlakların dəyərinin ödənilməsi barədə maliyyə arayışları verilmişdir. Müqavilələrdə göstərilən mənzil və qeyri-yaşayış sahələrinin təmir edilməsi, dəyəri tam ödənilmiş yaşayış və qeyri-yaşayış sahələri barəsində sahiblik və istifadə hüquqlarının həyata keçirilməsi Cavabdeh tərəfindən məhdudlaşdırılır. Cavabdeh cəmiyyətə yaşayış və qeyri-yaşayış sahələri barəsində sahiblik və istifadə hüquqlarına yaradılan maneələrin aradan qaldırılması barədə pretenziya verilmiş, lakin münasibət bildirilməmişdir. Cavabdeh rəhbərliyi tərəfindən qeyd olunan yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş qaydada alqı-satqı etmələrinə etiraz etməməklə sahiblik hüquqlarının həyata keçirilməsinə razılıq verilsə də, həmin hüququn reallaşmasına imkan verilməmişdir. Qeyd olunan hal onların hüquqlarını pozduğundan məhkəmə müdafiəsindən istifadə etmək məcburiyyətində qalmışlar. Onlar cavabdeh cəmiyyətin qanunsuz hərəkətləri nəticəsində dəyəri tam ödənilmiş yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinə öz istədikləri kimi sahiblik və istifadə hüquqlarını həyata keçirə bilmirlər.
36. İddiaçı10 22 fevral 2021-ci il tarixdə ərizə ilə məhk əməyə müraciət edərək, cavabdehlə mübahisənin həll olunmasını, iddia tələbindən imtina edərək, ona münasibətdə mülki iş üzrə icraata xitam verilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir.
37. Bakı şəhəri, Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 17 may 2021-ci il tarixli, 2(005)1446/2021 saylı qərardadı ilə İddiaçı10 iddiadan imtinası qəbul edilərək, iddiaçılar İddiaçı1 və qeyrilərinin Cavabdehnə qarşı “yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinə sahiblik və istifadə hüquqlarının tanınması, sahiblik və istifadəyə verilməsi” tələbinə dair mülki iş üzrə İddiaçı10 münasibətdə işin icraatına xitam verilməsi qərara alınmışdır.
38. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-1446/2021 saylı mülki iş üzrə 17 iyun 2021-ci i tarixli qərardadı ilə texniki və məhkəmə-xətşünaslıq ekspertizası təyin edilmişdir. Məhkəmə Eksperti za Mərkəzinin 15 iyul 2021-ci il tarixli, 5/721 saylı ekspertiza rəyindən görünür ki, İddiaçı4 məxsus xx.xx.2016-cı il və xx.xx.2016-cı il tarixli müqavilələrin, xx.xx.2016-cı il və xx.xx.2016-cı il maliyyə arayışlarının; İddiaçı5 məxsus 16 yanvar 2018-ci il tarixli 3 ədəd müqavilənin və 3 ədəd maliyyə arayışlarının; İddiaçı12 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli 2 ədəd müqavilənin və 2 ədəd maliyyə arayışlarının; X4 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli müqavilənin və eyni tarixli maliyyə arayışının; İddiaçı11 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli 2 ədəd müqavilənin və eyni tarixli ədəd maliyyə arayışlarının; İddiaçı7 məxsus xx.xx.2017-ci il tarixli müqavilənin və maliyyə arayışının; İddiaçı6 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli müqavilənin və maliyyə arayışının; İddiaçı8 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli müqavi lənin və maliyyə arayışının; İddiaçı9 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli maliyyə arayışının üzərlərində olan “Yeqanova A.R. yazısının qarşısındakı imzalar faksimile klişe vasitəsilə əks olunmuşdurlar; Tədqiqata təqdim edilmiş X4 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli müqavilənin, eyni tarixli maliyyə arayışın; İddiaçı1 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli 2 ədəd müqavilənin və 2 ədəd xx.xx.2019-cu il tarixli maliyyə arayışın; İddiaçı3 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli 2 ədəd müqavilənin və 2 ədəd xx.xx.2019-cu il tarixli maliyyə arayışının üzərlərində olan “Yeqanova A.R.” yazısının qarşısındaki imzalar bir başa icra olunmamış, axınlı printerdə çap edilmişdirlər. Məhkəmənin müvafiq qərardadı ilə “Əgər faksimile icra olunmuşsa imzalanmışsa, müqavilələrdəki və arayışlardakı imzalar nümunəsi təqdim olunmuş Y eqanova A.R.-ə məxsus olan imzanın faksimilesidirmi?” sualına imza nümunələri təqdim edilmədiyindən cavab verilməmişdir.
39. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-1446/2021 saylı mülki iş üzrə xx.xx.2021-ci i tarixli Qərardadı ilə mülki iş üzrə sənədlərin texniki və məhkəmə-xətşünaslıq ekspertizası təyin edilmiş və Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin xx.xx.2021-ci il tarixli, 5/11374/1423 saylı ekspertiza rəyindən görünür ki, İddiaçı4 məxsus xx.xx.2016-cı il və xx.xx.2016cı il tarixli müqavilələrin, xx.xx.2016-cı il və xx.xx.2016-cı il tarixli maliyyə arayışlarının; “İddiaçı5 məxsus 16 yanvar 2018-ci il tarixli 3 ədəd müqavilələrin və 3 ədəd maliyyə arayışların; “İddiaçı12 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli 2 ədəd müqavilələrin və 2 ədəd maliyyə arayışların; “X12ma məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli müqavilənin və eyni tarixli maliyyə arayişının; “İddiaçı11 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli 2 ədəd müqavilələrin və 2 ədəd maliyyə arayışların; “X5 məxsus xx.xx.2017-ci il tarixli müqavilənin və maliyyə arayışın; “İddiaçı6 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli müqavilənin; “İddiaçı8 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli müqavilənin və maliyyə arayışın; “İddiaçı9 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli maliyyə arayışın üzərlərində olan “Azərbaycan Respublikası Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Cavabdeh məzmunlu möhür əksləri relyef klişedən sənədlərin üzərlərinə bir başa vurulmuşdur. Tədqiqata təqdim edilmiş X4 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli müqavilənin, eyni tarixli maliyyə arayışının; X6 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli 2 ədəd müqavilənin, 2 ədəd maliyyə arayışının; İddiaçı3 məxsus xx.xx.2018-ci il tarix li 2 ədəd müqavilənin və 2 ədəd xx.xx.2019-cu il tarixli maliyyə arayışının üzərində olan “Azərbaycan Respublikası Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Cavabdeh məzmunlu möhür əksləri hər hansı bir texniki qurğu (skayner, fotoaparat və s.) vasitəsilə kompüterə köçürülmüş və qrafik proqram təminatından istifadə etməklə bir başa axınlı printerdə çap edilmişdir. Rəyin qeydində göstərilmişdir ki, tədqiqata təqdim edilmiş İddiaçı6 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli maliyyə arayışının üzərində möhür əksi olmadığı üçün ekspert qarşısında qoyulmuş “İddiaçı6 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli maliyyə arayışının üzərində olan möhür birbaşa vurulubmu?” sualı üzrə tədqiqat aparılmadı. Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinə xx.xx.2021-ci il tarixdə mülki iş daxil olmuş, 11 oktyabr 2021-ci il tarixdə əlavə materialin təmin olunması barədə vəsatət verilmiş, ekspertin vəsatəti təmin edilmədiyindən, “Məhkəmə ekspertiza fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 12-ci maddəsinə əsasən həmin ekspertizanın təyin edilməsi barədə xx.xx.2021 il tarixli qərardadın məhkəmə-xətşünaslıq ekspertizasına dair hissəsi icrasız saxlanılaraq aparılmasından imtina edilmişdir.
40. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-1446/2021 nömrəli, 22 dekabr 2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə (hakim Gültəkin Əsədova) iddia qismən təmin olunmuş, xx.xx.2016-cı il tarixli 16 saylı müqaviləyə əsasən Bakı şəhəri Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan 5 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş 1, yaşayışın 6-cı mərtəbəsi, ümumi sahəsi 230,4 kv.metr izolə olunmuş 4 otaqdan ibarət 16 saylı mənzilinə və xx.xx.2016-cı i l tarixli 21 saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan 5 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş 1, yaşayışın 6-cı mərtəbəsi, ümumi sahəsi 230,4 kv.metr izolə olunmuş 4 otaqdan ibarət 13 saylı mənzilinə İddiaçı4; xx.xx.2018ci il tarixli 14 saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 14 mərtəbəli yaşayış evinin D girişi, yaşayışın 12-ci mərtəbəsində ümumi sahəsi 212 kv.metr izolə olunmuş 4 otaqdan ibarət 228 saylı mənzilinə, xx.xx.2018-ci il tarixli 12 saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 14 mərtəbəli yaşayış evinin C girişi, yaşayışın 9-cu mərtəbəsində ümumi sahəsi 139,3 kv.metr izolə olunmuş 3 otaqdan ibarət 162 saylı mənzilinə və xx.xx.2018-ci il tarixli 11 saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 14 mərtəbəli yaşayış evinin C girişi, yaşayışın 11-ci mərtəbəsində ümumi sahəsi 162 kv.metr izolə olunmuş 3 otaqdan ibarət 168 saylı mənzilinə İddiaçı5; xx.xx.2019-cu il tarixli 141 “A” saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin “B” girişi, yaşayışın 14-cü mərtəbəsində ümumi sahəsi 161,7 kv.metr izolə olunmuş 3 otaqdan ibarət 126 saylı mənzilinə və xx.xx.2019-cu il tarixli 142 “A” saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin C girişi, yaşayışın 14-cü mərtəbəsində ümumi sahəsi 106 kv.metr izolə olunmuş 2 otaqdan ibarət 179 saylı mənzilinə İddiaçı12; xx.xx.2019-cu il tarixli 147 “A” saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş C, yaşayışın 4-cü mərtəbəsi, ümumi sahəsi 162 kv.metr izolə olunmuş 3 otaqdan ibarət 140 saylı mənzilinə X3; xx.xx.2019-cu il tarixli 144 “A” saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz, küçəsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin D girişi, yaşayışın 15-ci mərtəbəsi, ümumi sahəsi 93,75 kv.metr izolə olunmuş 2 otaqdan ibarət 239 saylı mənzilinə və xx.xx.2019-cu il tarixli 143 “A” saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz, küçəsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin “C” girişi, yaşayışın 14-cü mərtəbəsi, ümumi sahəsi 16 2 kv.metr izolə olunmuş 3 otaqdan ibarət 180 saylı mənzilinə İddiaçı11; xx.xx.2017-ci il tarixli 70 saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində inşa olunan 5 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş 1, yaşayışın 3-cü mərtəbəsi, ümumi sahəsi 230,4 kv.metr izolə olunmuş 4 otaqdan ibarət 7 saylı mənzilinə İddiaçı7; xx.xx.2018-ci il tarixli 24 saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 15 mərtəbəli yaşayış evinin E girişi, yaşayışın 6-cı mərtəbəsi, ümumi sahəsi 161,7 kv.metr izolə olunmuş 3 otaqdan ibarət 263 saylı mənzilinə İddiaçı8 sahiblik və istifadə hüquqları tanınmış və əmlakların təhvil verilməsi Cavabdeh MMC-nə həvalə edilmiş, qalan hissədə iddia təmin olunmamışdır.
41. Məhkəmə hesab etm işdir ki, iddia tələbləri qismən təmin edilməlidir. Belə ki məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olunmuşdur ki, İddiaçı4 məxsus xx.xx.2016-cı il və xx.xx.2016cı il tarixli müqavilələrin, xx.xx.2016-cı il və xx.xx.2016-cı il maliyyə arayışlarının; İddiaçı5 məxsus 16 yanvar 2018-ci il tarixli 3 ədəd müqavilənin və 3 ədəd maliyyə arayışlarının; İddiaçı12 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli 2 ədəd müqavilənin və 2 ədəd maliyyə arayışlarının; X4 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli müqavilənin və eyni tarixli maliyyə arayışının; İddiaçı11 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli 2 ədəd müqavilənin və eyni tarixli 2 ədəd maliyyə arayışlarının; İddiaçı7 məxsus xx.xx.2017-ci il tarixli müqavilənin və maliyyə arayışının; İddiaçı8 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli müqavilənin və maliyyə arayışının “Yeqanova A.R.” yazısın ın qarşısındakı imzalar faksimile klişe vasitəsilə əks olunmuş və həmin müqavilələrə möhür əksləri relyef klişedən sənədlərin üzərlərinə bir başa vurulmuşdur. Bununla da müqavilələrin və maliyyə arayışlarının həqiqiliyi sübuta yetirilmiş hesab edilir. Beləliklə, qeyd olunan müqavilələr üzrə əmlaklara iddiaçıların sahiblik və istifadə hüquqları tanınmaqla, əmlaklar onların istifadə və sahibliyinə verilməlidir.
42. Məhkəmə araşdırması zamanı həmçinin müəyyən edilmişdir ki, X4 məxsus xx.xx.2019cu il tarixli müqavilənin, eyni tarixli maliyyə arayışın; İddiaçı1 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli 2 ədəd müqavilənin və 2 ədəd xx.xx.2019-cu il tarixli maliyyə arayışının; İddiaçı3 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli 2 ədəd müqavilənin və 2 ədəd xx.xx.2019-cu il tarixli maliyyə arayışının üzərlərində olan “Yeqanova A.R.” yazısının qarşısındaki imzalar birbaşa icra olunmamış, axınlı printerdə çap edilmişdir. X4 məxsus xx.xx.2019-cu il il tarixli müqavilənin, eyni tarixli maliyyə arayışının; İddiaçı1 Qoç oğluna məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli 2 ədəd müqavilənin, 2 ədəd maliyyə arayışının; İddiaçı3 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli 2 ədəd müqavilənin və 2 ədəd xx.xx.2019-cu il tarixli maliyyə arayışının üzərlərində olan Azərbaycan Respublikası Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Cavabdeh məzmunlu möhür əksləri hər hansı bir texniki qurğu (skayner, fotoaparat və s.) vasitəsilə kompüterə köçürülmuş və qrafik proqram təminatından istifadə etməklə bir başa axınlı printerdə çap edilmişdir. Məhkəmə araşdırması ilə o da müəyyən olunmuşdur ki, İddiaçı6 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli maliyyə arayışının üzərin də möhür əksi yoxdur. Onunla cavabdeh arasında xx.xx.2018-ci il tarixdə müqavilə bağlansa da, həmin müqavilədəki imza faksmile klişe vasitəsilə icra olunmuş, xx.xx.2012-ci il tarixli maliyyə arayışına isə möhür vurulmamışdır.
