Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(103)-4807/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(103)-4807/2024 07.10.2024 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı cavabdehlər "xxxx" ASC-yə, Cavabdeh2 MMC-yə, Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və X19 Şəxsi və "xxxx" MMC-yə qarşı və birləşdirilmiş iş üzrə iddiaçı Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit Təşkilatının cavabdeh "xxxx" MMC-yə qarşı tələbi barədə iddiasına dair mülki iş üzrə (Açar sözlər: ipotekaya xitam verilməsi, ipoteka saxlayan təkrar hərrac baş tutmamış elan edildikdən sonra 30 təqvim günü ərzində ipoteka predmetini əldə etmədikdə) Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, hakimlər X9 (sədrlik edən və məruzəçi), oğlunun katibliyi, Birinci iş üzrə iddiaçı, birləşdirilmiş iş üzrə üçüncü şəxs İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə1, Birinci iş üzrə Cavabdeh2 MMC-nin nümayəndəsi Vəkil5, Birinci iş üzrə cavabdeh, birləşdirilmiş iş üzrə üçüncü şəxs "xxxx" ASC-nin nümayəndəsi X6, Birləşdirilmiş iş üzrə iddiaçı, birinci iş üzrə qəbul edilən qətnamə maraqlarına toxunan şəxs Maraqlı şəxs1 QSC-nin nümayəndəsi və vəkili Vəkil2, Birinci iş üzrə işdə iştirak etməyə cəlb edilməyən, lakin qəbul edilən qətnamə maraqlarına toxunan şəxs, birləşdirilmiş iş üzrə üçüncü şəxs Maraqlı şəxs2 nümayəndəsi və vəkili X10 iştirakları ilə, İddiaçı cavabdehlər "xxxx" ASC, Cavabdeh2nə, Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinə və "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı ipotekaya xitam verilməsi, protokol və çıxarışın etibarsız hesab edilməsi və sair” tələblərinə dair mülki iş üzrə Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-2300/2021 nömrəli, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsindən cavabdehlər "xxxx" ASC, "X16 Edilməsi Agentliyi" MMC və qəbul edilən qətnamə maraqlarına toxunan şəxslər Maraqlı şəxs1 QSC BOKT və Maraqlı şəxs2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri; birləşdirilmiş iş üzrə üzrə iddiaçı Maraqlı şəxs1 Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti Bank Olmayan Kredit Təşkilatının cavabdeh "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı “protokolun qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi” tələbinə dair mülki iş üzrə Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)- 795/2023 nömrəli, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsindən üçüncü şəxs İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti üzrə işə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. İşin halları, iş üzrə məhkəmə icraatı Birinci iş üzrə

1. Y-187 nömrəli, xx.xx.2019-cu il tarixli hərracın nəticələrinə dair protokoldan görünür ki, İddiaçı ogluna məxsus Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, V. Seryogin küçəsində yerləşən 20 nomrəli fərdi yaşayiş evi Maraqlı şəxs2 tərəfindən “İpoteka haqqında” Qanunun 43.5-ci maddəsinə əsasən 212.500 manata almışdır.

2. Mülki iş materiallarında olan 2(003)-1052/2013 saylı, xx.xx.2013-cü il tarixli icra vərəqindən görünür ki, Bakı Şəhəri Xəzər Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2013-cü il tarixli, 2(003)-1052/2013-cü il nömrəli qətnaməsinə əsasən, cavabdeh X1 173.200 manat əsas, 115.005 manat faiz, 3.000 manat dəbbə pulu, cəmi 291.205 manat pul, 120.500 ABŞ dollar əsas, 78.937 ABŞ dolları faiz, 2.000 ABŞ dolları dəbbə pulu, cəmi 201.467 ABŞ dolları məbləğində borcun və 30 manat dövlət rüsumunun "xxxx" ASC-nin xeyrinə tutulması, tutmanın İddiaçı tərəfindən ipotekaya qoyulmuş, Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli fərdi yaşayış evinə yönəldilməsi, həmin evin ipoteka qoyandan alınaraq açıq hərracda satılması, evin ilkin satış qiymətinin 250.000 manat müəyyən edilməsi, satışdan əldə olunmuş vəsaitdən 291.205 manat və 201.467 ABŞ dolları məbləğində borcun və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun "xxxx" ASC-nin xeyrinə ödənilməsi, fərdi yaşayış evinə tutma yönəldildikdə və o satıldıqda X2 və X4 ən geci bir ay müddətində həmin evdən çıxarılması qət edilmişdir. Xəzər rayon Məhkəməsinin qeyd olunmuş Qətnaməsi icraya yönəldilmiş və Xəzər rayon İcra və Probasiya Şöbəsinə icra vərəqəsi verilmişdir.

3. “Əmlak İxtisaslaşdırılmış Hərrac Mərkəzi" MMC-nin xx.xx.2016-cı il tarixli, 1316 nömrəli bildirişindən görünür ki, hərrac təşkilatı sifariş məktubu əsasında ipoteka predmetini xx.xx.2016-cı il tarixdə ilkin satış qiyməti qətnamədə göstərildiyi kimi – 250.000 manat olmaqla hərraca çıxarmışdır.

4. "xxxx" MMC-nin Xəzər rayon İcra Şöbəsinin rəisinə ünvanladığı xx.xx.2017-ci il tarixli məktubunun surətindən görünür ki, sifariş məktubu əsasında keçirilmiş hərracda alıcı olmadığı üçün əmlak satılmamış və uyğun qərar qəbul etmək üçün iş Xəzər rayon İcra şöbəsinə geri qaytarılmışdır.

5. Xəzər rayon İcra Şöbəsinin xx.xx.2018-ci il tarixli məktubundan görünür ki, Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli fərdi yaşayış evi hərrac vasitəsi ilə satılmamışdır.

6. Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrindən MH seriyalı, ******* saylı Çıxarışından görünür ki, Bakı şəhəri, Əzizbəyov rayonu, Buzovna qəsəbəsi, Viktor Seryogin küçəsində olan 0.04 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli, 7 otaqlı, 214.6 kv.m yaşayış, 556.4 kv.m köməkçi sahədən ibarət 20 nömrəli fərdi yaşayış evi tam mülkiyyət hüququ üzrə İddiaçı adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində 97 nömrəli reyestr kitabının 8790 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır.

7. “Əmlak İxtisaslaşdırılmış Hərrac Mərkəzi" MMC-nin xx.xx.2019-cu il tarixli, 610 nömrəli bildirişindən görünür ki, hərrac təşkilatı sifariş məktubu əsasında ipoteka predmetini 25 iyun 2019-cu il tarixdə ilkin satış qiyməti qətnamədə göstərildiyi kimi – 250.000 manat olmaqla hərraca çıxarmışdır.

8. "xxxx" ASC xx.xx.2021-ci il tarixli tərəfin əvəz edilməsinə dair ərizəsindən görünür ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2017-ci il tarixli, 101s saylı Sərəncamının icrası ilə əlaqədar "xxxx" ASC-nin problemli aktivləri (borcları) üzrə tələb hüququnun xx.xx.2017-ci il tarixli müqavilə əsasında Maraqlı şəxs1 QSC-yə güzəşt edilməsini nəzərə alaraq, cavabdeh "xxxx" ASC-nin Maraqlı şəxs1 QSC Bank olmayan Kredit Təşkilatı ilə əvəz olunmasının və mülki işə cavabdeh qismində Maraqlı şəxs1 QSC Bank olmayan Kredit Təşkilatının cəlb olunmasını xahiş etmişdir.

9. Bakı Şəhəri Səbail rayon Məhkəməsinin xx.xx.2021-ci il tarixli, 2(009)- 2300/2021 saylı sorğusuna əsasən Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinin xx.xx.2021-ci il tarixli, **********20 saylı ünvana dair məlumatın və sənədlərin surətinin verilməsi barədə məktubundan görünür ki, Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, V.Seryogin küçəsi, 20 saylı evi İddiaçı adına xx.xx.2008-ci il tarixdə ilkin qeydiyyatdan keçmişdir. Xəzər rayon Məhkəməsinin 21 iyun 2013-cü il tarixli, 2(003)- 1052/2013-cü il tarixli qətnaməsinə, Hərracın nəticələri haqqında Y-187 nömrəli protokoluna, Hərracın yekunları üzrə əmlakın alğı-satqı barədə xx.xx.2019- cu il tarixli müqaviləyə əsasən Maraqlı şəxs2 adına qeydiyyatdan keçmişdir və hazırda mülkiyyətindədir.

10. Bakı Şəhəri Əzizbəyov rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx.xx.2008-ci il tarixli, 355 saylı Sərəncamından görünür ki, Buzovna qəsəbəsində vətəndaş İddiaçı tikdiyi 2 mərtəbəli, zirzəmilli, mansardalı 7 yaşayış otağa sahəsi-214,6m2 , köməkçi sahə- 556,3m2 , zirzəmi-106,1m2 , kürsü-17,1m2 , torpaq sahəsinin tikili olmayan cəmi torpaq sahəsi-400m2 –dən ibarət olan yaşayış evi və torpaq sahəsi qeydiyyata alınmış. Bakı şəhər XDS İK-nin 19.08.87-ci il tarixli, 19/338 saylı qərarına əsasən həmin yaşayış evini inventarizasiya edib, vətəndaş İddiaçı adına reyestrdən çıxarış və texniki pasport verilməsi Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin Bakı Ərazi İdarəsindən xahiş edilmişdir.

11. Əzizbəyov rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Buzovna qəsəbəsindəki nümayəndəliyinin xx.xx.2008-ci il tarixli, 263 saylı arayışından görünür ki, V.Seryogin küçəsi ev 20 ünvanındakı mülk İddiaçı məxsusdur.

12. Hərracın yekunları üzrə əmlakın alğı-satqısı barədə xx.xx.2019-cu il tarixli müqavilədən görünür ki, Xəzər rayon İcra və Probasiya şöbəsinin sifarişi əsasında İddiaçı məxsus ünvan 3 ünvanındaki əmlak Maraqlı şəxs2 satılmışdır. Əmlakın ilkin satış qiyməti 250000 manat müəyyənləşdirilmişdir. Əmlakın satılmış son qiyməti 212.500 manat olmuşdur.

13. “Əmlak İxtisaslaşdırılmış Hərrac Mərkəzi" MMC-nin Hərracın nəticələri haqqında Y-187 nömrəli protokolundan görünür ki, Xəzər rayon İcra və Probasiya şöbəsinin sifarişi və “Əmlak İxtisaslaşdırılmış Hərrac Mərkəzi" MMC-nin təşkilatçılığı ilə İddiaçı məxsus ünvan 3 ünvanındaki əmlak Maraqlı şəxs2 satılmışdır. Əmlakın ilkin satış qiyməti 250.000 manat müəyyənləşdirilmişdir. Əmlakın satılmış son qiyməti 212.500 manat olmuşdur.

14. Xəzər rayon İcra və Probasiya şöbəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli, 9253/11B saylı Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin Bakı Ərazi İdarəsinə ünvanlandığı məktubundan görünür ki, Əmlak İxtisaslaşdırılmış Hərrac Mərkəzinin Y-187 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli nömrəli protokoluna əsasən İddiaçı mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli fərdi yaşayış evi hərracda qalib alıcı Maraqlı şəxs2 tərəfindən alınmışdır. Ona görə də, məktubda xahiş olunur ki, Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli fərdi yaşayış evi İddiaçı adından çıxarılıb Maraqlı şəxs2 adına rəsmiləşdirilsin.

15. Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 185993 saylı Çıxarışından görünür ki, ünvan 3 ünvanındakı əmlak Maraqlı şəxs2 adına rəsmiləşdirilmişdir.

Birləşdirilmiş mülki iş üzrə:

16. Xəzər rayon İcra Şöbəsinin xx.xx.2014-cü il tarixli qərarın surətindən görünür ki, Xəzər rayon Məhkəməsinin 2(003)-1052/2013 saylı, xx.xx.2013-cü il tarixli icra vərəqəsi üzrə icraata başlanılması qərara alınmışdır.

17. Xəzər rayon İcra Şöbəsi tərəfindən borclu X3, surəti borclu İddiaçı, tələbkar "xxxx" ASCyə ünvanlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli tələbin könüllü icrası barədə bildirişin surətindən görünür ki, Xəzər rayon məhkəməsinin 2(003)-1052/2013 saylı, xx.xx.2013-cü il tarixli icra vərəqəsinə əsasən X1 173.200 manat məbləğində əsas kredit borcu, 115.005 manat məbləğində faiz borcu, 3.000 manat məbləğində dəbbə pulu, cəmi 291.205 manat məbləğində pul, 120.500 ABŞ dolları məbləğində əsas kredit borcu 78.937 ABŞ dolları məbləğində faiz borcu, 2.000 ABŞ dolları məbləğində dəbbə pulu cəmi 201.467 ABŞ dolları məbləğində borc həmçinin işin məhkəmədə baxılması üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu "xxxx" ASC-nin xeyrinə tutulmalıdır. Tutma İddiaçı tərəfindən ipoteka qoyulmuş Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, V.Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli fərdi yaşayış evinə yönəldilməlidir. Həmin ev İddiaçı sahibliyindən alınaraq açıq hərracdan ixtisaslaşdırılmış müəssisə vasitəsi ilə satılmalı, evin ilkin satış qiyməti ipoteka müqaviləsinə əsasən tərəflər arasında razılaşdırılmış 250.000 manat müəyyən edilməli, evin satışından əldə olunmuş vəsaitdən 173.200 manat məbləğində əsas kredit borcu 115.005 manat məbləğində faiz borcu 3.000 manat məbləğində dəbbə pulu, cəmi 291.205 manat məbləğində borc, bundan başqa 120.500 ABŞ dolları məbləğində əsas kredit borcu, 78.937 ABŞ dolları məbləğində faiz borcu, 2.000 ABŞ dolları məbləğində dəbbə pulu, cəmi 201.467 ABŞ dolları məbləğində borc həmçinin işin məhkəmədə baxılması üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu "xxxx" ASC-nə ödənilməlidir.

18. Əmlak İxtisaslaşdırılmış Hərrac Mərkəzi” MMC tərəfindən "xxxx" ASC-yə ünvanlanmış xx.xx.2016-cı il tarixli ipoteka predmetinin alqı- satqısı üçün müqavilə bağlanılması barədə bildirişin surətindən görünür ki, Banka kredit borcu olan X2, İddiaçı Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, V.Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli evi keçirilən hərraclar zamanı satılmamışdır (evin ilkin satış qiyməti - 250.000 manat, satış qiyməti – 159.375 manat). AR Mülki Məcəlləsinin 405.2-ci maddəsinə və “İpoteka haqqında” AR Qanununun 43.7, 43.8-ci maddələrinə uyğun olaraq həmin əmlakı almaq üçün müqavilə bağlanılması banka təklif olunur. “İpoteka haqqında” AR Qanununun 43.8-ci maddəsinə əsasən “ipotekasaxlayan təkrar hərrac baş tutmamış elan edildikdən sonra 30 təqvim günü ərzində ipoteka predmetini əldə etməzsə ipotekaya xitam verilir”. Bildirirlər ki, xx.xx.2016-cı il tarixədək əmlakı almadığı halda iş sifarişçi icra şöbəsinə qaytarılacaqdır. AR Mülki Məcəlləsinin 319.3-cü və 398-ci maddələrinə uyğun olaraq ipoteka saxlayan alıcı qismində çıxış etdiyi üçün icra işini icra şöbəsinə qaytarma tarixinə qədər hərrac təşkilata xidmət haqqı ödəməlidir.

19. "xxxx" ASC tərəfindən "xxxx" MMC-yə ünvanlanmış xx.xx.2016-cı il tarixli məktubun surətindən görünür ki, "xxxx" MMC-nin "xxxx" ASCyə ünvanlandığı xx.xx.2016cı il tarixli 2427 saylı bildirişdə “X27” markalı, 90- RC-579 dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobilin, Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, V.Seryogin küçəsində yerləşən 20 saylı evin, Şəmkar şəhəri, C.Cabbarlı küçəsində yerləşən 19 saylı fərdi yaşayış evinin və Quba rayonu, 2 Nüqədi kəndində yerləşən 1,36 ha torpaq sahəsinin alınması üçün müqavilələrinin bağlanması Banka təklif olunmuşdur. Nəzərinə çatdırırlar ki, sözügedən əmlakların qeyd olunmuş qiymətlərlə, yəni təkrar hərracdakı ilkin satış qiymətlərindən 25% aşağı olan qiymətlərlə Bank tərəfindən alınmasına heç bir etirazları yoxdur. Bunu nəzərə alaraq Bank tərəfindən ipoteka predmetlərini əldə edilməsi üçün alqı-satqı müqavilələrinin imzalanması tarixini müəyyənləşdirib rəsmi məlumat verməsi xahiş edilmişdir.

20. "xxxx" ASC-nin İdarə Heyətinin sədri tərəfindən Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit X5 sədrinə ünvanlanmış xx.xx.2021-ci il tarixli məktubundan görünür ki, "xxxx" ASC tərəfindən "xxxx" MMC-yə aşağıdakı məzmunda xx.xx.2016-cı il tarixli 13/2573 nömrəli məktub göndərilmişdir: "xxxx" MMC-nin "xxxx" ASC-yə ünvanlandığı xx.xx.2016-cı il tarixli 2427 saylı bildirişdə “X27” markalı, **-RC-*** dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobilin, Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, V.Seryogin küçəsində yerləşən 20 saylı evin, Şəmkar şəhəri, C.Cabbarlı küçəsində yerləşən 19 saylı fərdi yaşayış evinin və Quba rayonu, 2 Nüqədi kəndində yerləşən 1,36 ha torpaq sahəsinin alınması üçün müqavilələrinin bağlanması Banka təklif olunmuşdur. Nəzərinizə çatdırırıq ki, sözügedən əmlakların qeyd olunmuş qiymətlərlə, yəni təkrar hərracdakı ilkin satış qiymətlərindən 25% aşağı olan qiymətlərlə Bank tərəfindən alınmasına heç bir etirazı yoxdur. Bunu nəzərə alaraq Bank tərəfindən ipoteka predmetlərini əldə edilməsi üçün alqı-satqı müqavilələrinin imzalanması tarixini müəyyənləşdirib rəsmi məlumat verməyinizi xahiş edirik.”

21. "xxxx" MMC tərəfindən Banka verilən məlumata əsasən, bankın xx.xx.2021-ci il tarixli məktublarına cavab olaraq bildirmişlər ki, daxili arxiv qaydalarına uyğun olaraq 2016-cı ilin qəbzləri (həmçinin 836690 kodlu qəbz) məhv edilmişdir, lakin şirkətin informasiya sistemindən əldə olunan məlumata əsasən, 836690 nömrəli qəbz "xxxx" ASCdən xx.xx.2016-cı il tarixində 14 nömrəli kuryer tərəfindən götürülmüş, xx.xx.2016-cı il saat 15.00-da "xxxx" MMC-də “Quliyev” soyadlı şəxs tərəfindən qəbul edilmişdir.

22. AR DiN Baş Dövlet Yol Polisi İdarəsinə xx.xx.2023-cü il tarixli, 3-13- 16/299462/2023 nömrəli cavab mektubundan aydın olur ki, yuxarıda qeyd olunmuş "X27" markalt, **-RC-*** dovlet qeydiyyat nişanlı avtomobil xx.xx.2012-ci il tarixdə gömrük bəyannaməsi 455330 nömrəli hesab-arayış əsasında X7 adına qeydiyyata alınaraq "Azərbaycan Beynalxalq Bankı" SKB-nin Sənaye filialının xeyrinə yüklü edilmiş və "Azərbaycan Beynalxalq Bankı" SKB-nin xx.xx.2016-cr il tarixli 19/1868 nömrəli məktubu əsasında ipotekadan azad edilmiş və həmin gün Y-292 nömrəli hərrac protokolu əsasında X7 adından qeydiyyatdan çıxarılaraq X11 adına rəsmiləşdirilmişdir.