43. Məhkəmə hesab etmişdir ki, tərəflər arasında müqavilənin olması həmin müqavilə üzrə öhdəliyin yerinə yetirilməsi kimi qəbul edilə bilməz. Müqavilə öhdəliyinin yerinə yetirilmiş hesab edilməsi üçün maliyyə arayışı olmaqla həmin arayışda möhür əksi olmalıdır. Lakin hazırda İddiaçı6 müqavilə üzrə öhdəliyinin yerinə yetirilməsi sübut olunmur. (əmlakın dəyərinin ödənilməsi və s.) Belə olan halda İddiaçı6 münasibətdə iddia rədd olunmalıdır.
44. Bundan başqa, İddiaçı9 məxsus iş materiallarında yalnız xx.xx.2018-ci il tarixli maliyyə arayışı mövcuddur. Ekspert rəyindən görünür ki, “İddiaçı9 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli maliyyə arayışın üzərində olan Azərbaycan Respublikası Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Cavabdeh məzmunlu möhür əksi relyef klişedən sənədin üzərilərinə bir başa vurulmuşdur. Lakin məhkəmə qeyd etmişdir ki, İddiaçı9 ilə Cavabdeh MMC arasında müqavilə bağlanmamış və müqavilə öhdəliyi yaranmamışdır. Maliyyə arayışının mövcud olması onun hər hansı əmlaka sahiblik və istifadə hüququnun olması kimi qiymətləndirilə bilməz. Ona görə də ona münasibətdə iddia rədd edilməlidir.
45. Eyni zamanda digər iddiaçı X4 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli müqavilənin, eyni tarixli maliyyə arayışının; İddiaçı1 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli 2 ədəd müqavilənin və 2 ədəd xx.xx.2019-cu il tarixli maliyyə arayışının; İddiaçı3 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli 2 ədəd m üqavilənin və 2 ədəd xx.xx.2019-cu il tarixli maliyyə arayışının üzərlərində olan “Yeqanova A.R.” yazısının qarşısındaki imzaların birbaşa icra olunmaması və axınlı printerdə çap edilməsi, üzərlərində olan Azərbaycan Respublikası Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Cavabdeh məzmunlu möhür əkslərinin hər hansı bir texniki qurğu (skayner, fotoaparat və s.) vasitəsilə kompüterə köçürülməsi və qrafik proqram təminatından istifadə etməklə bir başa axıntılı printerdə çap edilməsi səbəbindən onlara məxsus sənədlər mötəbər olmadıgından (saxta) həmin müqavilələrə münasibətdə iddia tələbləri rədd edilməlidir
46. Birinci instansiya məhkəməsi öz hüquqi mövqeyini Mülki Məcəllənin 337.1, 337.2, 337.3, 337.4, 337.5, 337.6, 752.1, 339, 340.2-ci maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır. b)Apellyasiya instansiyası məhkəməsində icraat
47. İddiaçılar İddiaçı1, X9, İddiaçı3, İddiaçı9, İddiaçı6 apellyasiya şikayəti verərək iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qətnamənin iddianın təmin edilməyən hissəsində ləğv edilməsi və iddia tələbinin tam təmin edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişlər.
48. Apellyasiya şikayəti bununla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçılar Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində və Bakı şəhəri Nərimanov rayonu M.Sənani küçəsində cavabdeh tərəfindən inşa edilən yaşayış evində mənzil və qeyri-yaşayış sahələrini tam dəyəri ödənilməklə almışlar. Əmlakların dəyəri tam ödənildiyindən, cavabdeh tərəfindən əmlakların dəyərinin ödənilməsi barədə maliyyə arayışları verilmişdir. Müqavilələrdə göstərilən mənzil və qeyri yaşayış sahələrinin təmir edilməsi, dəyəri tam ödənilmiş yaşayış və qeyri yaşayış sahələri barəsində sahiblik və istifadə hüquqlarının həyata keçirilməsi cavabdeh tərəfindən məhdudlaşdırılmışdır. Günü bu gün də cavabdehin qanunsuz hərəkətləri davam etməkdədir. Cavabdeh MMC-nin rəhbərliyi, təsisçiləri tərəfindən qeyd olunan yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş qaydada alqı-satqı etmələrinə etiraz etməməklə sahiblik hüquqlarının həyata keçirilməsinə razılıq verilmişdir. Lakin yuxarıda qeyd edilmiş hala məhkəmə tərəfindən qiymət verilməmişdir. İddiaçılar ilə müqavilələr bağlanarkən cavabdehin rəhbərliyinin kimlərdən ibarət olması da məhkəmə tərəfindən aydınlaşdırılmamışdır. Həmçinin məhkəmə tərəfindən sözügedən əmlakların hazırkı hüquqi vəz iyyəti barədə cavabdehdən hər hansı bir sənəd tələb edilməmişdir. Məhkəmə X4 məxsus xx.xx.2019-cu il tarixli müqavilənin, eyni tarixli maliyyə arayışının, İddiaçı1 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli 2 ədəd müqavilənin və 2 ədəd xx.xx.2019-cu il tarixli maliyyə arayışının, İddiaçı3 məxsus xx.xx.2018-ci il tarixli 2 ədəd müqavilənin və 2 ədəd xx.xx.2019cu il tarixli maliyyə arayışlarının üzərində olan “Yeqanova A.R.” yazısının qarşısındakı imzaların birbaşa icra olunmaması və axınlı printerdə çap edilməsi barədə ekspert rəyinə əsaslanaraq iddianı təmin etməmişdir. Cavabdehlə bağlanmış müqavilə MMC-nin direktoru tərəfindən imzalanmış, möhürlə təsdiq olunmuş, maliyyə arayışı isə imzalansa da, möhür vurulmamışdır. Belə bir maliyyə arayışı mövcuddursa, müqavilənin də mövcud olduğu məntiqi bir fak tdır. Digər tərəfdən maliyyə arayışında hansı əmlakın dəyərinin MMC-yə tam ödənildiyi göstərilmişdir. Əlavə olaraq bildirilir ki, İddiaçı9 ilə cavabdeh arasında xx.xx.2018-ci il tarixli müqavilə mövcuddur və hazırkı apellyasiya şikayətinə əsli əlavə edilmişdir. Bu da öz növbəsində göstərir ki, məhkəmə tərəfindən iş üzrə həqiqi hallara düzgün hüquqi qiymət verilməmiş, işə ötəri yanaşılmışdır. Yuxarıda qeyd edilən hallar məhkəmə tərəfindən araşdırılmalı olduğu halda araşdırılmamışdır. İddiaçılar cavabdeh ilə müqavilələr bağlamışlar, nəticədə tərəflərin mülki hüquq və vəzifələri əmələ gəlmişdir. İddiaçı öz öhdəliklərinə əməl etsə də, cavabdeh tərəfindən vəzifələrə əməl edilməmişdir. Həmçinin iddiaçılar cavabdehin onlara təqdim etdiyi bəzi müqavilə və maliyyə arayışlarının axınlı printerdən çı xarıldığını bilə bilməzdilər.
49. Cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin iddianın təmin edilən hissəsində ləğv edilməsi və iddia tələblərinin həmin hissədə də rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
50. Apellyasiya şikayəti bununla əsaslandırılmışdır ki, müqavilə bağlanan tarixdə iddiaçıların Bakıda olub-olmaması barədə sorğuların verilməsini xahiş etsələr də, rayon məhkəməsi həmin şəxslərə məxsus telefon nömrələrinin anten dairələrinin müəyyən edilməsinə dair sorğu verilməsi barədə vəsatətləri təmin etməmişdir. Həmçinin ekspertiza nəticəsində imzalar tədqiq edilməmişdir. Belə ki müqavilə bağlanan dövrdə direktor xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkdiyindən Türkiyədə müalicədə olmuşdur. İşlərin çoxluğu ilə əlaqədar imzaların tez olması üçün imza relyef klişe ilə vurulurdu. İddiaçılar isə imzaların direktor və ya onun etibar etdiyi şəxs tərəfindən imzalandığını sübut edə bilməmişdir. Bundan əlavə qeyd edilən müqavilələr üzrə ödənişlərin edilməsinə dair bir dənə də olsun kassa sənədləri yoxdur. Düzdür məhkəmə qeyd edəcək ki, axı maliyyə arayışı var. Lakin müqavilələri və maliyyə arayışını saxtalaşdıran şəxs klişe imzanı və möhürü saxtalaşdıra bilib və buna görə müqavilə və maliyyə arayışlarını əldə edə bilib. Lakin kassa sənədlərini almaq üçün mütləq kassir və xəzinədarın imzası olmalı idi, Həmin kassa sənədlərini saxtalaşdıra bilmədikləri üçün ortada kassa qəbzləri yoxdur və qətnamənin iddianın təmin edilən hissəsində ləğv edilməsi və iddia tələbinin həmin hissədə də rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
51. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının (bundan sonra - apellyasiya instansiyası məhkəməsi) 17 oktyabr 2023-cü il tarixli, 2(103)-5676/2023 nömrəli qətnaməsi ilə (hakimlər – İkram Şirinov (sədrlik edən və məruzəçi), Namiq Cəfərov və Elşən Kazımov) iddiaçılar tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin olunmamış, iş üzrə Bakı şəhəri, Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-1446/2021 nömrəli, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi qismən, iddia tələbinin təmin edilməyən hissəsində ləğv edilmiş, həmin hissədə iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilərək, iddia tələbinin həmin hissədə də təmin edilməsi, “sifarişçi” İddiaçı1 ilə “podratçı”Cavabdeh MMC arasında bağlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli, 160 “A” saylı müqavilə üzrə Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş A, yaşayış evinin 1-ci və 2-ci mərtəbəsində, hər mərtəbədə ümumi sahəsi 100 kv.metr olmaqla, toplam 200 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsi üzərində İddiaçı1, “sifarişçi” İddiaçı3 ilə “podratçı” Cavabdeh MMC arasında bağlanmış xx.xx.2018-ci il tarixli 162 “A” saylı müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin A girişi, 1-ci və 2-ci mərtəbəsində, hər mərtəbədə ümumi sahəsi 103,4 kv.metr olmaqla, toplam 206,8 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsi üzərində İddiaçı3, xx.xx.2019-cu il tarixli, 150 “A” saylı “sifarişçi” X9 və “podratçı” Cavabdeh MMC arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz küçəsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin giriş C, yaşayışının 2-ci mərtəbəsi, ümumi sahəsi 106 kv.metr izolə olunmuş 2 otaqdan ibarət 131 saylı mənzil üzərində X9, xx.xx.2018-ci il tarixli, 33 saylı “sifarişçi İddiaçı6 ilə “podratçı” Cavabdeh MMC arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunan 6 girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin B girişi, yaşayışın 2-ci mərtəbəsində ümumi sahəsi 161,7 kv.metr izolə olunmuş 3 otaqdan ibarət 78 saylı mənzil üzərində İddiaçı6 sahiblik və istifadə hüquqlarının tanınması və həmin əmlakların təhvil verilməsi Cavabdeh MMC-nə həvalə edilməsi qət edilmişdir.
52. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi ilə razılaşmamış və qeyd et mişdir ki, tərəflər arasında müqavilələr xx.xx.2018-ci il, xx.xx.2018-ci il, xx.xx.2019-cu il və xx.xx.2019-cu il tarixlərdə bağlansa da, məhkəmə qeyd edilən maddi hüquq normasını deyil, xx.xx.2017-ci il tarixədək qüvvədə olan eyni nömrəli maddi hüquq normasını mülki işə tətbiq etmişdir. Tərəflər arasında müqavilələr bağlanmış, əmlakların dəyəri iddiaçılar tərəfindən tam ödənilmişdir. Cavabdeh əmlakları iddiaçılara təhvil verməməklə qeyd edilən maddi normalarının tələblərini pozmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 425.1-ci maddəsinə görə öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. Həmin Məcəllənin 427.3-cü əgər öhdəlik onun icrası gününü və ya icra edilməli olduğu vaxt dövrünü nəzərdə tutursa və ya müəyyənləşdirməyə imkan verirsə, öhdəlik həmin gün və ya bu cür dövr ərzində istənilən an icra edilməlidir.
53. İddiaçılar Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində və Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, M.Sənani küçəsində cavabdeh tərəfindən inşa edilən yaşayış evində mənzil və qeyri-yaşayış sahələrinin tam dəyəri ödənilməklə mənzil və qeyri-yaşayış sahələri almışlar. Müqavilələrdə göstərilən mənzil və qeyri yaşayış sahələrinin təmir edilməsi, dəyəri tam ödənilmiş yaşayış və qeyri yaşayış sahələri bar əsində sahiblik və istifadə hüququnun həyata keçirilməsi MMC tərəfindən məhdudlaşdırılmışdır. MMC tərəfindən həmin əmlaklar iddiaçılara təhvil verilməmişdir. Məhkəmə tərəfindən qeyd edilən maddi normanın tələbləri pozulmuşdur.
54. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 139-1.1.6-cı maddəsinə görə daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün mənziltikinti kooperativi binasında yaşayış (qeyri-yaşayış) sahəsinin verilməsi barədə mənzil-tikinti kooperativi üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı (qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş pay haqqı tam ödənildikdə) əsas hesab olunur.
55. Hazırkı mülki işə qeyd edilən maddi hüquq normalarını tətbiq etməklə məhkəmə səhvə yol vermişdir. Belə ki qeyd edilən maddi normaları mənzil tikinti kooperativi binasında yaşayış (qeyri-yaşayış) sahəsinə görə pay haqqını tam ödəmiş üzvlərinin daşınmaz əmlak üzərində hüquqlarının qeydiyyatı ilə bağlı hüquq münasibətlərini tənzimləyir. İddiaçı ilə müqavilə bağlamış cavabdeh MTK deyil, MMC-dir. Belə olan halda qeyd edilən maddi normalarının hazırkı mülki işə tətbiq edilməsi yanlışdır. Bununla da məhkəmə işə düzgün olmayan maddi normanı tətbiq etməkdə səhvə yol vermişdir.
56. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 331.3-cü maddəsinə əsasən əqdlərin bağlanması zamanı mexaniki və ya başqa surətçıxarma vasitələrinin köməyi ilə imzanın faksimilesindən, elektron imzadan və ya şəxsi imzanın başqa analoqundan istifadə edilməsinə tərəflərin razılaşmasında nəzərdə tutulan hallarda və qaydada yolverili r. Elektron imzadan istifadə etmə qaydaları qanunvericiliklə müəyyən edilir.
57. Maddənin mənasından görünür ki, surətçıxarma vasitələrindən istifadə oluna bilər. Qeyd olunan müqavilələrdə MMC-nin direkorunun imzasının faksimelisindən istifadə edilərək axınlı printerdən istifadə olunmuşdur ki, bu da qanunvericiliyin tələblərinə uyğundur. Məhkəmə qeyd olunan normanı tətbiq etməli olduğu halda tətbiq etməmişdir. Həmçinin məhkəmə bu hallara yanlış olaraq qiymət verib mülki işə əqdlərin etibarsızlığı ilə bağlı maddi normaları tətbiq etmişdir. Yəni Mülki Məcəllənin 337.1, 337.2, 337.3, 337.5-ci maddələrini məhkəmə hazırki mülki işə düzgün tətbiq etməmişdir. Bu maddi normalarını hazırkı mülki işə ona görə tətbiq etmişdir ki, bəzi müqavilə və arayışlar axınlı printer vasitəsi ilə çap edilmişdir. Baxmayaraq ki, mexaniki vasitələrlə müqavilələrin tərtib edilməsi qanunvericilik baxımından yol veriləndir.
58. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi iş üzrə gəldiyi nəticənin hüquqi əsası kimi Mülki Məcəllənin 6.2, 14.2, 178.8, 182.1, 331.1, 331.3, 360.2, 385.1, 386.1, 404.1, 404.2, 442, 445, 448.1, 152.1, 152.5-ci maddələrinə istinad etmişdir. Kassasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri a)Kassasiya şikayətinin dəlilləri
59. Cavabdeh (Vəkil1) kassasiya şikayəti verərək iş üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsi və iddia tələblərinin rədd edilməsini xahiş etmişdir.
60. Kassasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsi qətnaməsində iddiaçı və cavabdeh tərəfindən apellyasiya şikayəti verilmiş və Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kol legiyasının xx.xx.2022-ci il tarixli qərardadı ilə hər iki tərəfin apellyasiya şikayəti mümkünsüz sayılmışdır. Tərəf olaraq həmin qərardadan kassasiya şikayəti verilmiş və Ali Məhkəmənin Mülki kollegiyasının xx.xx.2022-ci il tarixli qərarı ilə baxışdan çıxarılmış və yenidən vermiş olduqları şikayət əsasında Ali Məhkəmənin Mülki kollegiyasının xx.xx.2022-ci il tarixli qərarı ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının xx.xx.2022-ci il tarixli qərardadı ləğv edilərək, mülki iş apellyasiya instansiya məhkəməsinə qaytarılmışdır. Bundan sonra mülki iş Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinə qaytarılmış və məhkəmə hər iki tərəfə münasibətdə apellyasiya şikayətlərini yanlış olaraq mümkünsüz saymış və cavabdeh tərəfindən verilmiş şikayətdən sonra cavabdehə münasibətdə mülki işi apellyasiya məhkəməsinə göndərmişdir. Bir sözlə, iddiaçılar qətnamə və hər bir qərardad üzrə şikayət etmə müddətlərini ötürmüşlər. Lakin bütün bunlara baxmayaraq xx.xx.2023-cü il tarixli qərardadla apellyasiya instansiyası məhkəməsi qanunsuz olaraq iddiaçılar tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin ötürülmüş müddətini bir ildən sonra bərpa edərək, iddiaçılar tərəfindən də verilmiş apellyasiya şikayətlərini qanunsuz və əsassız, prosessual normaları kobud şəkildə pozmaqla öz icraatına qəbul etmiş və iş üzrə düzgün olmayan qətnamə qəbul etmişdir. b)Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
61. İddiaçılar kassasiya şikayətinə qarşı etiraz ərizəsi təqdim etmişlər və etiraz ərizəsində kassasiya şikayətinin təmin edilmədən, iş üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin dəyişdirilmədən s axlanılmasını xahiş etmişlər. Tətbiq edilən hüquq Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi
62. Maddə 5.3. Mülki hüquq münasibətlərinin subyektləri öz hüquq və vəzifələrini vicdanla həyata keçirməyə borcludurlar.
63. Maddə 14.1. Mülki hüquqlar və vəzifələr mülki qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslardan, habelə fiziki və hüquqi şəxslərin qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, mülki qanunvericiliyin prinsiplərinə görə mülki hüquqlar və vəzifələr doğuran hərəkətlərindən əmələ gəlir.
64. Maddə 324.1. Əqd mülki hüquq münasibətinin əmələ gəlməsinə, dəyişdirilməsinə və ya xitamına yönəldilmiş birtərəfli, ikitərəfli və ya çoxtərəfli iradə ifadəsidir.
65. Maddə 331.1. Yazılı əqd onun məzmununu ifadə edən və əqdi bağlayan şəxs və ya şəxslər və ya onların lazımınca vəkil etdikləri şəxslər tərəfin dən imzalanmış sənədin tərtibi yolu ilə bağlanmalıdır. Əqd onun məzmununu dəyişilməz formada maddi daşıyıcıda əks etdirməyə imkan verən elektron və ya digər texniki vasitələrin köməyi ilə bağlanıldıqda da yazılı formaya riayət edilmiş hesab edilir və bu halda iradəsini ifadə edən şəxsi dürüst müəyyən etməyə imkan verən hər hansı üsuldan istifadə olunmuşdursa, imza tələbi yerinə yetirilmiş hesab edilir. Qanunla, digər hüquqi aktlarla və ya tərəflərin razılaşması ilə şəxsi dəqiq müəyyən etməyə imkan verən xüsusi üsul (üsullar) müəyyənləşdirilə bilər.
66. Maddə 331.2. Qanunda, digər hüquqi aktlarda və ya tərəflərin razılaşmasında əqdin formasının uyğun gəlməli olduğu əlavə tələblər (müəyyən formalı blankda tərtibetmə, möhürlə təsdiqləmə və i.a.) müəyyənləşdirilə bilər və bu tələblərə riayət edilməməsinin nəticələri nəzərdə tutula bilər.
67. Maddə 331.3. Əqdlərin bağlanması zamanı mexaniki və ya başqa surətçıxarma vasitələrinin köməyi ilə imzanın faksimilesindən, elektron imzadan və ya şəxsi imzanın başqa analoqundan istifadə edilməsinə qanunda, digər hüquqi aktlarda və ya tərəflərin razılaşmasında nəzərdə tutulan hallarda və qaydada yol verilir. Elektron imzadan istifadə etmə qaydaları qanunvericiliklə müəyyən edilir.
68. Maddə 337.1. Bu Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmaqla bağlanmış əqd etibarsızdır. Etibarsız əqdlər mübahisə edilən əqdlər və ya əhəmiyyətsiz əqdlər ola bilər.
69. Maddə 337.3. Əhəmiyyətsiz əqd məhkəmə tərəfindən etibarsız sayılıbsayılmamasından asılı olmayaraq özlüyündə etibarsız olan əqddir.
70. Maddə 337.4. Etibarsız əqd onun etibarsızlığı ilə ba ğlı nəticələr istisna olmaqla, hüquqi nəticələrə səbəb olmur. Bu cür əqd bağlandığı andan etibarsızdır.
71. Maddə 351.1. Əhəmiyyətsiz əqd onun bağlandığı andan etibarsızdır.
72. Maddə 351.2. Əgər əhəmiyyətsiz əqdi bağlamış şəxs onu təsdiq edərsə, onun hərəkətləri əqdin yenidən bağlanması kimi qiymətləndirilir.
73. Maddə 351.3. Əgər əqdi onun barəsində mübahisə etmək hüququna malik şəxs təsdiq edirsə, bununla o, mübahisə etmək hüququnu itirir.
74. Maddə 351.4. Əgər əhəmiyyətsiz ikitərəfli əqdi hər iki tərəf təsdiq edirsə, şübhələrin olduğu halda onlar, əgər əqd lap əvvəldən etibarlı olsaydı, onlara çatası hər şeyi bir-birinə verməyə borcludurlar.
75. Maddə 351.5. Təsdiqetmə yalnız o zaman etibarlı olur ki, müqavilə və ya əqd əxlaq tələblərinə zidd olmasın və üçüncü şəxslərin mənafelərini po zmasın.