23. DƏDKR PHŞ-nin 11 saylı Şəmkir Ərazi İdarəsinin 29 avqust 2023-cü il tarixli məktubundan görünür ki, hərrac təşkilatının banka teklif etdiyi ipoteka predmetlerinden digəri – ünvan 5 ünvanda yerləşən fərdi yaşayış evinə dair daşınmaz əmlakın dövlet reyestrində 2016-2018-ci illər ərzində mülkiyyət huququ barədə dövlət qeydiyyatı aparılmamış, Gəncə İnzibati Məhkəməsinin xx.xx.2022- ci il tarixli, 2-1(114)-3096/2022 nömrəli qərarı və JN-185A saylı "Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair şəhadətnamə əsasında xx.xx.2023-cü il tarixli ümumi birgə mülkiyyet hüququnu təsdiq edən çıxarış verilmişdir.

24. Gəncə İnzibati Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli, 2-1(114)-3096/2022 saylı qərarından görünür ki, yuxarıda qeyd olunmuş daşınmaz əmlakla bağlı artıq xx.xx.2013-cü il tarixdə Y-304 nömrəli protokol imzalanmış və həmin daşınmaz əmlak ipoteka saxlayan "xxxx" ASC-nin mülkiyyətinə keçmiş, Yasamal Rayon Məhkəməsinin 2(004)-153/2015 nömrəli, xx.xx.2015-ci il tarixli qətnaməsi ilə daşınmaz əmlakla bağlı artıq xx.xx.2013-cü il tarixdə Y-304 nömrəli protokol və hərracın yekunlarına dair əmlakın alqı-satqı müqaviləsi etibarsız hesab edilmişdir.

a) Birinci instansiya məhkəməsində birinci iş üzrə icraat

25. İddiaçı cavabdehlər "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti, Cavabdeh2, Azərbaycan Respublikasının Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti və "xxxx" MMC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək İddiaçı ogluna məxsus Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, V.Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli fərdi yaşayış evinin ipotekasına xitam verilməsi, əmlaka dair mülkiyyət hüququnu təsdiq edən dövlət reyestrindən çıxarışın iddiaçıya qaytarılması, eyni zamanda Əmlak İxtisaslaşdırılmış Hərrac Mərkəzi ilə Maraqlı şəxs2 oglu arasında tərtib olunmuş Y187 saylı Protokolun etibarsız hesab edilməsi və həmin protokol əsasında Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti tərəfindən Maraqlı şəxs2 ogluna verilmiş mülkiyyət hüququna dair çıxarışının ləğv edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

26. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, 2016-cı ildə keçirilmiş hərrac üzrə Bank ipoteka predmetini əldə etmədiyindən ipoteka qoyan kimi onun “İpoteka haqqında” Qanunun 43.8-ci bəndinə əsasən ipotekaya xitam verilməsi üçün məhkəməyə müraciət etmək hüququ yaranmışdır. İcra şöbəsi isə qanuna zidd olaraq xx.xx.2019-cu il tarixli məktubla ipoteka predmeti ilə bağlı təkrar hərrac keçirilməsi barədə yenidən sifariş vermiş və hərrac təşkilatı da həmin sifariş əsasında xx.xx.2019-cu il tarixdə ilkin və xx.xx.2019- cu il tarixdə təkrar hərrac keçirmişdir. Nəticə etibarı ilə, ipoteka predmeti qeyriqanuni olaraq xx.xx.2019-cu il tarixli hərracın nəticələri barədə protokolla Maraqlı şəxs2 satılmışdır. Belə ki, Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2014-cü il tarixli qərarına əsasən, “İpoteka haqqında” Qanunun 43-cü maddəsində yalnız iki hərracın keçirilməsi nəzərdə tutulduğundan hər hansı əsasla yeni hərracın keçirilməsi qanuna zidd hesab edilməlidir.

27. Bank xx.xx.2021-ci il tarixli ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, xx.xx.2017-ci il tarixli müqaviləyə əsasən problemli kreditlər üzrə tələb hüququnu Aqrarkredit QSC-yə güzəşt etdiyini bildirmiş, özünün əsl cavabdeh Maraqlı şəxs1 QSC ilə əvəz edilməsini xahiş etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixdə keçirilmiş məhkəmə iclasında iddiaçının nümayəndəsi ərizənin təmin olunmasına etiraz edərək, Bank tələb hüququnu versə belə, əmlakın sənədlərdə onun adına yüklü olunduğunu bildirmişdir. Cavabdehin əsl cavabdehlə əvəz olunmasına iddiaçının razılığı olmadığından məhkəmə tərəfindən ərizə təmin olunmamışdır.

28. Məhkəmə iclasında iştirak edən Cavabdeh2 nümayəndəsi X13 izahat verərək bildirmişdir ki, X3 məxsus kredit dosyesi X15 Kreditə xx.xx.2018-ci ildə ötürülmüşdür. Bu dosye ötürülən zaman birinci hərracla bağlı sənədlərin içərisində heç bir sənəd olmamışdır və hal-hazırda da yoxdur. Onlarda yalnız 2019-cu ildə baş tutmuş hərracla bağlı sənədlər var.

29. Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-2300/2021 nömrəli iş üzrə xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə (hakim Şəhla Süleymanova) Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, V.Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli fərdi yaşayış evinin ipotekasına xitam verilməsi, Əmlak İxtisaslaşdırılmış Hərrac Mərkəzi ilə Maraqlı şəxs2 arasında tərtib olunmuş Y-187 saylı Protokol və hərracın hüquqi nəticələri etibarsız hesab edilməklə ləğv edilməsi, iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 10 manat dövlət rüsumunun cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətindən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi qət edilmişdir.

30. Birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi ondan ibarət olmuşdur ki, “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən hərracın təşkilatçısı hərracın keçirilməsinə dair kütləvi informasiya vasitələrində elan dərc etdirir, ipoteka saxlayana və ipoteka qoyana verilməsini təsdiq etmə üsulu ilə bildiriş göndərir. Birinci elan və bildiriş hərracın keçirilməsinə ən geci 30 təqvim günü qalmış verilir. Hərracın keçirilməsinə 15 təqvim günü qalmış ikinci elan verilir. Elanda və bildirişdə hərracın vaxtı, yeri, forması, onun predmeti və keçirilmə qaydası, ilkin satış qiyməti, hərracda iştirak üçün behin məbləği, onun ödənilməsi müddəti və qaydası, hərracda iştirak hüququnu əldə etmək üçün sənədlərin siyahısı, habelə alış qiymətinin ödənilməsi müddəti və qaydası haqqında məlumat olmalıdır. Hərracın iştirakçısı hərracın predmetinin ilkin satış qiymətinin 5 faizi miqdarında beh ödəməlidir. (maddə 42.1). Bu Qanunun 43.1.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hal istisna olmaqla, hərrac digər səbəblərə görə baş tutmamış elan edildikdə ipoteka saxlayan ipoteka predmetini təkrar hərracdakı ilkin satış qiymətindən 25 faiz az olmayan qiymətlə ala bilər. İpoteka saxlayan təkrar hərrac baş tutmamış elan edildikdən sonra 30 təqvim günü ərzində ipoteka predmetini əldə etməzsə, ipotekaya xitam verilir. (maddə 43.7-43.8). İpoteka saxlayanın yalnız bir dəfə təkrar hərrac baş tutmamış elan edildikdən sonra 30 təqvim günü ərzində ipoteka predmetini əldə etmək imkanı vardır. İkinci hərrac keçirildikdən sonra 30 təqvim günü ərzində ipoteka saxlayan ipoteka predmetini əldə etmədikdə, ipoteka qoyan mülki məhkəmə icraatı qaydasında ipotekaya xitam verilməsini tələb edə bilər (maddə 43.8). “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.4-43.8 və 48-ci maddələrinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 28 oktyabr 2014-cü il tarixli qərarı. İpoteka haqqında” Qanunun 43-cü maddəsinin mənasından belə nəticəyə gəlmək olar ki, bu Qanunun 42-ci maddəsində göstərilmiş qaydada cəmi iki hərracın keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Belə ki, birinci hərracın həmin Qanunun 43.1.2ci maddəsində nəzərdə tutulmuş səbəbə görə, yəni hərracın iştirakçısının olmamasına görə baş tutmaması nəticəsində təkrar keçirilən hərracda ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətinin əvvəlki hərracdakı qiymətindən 15 faiz aşağı qiymətlə satılması nəzərdə tutulmuşdur. Bundan fərqli olaraq, həmin Qanunun 43.1.1, 43.1.3 və 43.1.4-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş digər səbəblərə görə (yəni hərraca iki nəfərdən az alıcı gəldikdə, hərracı udmuş iştirakçı hərracın nəticələri barədə protokol imzalamaqdan imtina etdikdə, hərracı udmuş iştirakçı bu Qanunla müəyyən olunmuş müddətdə alış qiymətini tamamilə ödəmədikdə) hərrac baş tutmamış elan edildikdə, ilkin satış qiyməti dəyişməmiş saxlanılır. Birinci hərracdan fərqli olaraq, təkrar hərrac zamanı “İpoteka haqqında” Qanunun 43.1.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hal, yəni hərraca iki nəfərdən az alıcının gəlməsi hərracın baş tutmaması halı kimi nəzərdə tutulmamışdır. Belə ki, Qanunun 43.6-cı maddəsinə əsasən təkrar hərracda bir iştirakçı olduğu halda da hərrac baş tutmuş hesab olunur və həmin şəxs hərracın qalibi olur. Təkrar hərrac adı ilə üç və daha çox hərracın keçirilməsi “İpoteka haqqında” Qanunun tələblərindən irəli gəlmir və ipoteka qoyanın hüquqlarının pozulmasına səbəb olur. Belə ki, təkrar hərracın baş tutmaması ipoteka qoyan üçün ipotekaya xitam verilməsindən ibarət “İpoteka haqqında” Qanunun 43.8-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş müəyyən hüquqi imkanların yaranması ilə nəticələnir. “İpoteka haqqında” Qanunun 43-cü maddəsində yalnız iki hərracın keçirilməsi nəzərdə tutulduğundan, hər hansı əsasla yeni hərracların keçirilməsi qanuna zidd hesab edilməlidir. İpoteka saxlayan tərəfindən ipoteka predmetini almaq imkanından vaxtında istifadə edilməməsi, ipoteka qoyan üçün mühüm olan ipotekaya xitam verilməsi imkanından istifadə etmək hüququnu yaradır. “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43-cü maddəsində yalnız iki hərracın keçirilməsi nəzərdə tutulduğundan, hər hansı əsasla yeni hərracların keçirilməsi həmin Qanuna zidd hesab edilməlidir. Mülki Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmaqla bağlanan və məzmununda nəzərdə tutulmuş mülki-hüquqi münasibətləri yaratmayan, yalnız özünün etibarsızlığı ilə bağlı nəticələrə səbəb ola bilən əqd anlaşır.

31. Məhkəmə həmçinin qeyd etmişdir ki, pozulmuş hüquqların müdafiəsi üçün hüququ pozmuş şəxsə qarşı məcburiyyət tədbirlərinin tətbiqi halına qanun iddia müddətlərini şamil edir. Bu qayda bir sıra məqsəd və funksiyalara xidmət edir.

32. Mülki hüquqda iddia müddətləri institutu mülki dövriyyənin iştirakçılarını intizamlandırmaq, onlara məxsus olan hüquqların həyata keçirilməsi və vəzifələrin yerinə yetirilməsi üçün onların fəallığını təşviq etmək məqsədinə yönəlmişdir. İddia müddətləri əhəmiyyətli dərəcədə mülki hüquq münasibətləri iştirakçılarının vəzifələrinin yerinə yetirilməsi üzərində ciddi qarşılıqlı nəzarətə əməl edilməsi zərurəti yaradır. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, hazırki mülki iş üzrə iddia tələbləri bi-biri ilə bağlı olan tələblər olduğu üçün qeyd edilən tələbə, yəni alğı-satqı müqaviləsinin etibarsızlığının nəticələri ilə bağlkı 1 illik müddət şamil edilməməlidir. Həmçinin məhkəmə hesab etmişdir ki, hazırkı qətnamə qanuni qüvvəyə mindikdən sonra iddiaçı qətnamənin surətini əldə edərək ipoteka üzərində dövlət qeydiyyatının ləğvi barədə ərizə ilə Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestr Xidmətinin Ərazi İdarəsinə müraciət etməli, əgər inzibati orqan bundan imtina edərsə, onun üzərinə müvafiq vəzifə qoyulması ilə bağlı inzibati icraat qaydasında iddia qaldıra bilər. Eyni qaydada, hazırkı qətnamə ilə ipoteka müqaviləsinə xitam verildiyindən sənədlərin geri qaytarılması ilə bağlı Banka müraciət edilməli, əgər bundan imtina edilərsə müvafiq iddia qaldırılmalıdır.

33. Məhkəmə öz mövqeyini Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 317, 317.1, 317.2, 416.1, 416.2-ci maddələrinə, “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 42, 43.1.1, 43.1.3, 43.1.4, 43.4-43.8, 48-ci maddələrinə istinad edərək əsaslandırmışdır.

Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki birinci iş üzrə icraat

34. Cavabdeh2 MMC apellyasiya şikayəti verərək, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsi, iddia tələbinin rədd edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

35. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri ondan ibarət olmuşdur ki, qeyd etmişdir ki, ipoteka predmetləri ilə bağlı iki dəfə hərrac təyin edilmiş, daha sonra hərrac mərkəzi xx.xx.2016-cı il tarixli, 2427 nömrəli bildirişdən müəyyən edilir ki, "xxxx" ASC-yə ipoteka predmetinin alqı-satqısı üçün müqavilə bağlanması barədə məlumat verilərək bildirirlmişdir ki, xx.xx.2016-cı il tarixədək əmlakın alınmadığı halda işin sifarişçi icra şöbəsinə geri qaytarılması barədə xəbərdarlıq edilmiş, həmin məktuba cavab olaraq "xxxx" ASC tərəfindən xx.xx.2016-cı il tarixli, 13/2573 nömrəli məktubala "xxxx" MMC-yə bildirilmişdir ki, “sözügedən əmlakların qeyd olunmuş qiymətlərlə, yəni təkrar hərracdakı ilkin satış qiymətlərindən 25% aşağı olan qiymətlə Bank tərəfindən alınmasına heç bir etiraz yoxdur. Bundan başqa Bank həmin məktubda “Bank tərəfindən ipoteka predmetlərinin əldə edilməsi üçün alqı-satqı müqavilələrinin imzalanması tarixini müəyyənləşdirib rəsmi məlumat verilməsi xahiş edilmiş, lakin müqavilə hərrac mərkəzi tərəfindən hərracın yekunları üzrə əmlakın alqı-satqısı barədə hər hansı bir müqavilə təqdim edilməmişdir. Belə olduğu təqdirdə də Xəzər Rayon Məhkəməsinin qətnaməsi üzrə icra sənədinin icrası ilə bağlı Xəzər Rayon İcra Şöbəsi tərəfindən lazımi tədbirlər görülməyərək icra işi başa çatdırılmamışdır. Bundan sonra borclu şəxs X3 dair sənədlər S-FK-1179 saylı, xx.xx.2018ci il tarixli təhvil-təslim aktına əsasən Maraqlı şəxs1 QSC - yə verilmiş, araşdırma aparılarkən, icra sənədi icra edilmədiyindən onların ərizəsi əsasında təkrar icra şöbəsinə göndərilmiş və hərrac keçirilmişdir. Hesab edir ki, hərrac qanunun tələblərinə uyğun olmuşdur. Bu səbəbdən, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsini, iddianın rədd olunması barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişlər.

36. Cavabdeh "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” ASC də qətnamədən apellyasiya şikayəti vermiş və birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsini, iddianın rədd olunması barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.

37. Apellyasiya şikayətinin əsas dəlili ondan ibarət olmuşdur ki, birinci dəfə keçirilmiş iki hərracda əmlak satılmadığından hərrac təşkilatı tərəfindən Banka müqavilənin bağlanılması təklif olunmuş, həmin bildirişə cavab olaraq bank tərəfindən xx.xx.2016-cı il tarixdə "xxxx" Mərkəzi MMC-yə ipoteka predmetlərinin əldə edilməsi üçün alğı-satqı müqavilələrinin imzalanması tarixinin müəyyənləşdirilib Banka rəsmi məlumat verilməsi ilə bağlı məktub göndərilmişdir. Əlavə olaraq, onlar tərəfinfən xx.xx.2021-ci il tarixdə “Famko Kuryer və Kargo" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti-nə “xx.xx.2016-cı il tarixdə Azərbaycan Beynəlxalq Bankı ASC tərəfindən "xxxx" MMC-yə 836690 nömrəli qaimə ilə məktub göndərilmişdir. Hal-hazırda məhkəmə mübahisəsində yaranmış zərurətlə əlaqədar olaraq, həmin qaimənin çatdırılma qəbzini Banka göndərilməsi ilə bağlı” məktub göndərilmiş, adı çəkilən şirkət tərəfindən verilən məlumata əsasən məktub "xxxx" ASCdən xx.xx.2016-cı il tarixində 14 nömrəli kuryer tərəfindən götürülmüş, xx.xx.2016-cı il saat 15:00-da "xxxx" MMC-də “Quliyev” soyadlı şəxs tərəfindən qəbul edilmişdir. Məlumdur ki, “İpoteka haqqında” qanunda qeyd edilmişdir ki, təkrar hərrac baş tutmamış elan edildikdə, ipoteka predmetinin ipoteka saxlayan tərəfindən əldə olunması barədə ipoteka saxlayan və hərracın təşkilatçısı 30 təqvim günü ərzində protokol imzalayırlar; bu protokol müqavilə qüvvəsinə malikdir. Göründüyü kimi, "xxxx" ASC-nin qanunvericiliyin tələblərinə tam əməl edərək, hərrac təşkilatına müvafiq protokolun imzalanması ilə bağlı məktub ünvanlamasına baxmayaraq, "xxxx" MMC öz üzərinə düşən öhdəliyi icraetməmiş, icra etməməsinin səbəbləri barədə hər hansı məlumat daxil olmadığından, Bank ipoteka predmeti olan əmlakı almaq imkanından məhrum olmuşdur. Həmçinin əmlakın ipotek ilə yüklü edildiyi kredit müqaviləsinə əsasən, tələb hüququ Maraqlı şəxs1 QSC-yə keçdiyindən, hesab etmişdir ki, hal-hazırda həmin mənzillə bağlı hər hansı hüququn mübahisələndirilməsi "xxxx" ASC-nin marağında olmadığından, "xxxx" ASC bu mülki iş üzrə əsl olmayan cavabdehdir. Xəzər rayon icra və probasiya Şöbəsindən qeyd olunan icra işinin məhkəməyə göndərilməsinə dair vəsatət verilsə də, məhkəmə zamanı həmin icra işinin göndərilib-göndərilməməsi əhəmiyyətli faktor kimi nəzərə alınmamışdır.

38. Maraqlı şəxs1 QSC BOKT apellyasiya şikayəti verərək, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsini, iddianın rədd olunması barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.

39. Apellyasiya şikayəti belə əsaslandırılmışdır ki, məhkəmə tərəfindən iddia tələbinə baxılarkən maraqlarına toxunan tərəf olaraq nə Maraqlı şəxs1 QSC BOKT, nə də ki Maraqlı şəxs2 işə cəlb olunmamışdır. Həmçinin digər iki cavabdehlər Cavabdeh2 MMC və "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” ASC-nin apellyasiya şikayətlərinə uyğun olaraq "xxxx" MMC tərəfindən "xxxx" ASCnin xx.xx.2016-cı il tarixli, 13/2573 nömrəli məktubuna heç bir cavab verilmədiyinə, bunun nəticəsində ipoteka saxlayanın “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 43.7-ci maddəsində müəyyən edilmiş sübyektiv hüququnu həyata keçirə bilməməsinə istinad etmişdir.

40. Maraqlarına toxunan şəxs Maraqlı şəxs2 apellyasiya şikayəti verərək, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsini, iddianın rədd olunması barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.

41. Apellyasiya şikayəti belə əsaslandırılmışdır ki, məhkəmə, ona qarşı iddia tələbini təmin etmiş, onunla bağlı hərracı, tərəf olduğu alğı-satqı müqaviləsini, onun konstitusion hüququnu - mülkiyyət hüququnu (çıxarışını) etibarsız hesab etməklə ləğv etmiş, ancaq, onu işə cəlb etməmiş, ciddi prosessual pozuntularla düzgün olmayan qətnamə çıxarmışdır. O, vicdanlı alıcıdır.

42. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 2(103)-3288/2022 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsi ilə (hakimlər – A.İmanov (sədrlik edən və məruzəçi), Q.Əsgərov və F.Talışinski) apellyasiya şikayətləri təmin edilərək, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ləğv edilmiş, iddia rədd olunmuşdur.

43. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi iddia tələbinin Banka yönələn hissəsi ilə bağlı qeyd etmişdir ki, Bank tələb hüququnu Maraqlı şəxs1 QSC-yə güzəşt etdiyindən iş üzrə cavabdeh məhz həmin QSC-dir. Bank cavabdehin əvəz edilməsi ilə bağlı ərizə vermiş, lakin məhkəmə ərizəni nəzərə almamışdır. Halbuki, hər hansı iddia tələbi yalnız həmin iddiaya cavab verməli olan şəxsə qarşı irəli sürüldükdə təmin edilə bilər. Əgər iddia əsl olmayan cavabdehə qarşı verilmişdirsə, birinci instansiya məhkəməsi bu zaman həmin hüquqi məsələni tərəflərlə müzakirə edərək iddiaçının razılığı ilə cavabdehin əsl cavabdehlə əvəz edilməsi məsələsini həll edə bilər. İddiaçı buna razı olmadıqda isə məhkəmə irəli sürülmüş tələblər üzrə işə baxmalıdır (MPM-in 54-cü maddəsi). Hazırkı işdə iddia əsl olmayan cavabdehə qarşı verilmiş, məhkəmə isə bu məsələni tərəflərlə müzakirə etmədən prosessual hüquq normalarını pozmaqla əsl olmayan cavabdehə qarşı verilmiş iddianı təmin etmişdir. Odur ki, iddia buna cavab verməli olmayan şəxsə qarşı verildiyi üçün həmin hissədə rədd edilməlidir.

44. Məhkəmə kollegiyasının mövqeyinə görə, hazırkı halda ipoteka müqaviləsinə xitam verilməsi üçün ümumiyyətlə əsas yoxdur. Belə ki, Hərrac Mərkəzinin xx.xx.2016-cı il tarixli, 2427 nömrəli bildirişindən müəyyən edilir ki, Banka ipoteka predmetinin alqı-satqısı üçün müqavilə bağlanması barədə məlumat verilərək, xx.xx.2016-cı il tarixədək əmlakın alınmadığı halda işin sifarişçi İcra şöbəsinə qaytarılacağı bildirilmiş, Bank tərəfindən isə xx.xx.2016-cı il tarixli, 13/2573 nömrəli məktubla cavab olaraq bildirilmişdir ki, sözügedən əmlakların qeyd olunmuş qiymətlərlə, yəni təkrar hərracdakı ilkin satış qiymətlərindən 25% aşağı qiymətlərlə alınmasına heç bir etiraz yoxdur, alqı-satqı müqaviləsinin imzalanması tarixini müəyyənləşdirib rəsmi məlumat verilməsi xahiş edilir. X26 tərəfindən Banka hərracın yekunları üzrə əmlakın alqı-satqısı barədə hər hansı müqavilə göndərilməmişdir. Göründüyü kimi, Bank “İpoteka haqqında” Qanunun 43.8-ci maddəsinə uyğun olaraq ipoteka predmetinin əldə olunması ilə əlaqadər öz iradə ifadəsini aydın şəkildə ifadə etdiyi halda, Hərrac Mərkəzi və ya icra məmurunun hərəkətsizliyi nəticəsində bunun baş verməməsi ipoteka saxlayanın ziyanına təfsir edilərək ipotekaya xitam verilə bilməz. Bu baxımdan, sonrakı hərracların keçirilməsi iddiaçının deyil, tələbkar olaraq ipoteka saxlayan Bankın (hazırkı halda isə Maraqlı şəxs1 QSC-nin) hüquqlarının pozulması ilə nəticələnmiş olur.

45. Digər tərəfdən, Maraqlı şəxs1 QSC tərəfindən Bankdan problemli aktivlərin satın alınması ilə bağlı borcluya dair sənədlər təhvil alındıqdan sonra xx.xx.2018-ci il tarixdə QSC-nin törəmə müəssisəsi olan Cavabdeh2 MMC tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, xx.xx.2013-cü il tarixli icra sənədi icra edilməmiş və İcra şöbəsi tərəfindən “İcra Haqqında” Qanunun 53.3-cü maddəsinə əsasən məhkəməyə qaytarılmışdır. İcra sənədinin verilməsindən uzun müddət keçməsinə baxmayaraq, borclu tərəfindən heç bir üzrlü səbəb olmadan sözügedən qətnamə icra edilməmişdir. Adı çəkilən MMC xx.xx.2018ci il tarixli, 1472 nömrəli məktubla məhkəməyə müraciət edərək, sözügedən icra vərəqəsinin təkrarən icraya yönəldiməsini xahiş etmiş və məhkəmə tərəfindən icra vərəqəsi yenidən icraya yönəldilmişdir.

46. Bundan başqa, birinci instansiya məhkəməsi hərracın yekunları barədə Y- 187 saylı protokolun və hərracın hüquqi nəticələrinin etibarsız hesab edilməklə ləğv edilməsi nəticəsinə gələrkən nəzərə almamışdır ki, iş üzrə belə bir tələb olmamışdır. Tələb hərrac protokolunun və hərracın hüquqi nəticələrinin etibarsız hesab edilməsi barədə olmuşdur. Əqdin etibarsızlığının və ləğvinin hüquqi nəticələrinin fərqli olmasına baxmayaraq, məhkəmə bu hala ümumiyyətlə aydınlıq gətirməmişdir. Halbuki, MPM-in 218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır.

47. Məhkəmə kollegiyası vurğulamışdır ki, qanunvericiliyin tələbi baxımından ipoteka qoyulmuş əmlakın hüquqi mahiyyəti ondan ibarətdir ki, həmin əmlak əsas öhdəliyin icra olunmasının təminatı kimi çıxış edir. Bununla əlaqədar, ipoteka müqaviləsi ipoteka saxlayan ilə ipoteka qoyan arasında girovla təmin olunmuş əsas öhdəliyə münasibətdə əlavə öhdəlik yaradır. Deməli, ipoteka müqaviləsinə xitam verilməsi əsas öhdəliyə xitam verilməsi ilə müəyyən edilir. Bununla belə, ipoteka əqdin bir növü olduğuna görə (Mülki Məcəllənin 324.2-ci maddəsi) onun bağlanmış hesab olunması üçün Mülki Məcəlləyə əsasən əqdin bağlanması üçün zəruri olan bütün şərtlərin mövcud olması vacibdir. Bu cür şərtlərdən tərəflərin fəaliyyət qabiliyyətinin və əqdin hüququn tələblərinə uyğun olmasının mövcudluğu zəruridir.

48. Kollegiya, həmçinin qeyd etmişdir ki, Hərrac Mərkəzi tərəfindən keçirilmiş hərrac qanunsuz hesab edilmiş olsa belə, Maraqlı şəxs2 mənzili əldə etməsi qanunsuz hesab edilə bilməz, ona görə ki, həmin şəxsin hərracın qanunsuz olub-olmamasından məlumatı ola bilməzdi. Odur ki, Maraqlı şəxs2 hazırki işin halları baxımından vicdanlı əldə edən şəxs olduğundan onunla Hərrac Mərkəzi arasında tərtib olunmuş Y-187 saylı protokol və hərracın hüquqi nəticələri etibarsız hesab edilə bilməz. Belə olan halda, həmin protokol əsasında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən onun adına verilmiş mülkiyyət hüququna dair çıxarışın ləğvi üçün də hər hansı əsas mövcud deyil.

49. Məhkəmə öz mövqeyini Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 13-cü maddəsinə, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 317.1, 317.2, 324.1, 324.2, 329.1, 329.2, 331.1, 337.1, 337.3, 337.4-cü maddələrinə, “İpoteka haqqında” Qanunun 42.1 və 43-cü maddələrinə, “İcra haqqında” Qanunun 53.3-cü maddəsinə istinad edərək əsaslandırmışdır.

Kassasiya instansiyası məhkəməsində birinci iş üzrə icraat

50. İddiaçı kassasiya şikayəti verərək, apellyasiya instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsini, işin yeni apellyasiya baxışına qaytarılmasını xahiş etmişdir.

51. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(102)- 4553/2022 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsi ilə (hakimlər – E.Vəliyeva (məruzəçi), A.Abbasov və E.Şamayev) kassasiya şikayəti təmin edilərək, apellyasiya instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ləğv edilmiş və iş yenidən baxılması üçün həmin məhkəməyə göndərilmişdir.

52. İşi yeni apellyasiya baxışına qaytararkən kassasiya instansiyası məhkəməsi qeyd etmişdir ki, baxılan işin mübahisəsiz halları ondan ibarətdir ki, qanuni qüvvəsini almış məhkəmə qətnaməsi ilə Bankın iddiası üzrə kredit borcunun tutulması və tutmanın ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlaka yönəldilməsi, həmin əmlakın açıq hərracda satılmaqla, əldə olunan vəsaitdən borcun ödənilməsi, yaşayış evinə tutma yönəldikdən və o satıldıqdan sonra keçmiş mülkiyyətçinin yaşayış sahəsini ən gec bir ay ərzində tərk etmədikdə oradan məcburi qaydada çıxarılması qət edilmiş, qətnamə qanuni qüvvəsini alaraq icraya yönəldilmişdir. 2016-cı ildə ipoteka predmetinin satılması üçün iki dəfə hərrac keçirilsə də, əmlak satılmamış, tələbkar da onu əldə etməmişdir. İcra məmuru xx.xx.2018-ci il tarixli məktubla icra vərəqəsini “İcra haqqında” Qanunun 23.1.5-ci və “İpoteka haqqında” Qanunun 43-cü maddələrinə əsasən icra olunmadığından geri qaytarmışdır.

53. Bank qeyd olunan icra vərəqəsi üzrə tələb hüququnu xx.xx.2017-ci il tarixli müqaviləyə əsasən Maraqlı şəxs1 QSC-yə güzəşt etmiş, bundan sonra həmin QSC-nin müraciəti əsasında icra sənədi yenidən icraya yönəldilmiş və İcra şöbəsi tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixli məktubla icra sənədi hərrac keçirilməsi üçün hərrac təşkilatına göndərilmiş, Hərrac Mərkəzi tərəfindən ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti 250.000 manat olmaqla xx.xx.2019-cu il tarixə təyin edilmiş ilk hərrac baş tutmamış hesab edilmiş, ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti 15% aşağı salınaraq 212.500 manat müəyyən olunmaqla, xx.xx.2019-cu il tarixə təyin edilmiş təkrar hərracda əmlak Maraqlı şəxs2 tərəfindən əldə olunmuş, həmin tarixdə bu barədə Y-187 saylı hərracın yekunları barədə protokol tərtib edilməklə alqı-satqı müqaviləsi bağlanmış və əmlak xx.xx.2019-cu il tarixdə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində onun adına qeydiyyatdan keçmişdir.

54. Hazırda iddiaçı - ipoteka qoyan 2016-cı ildə keçirilmiş hərracın baş tutumamış elan edilməsindən sonra ipoteka predmetin tələbkar – ipoteka saxlayan tərəfindən qanunla müəyyən edilmiş müddət ərizində əldə olunmadığını və eyni əmlakla bağlı 2019-cu ildə yenidən keçirilmiş hərracın qanunsuz olduğunu bildirərək, həmin hərracın yekunlarına dair protokolun etibarsız hesab edilməsi və ipoteka xitam verilməsi barədə mübahisə açmışdır.

55. Cavabdeh Bankın iddaya qarşı etirazları həmin icra sənədi üzrə tələb hüququnu güzəşt etdiyindən iş üzrə əsl cavabdeh olmadığı və 2016-cı ildə keçirilmiş hərrac baş tutmadıqdan sonra hərrac təşkilatının ipoteka predmetinin əldə edilməsi ilə bağlı təklifinə qanunla müəyyən edilmiş müddətdə razılıq məktubu göndərməsinə baxmayaraq, hərrac təşkilatının hərəkətsizliyi ucbatından müqavilə bağlanmasının mümkün olmadığı yönündə olmuşdur.

56. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi cavabdehin etirazları ilə razılaşaraq, iddianı rədd edərkən hazırkı iddianın ona cavab verməli olmayan şəxsə qarşı qaldırıldığına, Bank 2016-cı ildə keçirilmiş hərrac üzrə “İpoteka haqqında” Qanunun 43.8ci maddəsinə uyğun olaraq ipoteka predmetinin əldə olunması ilə əlaqadər öz iradə ifadəsini aydın şəkildə ifadə etdiyi, alqı-satqı müqaviləsinin Hərrac Mərkəzi və ya icra məmurunun hərəkətsizliyi nəticəsində bağlanmadığına istinad edərək, hazırkı halda ipoteka xitam verilməsi üçün ümumiyyətlə əsaslar olmadığı, sonrakı hərracların keçirilməsinin isə iddiaçının deyil, tələbkar olaraq ipoteka saxlayan Bankın (hazırkı halda isə Maraqlı şəxs1 QSC-nin) hüquqlarının pozulması ilə nəticələnmiş olması nəticəsinə gəlmişdir.

57. Məhkəmə kollegiyası aşağıda qeyd olunanlara əsasən hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi bu nəticəyə gələrkən maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərini pozmuşdur.

58. İlk növbədə qeyd olunmalıdır ki, MPM-in 50.3-cü maddəsinə əsasən, iddia tələbinin yönəldiyi fiziki və hüquqi şəxslər cavabdeh hesab olunurlar.

59. Həmin Məcəllənin 54.1 və 54.2-ci maddələrinə görə, iddia tələb hüququ olmayan şəxs tərəfindən verildikdə və ya iddiaya cavab verməli olmayan şəxsə verildikdə məhkəmə iddiaçının razılığı ilə ilk iddiaçını və ya cavabdehi əsl iddiaçı və ya cavabdeh ilə əvəz edə bilər. İddiaçı özünün əsl iddiaçı ilə və ya cavabdehin əsl cavabdehlə əvəz edilməsinə razı olmadıqda, məhkəmə işə irəli sürülmüş tələblər üzrə baxır.

60. İddiaçı hazırda daşınmaz əmlakın dövlət reystrində ipoteka saxlayan kimi Bankın qeyd olunduğuna istinad edərək, ipotekaya xitam verilməsi tələbini ona qarşı, hərracın nəticələrinin etibarsız hesab edilməsi tələbini isə Hərrac təşkilatına qarşı qaldırmışdır.

61. Apellyasiya məhkəməsi Bankın tələb hüququnu Aqrarkredit QSC-yə güzəşt etdiyinə istinad edərək iş üzrə əsl cavabdehin həmin QSC olduğunu bildirsə də, nəzərə almamışdır ki, ipoteka məhdud əşya hüququ olmaqla daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyatla əmələ gəldiyindən, reyestrdə bununla bağlı dəyişiklik edilənədək adına qeydiyyat aparılan şəxs həmin hüququn sahibi olmaqla, bu hüquqla bağlı qaldırılmış istənilən iddia üzrə cavabdeh də həmin şəxs hesab edilir.

62. Baxılan işdə Bankın tələb hüququn güzəşt edilməsindən sonra ipotekaya dair adı çəkilən QSC-nin xeyrinə dövlət reyestrində qeydiyyat aparılıb-aparılmadığı istiqamətində hər hansı araşdırma aparılmamış, məhkəmə yalnız cavabdeh Bankın etirazının dəlillərini əsas götürməklə ipoteka xitam verilməsi tələbinin əsl olmayan cavabdehə qarşı qalıdırıldığı qənaətinə gəlmiş, bununla da mülki prosessual qanunvericiliyin yuxarıda qeyd olunan normalarının tələblərini pozmuşdur.

63. Həmçinin qeyd olunmalıdır ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.4- 43.8 və 48-ci maddələrinin şərh edilməsinə dair” 28 oktyabr 2014-cü il tarixli Qərarında ifadə edilmiş hüquqi mövqelərə əsasən ipoteka haqqında qanunvericilikdə yalnız iki hərracın keçirilməsi nəzərdə tutulduğundan, hər hansı əsasla yeni hərracların keçirilməsi həmin qanuna zidd hesab edilməlidir. Bəzən təcrübədə müəyyən müddət keçdikdən sonra da icra məmurunun və ya tələbkarın müraciəti əsasında hərracların keçirilməsinə təsadüf edilir. Plenum, bununla bağlı qeyd etmişdir ki, təkrar hərrac adı ilə üç və daha çox hərracın keçirilməsi “İpoteka haqqında” Qanunun tələblərindən irəli gəlmir və ipoteka qoyanın hüquqlarının pozulmasına səbəb olur. Belə ki, təkrar hərracın baş tutmaması ipoteka qoyan üçün ipotekaya xitam verilməsindən ibarət Qanunun 43.8-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş müəyyən hüquqi imkanların yaranması ilə nəticələnir. Qanunun başqa şəkildə şərh edilməsi, yəni ipoteka saxlayana bu imkanın qanunla müəyyən edilmiş müddətdən sonra da yenidən verilməsi, ipoteka qoyanın qanunla qorunan hüquq və maraqlarının pozulmasına gətirib çıxarar.

64. Hazırkı işdə 2016-cı ildə keçirilmiş iki hərrac baş tutmamış hesab edilmiş, ipoteka predmeti qanunla müəyyən edilmiş müddətdə tələbkar tərəfindən əldə edilməmiş və icra sənədi icra olunmadığından məhkəməyə geri qaytarılmışdır. Lakin 2019-cu ildə icra sənədi yenidən icraya yönəldilərək, ipoteka predmeti üzrə yeni hərraclar keçirilməklə, əmlak satılmışdır ki, bu da yuxarıda qeyd olunan hüquqi mövqelərə ziddir.

65. Bu qənaətə gələrkən, Kollegiya onu da vurğulamışdır ki, eyni ipoteka predmetinə dair iki hərracın keçirilməsindən sonra yeni hərracın nəticələri yalnız o halda etibarlı hesab edilə bilər ki, əvvəl keçirilmiş hərraclar etibarsız olmuş olsun. Baxılan işdə isə ipoteka saxlayan tərəfindən nə əvvəllər bu istiqamətdə hər hansı məhkəmə mübahisəsi açılmamış, nə də ona qarşı yönəlmiş ipoteka xitam verilməsi barədə hazırkı iddiaya qarşı tələb və ya etiraz olaraq bu istiqamətdə hər hansı dəlillər irəli sürülməmişdir. Belə ki, Bankın etirazının dəlilləri 2016-cı ildə keçirilmiş hərracların qanuni olub-olmadığı ilə deyil, Hərrac təşkilatının bundan sonrakı hərəkətləri ilə bağlı olmuşdur.

66. Məhkəmə kollegiyası 2016-cı ildə keçirilmiş hərrac baş tutmamış hesab edildikdən sonra ipoteka saxlayanın ipoteka predmetini qanunla müəyyən edilmiş müddətdə əldə edib-etmədiyi barədə mübahisənin maddi hüquqi həlli ilə bağlı isə Ali Məhkəmənin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının yuxarıda istinad olunan Qərardadındakı hüquqi mövqelərə əsasən bildirmişdir ki, qanunvericinin mövqeyinə görə ipoteka predmetinin əldə edilməsi və bununla bağlı iradə ifadəsi hər hansı bir təklif məktubu və ya onun cavablandırılması ilə deyil, məhz tərəflər arasında təkrar hərracın baş tutmamış elan edildikdən 30 təqvim günü ərzində bununla bağlı müqavilə qüvvəsinə malik protokolun imzalanması ilə şərtləndirilmişdir.

67. Baxılan işdə olduğu kimi, əgər ipoteka saxlayan əmlakın əldə edilməsinin qanunvericilikdə müəyyən edilmiş 30 təqvim günü ərzində onun iradəsindən asılı olmayan səbəblərdən (hərrac təşkilatının protokolu imzalamaqdan yayınması və ya imtina etməsi) hərrac protokolunun imzalanmadığına istinad edirsə, belə hallarda ipoteka predmetinin hərracdan əldə edilməsinə dair protokolun qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi və (və ya) zərərin əvəzinin ödənilməsi haqqında iddia qaldıra bilər.