76. Maddə 355.1. Əgər əqdin etibarlığı üçüncü şəxsin razılığından asılıdırsa, onda həm razılıq, həm də razılıqdan imtina istər bir tərəfin, istərsə də digər tərəfin qarşısında ifadə edilə bilər.
77. Maddə 355.2. Razılıq üçün müəyyənləşdirilmiş əqd formasına riayət edilməsi tələb olunmur.
78. Maddə
357. Əqd bağlanmasının bəyənilməsi (sonradan verilən razılıq), əgər bu Məcəllə ilə və ya tərəflərin razılaşması ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, əqdin bağlandığı andan geriyə təsir qüvvəsinə malikdir.
79. Maddə 358.1. Səlahiyyətsiz şəxsin əşyaya və ya hüquqa dair sərəncam verməsi, əgər səlahiyyətli şəxsin icazəsi (qabaqcadan verilmiş razılığı) ilə həyata keçirilirsə, etibarlıdır.
80. Maddə 358.2. Əşyaya və ya hüquqa dair sərəncam verilməsi, əgər səlahiyyətli şəxs bunu bəyənirsə, eti barlı olur.
81. Maddə 385.1. Öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi
82. Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.
83. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
84. Maddə
88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.
85. Maddə 217.1. Məhkəmənin qət naməsi qanuni və əsaslı olmalıdır.
86. Maddə 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır.
87. Maddə 407.2. Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etməyə yol verilmir.
88. Maddə 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır.
89. Maddə 416.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən bu Məcəllənin 418.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş prosessual hüquq pozuntusu hesab edilən hallara yol verilməsi şikayətin hədlərindən və dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlanılmalıdır.
90. Maddə 418.3. Prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması qətnamənin yaxud qərardadın ləğv edilməsi üçün o vaxt əsas ola bilər ki, bu pozuntu düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnsin və ya nəticələnə bilsin. Kassasiya baxışının hədləri
91. Qanunun tələbinə görə kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan, aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilərək işə əlavə olunmuş, araşdırılmış və (və ya) müəyyən edilmiş sübutlara və hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiya instansiyası məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir.
92. Cavabdeh MMC-nin kassasiya şikayətində apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi bütövlükdə mübahisələndirildiyindən qətnamənin əsaslılığı tam yoxlanıldı. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin hüquqi mövqeyi
93. Kassasiya instansiyası məhkəməsi iddia tələbinin 8 fevral 2019-cu il tarixli, 160 “A” saylı müqavilə üzrə Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş binanın “A” girişinin 1-ci və 2-ci mərtəbəsində yerləşən, hər mərtəbədə ümumi sahəsi 100 kv.metr olmaqla, cəmi 200 kv.metr qeyri-yaşayış sahəsinə İddiaçı1; 08 avqust 2018-ci il tarixli, 162 “A” saylı müqavilə üz rə həmin binanın “A” girişinin 1-ci və 2-ci mərtəbəsində yerləşən, hər mərtəbədə ümumi sahəsi 103,4 kv.metr olmaqla, cəmi 206,8 kv.metr qeyri-yaşayış sahəsinə İddiaçı3; 28 yanvar 2019-cu il tarixli, 150 “A” saylı müqavilə üzrə həmin binanın “C” girişinin 2-ci mərtəbəsində yerləşən, 2 otaqlı, ümumi sahəsi 106 kv.metr olan 131 saylı mənzilə X1, istifadə hüquqlarının tanınması və həmin əmlakların təhvil verilməsinin cavabdehə həvalə edilməsi hissəsində istisna olmaqla, qalan mübahisələndirilən hissədə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin gəldiyi nəticə və hüquqi əsaslandırma ilə razılaşır və hesab edir ki, bu hissədə iddianı təmin etməklə apellyasiya instansiyası məhkəməsi düzgün nəticəyə gəlib, maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərini hazırkı mülki mübahisəyə düzgün tətbiq edib. O na görə də qətnamə sözügedən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
94. Mübahisələndirilən əmlaklara münasibətdə isə kassasiya instansiyası məhkəməsi, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hüquqi əsaslandırması ilə razılaşmır və hesab etmişdir ki, həmin əmlaklara dair İddiaçı1 ilə bağlanmış 8 fevral 2019-cu il tarixli, 160 “A” saylı müqavilənin; İddiaçı3 ilə bağlanmış 8 avqust 2018-ci il tarixli, 162 “A” saylı müqavilənin; habelə X9 ilə bağlanmış 28 yanvar 2019-cu il tarixli, 150 “A” saylı müqavilənin cavabdehin iradəsinə uyğun olaraq bağlanması, həmin müqavilələrin bilavasitə cavabdehin iradəsini ifadə etməsi və ya cavabdehin sonradan hər hansı hərəkətləri ilə həmin müqavilələri bəyənməsi mülki iş materialları ilə istisna olunur.
95. Əksinə, işə əlavə edilmiş 15 iyul 2021-ci il tarixl i ekspert rəyi ilə müəyyən olunur ki, X9 ilə bağlanmış 28 yanvar 2019-cu il tarixli, 150 “A” saylı müqavilənin, eyni tarixli maliyyə arayışının; İddiaçı1 ilə bağlanmış 8 fevral 2019-cu il tarixli, 160 “A” saylı müqavilənin, eyni tarixli maliyyə arayışının; İddiaçı3 ilə bağlanmış 8 avqust 2018-ci il tarixli, 162 “A” saylı müqavilənin, 8 avqust 2019-cu il tarixli maliyyə arayışının üzərində olan “X8” yazısının qarşısındaki imzalar birbaşa icra olunmayıb, axınlı printerdə çap edilib.
96. Habelə işə əlavə edilmiş digər 2 dekabr 2021-ci il tarixli ekspert rəyi ilə isə müəyyən olunur ki, X9 ilə bağlanmış 28 yanvar 2019-cu il tarixli, 150 “A” saylı müqavilənin, eyni tarixli maliyyə arayışının; İddiaçı1 ilə bağlanmış 08 fevral 2019- cu il tarixli, 160 “A” saylı müqavilənin, eyni tarixli maliyyə ar ayışının; İddiaçı3 ilə bağlanmış 08 avqust 2018-ci il tarixli, 162 “A” saylı müqavilənin, 8 avqust 2019-cu il tarixli maliyyə arayışının üzərində olan “Azərbaycan Respublikası Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Evrostroy-S.S” məzmunlu möhür əksləri hər hansı bir texniki qurğu (skayner, fotoaparat və sair) vasitəsilə kompüterə köçürülüb və qrafik proqram təminatından istifadə etməklə birbaşa axınlı printerdə çap edilib.
97. Göründüyü kimi, sözügedən hər üç müqavilədə və maliyyə arayışlarında olan imzalar cavabdehin qanuni təmsilçisi X11 tərəfindən birbaşa icra olunmayıb, həmin sənədlər axınlı printerdə çap edilməklə icra olunub, cavabdehin dairəvi möhürü isə skayner və ya fotoaparat vasitəsilə kompüterə köçürülüb və qrafiq proqram təminatından istifadə etməklə birbaşa axınlı printerdə çap olunub.
98. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi Mülki Məcəllənin Maddə 331.3-cü maddəsinin tələblərinə istinad edərək sözügedən müqavilələrin etibarlı olduğu və həmin müqavilələr üzrə öhdəliklərin bilavasitə cavabdeh tərəfindən pozulduğu qənaətinə gəlsə də, gəldiyi nəticəni sözügedən normanın, habelə Mülki Prosessual Məcəllənin 81, 88, 89, 101, 103, 106-cı maddələrinin tələblərinə cavab verən sübutlarla əsaslandırmayıb.