68. İpoteka saxlayan protokolun imzalanmış hesab edilməsi tələbinə dair müstəqil iddia ilə məhkəməyə müraciət etmədiyi halda, ipoteka qoyanın “İpoteka haqqında” Qanunun 43.8-ci maddəsinə əsasən ipotekaya xitam vermə tələbi həmin maddənin dispozisiya şərtlərinin mövcud olması əsası ilə təmin edilməlidir. Xüsusi olaraq vurğulanmalıdır ki, protokolun imzalanmış hesab edilməsi tələbi müstəqil iddia şəklində buna cavab verməli olan hərrac təşkilatçısına qarşı qaldırılmalı olduğundan, bununla bağlı verilmiş etirazlar ipoteka qoyana qarşı qaldırılmış ipotekaya xitam verilməsi tələbi çərçivəsində araşdırıma predmeti və iddianın rədd olunması üçün əsas ola bilməz.

69. Apellyasiya instansiya məhkəməsi iddia tələbini rədd edərkən, həm də ipoteka predmetini 2019-cu ildə keçirilmiş təkrar hərracdan əldə etmiş Maraqlı şəxs2 vicdanlı əldə edən olmasına istinad etmiş, lakin bu hissədə də maddi hüquq normalarını düzgün tətbiq etməmişdir.

70. Vicdanlılıq reyestr məlumatlarına güvənərək əşya hüququ qazanan şəxslərin hüquqlarının müdafiəsinə yönəlmişdir. Hazırkı halda isə əldə edən reyestr məlumatlarına deyil, hərrac təşkilatı tərəfindən keçirilən hərracın qanuniliyinə güvənərək hüquq əldə etmişdir ki, bu halda hərracın məhkəmə tərəfindən etibarsız hesab edilməsi onun vicdanlı əldə edən kimi tanınmasını istisna etməklə, etibarsız əqdin nəticələrinin tətbiq olunması və düşdüyü zərərin əvəzini tələb etmək hüquqlarını əmələ gətirir.

71. Məhkəmə kollegiyası qeyd olunanları nəzərə alaraq hesab etmişdir ki, kassasiya şikayəti təmin olunmalı, apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi ləğv edilməli, iş yenidən baxılması üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilməlidir.

72. İşə yenidən baxılarkən bu Qərarın əsaslandırıcı hissəsində istinad olunan maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərinə əməl edilməklə müvafiq araşdırma aparılmalı və düzgün məhkəmə aktı qəbul edilməlidir.

73. Məhkəmə öz mövqeyini “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 41.2, 41.3, 42.1, 43.1, 43.2, 43.3, 43.5, 43.6, 43.7-1, 43.8-ci maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.4-43.8 və 48-ci maddələrinin şərh edilməsinə dair 28 oktyabr 2014-cü il tarixli Qərarına istinad edərək əsaslandırmışdır.

Birləşdirilmiş iş üzrə birinci instansiya məhkəməsində icraat

74. İddiaçı Maraqlı şəxs1 Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti Bank Olmayan Kredit Təşkilatı cavabdeh "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Bakı şəhəri Xəzər Rayon Məhkəməsinin 2(003)-1052/2013 nömrəli, xx.xx.2013-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən tutmanın yönəldiyi İddiaçı tərəfindən ipoteka qoyulmuş Bakı şəhəri Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, Seryogin küçəsində yerləçən 20 nömrəli fərdi yaşayış evinin hazırki ipoteka saxlayan Maraqlı şəxs1 QSC tərəfindən əldə olunması barədə protokolun cavabdeh "xxxx" MMC tərəfindən qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi və ödənilmiş 100 manat məbləğində dövlət rüsumunun cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulması barədə müvafiq qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

75. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, Bakı Şəhəri Xəzər Rayon Məhkəməsi xx.xx.2016-cı il tarixli, 2(003)-1052/2013 saylı qətnaməsi əsasında ipoteka predmeti əvvəlcə "xxxx" MMC tərəfindən 2016-cı ildə iki dəfə hərraca çıxarılmış, hər iki hərrac baş tutmamış, sonda ipoteka predmeti banka təklif olunmuş, bununla bağlı ona təklif məktubu da göndərilmiş, bank da öz növbəsində xx.xx.2016-cı il tarixli məktubla təklifə müsbət cavab vermiş, lakin tərəflər arasında nə alqı-satqı müqaviləsi, nə də yekun protokol bağlanılmamışdır. xx.xx.2018-ci il tarixdə "xxxx" ASC-nin X3 qarşı tələb hüququ Maraqlı şəxs1 QSC BOKT-a keçmişdir. Maraqlı şəxs1 QSC BOKT sonradan Xəzər Rayon Məhkəməsinə məktub ünvanlayaraq icra vərəqəsinin təkrarən icraya yönəldilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Nəticədə icra vərəqəsi təkrarən icraya yönəldilmiş, yuxarıda göstərilən ipoteka predmeti xx.xx.2019-cu il tarixdə üçüncü dəfə hərraca çıxarılmış, həmin hərracda da satılmamış,xx.xx.2019-cu il tarixdə dördüncü dəfə hərraca çıxarılmış, bu dəfə isə 212.500 manata Maraqlı şəxs2 satılmışdır. Bununla bağlı xx.xx.2019-cuil tarixli hərracın nəticələrinə dair yekun protokol imzalanmış və Maraqlı şəxs2 mülkiyyət hüququ daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmışdır.

76. Bundan sonra ipoteka qoyan İddiaçı cavabdehlər "xxxx"ASC-yə, Cavabdeh2 MMC-yə, Azərbaycan Respublikasının Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinə və "xxxx" MMC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə Səbail Rayon Məhkəməsinə müraciət etmiş, Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)- 2300/2021 nömrəli, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddia tələbi təmin edilmiş, hazırda həmin qətnamədən cavabdehlər Cavabdeh2 MMC, "xxxx"ASC və maraqlarına toxunan şəxslər Maraqlı şəxs1 QSC və Maraqlı şəxs2 tərəfindən apellyasiya şikayətləri verilmiş, iş yenidən baxılması üçün həmin məhkəməyə göndərilmişdir. İş hazırda Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin icraatındadır.

77. Bütün qeyd olunanlar bir daha onu göstərir ki, həmin qətnamənin icrası ilə bağlı hərrac təşkilatı tərəfindən 2016-cı ildə hərrac keçirilərkən “İpoteka haqqında” Qanunun 43.7-1-ci maddəsinin tələblərinə düzgün riayət edilməmiş, "xxxx" ASC-nin təkrar hərrac baş tutmamış elan edildikdən sonra ipoteka əmlakını əldə etmək və bununla bağlı protokol imzalamaq barədə razılığı olmasına və bu barədə Hərrac təşkilatına yazılı şəkildə məktub göndərilməsinə baxmayaraq, həmin razılıq məktubuna Hərrac təşkilatı tərəfindən heç bir münasibət bildirilməmiş, "xxxx" ASC ilə protokol imzalanmamış, son nəticədə Hərrac təşkilatı həmin protokolu imzalamaqdan yayınmışdır.

78. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2015-ci il tarixli 570 nömrəli Fərmanına əsasən X2 "xxxx" ASC-yə olan problemli borcu üzrə tələb hüququ "xxxx" ASCdən Maraqlı şəxs1 QSC-yə ötürüldüyü andan həmin borcun təminatı olan ipoteka üzrə tələb hüququ da "xxxx" ASC-dən Maraqlı şəxs1 QSC-yə ötürülmüşdür, yəni, X2 borcunun təminatı olaraq ipotekaya qoyulmuş və Xəzər Rayon Məhkəməsinin 2(003)-1052/2013 nömrəli, xx.xx.2013-cü il tarixli qətnaməsi ilə tutmanın yönəldiyi İddiaçı mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli fərdi yaşayış evi ilə bağlı tələb hüququ artıq Maraqlı şəxs1 QSC-yə məxsusdur.

79. Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-795/2023 nömrəli, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsi (hakim Şahin Abdullayev) ilə iddia təmin edilmiş, Xəzər Rayon Məhkəməsinin 2(003)-1052/2013 nömrəli, xx.xx.2013-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən tutmanın yönəldiyi İddiaçı tərəfindən ipoteka ilə yüklü edilmiş Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli fərdi yaşayış evinin hazırki ipoteka saxlayan Maraqlı şəxs1 QSC tərəfindən əldə olunması barədə protokol cavabdeh "xxxx" MMC tərəfindən qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilmişdir.

80. Məhkəmə öz mövqeyini Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 60-cı maddəsinin 1-ci hissəsinə, 127-ci maddəsinin 2-ci bəndinə, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 317.1, 317.2, 372.1, 372.2, 373.1, 373.3, 373.4, 415.5-ci maddələrinə, “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 42.1, 43.3, 43.4, 43.7-1, 43.8, 48-ci maddələrinə istinad edərək əsaslandırmışdır.

Birləşdirilmiş iş üzrə qətnamədən apellyasiya şikayəti və onun dəlilləri

81. Həmin qətnamədən üçüncü şəxs İddiaçı apellyasiya şikayəti vermiş və apellyasiya şikayətinə əlavə verərək, şikayətinin dəlili kimi qeyd etmişdir ki, hazırkı iddia tələbinin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, guya ki, 2016-cı ildə hərrac təşkilatı tərəfindən “İpoteka haqqında” qanunun 43.7-ci maddəsinə əsasən ipoteka predmeti "xxxx" ASC-yə təklif olunmuş, bank tərəfindən həmin təklifə müsbət cavab verilmiş və yekun protokolun və alqı-satqı müqaviləsinin imzalanması üçün konkret tarix müəyyənləşdirilməsi xahiş olunmuşdur. Ona görə də iddiaçı Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli fərdi yaşayış evinin hazırki ipoteka saxlayan Maraqlı şəxs1 QSC tərəfindən əldə olunması barədə protokolun cavabdeh "xxxx" MMC tərəfindən qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi və ödənilmiş 100 manat məbləğində dövlət rüsumunun cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmiş, iddia tələbi təmin edilmişdir. Hesab edir ki, Səbail Rayon Məhkəməsinin hazırkı qətnaməsi və ümumiyyətlə, mübahisənin mahiyyətinə yanaşması ilə həm Mülki Məcəllənin, həm “İpoteka haqqında” qanunun müddəalarını, həm Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun sahəvi qanunvericiliyin şərhi ilə bağlı qərarlarını və ən əsası da Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.8-ci maddəsinə dair qanunvericiliyin tətbiqi məsələləri üzrə xx.xx.2022-ci il tarixli, 04/2022 nömrəli qərardadında qeyd olunmuş hüquqi mövqeyi şübhə altına almış, tamamilə əsassız bir nəticəyə gəlmişdir. Ümumilikdə, qətnamə saysız-hesabsız və kobud maddi və prosessual pozuntulara yol verilməklə çıxarılmışdır. Birincisi, hazırda iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmiş Maraqlı şəxs1 QSC BOKT-un bu cür iddia tələbi ilə çıxış etmək hüququ yoxdu, çünki, hazırkı işdə ipoteka saxlayan "xxxx" ASC-dir. Əgər bu cür iddia qaldırmaq hüququ qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuşdursa belə, bu hüquq Maraqlı şəxs1 QSC-yə deyil, Beynəlxalq Banka aiddir. Ali Məhkəmə (sədrlik edən hakim Elşanə Vəliyeva) Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli Qətnaməsini ləğv edərkən həmin qətnamədə yol verilmiş prosessual hüquq pozuntularından biri olaraq qeyd etmişdir ki, apellyasiya məhkəməsi Bankın tələb hüququnu Maraqlı şəxs1 QSC-yə güzəşt etdiyinə istinad edərək iş üzrə əsl cavabdehin həmin QSC olduğunu bildirsə də, nəzərə almamışdır ki, ipoteka məhdud əşya hüququ olmaqla daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyatla əmələ gəldiyindən, reyestrdə bununla bağlı dəyişiklik edilənədək adına qeydiyyat aparılan şəxs həmin hüququn sahibi olmaqla, bu hüquqla bağlı qaldırılmış istənilən iddia üzrə cavabdeh də həmin şəxs hesab edilir. Baxılan işdə Bankın tələb hüququn güzəşt edilməsindən sonra ipotekaya dair adı çəkilən QSC-nin xeyrinə dövlət reyestrində qeydiyyat aparılıb-aparılmadığı istiqamətində hər hansı araşdırma aparılmamış, məhkəmə yalnız cavabdeh Bankın etirazının dəlillərini əsas götürməklə ipoteka xitam verilməsi tələbinin əsl olmayan cavabdehə qarşı qaldırıldığı qənaətinə gəlmiş, bununla da mülki prosessual qanunvericiliyin yuxarıda qeyd olunan normalarının tələblərini pozmuşdur (Qərarın 64, 65, 66, 67, 68 və 69-cu bəndləri). Nəticə etibarilə, Ali Məhkəmənin mövqeyi ondan ibarətdir ki, həmin vaxt daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində ipoteka saxlayan kimi "xxxx" ASC qeydiyyatdan keçmişdir və nə qədər ki, Beynəlxalq bank ipoteka saxlayandır, o vaxta qədər də bu cür iddia ərizəsi ilə çıxış etmək hüququ ona məxsusdur. Göründüyü kimi, Səbail Rayon Məhkəməsi də Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsində yol verdiyi pozuntunu təkrarlamış, Ali Məhkəmənin bu pozuntunu aşkara çıxaran qərarını nəzərə almamışdır. Halbuki, MPM-nin 419.4-cü maddəsinə əsasən, kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarı qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir. Belə olan halda Səbail Rayon Məhkəməsi həm də hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin vahidliyini pozmuş olur. İkincisi, aydın məsələdir ki, hazırda iddiaçının bu cür iddianı qaldırmasında əsas Ali Məhkəmənin xx.xx.2022-ci il tarixli qərardadıdır (konkret olaraq qərarın 4-cü bəndi). MPM-in 77-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Birinci instansiya məhkəməsində aparılan icraat zamanı İddiaçı vəkili iddiaçının nümayəndəsinə konkret olaraq sual vermişdir ki, onlar, yəni iddiaçı 2016-cı ildə yekun protokolun imzalanmamasının hərrac təşkilatının səhlənkarlığı nəticəsində olmasını nə ilə sübut edirlər. Təbii ki, iddiaçı məhkəməyə bununla bağlı heç bir sübut təqdim edə bilməmişdir. İddiaçının əsaslandığı yeganə hal ondan ibarətdir ki, hərrac təşkilatının ipoteka predmetinin əldə olunması ilə bağlı xx.xx.2016-cı il tarixli təklifinə bank xx.xx.2016-cı il tarixli məktubla müsbət cavab vermişdir. Səbail Rayon Məhkəməsi məhz bu halı əsas götürərək hesab etmişdir ki, protokolun imzalanmaması hərrac təşkilatının səhlankarlığı nəticəsində baş vermişdir. Təəssüf ki, məhkəmə Ali Məhkəmənin xx.xx.2022-ci il tarixli qərardadını düzgün tətbiq etməmişdir. Belə ki, həmin qərardadda bununla bağlı məsələlər aydın şəkildə tənzimlənir. Qərardadın 59-cu bəndində konkret olaraq qeyd olunur ki, protokolun qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi tələbinə dair iddialara baxılarkən məhkəmələr ipoteka saxlayanın ipoteka predmetinin əldə edilməsi üçün qanunla nəzərdə tutulmuş müddət ərzində bütün zəruri tədbirləri gördüyünü və protokolu qanunla müəyyən edilmiş şərtlərlə imzalamağa razılığını ifadə etdiyini, lakin yekun protokolun ondan asılı olmayan səbəblərdən imzalanmadığını müəyyən edərlərsə hərrac təşkilatçısının hərəkətini (hərəkətsizliyini) qanunsuz hesab etməklə, iddianı təmin edə bilərlər. Göründüyü kimi, Ali Məhkəmə bu tip iddia qaldırılarkən ipoteka saxlayanın formal əsaslarla deyil, məhz qanunla nəzərdə tutulmuş müddət ərzində bütün zəruri tədbirləri gördüyünü təsdiq edən sübutları məhkəməyə təqdim etməsi halında iddianın təmin olunmasını mümkün hesab edir. İddiaçı özü bildirir ki, hərracın təklifi banka 2016-cı ilin iyun ayında daxil olmuşdur. İddiaçı onu da bildirir ki, X3 aid kredit portfeli xx.xx.2018-ci ildə Maraqlı şəxs1 QSC-yə təhvil verilmişdir. Sual yaranır ki, aradan keçən 1 il 8 aylıq uzun bir müddət ərzində bankın hər hansı nümayəndəsi hərrac təşkilatına yaxınlaşıb protokolun imzalanması ilə bağlı hər hansı təşəbbüs göstərmişdirmi?! Əgər doğurdan da hərrac təşkilatının protokolu imzalamaqdan imtina etmək kimi bir niyyəti var idisə və bu “imtina” banka məlum idisə, niyə bank qeyd olunan müddət ərzində bununla bağlı nə məhkəmədə iddia qaldırmamış, nə də ki, hərracın sifarişçisi olan icra qurumuna, yaxud icra vərəqəsinin icrasına nəzarəti həyata keçirən Xəzər Rayon Məhkəməsinə, yaxud ən azından hərrac təşkilatının özünə bir xəbərdarlıq, yaxud məlumat xarakterli bir məktub göndərməmişdir. Sual doğuran daha iki məqam ondan ibarətdir ki, hərrac təşkilatının protokolu imzalamaqdan imtina etməsi niyə onun marağında olsun?! Əgər hərrac təşkilatının belə bir marağı var idisə, onda Maraqlı şəxs1 QSC-nin adından çıxış edən Cavabdeh2 MMC-nin 2019-cu il tarixli müraciəti əsasında niyə həmin ipoteka predmeti yenidən hərraca çıxarıldı?! Təbii ki, hazırki iddianın mahiyyətini aşkara çıxaran bütün bu suallara iddiaçının nümayəndəsi cavab verməli olsa da, cavab vermir. Onu da qeyd edilir ki, iş materiallarından göründüyü kimi, iddiaçı 2019-cu ildə Xəzər Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək, ipoteka predmetinin məhz yenidən hərraca çıxarılmasını xahiş etmişdir. Başqa sözlə, iddiaçının nümayəndəsi məhkəməyə düzgün ifadə verməmiş və bildirmişdir ki, guya ki, Maraqlı şəxs1 QSC-nin 2016-cı ildə keçirilmiş hərracdan məlumatları olmamışdır. Bu həm də onu sübut edir ki, iddiaçı 2016-cı ildə təşkil olunmuş hərracın bu formada yekunlaşması ilə razı olmuş və ipoteka predmetinin "xxxx" ASC tərəfindən əldə olunmasında maraqlı olmamışdır. Əks təqdirdə həmin hərracın nəticələrinin etibarsız sayılması barədə məhkəmədə iddia qaldırardı. Üçüncüsü, Ali Məhkəmənin sözügedən qərardadının 61-ci bəndində bu cür iddia qaldırılarkən ipoteka saxlayanın müddət məsələsinə və vicdanlılığa əməl etməsi şərti xüsusilə vurğulanmışdır. Həmin bənddə qeyd olunur ki, bununla yanaşı, hüquqi müəyyənliklə bağlı yuxarıda nümayiş etdirilmiş hüquqi mövqelərdən çıxış edilərək vurğulanmalıdır ki, ipoteka predmetini əldə etmək istəyən ipoteka saxlayan hərrac təşkilatçısı onunla protokolun imzalanmasından imtina etdiyi və ya yayındığı halda hərrac təşkilatına qarşı müstəqil iddia ilə məhkəməyə Mülki Prosessual Məcəllədə müəyyən edilmiş qaydada və vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə müraciət etməlidir. İddiaçı 2019-cu ildə məhkəməyə müraciət edərək, ipoteka predmetinin təkrarən hərraca yönəldilməsini xahiş etmişdir. Yəni 2019-cu ildə baş tutmuş hərracın nəticələrindən razı olduğunu etiraf etmiş və hal hazırda 7 il sonra əqdin bağlanılmış hesab edilməsi barədə məhkəmədə iddia qaldırmışdır. Başqa sözlə, iddiaçı vicdanlılıq prinsiplərindən kənara çıxmaqla məhkəmədə əsassız iddia qaldırmışdır. Diqqətlə nəzər yetirilsə görünər ki, Ali Məhkəmənin xx.xx.2022-ci il tarixli qərardadı “hərracın nəticələrinə dair yekun protokolun qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində bağlanılması barədə” iddianın məhz o halda qaldırılmasını mümkün sayır ki, qanuni keçirilmiş hərrac baş tutmasın, ipoteka saxlayan yekun protokolun imzalanması üçün bütün zəruri tədbirləri görsün, hərrac təşkilatı qəsdən protokolu imzalamaqdan yayınsın, bundan sonra ipoteka saxlayan yuxarıda qeyd olunmuştələblə məhkəməyə müraciət etsin. Hazırda isə iddiaçı öz istəyi ilə ipoteka predmetinin təkrarən hərraca çıxarılmasını təmin etmiş və 2019-cu ildə keçirilmiş hərracın nəticələrinin etibarsızlığı ilə bağlı hər hansı iddia qaldırmamışdır. Yəni bu halın mövcudluğu Maraqlı şəxs1 ASC-yə bu cür iddia qaldırmağa əsas vermir. Səbail Rayon Məhkəməsi isə Ali Məhkəmənin qərardadını bütün digər hissələrdə nəzərə almadığı kimi, bu hissədə də nəzərə almamışdır. Hazırkı iddia ona görə qeyri-mümkündür ki, Maraqlı şəxs1 QSC tamamilə başqa iki müstəqil kommersiya hüquqi şəxsinin arasında hər hansı əqdin bağlanılmış hesab olunmasını məhkəmədən xahiş edir. Belə bir əqdin bağlanılmış hesab olunması üçün ən azı "xxxx" ASC-nin iradə ifadəsi zəruridir ki, bank da bu cür tələblə çıxış etməmişdir. Belə olan halda Səbail Rayon Məhkəməsinin iddianı mümkün hesab etməsi anlaşılan deyil və mülki qanunvericiliyin əqdlərlə bağlı müddəalarının kobud pozuntusu deməkdir. Hazırda məhkəmədə irəli sürülmüş tələb bir tərəfdən ipoteka saxlayan "xxxx"ASC ilə ipoteka qoyan İddiaçı arasında bağlanılmış ipoteka müqaviləsindən, digər tərəfdən hərrac təşkilatı ilə "xxxx" ASC arasında mövcud olmuş və “İpoteka haqqında” qanunun tələblərindən irəli gələn hüquq münasibətləri ilə bağlıdır. Maraqlı şəxs1 QSC yuxarıda qeyd olunmuş hüquq münasibətlərinin heç birində tərəf deyil və onun üçün bu münasibətlərdən irəli gələn hər hansı öhdəlik mövcud olmadığı kimi, heç bir hüquq (hüquqi ixtiyar) da nəzərdə tutulmamışdır. Qeyd olunan əsasla hesab edir ki, Maraqlı şəxs1 QSCnin hazırkı iddianı qaldırmağa subyektiv hüququ yoxdur. Hesab etmişdir ki, məhkəmə iddia müddətinin tətbiqinə dair 3-cü şəxs İddiaçı ərizəsini təmin etməli idi. Hazırda iddiaçı əqdin bağlanmış hesab edilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə çıxış edir. Eləcə də tələb daşınmaz əmlakla bağlıdır. Məhkəmə əsassız olaraq qeyd etmişdir ki, hazırkı tələb hərracın nəticələrinə dair yekun protokolun imzalanmış hesab edilməsi ilə bağlı olduğundan, bu münasibətə ümumi iddia müddətinin (10 il) tətbiq edilməli olması nəzərə alınmaqla qiymət verilməlidir. Məhkəmənin bu mövqeyi ilə razı deyil. Belə ki, hərracın nəticələrinə dair yekun protokol özü də müqavilədir və tərəflər üçün hüquq və öhdəliklər yaradır. Deməli, hazırki mübahisəyə müqavilə tələbləri üzrə 3 illik iddia müddəti, ən pis halda isə daşınmaz əşyalarla bağlı müqavilə tələbləri üzrə 6 illik iddia müddəti tətbiq edilməlidir. İddiaçı 2016-cı ildə "xxxx" MMC ilə "xxxx" ASC arasında hərracın nəticələrinə dair yekun protokolun bağlanmış hesab olunmasını məhkəmədən xahiş edir, ancaq həmin protokolun məhz hərrac təşkilatının səhlənkarlığı (hərəkət və ya hərəkətsizliyi) üzündən baş verdiyini sübut edən dəlilləri məhkəməyə təqdim edə bilmir. Məhkəmənin diqqətinə bir daha çatdırırıq ki, iddia tələbini təsdiq edən halları sübut etmək vəzifəsi iddiaçının üzərinə düşür. Səbail Rayon Məhkəməsi bu hala diqqət yetirməmişdir və nəticədə aşkar prosessual pozuntuya yol vermişdir. Səbail Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 2(009)-795/2023 saylı qətnaməsi hüquqi müəyyənlik prinsipinə ziddir. Səbail Rayon Məhkəməsinin hazırda mübahisələndirdikləri qətnaməsi hüquqi müəyyənlik prinsipinə həm də ona görə ziddir ki, iddianın təmin olunacağı təqdirdə İddiaçı 2021-ci ildə cavabdehlər "xxxx" MMC-yə, "xxxx" ASC-yə və Cavabdeh2 MMC-yə qarşı qaldırdığı iddia rədd olunacaqdır. Məlumdur ki, həmin iddia ərizəsində tələblərdən biri də 2019-cu ildə hərrac təşkilatı ilə Maraqlı şəxs2 arasında bağlanmış Y-187 saylı hərracın nəticələrinə dair yekun protokolun etibarsız hesab edilməsi və onun adına verilmiş mülkiyyət hüququna dair çıxarışın ləğv edilməsidir. Nəticədə hər iki hərracın nəticələri qanuni sayılacaq və ipoteka predmetinin hüquqi taleyi həll olunmaz qalacaqdır. Bununla da məhkəmə qətnaməsi mövcud vəziyyətə aydınlıq gətirmək əvəzinə, onu daha da mürəkkəb vəziyyətə gətirəcəkdir. Həmçinin apellyasiya şikayətinə əlavədə qeyd etmişdir ki, hazırkı tələbə ümumi məhkəmədə baxılması yol verilmezdir. Çünki hem iddiaçı "xxxx" QSC, həm də cavabdeh hərrac təşkilatı kommersiya fəaliyyəti hətata keçirən, VÖEN-i olan hüquqi şəxsdir. Odur ki, MPM-in 26.1-ci maddəsinin tələbləri baxımından hesab edir ki, hazırkı tələbə Səbail Rayon Məhkəməsində deyil, Bakı Kommersiya Məhkəməsində baxılmalı idi. Mülki iş materiallarına diqqətlə nəzər yetirilsə görünür ki, "xxxx" MMC-nin "X8" ASC-ye gonderdiyi xx.xx.2016-cı il tarixli, 2427 nömrəli məktubunda yalnız hazırda mübahisəsi gedən daşınmaz əmlakın deyil, ümumilikde 4 əmlakın əldə olunması təklif olunur ki, bunlardan da biri "X27" markalı, **-RC-*** dovlət qeydiyyat nişanlı avtomobil, ikincisi, Şəmkir şəhəri, C.Cabbarlı küçəsinde yerləşən 19 saylı fərdi yaşayış evi, üçüncüsü isə Quba rayonu, 2-ci Nügədi kəndində yerləşən 1,36 ha torpaq sahəsidir. Onlar tərəfindən AR DİN Baş Dövlet Yol Polisi İdarəsinə ve Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastr və Reyestri publik hüquqi şəxsinə yuxarıda qeyd olunmuş ipoteka predmetlerinin özgəninkiləşdirilməsi ile bağlı hər hansı qeydin aparılıb-aparılmaması haqqında sorğular gondərilmiş və sorğulara cavab verilmişdir. Beləliklə, cavab məktubundan aydın olur ki, yuxarıda qeyd olunmuş "X27" markalt, **-RC-*** dovlet qeydiyyat nişanlı avtomobil xx.xx.2012-ci il tarixdə gömrük bəyannaməsi 455330 nömrəli hesabarayış əsasında X7 adına qeydiyyata alınaraq "Azərbaycan Beynalxalq Bankı" SKBnin Sənaye filialının xeyrinə yüklü edilmiş və "Azərbaycan Beynalxalq Bankı" SKB-nin xx.xx.2016-cı il tarixli 19/1868 nömreli məktubu əsasında ipotekadan azad edilmiş və həmin gün Y-292 nömrəli hərrac protokolu əsasında X7 adından qeydiyyatdan çıxarılaraq X11 adına rəsmiləşdirilmişdir. Belə çıxır ki, banka təklif olunan əmlaklardan biri ilə bağlı qanunsuz da olsa, yekun protokol tərtib olunaraq, həm hərrac mərkəzi, həm də bank tərəfindən həmin protokol imzalanmış, həmin protokol əsasında avtomobil qanunsuz olaraq üçüncü bir şəxsin adına rəsmiləşdirilmişdir. Sual olunur ki, əgər hərrac təşkilatı bir təklif məktubunda qeyd olunmuş ipoteka predmetlərindən biri ilə bağlı keçirilmiş hərracın nəticələrinə dair yekun protokolu imzanlanması üçün banka təqdim etmişdirsə, digər əmlaklarla bağlı keçirilmiş hərrac protokolunu niyə təqdim etməməli idi? Deməli hərracın nəticələrinə dair yekun protokolların imzalanması yalnız "xxxx" ASC-nin iradəsindən asılı olmuşdur. Bank hərrac xərclərini ödəmək istədiyi ipoteka predmetlerini əldə etmiş, digərlərini isə qanunsuz olaraq üçüncü bir şəxsin adına protokollarla rəsmiləşdirmiş və hərrac xərclərini də ona ödətmişdir. Eləcə də, DƏDKR PHŞ-nin 11 saylı Şəmkir Ərazi İdarəsinin xx.xx.2023-cü il tarixli məktubundan görünür ki, hərrac təşkilatının banka təklif etdiyi ipoteka predmetlərindən digəri – ünvan 5 ünvanda yerləşən fərdi yaşayış evinə dair daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində 2016-2018-ci illər ərzində mülkiyyət huququ barədə dövlət qeydiyyatı aparılmamış, Gəncə İnzibati Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli, 2- 1(114)-3096/2022 nömrəli qərarı və JN-185A saylı "Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair şəhadətnamə əsasında 15 fevral 2023-cü il tarixli ümumi birgə mülkiyyet hüququnu təsdiq edən çıxarış verilmişdir, Gəncə İnzibati Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli, 2-1(114)- 3096/2022 saylı qərarından görünür ki, yuxarıda qeyd olunmuş daşınmaz əmlakla bağlı artıq xx.xx.2013-cü il tarixde Y-304 nömrəli protokol imzalanmış və həmin daşınmaz əmlak ipoteka saxlayan "xxxx" ASC-nin mülkiyyətinə keçmişdir. Göründüyü kimi, bankın qarşısında təklif olunan ipoteka predmetlərini əldə etməsi üçün heç bir maneə olmamışdır və "xxxx" QSC BOKT-un iddia ərizəsində qeyd etdiyi kimi - "hərracın nəticələrinə dair yekun protokolun hərrac təşkilatının səhlənkarlıq səbəbindən imzalanmaması” həqiqətə uyğun gəlmir. Beləliklə, məhkəmə həmin halları hərtərəfli və obyektiv surətdə araşdırmamışdır. Bu səbəbdən, hazırkı iş üzrə çıxarılmış qətnamənin ləğv edilməsi və iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

82. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(103)-5240/2023 nömrəli, xx.xx.2023-cü il tarixli qərardadı ilə 2(103)-5240/2023 nömrəli mülki işin 2(103)- 2048/2023 nömrəli mülki işlə birləşdirilməsi qərara alınmışdır.

Apellyasiya instansiya məhkəməsində hər iki iş üzrə icraat

83. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 2(103)-2048/2023 nömrəli, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə (hakimlər – İ.Şirinov (sədrlik edən və məruzəçi), K.Əkbərov və E.Kazımov) Birinci iş üzrə cavabdehlər Cavabdeh2 MMC, “Azərbaycan Beynəlxalq Bankı" ASC, Maraqlı şəxs1 QSC BOKT və Maraqlı şəxs2 tərəfindən ayrıayrılıqda verilmiş apellyasiya şikayətlərinin təmin olunmaması, Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-2300/2021 nömrəli, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsinin onun apellyasiya şikayətinə əsasən mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılması, apellyasiya şikayətlərinin verilməsi ilə bağlı ödənilmiş dövlət rüsumu tərəflərin özlərinə aid edilməsi, ikinci iş üzrə İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin təmin edilməsi, Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-795/2023 nömrəli, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsinin ləğv edilməsi, iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməsi, iddia tələbinin təmin edilməməsi qət edilmişdir.

84. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci iş üzrə qeyd etmişdir ki, birinci işə apellyasiya qaydasında təkrar baxılır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 420-ci maddəsinin tələbinə görə kassasiya qaydasında işə baxan məhkəmənin qərarında şərh olunan göstərişlər həmin işə yenidən baxan məhkəmə üçün məcburidir.

85. “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 420-ci maddəsinin şərh edilməsi”nə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2012-ci il tarixli Qərarında da müəyyən edilmişdir ki, Mülki Prosessual Məcəllənin 420-ci maddəsində təsbit edilmiş kassasiya instansiya məhkəməsinin göstərişləri həmin Məcəllənin 416, habelə 407.1.4, 407.2 və 408.1.5-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş qanuni hədlər daxilində olduqda və həmin Məcəllənin 419.2.9-cu maddəsinin tələbinə uyğun əsaslandırıldıqda, işə yenidən baxan apellyasiya instansiya məhkəməsi üçün məcburidir.

86. Məhkəmə Kollegiyası hazırkı mülki işlə bağlı Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının Qərarında qeyd edilmiş göstərişlər Konstitusiya Məhkəməsinin qeyd edilən Qərarında nəzərdə tutulmuş “qanuni hədlər daxilində” olduğundan, həmin göstərişlərlə razılaşaraq onları nəzərə alır.

87. Hazırkı işin mübahisəsiz halları ondan ibarədir ki, qanuni qüvvəsini almış məhkəmə qətnaməsi ilə Bankın iddiası üzrə kredit borcunun tutulması və tutmanın ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlaka yönəldilməsi, həmin əmlakın açıq hərracda satılmaqla, əldə olunan vəsaitdən borcun ödənilməsi, yaşayış evinə tutma yönəldikdən və o satıldıqdan sonra keçmiş mülkiyyətçinin yaşayış sahəsini ən gec bir ay ərzində tərk etmədikdə oradan məcburi qaydada çıxarılması qət edilmiş, qətnamə qanuni qüvvəsini alaraq icraya yönəldilmişdir. 2016-cı ildə ipoteka predmetinin satılması üçün iki dəfə hərrac keçirilsə də, əmlak satılmamış, tələbkar da onu əldə etməmişdir. İcra məmuru xx.xx.2018-ci il tarixli məktubla icra vərəqəsini “İcra haqqında” Qanunun 23.1.5-ci və “İpoteka haqqında” Qanunun 43-cü maddələrinə əsasən icra olunmadığından geri qaytarmışdır.

88. Bank qeyd olunan icra vərəqəsi üzrə tələb hüququnu xx.xx.2017-ci il tarixli müqaviləyə əsasən Maraqlı şəxs1 QSC-yə güzəşt etmiş, bundan sonra həmin Maraqlı şəxs1 QSC-nin müraciəti əsasında icra sənədi yenidən icraya yönəldilmiş və İcra şöbəsi tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixli məktubla icra sənədi hərrac keçirilməsi üçün hərrac təşkilatına göndərilmiş, Hərrac Mərkəzi tərəfindən ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti 250.000 manat olmaqla xx.xx.2019-cu il tarixə təyin edilmiş ilk hərrac baş tutmamış hesab edilmiş, ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti 15% aşağı salınaraq 212.500 manat müəyyən olunmaqla, xx.xx.2019-cu il tarixə təyin edilmiş təkrar hərracda əmlak Maraqlı şəxs2 tərəfindən əldə olunmuş, həmin tarixdə bu barədə Y-187 saylı hərracın yekunları barədə protokol tərtib edilməklə alqı-satqı müqaviləsi bağlanmış və əmlak xx.xx.2019-cu il tarixdə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində onun adına qeydiyyatdan keçmişdir.

89. Hazırda iddiaçı - ipoteka qoyan 2016-cı ildə keçirilmiş hərracın baş tutumamış elan edilməsindən sonra ipoteka predmetin tələbkar – ipoteka saxlayan tərəfindən qanunla müəyyən edilmiş müddət ərizində əldə olunmadığını və eyni əmlakla bağlı 2019-cu ildə yenidən keçirilmiş hərracın qanunsuz olduğunu bildirərək, həmin hərracın yekunlarına dair protokolun etibarsız hesab edilməsi və ipotekaya xitam verilməsi barədə mübahisə açmışdır.

90. Cavabdeh bank, agentlik və Maraqlı şəxs1 QSC-nin apellyasiya şikayətinin əsas dəlili ondan ibarətdir ki, 2018-ci ildə bankın kredit müqaviləsi üzrə tələb hüququnu (hazırkı əmlak həmin kredit müqaviləsinə əsasən ipoteka ilə yükül edilmişdir) Maraqlı şəxs1 QSC-yə güzəşt etmişdir, ona görə də hazırkı iddia tələbi üzrə o, əsl olmayan cavabdehdir.

91. Apellyasiya məhkəməsinin öncəki qətnaməsinin ləğv edilməsi barədə Ali Məhkəmə Mülki kollegiyasının 2(102)-4553/2022 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli qərarının 68-ci bəndində qeyd edilir ki, apellyasiya məhkəməsi Bankın tələb hüququnu Aqrarkredit QSC-yə güzəşt etdiyinə istinad edərək iş üzrə əsl cavabdehin həmin QSC olduğunu bildirsə də, nəzərə almamışdır ki, ipoteka məhdud əşya hüququ olmaqla daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyatla əmələ gəldiyindən, reyestrdə bununla bağlı dəyişiklik edilənədək adına qeydiyyat aparılan şəxs həmin hüququn sahibi olmaqla, bu hüquqla bağlı qaldırılmış istənilən iddia üzrə cavabdeh də həmin şəxs hesab edilir.

92. Qərarın 69-cu bəndində göstərilir ki, baxılan işdə Bankın tələb hüququn güzəşt edilməsindən sonra ipotekaya dair adı çəkilən QSC-nin xeyrinə dövlət reyestrində qeydiyyat aparılıb-aparılmadığı istiqamətində hər hansı araşdırma aparılmamış, məhkəmə yalnız cavabdeh Bankın etirazının dəlillərini əsas götürməklə ipoteka xitam verilməsi tələbinin əsl olmayan cavabdehə qarşı qalıdırıldığı qənaətinə gəlmiş, bununla da mülki prosessual qanunvericiliyin yuxarıda qeyd olunan normalarının tələblərini pozmuşdur.

93. Kollegiya bununla bağlı bildirir ki, işə yenidən apellyasiya qaydasında baxılarkən təqdim edilmiş DƏRX-nin ******* nömrəli çıxarışından məlum olur ki, İddiaçı məxsus ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlakın Maraqlı şəxs1 QSC BOKT-un xeyrinə yüklü edilməsi barədə qeyd yalnız xx.xx.2019-cu il tarixdə aparılmışdır.

94. Demək ki, 2016-cı ildə keçirilmiş iki hərracın baş tutmaması, ipoteka predmetinin qanunla müəyyən edilmiş müddətdə tələbkar tərəfindən əldə edilməməsi zamanı həmin əmlak Bankın xeyrinə ipoteka ilə yüklü olmuşdur. Bu mənada qeyd edilməlidir ki, iddia tələbi 2016-cı ildə keçirilmiş iki hərrac baş tutmaması və ipoteka predmetinin qanunla müəyyən edilmiş müddətdə tələbkar tərəfindən əldə edilməməsinə əsaslandığından, həmin vaxt hüququn daşıyıcısı Bank olduğundan hazırkı iddia tələbinə də cavabdeh Bankdır.

95. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.4-43.8 və 48-ci maddələrinin şərh edilməsinə dair” 28 oktyabr 2014-cü il tarixli Qərarında ifadə edilmiş hüquqi mövqelərə əsasən ipoteka haqqında qanunvericilikdə yalnız iki hərracın keçirilməsi nəzərdə tutulduğundan, hər hansı əsasla yeni hərracların keçirilməsi həmin qanuna zidd hesab edilməlidir. Bəzən təcrübədə müəyyən müddət keçdikdən sonra da icra məmurunun və ya tələbkarın müraciəti əsasında hərracların keçirilməsinə təsadüf edilir. Plenum, bununla bağlı qeyd etmişdir ki, təkrar hərrac adı ilə üç və daha çox hərracın keçirilməsi “İpoteka haqqında” Qanunun tələblərindən irəli gəlmir və ipoteka qoyanın hüquqlarının pozulmasına səbəb olur.Belə ki, təkrar hərracın baştutmaması ipoteka qoyan üçün ipotekaya xitam verilməsindən ibarət Qanunun 43.8-cimaddəsində nəzərdə tutulmuş müəyyən hüquqi imkanların yaranması ilə nəticələnir.Qanunun başqa şəkildə şərh edilməsi, yəni ipoteka saxlayana bu imkanın qanunla müəyyən edilmiş müddətdən sonra da yenidən verilməsi, ipoteka qoyanın qanunla qorunan hüquq və maraqlarının pozulmasına gətirib çıxarar.

96. Göründüyü kimi, 2016-cı ildə keçirilmiş iki hərrac baş tutmadığından və ipoteka predmeti qanunla müəyyən edilmiş müddətdə bank tərəfindən əldə edilmədiyindən, Maraqlı şəxs1 QSC-nin ərizəsinə əsasən, 2019-cu ildə icra sənədinin yenidən icraya yönəldilərək, ipoteka predmeti üzrə yeni hərraclar keçirilməklə, əmlak satılması yuxarıda qeyd olunan hüquqi mövqelərə zidd olmuşdur.

97. Qanuna görə, 43.8-ci maddəsinə görə, ipoteka saxlayan təkrar hərrac baş tutmamış elan edildikdən sonra 30 təqvim günü ərzində ipoteka predmetini əldə etməzsə, ipotekaya xitam verilir.

98. İddiaçı da hazırda həmin tələblə çıxış edir və onun tələbi “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.8-ci maddəsinə görə, əsaslıdır.

99. Maraqlı şəxs2 apellyasiya şikayətinin iki əsas dəlili var. Birincisi, onu işə cəlb etmədən, hazırkı tələbə baxılmış, ikincisi, o vicdanlı alıcıdır.

100. Məhkəmə kollegiyası üçüncü şəxsin apellyasiya şikayətinin işə onu cəlb etmədən baxılması barədə qeyd edir ki, işin hallarından görünür ki, bu belədir. Bununla belə, qeyd edilməlidir ki, MPM-in 387.1-ci maddəsinə görə, prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi qətnamənin ləğv edilməsinə yalnız o halda əsas olur ki, bu, düzgün olmayan qətnamənin qəbul edilməsinə səbəb olsun.

101. Hazırkı halda, iddiaçı “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.8-ci maddəsinin imperativ göstərişinə əsasən, 2016-cı ildə keçirilmiş iki hərracın baş tutmaması və ipoteka predmeti qanunla müəyyən edilmiş müddətdə bank tərəfindən əldə edilmədiyindən ipotekaya xitam verilməsini tələb edir. Üçüncü şəxs Maraqlı şəxs2 qanunun tələbinə görə artıq xitam verilmiş ipoteka predmetini Maraqlı şəxs1 QSCnin ərizəsinə əsasən, 2019-cu ildə icra sənədinin yenidən icraya yönəldilərək, ipoteka predmeti üzrə yeni qanunsuz hərraclar keçirilməsi nəticəsində əldə etmişdir. Bu baxımdan, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən üçüncü şəxs Maraqlı şəxs2 cəlb edilməməsinə, yəni prosessual hüquq normasının pozulmasına baxmayaraq, nəticədə etibarı ilə düzgün olmayan qətnamə qəbul edilməmişdir.

102. MPM-in 385.2-ci maddəsinin tələbinə görə, birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz.

103. Üçüncü şəxs Maraqlı şəxs2 apellyasiya şikayətinin onun vicdanlı alıcı olması barədə dəlili üzrə isə, Ali Məhkəmə Mülki kollegiyasının 2(102)-4553/2022 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli qərarının 77-ci bəndində qeyd edir ki, apellyasiya instansiya məhkəməsi iddia tələbini rədd edərkən, həm də ipoteka predmetini 2019-cu ildə keçirilmiş təkrar hərracdan əldə etmiş Maraqlı şəxs2 vicdanlı əldə edən olmasına istinad etmiş, lakin bu hissədə də maddi hüquq normalarını düzgün tətbiq etməmişdir.

104. Belə ki, Mülki Məcəllənin 140-cı, 148.2-ci və 149.2-ci maddələrində reyestr məlumatlarının həqiqiliyinə güvənməklə əşya hüquqlarını vicdanlı əldə edən şəxsin qorunduğu açıqca təsbit olunmuşdur. Həmin maddələrə görə, reyestrin məzmununun qeyri-dəqiqliyi sübuta yetirilməyincə, həmin məzmunun həqiqiliyi və tamamlığı prezumpsiyası qüvvədədir. Əqd əsasında özgəninkiləşdirənin adına qeydiyyata alınmış hər hansı bir hüququ əldə edən şəxsin xeyrinə reyestrdəki qeyd, bu qeydə dair etirazın reyestrə daxil edildiyi və ya əldə edən şəxsin qeydin qeyri-dəqiq olmasını bildiyi hallar istisna olmaqla, həqiqi hesab edilir. Daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindəki qeydə əsaslanaraq mülkiyyət hüququ və ya daşınmaz əmlaka başqa hüquqlar əldə etmiş hər bir şəxsin bu hüquqları müdafiə edilməlidir. Əgər daşınmaz əmlaka hüquqların qeydiyyatı əsassızdırsa və ya əgər düzgün qeydiyyat əsassız çıxarılmışsa və ya dəyişdirilmişsə, bunun nəticəsində daşınmaz əmlaka olan hüquqlarına toxunulmuş istənilən şəxs qeydiyyatın çıxarılması və ya dəyişdirilməsi haqqında iddia qaldıra bilər. Bunun nəticəsində vurulmuş zərərin əvəzinin ödənilməsi üçün tələblər irəli sürülməsi istisna edilmir. Bu zaman vicdanlı üçüncü şəxslərin qeydiyyatla əlaqədar əldə etdikləri hüquqları saxlanılır (bənd 78).

105. Beləliklə, Ali Məhkəmənin həmin mövqeyi ilə razılaşaraq Məhkəmə Kollegiyası bildirir ki, vicdanlılıq reyestr məlumatlarına güvənərək əşya hüququ qazanan şəxslərin hüquqlarının müdafiəsinə yönəlmişdir. Hazırkı halda isə əldə edən reyestr məlumatlarına deyil, hərrac təşkilatı tərəfindən keçirilən hərracın qanuniliyinə güvənərək hüquq əldə etmişdir ki, bu halda hərracın məhkəmə tərəfindən etibarsız hesab edilməsi onun vicdanlı əldə edən kimi tanınmasını istisna etməklə, etibarsız əqdin nəticələrinin tətbiq olunması və düşdüyü zərərin əvəzini tələb etmək hüquqlarını əmələ gətirir.

106. Məhkəmə kollegiyası birinci işdən apellyasiya şikayəti vermiş Maraqlı şəxs1 QSC-nin və Maraqlı şəxs2 apellyasiya şikayətinin işə onları cəlb etmədən baxılması barədə dəlili üzrə bildirir ki, onların bu dəlili formal olmaqla işin hallarına və mahiyyətinə aid deyildir. Əvvəla ona görə ki, Cavabdeh2 MMC iş üzrə cavabdeh olmuşdur, həmin Agentliyin isə məhz Maraqlı şəxs1 QSC-nin təmsil etmək üçün yaradıldığı onun nizamnaməsində birbaşa qeyd olunmuş, bütün məhkəmə işlərində olduğu kimi hazırkı işdə də Agentlik məhz Maraqlı şəxs1 QSC-nin səlahiyyətli təmsilçisi kimi cavabdeh olaraq göstərilmişdir. Demək ki, Maraqlı şəxs1 QSC-nin işə cəlb olunmaması barədəki dəlili qətnamənin əsassız olması qənaətinə gəlinməsi və ləğvi üçün ola bilməz. İkincisi isə, mülki işin materiallarından bəli olur ki, Bankın və Agentliyin nümayəndələrinin iddiaya etiraz dəlilləri və bütün izahatları Maraqlı şəxs1 QSC və vicdanlı alıcı hesab etdikləri Maraqlı şəxs2 hüquqlarının müdafiəsinə yönəlmişdir. Birinci iş üzrə Bankın, Agentliyin, Maraqlı şəxs1 QSC-nin və eləcə də Maraqlı şəxs2 verdiyi şikayətləri mahiyyət etibarı ilə eyni məzmunlu olması da onu göstərir ki, onu hüquqları ilə bağlı məsələ müzakirə olunmuş və məhkəməyə bu hal məlum olmuşdur, demək ki, Maraqlı şəxs2 rayon məhkəməsində işə baxılmasına cəlb edilməməsi formal baxımdan pozuntu olsa da, onun iştirakı mahiyyət etibarı ilə fərqli nəticəyə gətirib çıxarmayacaqdı. MPM-in 385.2-ci maddəsinə görə də belə olan hal qətnamənin mütləq ləğvinə əsas olmur.

107. Məhkəmə kollegiyası birinci iş üzrə cavabdeh Bank, Agentlik və maraqların toxunan şəxs Maraqlı şəxs1 QSC-nin apellyasiya şikayətlərinin "xxxx" MMC tərəfindən "xxxx" ASC-nin xx.xx.2016-cı il tarixli, 13/2573 nömrəli məktubuna heç bir cavab verilmədiyinə, bunun nəticəsində ipoteka saxlayanın, yəni bankın “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 43.7-ci maddəsində müəyyən edilmiş subyektiv hüququnu həyata keçirə bilməməsi barədə dəlillərinə ikinci iş üzrə münasibət bildirəcəkdir.

108. Məhkəmə ikinci iş üzrə qeyd etmişdir ki, birinci işə yenidən apellyasiya qaydasında baxılarkən Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(103)- 2048/2023 nömrəli, xx.xx.2023-cü il tarixi qərardadı ilə iddiaçı Maraqlı şəxs1 QSC BOKTun cavabdehlər "xxxx" MMC, "xxxx" ASC, Xəzər Rayon İcra Şöbəsi, X12, X3 qarşı “hərrac protokolunun imzalanmış hesab edilməsi” tələbinə dair Səbail Rayon Məhkəməsinin icraatında olan 2(009)-795/2023 saylı inzibati iş üzrə yekun məhkəmə aktı qəbul edilənə qədər hazırkı iş üzrə icraat dayandırılmışdır.

109. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(103)-5240/2023 nömrəli, xx.xx.2023-cü il tarixli qərardadı ilə hazırkı 2(103)-5240/2023 nömrəli mülki işin 2(103)-2048/2023 nömrəli mülki işə birləşdirilməsi qərara alınmışdır.

110. İkinci iş üzrə iddiaçı Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit Təşkilatı cavabdeh "xxxx" MMC-yə qarşı protokolun qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək Bakı şəhəri Xəzər Rayon Məhkəməsinin 2(003)- 1052/2013 nömrəli, xx.xx.2013-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən tutmanın yönəldiyi İddiaçı tərəfindən ipoteka qoyulmuş Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, Seryogin küçəsində yerləşən 20 nömrəli fərdi yaşayış evinin hazırkı ipoteka saxlayan Maraqlı şəxs1 QSC tərəfindən əldə olunması barədə protokolun cavabdeh "xxxx" MMC tərəfindən qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi bardədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

111. Xəzər Rayon Məhkəməsi xx.xx.2016-cı il tarixli, 2(003)-1052/2013 saylı qətnaməsi əsasında ipoteka predmeti əvvəlcə "xxxx" MMC tərəfindən 2016-cı ildəiki dəfə hərraca çıxarılmış, hər iki hərrac baş tutmamış, sonda ipoteka predmeti banka təklif olunmuş, bununla bağlı ona təklif məktubu da göndərilmiş, bank da öz növbəsində xx.xx.2016-cı il tarixli məktubla təklifə müsbət cavab vermiş, lakin tərəflər arasında nə alqısatqı müqaviləsi, nə də yekun protokol bağlanılmamışdır. İddiaçı hesab edir ki, bank hərrac təşkilatının təklifinə müsbət cavab versə də, alqı-satqı müqaviləsi, yekun protokol bağlanılmaması hərrac təşkilatının yayınması nəticəsində baş vermişdir.

112. İddiaçı Maraqlı şəxs1 QSC iddia edir ki, həmin vaxt ipoteka saxlayan olan banka hərrac mərkəzi xx.xx.2016-cı il tarixli bildirişlə ipoteka predmetinin alqı-satqısı üçün müqavilə bağlanılması barədə məlumat vermiş, bank da xx.xx.2016-cı il tarixli cavab məktubu vermişdir ki, əmlakların qeyd olunmuş qiymətlərlə, yəni təkrar hərracdakı ilkin satış qiymətlərindən 25% aşağı olan qiymətlərlə Bank tərəfindən alınmasına heç bir etirazları yoxdur. Bunu nəzərə alaraq Bank tərəfindən ipoteka predmetlərini əldə edilməsi üçün alqı-satqı müqavilələrinin imzalanması tarixini müəyyənləşdirib rəsmi məlumat verməsi xahiş edilmişdir.

113. İddiaçı Maraqlı şəxs1 QSC həmin vaxt ipoteka saxlayan olan bankın qeyd edilən xx.xx.2016-cı il tarixli cavab məktubuna istinad edərək əmlaka dair alqı-satqının bağlanmış hesab edilməsini tələb edir.

114. Kollegiya hesab edir ki, iddia tələbi tamamilə əsassızdır.

115. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.8-ci maddəsinə dair qanunvericiliyin tətbiqi məsələləri üzrə 04/2022 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli qərardadının 57-ci bəndinə görə, bu baxımdan qeyd olunmalıdır ki, təkrar hərracın baş tutmamış elan edilməsindən sonra 30 təqvim günü ərzində ipoteka predmetinin əldə edilməməsi ipotekaya xitam verilməsinin qanuni əsası kimi çıxış etdiyindən, hərrac təşkilatının protokolu imzalamaqdan əsassız imtina etməsi və yaxud yayınması zamanı da ipoteka saxlayana onun pozulmuş hüququnun real bərpası imkanı tanınmalıdır. Məhkəmə tərkibi hesab edir ki, belə hallarda ipoteka saxlayan ipoteka predmetinin hərracdan əldə edilməsinə dair “Protokolun qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi və (və ya) zərərin əvəzinin ödənilməsi haqqında” iddia qaldıra bilər.

116. Qərardadın 59-cu bəndində qeyd edilir ki, protokolun qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi tələbinə dair iddialara baxılarkən məhkəmələr ipoteka saxlayanın ipoteka predmetinin əldə edilməsi üçün qanunla nəzərdə tutulmuş müddət ərzində bütün zəruri tədbirləri gördüyünü və protokolu qanunla müəyyən edilmiş şərtlərlə imzalamağa razılığını ifadə etdiyini, lakin yekun protokolun ondan asılı olmayan səbəblərdən imzalanmadığını müəyyən edərlərsə hərrac təşkilatçısının hərəkətini (hərəkətsizliyini) qanunsuz hesab etməklə, iddianı təmin edə bilərlər.

117. Həmin qərardaddan göründüyü kimi bu iddianın təmin edilməsi üçün məhkəmə ipoteka saxlayanın ipoteka predmetinin əldə edilməsi üçün qanunla nəzərdə tutulmuş müddət ərzində bütün zəruri tədbirləri gördüyünü və protokolu qanunla müəyyən edilmiş şərtlərlə imzalamağa razılığını ifadə etdiyini, lakin yekun protokolun ondan asılı olmayan səbəblərdən imzalanmadığını müəyyən edilməlidir.

118. Hazırkı halda iddiaçınnın istinad etdiyi yeganə sübut bankın qeyd edilən xx.xx.2016-cı il tarixli əmlakın razılıq barədə cavab məktubudur. İddiaçı qanunla nəzərdə tutulmuş müddət, söhbət 30 günlük müddətdən gedir ki, o vaxtkı ipoteka saxlayan bankın ipoteka predmetinin əldə edilməsi üçün bütün zəruri tədbirləri görməsi barədə başqa bir sübut təqdim etməmişdir.

119. Apellyasiya şikayətində üçüncü şəxs bankın qeyd edilən cavab məktubunun hərrac təşilatına çatdırılması barədə məlumatın-sübutun səhilhiyini mübahisələndirmişdir.

120. Kollegiya qeyd edir ki, mülki iş materiallarında olan "xxxx" MMC tərəfindən Banka verilən məlumata əsasən, bankın xx.xx.2021-ci il tarixli məktublarına cavab olaraq bildirmişlər ki, daxili arxiv qaydalarına uyğun olaraq 2016-cı ilin qəbzləri (həmçinin 836690 kodlu qəbz) məhv edilmişdir, lakin şirkətin informasiya sistemindən əldə olunan məlumata əsasən, 836690 nömrəli qəbz "xxxx" ASC-dən xx.xx.2016-cı il tarixində 14 nömrəli kuryer tərəfindən götürülmüş, xx.xx.2016-cı il saat 15.00-da "xxxx" MMC-də “Quliyev” soyadlı şəxs tərəfindən qəbul edilmişdir.

121. Kollegiya qeyd edir ki, arxiv sənədləri məhv olduğu halda 836690 nömrəli qəbzin "xxxx" ASC-dən xx.xx.2016-cı il tarixində 14 nömrəli kuryer tərəfindən götürülərək, xx.xx.2016-cı il saat 15.00-da "xxxx" MMC-də “Quliyev” soyadlı şəxs tərəfindən qəbul edilməsi barədə sistemdən alındığı qeyd edilən məlumatın hansı sistemdən alınması, ən azından bunun təsdiqi kimi hər hansı bir çıxarış əlavə edilmədiyindən üçüncü şəxsin həmin məlumatın qeyri-dürüst olması barədə dəlillərinin aşkar əsassız olmadığı qənaətinə gəlməyə əsas verir.

122. Bundan başqa üçüncü şəxs apellyasiya şikayətində qeyd edir ki, "xxxx" MMC-nin "xxxx" ASC-ye göndərdiyi xx.xx.2016-cı il tarixli, 2427 nömrəli məktubunda yalnız hazırda mübahisəsi gedən daşınmaz əmlakın deyil, ümumilikde 4 mlakın əldə olunması təklif olunur ki, bunlardan da biri "X27" markalı, **-RC-*** dovlet qeydiyyat nişanlı avtomobil, ikincisi, Şəmkir şəhəri, C.Cabbarlı küçəsinde yerləşən 19 saylı fərdi yaşayış evi, üçüncüsü isə Quba rayonu, 2-ci Nügədi kendində yerləşən 1,36 ha torpaq sahesidir.

123. Onlar tərəfindən AR DİN Baş Dövlet Yol Polisi İdarəsinə ve Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastr və Reyestri publik hüquqi şəxsinə yuxarıda qeyd olunmuş ipoteka predmetlerinin özgəninkiləşdirilməsi ile bağlı her hansı qeydin aparılıb-aparılmaması haqqında sorğular gonderilmiş və sorğulara cavab verilmişdir.