99. Əvvəla, Mülki Məcəllənin 331.3-cü maddəsinin mənasına görə əqdlərin bağlanması zamanı mexaniki və ya başqa surətçıxarma vasitələrinin köməyi ilə imzanın faksimilesindən, elektron imzadan və ya şəxsi imzanın başqa analoqundan istifadə edilməsinə qanunda, digər hüquqi aktlarda və ya tərəflərin razılaşmasında nəzərdə tutulan hallarda və qaydada yol verilir. Elektron imzadan istif adə etmə qaydaları qanunvericiliklə müəyyən edilir. 100. “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 407.2-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 12 avqust 2020-ci il tarixli qərarında göstərilir ki, yazılı formalı müqavilələr iki üsulla bağlanır. Birinci üsul bir sənəd tərtib etməkdən ibarətdir. Sənəd tərtibi yolu ilə bağlanan müqavilə onun şərtlərini əks etdirir və müqaviləni bağlayan tərəflər onu imzalayırlar. Tərəflərin vəkil etdikləri şəxslər də müqaviləni imzalaya bilərlər. Mülki Məcəllənin 331.1-ci maddəsinə əsasən, yazılı əqd onun məzmununu ifadə edən və əqdi bağlayan şəxs və ya şəxslər və ya onların lazımınca vəkil etdikləri şəxslər tərəfindən imzalanmış sənədin tərtibi yolu ilə bağlanmalıdır. İkinci üsul isə sənədlər mübadilə sindən ibarətdir. Sənədlər mübadiləsi yolu ilə müqavilə bağlanarkən poçt, teleqraf, teletayp, telefon, elektron və digər rabitə vasitələrindən istifadə edilir. Yalnız zəruridir ki, həmin rabitə vasitələri sənədin müqavilə iştirakçısından (tərəfindən) gəlməsini dürüst müəyyənləşdirməyə imkan versin.
101. Hazırkı halda cavabdeh, ümumiyyətlə qeyd olunan iddiaçılarla sözügedən əmlaklara dair yuxarıda göstərilən məzmunda müqavilələr bağladığını, həmin müqavilələrin bağlanması zamanı hər hansı mexaniki və ya başqa surətçıxarma vasitələrinin köməyi ilə imzanın faksimilesindən istifadə etdiyini inkar edir. Bu fakt ekspertlərin rəyləri ilə də təsdiq olunur.
102. Göründüyü kimi, sözügedən müqavilələrin yazılı formada sənəd tərtib etmək yolu ilə bağlandığı iddia olunsa da, həmin müqavilələr cavabdehi n qanuni təmsilçisi tərəfindən birbaşa imzalanmayıb, müqavilələr cavabdehin dairəvi möhürü ilə birbaşa təsdiq olunmayıb və ümumiyyətlə tərəflər arasında bu barədə hər hansı sənəd mübadiləsi baş verməyib. Başqa sözlə, iddiaçılar tərəfindən təqdim olunmuş skayner, fotoaparat və sair texniki qurğular vasitəsi ilə çap edilib çoxaldılmış müqavilələrin, maliyyə arayışlarının, müqavilə iştirakçısı olan cavabdehdən gəlməsini dürüst müəyyənləşdirməyə açıq-aşkar imkan vermir.
103. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi, qeyd olunan hallara lazımi diqqət yetirmədən, sözügedən müqavilələlərin etibarlılığı, habelə həmin müqavilələri cavabdehin sonradan bəyənib-bəyənmədiyi ilə bağlı kifayət qədər araşdırma aparmadan, həmin müqavilələlərin Mülki Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmaqla bağlanıb-bağla nmadığını tam, hərtərəfli və obyektiv yoxlamadan, yalnız iddiaçıların iradəsini ifadə edən sözügedən müqavilələrə əsaslanaraq iddianı mübahisələndirilən hissədə də təmin etmişdir.
104. Yaddan çıxarmaq olmaz ki, Mülki Məcəllənin 358-ci maddəsinin mənasına görə, səlahiyyətsiz şəxsin əşyaya və ya hüquqa dair sərəncam verməsi, əgər səlahiyyətli şəxsin icazəsi (qabaqcadan verilmiş razılığı) ilə həyata keçirilirsə, etibarlıdır. Əşyaya və ya hüquqa dair sərəncam verilməsi, əgər səlahiyyətli şəxs bunu bəyənirsə, etibarlı olur.
105. Hazırkı işdə, sözügedən müqavilələrin cavabdehin qanuni təmsilçisi tərəfindən imzalanması, həmin müqavilələrin cavabdehin dairəvi möhürü ilə təsdiq edilməsi, başqa sözlə cavabdehin mübahisəli əmlakları məhz qeyd olunan iddiaçılara satması barədə sonradan müqavilələri bə yənməsinə dair heç bir mötəbər yazılı sübut yoxdur. Halbuki, sözügedən normanın mənasına görə, səlahiyyətsiz şəxsin əşyaya və ya hüquqa dair sərəncam verməsi, əqd bağlaması o, halda etibarlı sayıla bilər ki, həmin əqdin bağlanması bilavasitə səlahiyyətli şəxsin icazəsi (qabaqcadan verdiyi razılığı) ilə həyata keçirilmiş olsun və ya səlahiyyətli şəxs sonradan həmin əqdi bəyənsin.
106. Mülki hüququn bəyənmə- sonradan verilən razılıq institutunu nəzərdə tutan Mülki Məcəllənin 357-ci maddəsinə görə, əqd bağlanmasının bəyənilməsi, əgər bu Məcəllə ilə və ya tərəflərin razılaşması ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, əqdin bağlandığı andan geriyə təsir qüvvəsinə (ex tunc) malikdir.
107. Səlahiyyət verilməyən şəxsin bağladığı əqdin təmsil edilən tərəfindən bəyənilməsi, əqd bağlanan zaman əqdi ba ğlayan şəxsin səlahiyyətə malik olması kimi qiymətləndirilir və təmsil edilən şəxs üçün bütün müvafiq hüquqi nəticələrə (mülki hüquq münasibətinin əmələ gəlməsi, dəyişdirilməsi və ya xitamı) səbəb olur. Sonradan verilən razılığın nə zaman verilməsindən asılı olmayaraq, o əqdin bağlandığı andan əqdin tərəfi hesab edilir.
108. Hüquqi təbiətinə görə əqdin bəyənilməsi birtərəfli əqd olaraq qəbul edilir, belə ki onun bağlanması üçün yalnız təmsil edilən şəxsin iradə ifadəsi zəruri və yetərlidir.
109. Mülki Məcəllənin 355.2-ci maddəsinin “razılıq üçün müəyyənləşdirilmiş əqd formasına riayət edilməsi tələb olunmur” müddəası mahiyyət və məzmun etibarı ilə məhz bəyənmə hallarına aiddir. Bu nöqteyi-nəzərdən də hüquqi baxımdan məcburi forma şərtinə tabe tutulan müəyyən bir əqdə dair təmsil olunanın m üəyyən hərəkətləri və rəftarı (məsələn, əqd üzrə icra olunanların qəbul edilməsi, əşyaya dair sənədlərin verilməsi, uzun müddət ərzində əşyadan əqd üzrə qarşı tərəfin öz əşyası kimi fasiləsiz və bariz istifadəsinə etiraz etməməsi və sair) onun tərəfindən əqdin bəyənilməsinə dəlalət edir.
110. Nəzərə alınmalıdır ki, mülki qanunvericiliyə görə, əqdin əsas səmti və yönümü hüquqi nəticə əldə olunmasından ibarətdir. Hüquqi nəticəyə səbəb olmaq üçünsə əqdin etibarlı olması tələb edilir. Əqd etibarlı olduqda gözlənilən hüquqi nəticə əmələ gəlir. Əqd isə ancaq müəyyən tələblər əsasında etibarlı ola bilər.
111. Mülki qanunvericilikdə əqdin etibarlı olması şərtləri dörd qrupa bölünüb: əqdin subyekt tərkibinə aid edilən şərt (yəni əqdi bağlamış şəxslər həmin əqdi bağlamaq üçün fəaliyyət qabiliyyətinə malik olmalıdır), əqdin məzmununa aid olan şərt (yəni bağlanmış əqd qanuni olmalı, qanunvericiliyin tələblərinə uyğun gəlməlidir), əqddə iradə və iradə ifadə etmənin vəhdətinə aid edilən şərtlər (tərəflər nə istədiklərini və bunun üçün nə etdiklərini aydın dərk etməlidirlər), əqdin formasına aid edilən şərtlər (yəni, bağlanmış əqd şifahi, sadə yazılı və ya notarial qaydada təsdiqlənməli olmasına riayət edilməlidir).
112. Bu şərtlərin hamısı olduqda bağlanmış əqd etibarlı olur və əqd üzrə tərəflər üçün hüquqi nəticələr doğurur. Lakin göstərilən şərtlərdən birinə əməl edilməməsi əqdin etibarsızlığına səbəb olur.
113. Əqdin etibarsızlığı dedikdə- Mülki Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmaqla bağlanan və məzmununda nəzərdə tutulmuş mülki-hüquqi münasibətləri yaratmayan, yalnız özünün e tibarsızlığı ilə bağlı nəticələrə səbəb ola bilən əqd anlaşılır.
114. Bu baxımdan kassasiya instansiyası məhkəməsi, cavabdehin kassasiya şikayətinin dəlilləri ilə qismən razılaşır və hesab edir ki, sözügedən müqavilələrinin etibarlılığı üçün onun Mülki Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmamaqla bağlanması tələb olunur. Lakin hazırki halda həmin müqavilələrin bağlanması zamanı Mülki Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtlər pozulub və cavabdehin sonradan həmin müqavilələri bəyənməsinə dair isə işdə heç bir sübut yoxdur. Ona görə də işə yenidən apellyasiya qaydasında baxılarkən ilk növbədə qeyd olunan nöqsanlar aradan qaldırılmaqla yanaşı, sözügedən müqavilələrin etibarlılığı bir daha yolanılmalı, cavabdehin sonradan həmin müqavilələri bəyənib-bəyənməməsinə dair hərəkətləri bir daha araşd ırılmalı və yalnız bundan sonra iddia tələbinin qeyd olunan əmlaklara aid hissədə əsaslı olub-olmamasına hüquqi qiymət verilməlidir.
115. İddiaçıların məhkəməyə təqdim etdikləri cavabdehin səlahiyyətli şəxsləri və təsisçiləri X13, X7 və X14 tərəfindən yazılmış, imzalanmış və möhür vurulmuş 2019-cu il tarixli ərizəyə gəlincə isə kassasiya instansiyası məhkəməsi hesab edir ki, əvvəla sözügedən şəxslərin həqiqətən cavabdehin qanuni təmsilçiləri və təsisçiləri olmaları mülki iş materialları ilə təsdiq olunmur.
116. Digər tərəfdən, işdən görünür ki, iddiaçıların iddia etdikləri dövrdə cavabdehin qanuni təmsilçisi qeyd olunan şəxslər deyil, X8 olmuşdur və sözügedən ərizədə X13, X7 və X14 mübahisəli əmlakları iddiaçılara satdıqlarını deyil, cavabdehin nəzdində yerləşən yaşayış və qeyri-yaşayış sa hələrinin qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada alqı-satqı etmələrinə etiraz etmədiklərini bildirmişlər.
117. Göstərilənlərə əsasən, kassasiya instansiyası hesab edir ki, işdə olan sübutları təhlil etmədən, onların mötəbərliyini yoxlamadan, işin bu və ya digər faktiki hallarının müəyyən edilmiş və ya müəyyən edilməmiş hesab edilməsi yolverilməzdir və işin məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmiş hesab olunan hər bir halı barəsində məhkəmənin gəldiyi yekun nəticə işdə olan sübutlarla təsdiq olunmalıdır. Məhkəmə yalnız sübutları sadalamaqla kifayətlənməməli, onları əlaqəli şəkildə şərh etməli, bu və ya digər sübutun qəbul edilib-edilməməsinin səbəblərini qətnamədə aydın izah etməlidir. 118. “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 noyabr 2005-ci il tarix li, 4 saylı qərarında da məhkəmələrə məhz bu qaydalara əməl etmələri tövsiyə olunub.
119. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 418.1-ci maddəsinə əsasən maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadının ləğv edilməsi üçün əsasdır.
120. Yuxarıda göstərilənləri və sadalanan maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərini nəzərə alaraq kassasiya instansiyası məhkəməsi hesab edir ki, kassasiya şikayəti qismən təmin edilməli, iş üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi qismən iddianın- mübahisələndirilən qeyri-yaşayış sahələrinə aid hissədə ləğv edilməli, mülki iş həmin hissədə yenidən baxılması üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə qaytarılmalı, qalan mübahisələndirilən hissədə qətnamə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
121. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 416, 417 və 419-cu maddələrinin tələblərini rəhbər tutaraq kassasiya instansiyası məhkəməsi Qərara aldı: Cavabdehn kassasiya şikayəti qismən təmin edilsin. İş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 17 oktyabr 2023-cü il tarixli, 2(103)-5676/2023 saylı qətnaməsi qismən - 8 fevral 2019-cu il tarixli, 160 “A” saylı müqavilə üzrə Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunun 6-girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin “A” girişinin 1-ci və 2-ci mərtəbəsində yerləşən, hər mərtəbədə ümumi sahəsi 100 kv.metr olmaqla, cəmi 200 kv.metr qeyri-yaşayış sahəsinə İddiaçı1; 8 avqust 2018-ci il tarixli, 162 “A” saylı müqavilə üzrə Bakı şəhəri, Nəri manov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunun 6-girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin “A” girişinin 1-ci və 2-ci mərtəbəsində yerləşən, hər mərtəbədə ümumi sahəsi 103,4 kv.metr olmaqla, cəmi 206,8 kv.metr qeyri- yaşayış sahəsinə İddiaçı3; 28 yanvar 2019-cu il tarixli, 150 “A” saylı müqavilə üzrə Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Təbriz, F.Məmmədov və K.Kazımzadə küçələrinin kəsişməsində inşa olunun 6-girişli, 16 mərtəbəli yaşayış evinin “C” girişinin 2-ci mərtəbəsində yerləşən, 2 otaqlı, ümumi sahəsi 106 kv.metr olan 131 saylı mənzilə X1, istifadə hüquqlarının tanınması və həmin əmlakların təhvil verilməsinin Cavabdehnə həvalə edilməsi hissələrində ləğv edilsin, mülki iş həmin hissələrdə yenidən baxılması üçün Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə qaytarılsın. Q alan mübahisələndərilən hissələrdə qətnamə Cavabdehn kassasiya şikayətinə əsasən dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qanuni qüvvəyə minir.