124. Beləliklə, cavab mektubundan aydın olur ki, yuxarıda qeyd olunmuş "X27" markalı, **-RC-*** dovlət qeydiyyat nişanlı avtomobil xx.xx.2012-ci il tarixdə gömrük bəyannaməsi 455330 nömrəli hesab-arayış əsasında X7 adına qeydiyyata alınaraq "Azərbaycan Beynalxalq Bankı" SKB-nin Sənaye filialının xeyrinə yüklü edilmiş və "Azərbaycan Beynalxalq Bankı" SKB-nin xx.xx.2016-cı il tarixli 19/1868 nömrəli mektubu əsasında ipotekadan azad edilmiş və həmin gün Y-292 nömrəli hərrac protokolu əsasında X7 adından qeydiyyatdan çıxarılaraq X11 adına rəsmiləşdirilmiş, eləcə də DƏDKR PHŞnin 11 saylı Şəmkir Ərazi İdarəsinin xx.xx.2023-cü il tarixli məktubundan görünür ki, hərrac təşkilatının banka təklif etdiyi ipoteka predmetlerinden digəri – ünvan 5 ünvanda yerləşən fərdi yaşayış evinə dair daşınmaz əmlakın dövlet reyestrində 2016-2018-ci illər ərzində mülkiyyət huququ barədə dövlət qeydiyyatı aparılmamış, Gəncə İnzibati Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli, 2-1(114)-3096/2022 nömrəli qərarı və JN-185A saylı "Torpağın mülkiyyətə verilmesine dair şəhadətnamə əsasında xx.xx.2023-cü il tarixli ümumi birgə mülkiyyət hüququnu təsdiq edən çıxarış verilmişdir, Gəncə İnzibati Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli, 2-1(114)-3096/2022 saylı qərarından görünür ki, yuxarıda qeyd olunmuş daşınmaz əmlakla bağlı xx.xx.2013-cü il tarixde Y-304 nömrəli protokol imzalanmış və həmin daşınmaz əmlak ipoteka saxlayan "xxxx" ASC-nin mülkiyyətinə keçmişdir.

125. Üçüncü şəxs qeyd etmişdir ki, bankın qarşısında teklif olunan digər ipoteka predmetlərini əldə etməsi, lakin İddiaçı məxsus ipoteka predmetini isə əldə etməməsi "xxxx" QSC BOKT-un iddia ərizəsində qeyd etdiyi kimi - "hərracın nəticələrinə dair yekun protokolun hərrac təşkilatının səhlənkarlıq səbəbindən imzalanmaması” həqiqətə uyğun gəlmir.

126. Bununla bağlı araşdırma aparılarkən, bank tərəfindən təklif olunan digər ipoteka predmetləri əldə edilsə də, məhz bu ipoteka predmetinin əldə edilməməsi barədə hər hansı bir tutarlı əsas göstərilməmişdir.

127. Kollegiya onu da qeyd etmişdir ki, iddiaçı Maraqlı şəxs1 QSC hazırkı iddia tələbini qaldırmaqla, onun ərizəsi əsasında icra vərəqinin yenidən icraya yönəldilməsi, təkrar hərracda ipoteka predmetinin Maraqlı şəxs2 satılması barədə birinci iş üzrə mübahisələndirilən hərracın qanunsuz keçirilməsini də bir növ qəbul etmişdir.

128. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.8-ci maddəsinə dair qanunvericiliyin tətbiqi məsələləri üzrə 04/2022 nömrəli, 14 dekabr 2022-ci il tarixli qərardadının, 39-cu bəndində göstərilir ki, o da nəzərə alınmalıdır ki, ipoteka predmetini əldə etmə müddəti hüququn mahiyyətinə uyğun olaraq kəsici müddətdir. Çünki, ipoteka saxlayan təkrar hərracın baş tutmadığı elan edildikdən sonra 30 gün ərzində bu imkandan istifadə etməzsə həm predmeti əldə etmək, həm də ipoteka hüququnu itirir. Odur ki, ipoteka saxlayan müvafiq elanın dərc olunduğu vaxtdan keçən 30 gün ərzində ipoteka predmetini əldə etməlidir.

129. Həmin Qərardadın 60-cı bəndində qeyd edilir ki, bu zaman qəbul edilmiş məhkəmə aktı qanuni qüvvəsini aldıqdan sonra hərracın yekunlarına dair protokolu əvəz etməklə, “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Qanunun 8.0.4-cü maddəsinə əsasən ipoteka predmetinin ipoteka saxlayanın adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınması əsasını təşkil etdiyi üçün məhkəmə qətnaməsində əmlakın ipoteka saxlayan tərəfindən hansı şərtlərlə əldə edildiyi dəqiq göstərilməlidir. Həmçinin qeyd olunmalıdır ki, bu cür məhkəmə qətnamələri ilə ipoteka saxlayanın ipoteka predmetini qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində əldə etməsi müəyyən olunduğundan, bu hal həmin müddətin kəsici müddət olması ilə bağlı yuxarıda ifadə edilmiş hüquqi mövqe ilə hər hansı ziddiyyət təşkil etmir.

130. Kollegiya qeyd etmişdir ki, iddiaçı QSC 2016-cı ildə iki dəfə keçirilən hərracın baş tutmaması nəticəsində hərrac təşkilatının hərəkətsizliyi nəticəsində protokolun bağlanmış hesab edilməsi barədə iddia ərizəsi ilə xx.xx.2023-cü il tarixdə, yəni yeddi il sonra müraciət etmişdir.

131. Ali Məhkəmənin yuxarıda qeyd edilən qərardadındakı ipoteka saxlayanın ipoteka predmetini qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində əldə etməsi müəyyən olunduğundan, bu hal həmin müddətin kəsici müddət olması ilə bağlı yuxarıda ifadə edilmiş hüquqi mövqe ilə hər hansı ziddiyyət təşkil etmir ifadəsi qətiyyən hazırkı işdə olduğu kimi bu qədər uzun müddət sonra, yəni yeddi il sonra ipotekanın bağlanmış hesab edilməsini nəzərdə tutmur.

132. Çünki başqa cür yanaşma Qanunun 43.8-ci maddəsində olan ipoteka saxlayan təkrar hərrac baş tutmamış elan edildikdən sonra 30 təqvim günü ərzində ipoteka predmetini əldə etməzsə, ipotekaya xitam verilir müddəasına zidd olardı.

133. Həmin qərardadın 55-ci maddəsində qeyd ediliyi kimi, məhkəmə təcrübəsində ipoteka saxlayanın əmlakın əldə edilməsi ilə bağlı ipoteka haqqında qanunvericilikdə müəyyən edilmiş 30 təqvim günü ərzində onun iradəsindən asılı olmayan səbəblərdən (hərrac təşkilatının protokolu imzalamaqdan yayınması və ya imtina etməsi) hərrac protokolunun imzalanmaması hallarına rast gəlinir.

134. Üçüncü şəxsin apellyasiya şikayətinin digər dəlili hazırkı iddianı qaldırmaq üçün Maraqlı şəxs1 QSC-nin subyektiv hüququ olmaması, çünki protokolun imzalanmış hesab edilməsinin tələb edildiyi dövrdə ipoteka saxlayanın bank olması ilə bağlıdır.

135. Kollegiya hesab etmişdir ki, bu dəlil də əsaslıdır. Çünki ipoteka müqaviləsi üzrə bank tələb hüququnu xx.xx.2017-ci il tarixli müqaviləyə əsasən Maraqlı şəxs1 QSCyə güzəşt etmiş, ilk iki hərrac isə 2016-cı ildə keçirilmişdir ki, həmin vaxt ipoteka saxlayan bank olmuşdur.

136. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumu “M.Bağırovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 04 may 2007-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılması”na dair 30 iyul 2008-ci il tarixli qərarında aşağıdakıları qeyd etmişdir.

137. Subyektiv mənada hüquq normativ-hüquqi aktlarla müəyyən olunmuş zahiri azadlığı ifadə edir. Şəxsiyyətin davranışının bu və ya digər üsulunu seçməklə şüurlu olaraq məqsədləri müəyyən etmək və onların istiqamətində hərəkət etmək imkanı belə azadlığın daxili cəhətidir. Bu cəhət hüquqi tənzimlənmənin əhatəsinə düşmür. Həmin azadlığın ictimai münasibətlərdə öz məqsədini ifadə etmək imkanı kimi qəbul olunan xarici cəhəti isə mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

138. İkinci (xarici) cəhət hüquqi ixtiyar kimi təzahürü ehtiva edir. Belə ki, subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz.

139. Məhkəmə kollegiyası ikinci iş üzrə apellyasiya şikayətinin iddiaçı və cavabdehin, yəni hər iki tərəf hüquqi şəxs olduğundan işə kommersiya məhkəməsində baxılmalı olması barədə dəlili üzrə aşağıdakıların qeyd edilməsini zəruri hesab etmişdir.

140. Belə ki, bununla bağlı aparılmış müzakirələr zamanı ikinci iş üzrə apellyator İddiaçı nümayəndəsi və vəkilindən başqa məhkəmə prosesinin bütün iştirakçıları ikinci işin də birinci işlə birlikdə baxılmalı olduğunu bildirmiş və bu mövqelərini izahatlarında müvafiq qaydada əsaslandırmışlar. Sonuncu məhkəmə iclasında isə ikinci işin kommersiya məhkəməsinə aid olmasına dair şikayətinin dəlilinə münasibətdə İddiaçı vəkili aparılmış müzakirələrin nəticəsi olaraq (həmin mövqeyinin formal olaraq əsaslı olsa da) mahiyyət etibarı ilə digər proses iştirakçıların mövqelərini qəbul etdiyini və ikinci işə də birləşmiş ilkin işlə bir icraatda baxılmasının daha düzgün və prosessual qənaət, eləcə də işlərə ağlabatan müddətlərdə baxılması kimi vacib prinsiplər kontekstindən daha səmərəli olduğunu bildirmişdir.

141. Bununla bağlı qeyd edilməlidir ki, birləşmiş işlər üzrə ikinci işin məhkəmə aidiyyəti ilə bağlı uzun-uzadı müzakirələr aparılmış və nəhayətdə işlərin birlikdə baxılması qənaətinə gəlinmişdir. Məhkəmənin bu qənaətə gəlməsi əsassız olmamışdır. Bu vaxt hazırkı işin xüsusi halları, o cümlədən: birinci işin 2 (iki) il 5 (beş) ay icraatda olması; birinci işə apellyasiya və kasassiya qaydasında bir dəfə baxıldıqdan sonra, ikinci apellyasiya baxışı zamanı onun icraatının məhz ikinci işə görə dayandırılması; ikinci iş rayon məhkəməsində baxıldıqdan sonra, məhz apellyasiya mərhələsində onun birinci işə birləşdirilməsinə dair qərardadın çıxarılması; bundan sonra ikinci işin aidiyyət pozuntusuna görə ləğv edilərək yenidən baxılması üçün birinci instansiya məhkəməsinə göndərilməsi; bu halda birləşmiş işlərin yenidən ayrılmalı olması və birinci işin icraatının yenidən, həm də ikinci iş üzrə yekun məhkəm aktı qəbul olunanadək dayandırılmasının zəruriliyi, bunun isə o qədər də mürəkkəb olmayan birinci işin baxılmasının ağlabatan hesab edilməyən və həddən artıq uzun müddət çəkməsinə səbəb olacağı nəzərə alınmışdır. Bu zaman Məhkəmə Kollegiyası həm də məhkəmə aidiyyəti ilə bağlı aparılmış araşdırmalar zamanı son olaraq bütün proses iştirakçılarının, xüsusən də həmin dəlilin müəllifi olan ikinci iş üzrə apellyatorun da ikinci işə də onun birləşdirildiyi birinci işlə birlikdə baxılmasına dair vahid mövqedə olmalarını nəzərə almışdır.

142. Məhkəmə bu qənaətə gələrkən, həm də ədalət mühakiməsinin işlərə baxılmasında ağlabatan müddət, prosessual qənaət, eləcə də səmərəlilik kimi fundamental prinsiplərə əsaslanmışdır.

143. Məhkəmə mövqeyini “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 41.2, 41.3, 42.1, 43.1, 43.2, 43.3, 43.4, 43.5, 43.6, 43.7, 43.7-1, 43.8-ci maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.4-43.8 və 48-ci maddələrinin şərh edilməsinə dair 28 oktyabr 2014-cü il tarixli Qərarına, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.8-ci maddəsinə dair qanunvericiliyin tətbiqi məsələləri üzrə” 04/2022 nömrəli, 14 dekabr 2022-ci il tarixli Qərardadına istinad edərək əsaslandırmışdır.

Kassasiya instansiyası məhkəməsində icraat

144. ”X16 Edilməsi Agentliyi” MMC kassasiya şikayəti verərək, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx.xx.2023-cü il, tarixli 2(103)-2048/2023 saylı qətnaməsini ləğv edib, apellyasiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və sübutlar əsasında iddiaçı Maraqlı şəxs1 QSC Bank olmayan Kredit Təşkilatının iddia tələbinin təmin edilməsinə, İddiaçı isə iddia tələbinin rədd edilməsinə dair yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

145. Maraqlı şəxs2 kassasiya şikayəti verərək, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 2(103)-2048/2023 saylı qətnaməsinin İddiaçı cavabdehlər "xxxx"ASC-yə, Cavabdeh2 MMC-nə, Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və X19 Şəxsi və "xxxx" MMC-yə qarşı “ipotekaya xitam verilməsi, protokol və çıxarışın etibarsız hesab edilməsi və sair” tələbinə dair hissədə ləğv edilməsi və iş üzrə iddiaçının iddia tələblərinin rədd edilməsi barədə yeni qərarın qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

146. "xxxx" ASC kassasiya şikayəti verərək, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(103)-2048/2023 saylı, xx.xx.2023-ci il tarixli qətnaməsinin ləğv edilməsinə və İddiaçı cavabdehlər "xxxx"ASC-yə, "X16 Edilməsi Agentliyi" MMC-yə, Azərbaycan Respublikasının Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinə və "xxxx" MMC-yə qarşı “ipotekaya xitam verilməsi və.s” tələbinə dair iddiasının təmin edilməməsinə dair qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir.

147. Maraqlı şəxs1 QSC kassasiya şikayəti verərək Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx.xx.2023-cü il, tarixli2(103)-2048/2023 saylı qətnaməsini ləğv edib, apellyasiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və sübutlar əsasında iddiaçı Maraqlı şəxs1 QSC Bank olmayan Kredit Təşkilatının iddia tələbinin təmin edilməsinə, İddiaçı isə iddia tələbinin rədd edilməsinə dair yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

148. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(102)- 1348/2024 nömrəli, xx.xx.2024-cü il tarixli qərarı ilə (hakimlər – Ə.Xıdırov (məruzəçi), M.Əhmədova və V.Həsənov) birinci iş üzrə cavabdehlər "xxxx" ASC və Cavabdeh2 MMC, birinci iş üzrə maraqlarına toxunan şəxs Maraqlı şəxs2 və birinci iş üzrə maraqlarına toxunan şəxs və ikinci iş üzrə iddiaçı "xxxx" QSC BOKT tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətləri qismən təmin edilmiş, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx.xx.2023-cü il tarixli 2(103)-2048/2023 nömrəli qətnaməsi ləğv edilərək, iş yenidən baxılmaq üçün Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilmişdir.

149. Məhkəmə kollegiyası hesab etmişdir ki, işin düzgün və obyekti araşdırılması məqsədilə əvvəlcə ikinci iş üzrə iddiaçı Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit Təşkilatının cavabdeh "xxxx" MMC-yə qarşı protokolun qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi tələbinə dair Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-795/2023 nömrəli, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsindən verilmiş apellyasiya şikayəti üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin əsalandırması və gəldiyi nəticəyə münasibət bildirilməsi məqsədəuyğundur.

150. İşi yeni apellyasiya baxışına qaytararkən kassasiya instansiyası məhkəməsi qeyd etmişdir ki, ikinci iş üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin əsaslandırması və gəldiyi nəticə ilə razılaşmır. Belə ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qeyd etmişdir ki, üçüncü şəxsin apellyasiya şikayətinin digər dəlili hazırkı iddianı qaldırmaq üçün Maraqlı şəxs1 QSC-nin subyektiv hüququ olmaması, çünki protokolun imzalanmış hesab edilməsinin tələb edildiyi dövrdə ipoteka saxlayanın bank olması ilə bağlıdır. Kollegiya hesab edir ki, bu dəlil də əsaslıdır. Çünki ipoteka müqaviləsi üzrə bank tələb hüququnu xx.xx.2017-ci il tarixli müqaviləyə əsasən Maraqlı şəxs1 QSC-yə güzəşt etmiş, ilk iki hərrac isə 2016-cı ildə keçirilmişdir ki, həmin vaxt ipoteka saxlayan bank olmuşdur. Kassasiya kollegiyası həmin əsaslandırma ilə razılaşmır. Belə ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi müvafiq tələb hüququnun "xxxx" ASC tərəfindən Maraqlı şəxs1 QSC BOKT-a 21 aprel 2017-ci il tarixli müqavilə ilə güzəşt edilməsi və Maraqlı şəxs1 QSC BOKT-un mübahisə predmeti olan daşınmaz əmlak üzərində ipoteka hüququnun 06 mart 2019-cu il tarixində qeydə alınması halına mülki prosessual hüquq normalarının tələbinə uyğun hüquqi qiymət verilməmişdir.

151. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qeyd etmişdir ki, hazırkı halda iddiaçının istinad etdiyi yeganə sübut bankın qeyd edilən xx.xx.2016-cı il tarixli əmlakın əldə edilməsinə razılıq barədə cavab məktubudur. İddiaçı qanunla nəzərdə tutulmuş müddət, söhbət 30 günlük müddətdən gedir ki, o vaxtkı ipoteka saxlayan bankın ipoteka predmetinin əldə edilməsi üçün bütün zəruri tədbirləri görməsi barədə başqa bir sübut təqdim etməmişdir.Kassasiya kollegiyası həmin əsaslandırma ilə razılaşmır. Əvvəla bank da xx.xx.2016-cı il tarixli cavab məktubu vermişdir ki, əmlakların qeyd olunmuş qiymətlərlə, yəni təkrar hərracdakı ilkin satış qiymətlərindən 25% aşağı olan qiymətlərlə Bank tərəfindən alınmasına heç bir etirazları yoxdur. Bunu nəzərə alaraq Bank tərəfindən ipoteka predmetlərini əldə edilməsi üçün alqı-satqı müqavilələrinin imzalanması tarixini müəyyənləşdirib rəsmi məlumat verməsi xahiş edilmişdir. "xxxx" MMC-nin həmin məktubu almasını təkzib etməsi iş materialları ilə təsdiq edilmir. Həmçinin apellyasiya instansiyası məhkəməsi müvafiq məktubun "xxxx" MMC tərəfindən alınmadığını kifayət qədər əsaslandıra bilməmişdir. Digər tərəfdən bankın hansı tədbirlər görməli olması da əsaslandırılmamışdır.

152. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qeyd etmişdir ki, "xxxx" MMC-nin "xxxx" ASC-yə göndərdiyi xx.xx.2016-cı il tarixli, 2427 nömrəli məktubunda yalnız hazırda mübahisəsi gedən daşınmaz əmlakın deyil, ümumilikdə 4 əmlakın əldə olunması təklif olunur ki, bunlardan da biri "X27" markalı, **-RC-*** dovlet qeydiyyat nişanlı avtomobil, ikincisi, Şəmkir şəhəri, C.Cabbarlı küçəsində yerləşən 19 saylı ferdi yaşayış evi, üçüncüsü ise Quba rayonu, 2-ci Nügədi kendinde yerləşən 1,36 ha torpaq sahesidir. Göstərilənlərlə əlaqədar hüquqi qiymətləndirmə aparan apellyasiya instansiyası məhkəməsi müvafiq əsaslandırma apararaq belə qənaətə gəlmişdir ki, bank tərəfindən təklif olunan digər ipoteka predmetləri əldə edilsə də, məhz bu ipoteka predmetinin əldə edilməməsi barədə hər hansı bir tutarlı əsas göstərilməmişdir. Kassasiya kollegiyası həmin qənaətlə də razılaşmır. Çünki bildirişdə göstərilən əmlakların hamısının bank tərəfindən əldə edilməsi iş materialları ilə təsdiqlənmir.

153. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi müvafiq məktubun məzmununda ünvan 5 ünvanda yerləşən fərdi yaşayış evinə dair yazılmış məlumata və ümumiyyətlə məktubun məzmununa "xxxx" ASC-nin məsuliyyət daşıyıb-daşımaması halına da hüquqi qiymət verilməmişdir.

154. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi göstərilən məsələ ilə əlaqədar sübutları nəyə görə apellyasiya baxışında qəbul etdiyini də əsaslandırmamışdır.

155. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi "xxxx" MMC-nin müvafiq protokolu imzalamaqdan yayınıb-yayınmamsı halını ətraflı araşdırıb hüquqi qiymət verməmişdir.

156. Göründüyü kimi, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin sübutlara qiymət verməsi Azərbaycan Respublikasının MPM-in 88-ci maddəsinin tələblərinə cavab vermir. Bu isə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qeyd edilən hissədə qanuni və əsaslı nəticəyə gəldiyi qənaətinə gəlməyə imkan vermir.

157. Məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gəlir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən ikinci iş üzrə yuxarıda göstərilən hallar araşdırılıb hüquqi qiymət verildikdən sonra həmin iş üzrə iddianın əsaslı olması qənaətinə gəlinərsə, bundan sonra birinci iş üzrə iddiaçının müvafiq iddianı qaldırmağa subyektiv hüququnun olub-olmadığına hüquqi qiymət verməklə yekun məhkəmə aktı qəbul edilməli idi. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsinin araşdırması və hüquqi qiymətləndirməsi göstərilənlərə və prosessual hüquq normalarının tələbinə cavab vermədiyi üçün maddi hüquq normalarının düzgün tətbiq edildiyi qənaətinə də gəlinməsi mümkün deyil.

Proses iştirakçılarının izahatları

158. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən birinci iş üzrə iddiaçı, birləşdirilmiş iş üzrə üçüncü şəxs İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə1 onun tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini xahiş etdi. Həmçinin bildirdi ki, hərrac təşkilatının təklif məktubunda dörd əmlak qeyd olunmuşdur. Onlardan biri avtomobil, digər üçü isə daşınmaz əmlak olmuşdur. Əgər hərrac təşkilatının hansısa bir protokolu imzalamaqdan yayınma barədə fikri var idisə, dövlət yol polisinin məktubundan görünür ki, avtomobil ilk növbədə "xxxx" ASC-yə təklif olunmuşdur. "xxxx" ASC təklif məktubuna məktubla cavab verir. Sonra həmin avtomobil qaununsuz olaraq bir dəfə də hərraca çıxarılır və "xxxx" ASC-nin bu barədə məlumatı olur. Dördüncü dəfə keçirilən hərracda üçüncü bir şəxsin adına hərracın nəticələrinə dair protokol tərtib olunur və alqı-satqı müqaviləsi bağlanılır. Sonra bank tərəfindən məktub göndərilir ki, həmin əmlakın ipoteka yüklülüyündən azad olmasına razıdır. Dörd dəfə qanunsuz hərrac keçirilib. Təbii ki, bu bankın müşayiəti ilə olmuşdur. Həmin dövrdə bankın maliyyə vəsaiti olmayıb. Ali Məhkəmənin diqqətə çatdırdığı digər bir hal isə bankın təklif məktubuna razılıq ifadə edilməsi ilə bağlı cavab məktubudur. Bu məsələ onlara qaranlıq qaldı. Çünki məktubun çatdırılmasına dair heç bir sübut yoxdur. Belə ki, "xxxx" MMC artıq 3-4 ildir ki, fəaliyyət göstərmir. Qanunvericilikdə və təlimatda poçt göndrişinin çatdırılması ilə bağlı qaydalar əks olunmuşdur. Protokolun qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi tələbinə dair işlər üzrə vahid məhkəmə təcrübəsi mövcuddur.

159. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən birləşdirilmiş iş üzrə iddiaçı, birinci iş üzrə qəbul edilən qətnamə maraqlarına toxunan şəxs Maraqlı şəxs1 QSC-nin nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 onun tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini xahiş etdi. Həmçinin bildirdi ki, QSC-nin iddiası əsaslıdır. Belə ki, bank vaxtında təklifə öz cavabını vermişdir. Bank iradə ifadəsini bildirərək, əmlakı almağa razı olduğunu bildirmişdir. Bankın həmin əmlakı almasından imtinası üçün heç bir əsas yoxdur. Belə ki, əmlakın dəyəri də borcu tam bağlamır. Əmlakın dəyəri çoxdur və ya bank əmlakı ala bilmir kimi səbəblər mövcud deyildir. Bank məktub göndərməsinə baxmayaraq, hərrac mərkəzi ona cavab verməmişdir. İcra şöbəsi də vaxtında reaksiya göstərməmişdir. Hərracın sifarişçisi icra şöbəsidir. "xxxx" ASC-nin problemli borclarının Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit Təşkilatına keçməsi ilə bağlı fərman var. Həmin fərmanda borclu şəxslərin siyahısı müəyyənləşmişdir. Cavabdeh2 MMC daha sonra qəbul etmişdir. Cavabdeh2 MMC də öz növbəsində vaxtında tədbirlər görmüşdür. İki məktub göndərilməsinə baxmayaraq, heç bir nəticə əldə oluna bilmədiyi üçün sifariçiyə məktub göndərilmişdir. Daha sonra icra şöbəsi yeni hərrac təşkil etmişdir. Əslində təşkil etməməli idi. Buna baxmayaraq bank vaxtında öz tədbirini görmüşdür.

160. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən birinci iş üzrə cavabdeh, birləşdirilmiş iş üzrə üçüncü şəxs "xxxx" ASC-nin nümayəndəsi X14 ASC tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini xahiş etdi. Həmçinin bildirdi ki, ilk hərracın protokolu etibarsız hesab edilməmiş digər hərracın protokolu bağlanmış hesab edilə bilməz. Maraqlı şəxs2 ilə bağlanmış hərrac protokolu mübahisələndirilə bilməz. Hərracın yekunlarına dair protokol 2019-cu ilin iyul ayında bağlanmışdır. Hərracın yekunlarına dair yekun protokol ipoteka haqqında qanunvericiliyə əsasən müqavilə hüquqi qüvvəsinə malikdir. Bunun üçün müddət tətbiq olunmalıdır. Yəni iddiaçı tərəfindən Maraqlı şəxs2 ilə bağlanmış hərrac protokolu bir il ərzində mübahisələndirilə bilərdi. Lakin iddiaçı 2021-ci ilin avqustunda iddia qaldırmışdır. İddiaçı kəsici müddəti ötürmüşdür. Kəsici müddət tətbiq olunaraq iddia rədd olunmalıdır. Onlar araşdıranda müəyyənləşdirdilər ki, həmin əmlak Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit Təşkilatında ipoteka ilə yüklü edilmişdir. İddiaçı cavabdeh olaraq "xxxx" ASC qeyd etməklə yanlışlığa yol vermişdir. "xxxx" ASC vaxtı ilə 30 gün ərzində məktub ünvanlayaraq öz iradə ifadəsini göstərmişdir. İş materiallarında çatdırılma barədə arayış mövcuddur.

161. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən birinci iş üzrə işdə iştirak etməyə cəlb edilməyən, lakin qəbul edilən qətnamə maraqlarına toxunan şəxs, birləşdirilmiş iş üzrə üçüncü şəxs Maraqlı şəxs2 nümayəndəsi və vəkili X18 onun tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini xahiş etdi. Həmçinin bildirdi ki, Maraqlı şəxs2 dövlət tərəfindən keçirilən hərracdan əmlakı satın almışdır. Onun hərrac təşkilatına ödədiyi pul icraya yönəldilmiş, icra şöbəsi də pulu borcun ödənilməsinə yönəltmiş və həmin ildə də Maraqlı şəxs2 adına çıxarış verilmişdir. 2019-cu ildə Maraqlı şəxs2 dərhal həmin əmlaka sahiblik etmiş və orada təmir işləri aparmışdır. Hətta Maraqlı şəxs2 atası Cəmil bəy İddiaçı pul da vermişdir ki, halallıq olsun, nəfsi qalmasın. Həmin əmlakı həmin dövrdə Maraqlı şəxs2 təhvil vermişdilər. 2019-cu ildən iki il keçdikdən sonra belə bir iddia tələbi irəli sürməsi əsassızdır. Əvvəlki apellyasiya icraatında kəsici müddətlə bağlı fikrini təqdim etmişdir. Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit Təşkilatı ilə saziş bağlayıblar. Əmlak onlarda qalacaq. Hesab edirlər ki, hərracdan əmlakı tam qanuni əsasla əldə etmişlər.

162. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən birinci iş üzrə Cavabdeh2 MMC-nin nümayəndəsi Vəkil5 MMC tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini xahiş etdi. Həmçinin bildirdi ki, tələb hüququ Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit Təşkilatına ötürülmüş, təhvil-təslim 2016-cı ildən başlamış və 2018ci ilin sonunadək davam etmişdir. Bu kredit qovluğu onlara 2018-ci ildə verilmişdir. Onların təsisçisi Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit Təşkilatıdır. Bu işin idarə edilməsi də Cavabdeh2 MMC-yə verilmişdir. Onlar 2019-cu ildə icra işi ilə bağlı Xəzər Rayon Məhkəməsinə sorğu vermişdilər. Belə ki, həmin işin icra tədbirləri barədə məlumat verilməsini xahiş etdilər. O, bir neçə dəfə Xəzər rayon İcra şöbəsində olmuşdur. Oradan şifahi olaraq bildirildi ki, heç bir nəticə yoxdur. Onlar bildirdi ki, yenidən hərrac keçirilməsi ilə bağlı onlara müraciət edtsinlər. 2019-cu ildə hərracın keçirilməsi ilə bağlı icra şöbəsinə müraciət etdilər. Hərrac keçirildi, əmlak satıldı. 2020-ci, 2021-ci və 2022-ci ilə dair məktublar var. Tələbkar olaraq qovluq təhvil alındıqdan sonra hərəkətsiz qalmamışlar.

163. İşə baxılması ilə bağlı məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə digər proses iştirakçılarına rəsmi qaydada məlumat verilmiş, lakin onlar (nümayəndələri) məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbləri barədə məlumat verməmişlər. Bu səbəbdən də məhkəmə kollegiyası, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən işə onların (nümayəndələrinin) iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir.

Tətbiq edilən hüquq

164. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi Maddə 193.1. Güzəşt edilməsi və ya girov qoyulması mümkün olan tələbi və ya hüququ onun sahibi başqa şəxsin mülkiyyətinə verə bilər. Tələblər və hüquqlar yeni şəxsə köhnə sahibində olduğu vəziyyətdə keçir. Maddə 193.3. Əvvəlki sahib tələb əsasında bu hüququn və tələbin güzəşti barədə lazımınca təsdiqlənmiş sənədi də əldə edənə verməlidir. Bu sənədin təsdiqlənməsi üçün zəruri xərclər yeni sahibin üzərinə qoyulur. Maddə 194.1. Tələb sahibi (kreditor) borclunun razılığı olmadan tələbi üçüncü şəxsə güzəşt edə bilər (tələbin güzəşti), bu şərtlə ki, həmin güzəşt öhdəliyin mahiyyətinə, onun borclu ilə razılaşmasına və ya qanunvericiliyə zidd olmasın. Güzəştin yolverilməzliyi barədə borclu ilə razılaşma yalnız borclunun üzrlü mənafeyi olduqda mümkündür. Maddə 372.1. Başqa şəxsdən hər hansı hərəkəti yerinə yetirməyi və ya yerinə yetirməkdən çəkinməyi tələb etmək hüququna müddət şamil edilir. Maddə 375.2. Məhkəmə tərəfindən iddia müddəti yalnız mübahisə tərəfinin məhkəmə qərarı çıxarılanadək verdiyi ərizə əsasında tətbiq edilir. Mübahisə tərəfinin tətbiq edilməsi barədə ərizə verdiyi iddia müddətinin keçməsi məhkəmənin iddiadan imtina barəsində qərar çıxarması üçün əsasdır.

165. “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu Maddə 41.2 (iş üzrə 2016-cı ildə hərraclar keçirilərkən qüvvədə olan redaksiyada) Məhkəmənin qərarı və ya notariusun icra qeydi əsasında tutma yönəldilməsi proseduru icra məmuru tərəfindən həyata keçirilir və ipoteka predmeti hərracda satılır. İcra məmuru hərracın keçirilməsini əmtəə birjalarının nəzdində yaradılmış ixtisaslaşdırılmış təşkilata (bundan sonra - hərracın təşkilatçısı) sifariş verir. Maddə 41.2. (2019-cu ildə qüvvədə olan redaksiyada) Məhkəmənin qərarı və ya notariusun icra qeydi əsasında tutma yönəldilməsi proseduru icra məmuru tərəfindən “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq həyata keçirilir. İcra məmuru ipoteka saxlayanın və ipoteka qoyanın qarşılıqlı razılığına əsasən seçilmiş beş ildən az olmayan daimi fəaliyyət göstərən ixtisaslaşdırılmış təşkilata (bundan sonra hərracın təşkilatçısı) hərracın keçirilməsi barədə sifarişi verir. Bu razılıq 5 təqvim günü müddətində əldə edilmədikdə icra məmuru sifarişi “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq verir. Maddə 41.3.Hərracın təşkilatçısına sifariş “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa müvafiq qaydada tərtib olunur və hərraca çıxarılan ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətini əks etdirir. Maddə 42.1. (iş üzrə 2016-cı ildə hərraclar keçirilərkən qüvvədə olan redaksiyada) Hərracın təşkilatçısı hərracın keçirilməsinə dair kütləvi informasiya vasitələrində elan dərc etdirir, ipoteka saxlayana və ipoteka qoyana verilməsini təsdiq etmə üsulu ilə bildiriş göndərir. Birinci elan və bildiriş hərracın keçirilməsinə ən geci 30 təqvim günü qalmış verilir. Hərracın keçirilməsinə 15 təqvim günü qalmış ikinci elan verilir. Elanda və bildirişdə hərracın vaxtı, yeri, forması, onun predmeti və keçirilmə qaydası, ilkin satış qiyməti, hərracda iştirak üçün behin məbləği, onun ödənilməsi müddəti və qaydası, hərracda iştirak hüququnu əldə etmək üçün sənədlərin siyahısı, habelə alış qiymətinin ödənilməsi müddəti və qaydası haqqında məlumat olmalıdır. Hərracın iştirakçısı hərracın predmetinin ilkin satış qiymətinin 5 faizi miqdarında beh ödəməlidir. Maddə 43.1. (iş üzrə 2016-cı ildə hərraclar keçirilərkən qüvvədə olan redaksiyada) Hərracın təşkilatçısı aşağıdakı hallardan biri baş verdikdə hərracın baş tutmadığı barədə hərracın keçirilməsinə dair elanın verildiyi kütləvi informasiya vasitəsində məlumat dərc etdirir: 43.1.1. hərraca iki nəfərdən az alıcı gəldikdə; 43.1.2. hərracın iştirakçısı olmadıqda; 43.1.3. hərracı udmuş iştirakçı hərracın nəticələri barədə protokol imzalamaqdan imtina etdikdə; 43.1.4. hərracı udmuş iştirakçı bu Qanunla müəyyən olunmuş müddətdə alış qiymətini tamamilə ödəmədikdə, bu şərtlə ki, ipoteka saxlayanın razılığı ilə həmin müddət uzadılmasın. Maddə 43.2. Bu Qanunun 43.1.1 - 43.1.4-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda hərracın baş tutmaması barədə elan hərracın keçirilməsinin təyin olunduğu və ya müvafiq olaraq alış qiymətinin ödənilməsi üçün nəzərdə tutulmuş gündən 3 təqvim günü gec olmayaraq dərc etdirilir. Maddə 43.3. Hərracın baş tutmaması barədə elanın dərc edildiyi gündən sonra 10 təqvim günü müddətində ipoteka saxlayan ipoteka qoyanla müqavilə əsasında ipoteka predmetini ilkin satış qiymətilə ala bilər. Maddə 43.4. (iş üzrə 2016-cı ildə hərraclar keçirilərkən qüvvədə olan redaksiyada) İpoteka predmetinin ipoteka saxlayan tərəfindən alınması barədə bu Qanunun 43.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş müqavilə baş tutmadıqda birinci hərracın keçirildiyi gündən 45 təqvim günündən gec olmayaraq təkrar hərrac keçirilir. Maddə 43.5. (iş üzrə 2016-cı ildə hərraclar keçirilərkən qüvvədə olan redaksiyada) Təkrar hərrac bu Qanunun 42-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada keçirilir. Hərrac təşkilatçısı ipoteka predmetini ilkin satış qiymətilə, bu Qanunun 43.1.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş səbəbə görə ilkin satış qiymətindən 15 faiz aşağı qiymətlə hərraca çıxarır. Maddə 43.6. Təkrar hərracda bir iştirakçı olduqda hərrac baş tutmuş hesab olunur və bu halda həmin şəxs hərracın qalibi olur. Maddə 43.7. (iş üzrə 2016-cı ildə hərraclar keçirilərkən qüvvədə olan redaksiyada) Bu Qanunun 43.1.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hal istisna olmaqla, hərrac digər səbəblərə görə baş tutmamış elan edildikdə ipoteka saxlayan ipoteka predmetini təkrar hərracdakıilkinsatış qiymətindən 25 faiz az olmayan qiymətlə ala bilər. Maddə 43.8. İpoteka saxlayan təkrar hərrac baş tutmamış elan edildikdən sonra 30 təqvim günü ərzində ipoteka predmetini əldə etməzsə, ipotekaya xitam verilir.

166. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının ““İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.8-ci maddəsinə dair qanunvericiliyin tətbiqi məsələləri üzrə” 04/2022 nömrəli, 14 dekabr 2022ci il tarixli Qərardadı: İpoteka predmetinin ipoteka saxlayan tərəfindən əldə edilməsi üçün “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.8-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş müddətin axımı hərrac təşkilatçısı tərəfindən hərracın keçirilməsinə dair elanın verildiyi kütləvi informasiya vasitəsində (media subyektlərində) və özünün rəsmi internet saytında təkrar hərracın baş tutmaması barədə elanların dərc edilməsindən sonrakı gün başlayır və 30-cu günun sonunda başa çatır. Bu müddətin başlanması üçün ipoteka saxlayana təkrar hərracın baş tutmaması barədə ayrıca məlumatın verilməsi və ya ipoteka predmetinin ona təklif olunmasına dair bildirişin göndərilməsi tələb olunmur. İpoteka predmeti təkrar hərracın baş tutmamış elan edilməsindən sonra 30 təqvim günü ərzində ipoteka saxlayanla hərrac təşkilatçısı arasında “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.7-1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş müqavilə qüvvəsinə malik olan protokolun imzalanması ilə əldə edilir. “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 43.8-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş 30 günlük müddət kəsici müddətdir və həmin müddət ərzində ipoteka saxlayan tərəfindən ipoteka predmetinin əldə edilməməsi ipotekaya xitamın verilməsi üçün əsasdır. Tərəflər arasında bununla bağlı mübahisə olduqda ipotekaya xitam verilməsi haqqında məhkəmədə iddia qaldırıla bilər. Hərrac təşkilatının protokolu imzalamaqdan imtina etməsi, və yaxud yayınması zamanı ipoteka saxlayan ipoteka predmetinin hərracdan əldə edilməsinə dair protokolun qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi və (və ya) zərərin əvəzinin ödənilməsi haqqında iddia qaldıra bilər.

167. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi: Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Maddə 50.1. Prosesdə tərəflər iddiaçı və cavabdeh hesab edilirlər. Fiziki və hüquqi şəxslər, dövlət orqanları və başqa orqanlar iddiaçı və ya cavabdeh qismində çıxış edə bilərlər. Maddə 57.1. Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxslər qətnamə çıxarılana qədər, bu qətnamə tərəflərdən birinə münasibətdə onların hüquq və vəzifələrinə təsir edə biləcəyi təqdirdə, prosesdə iddiaçının və ya cavabdehin tərəfində iştirak edə bilərlər. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Maddə 88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir.Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Maddə 217.4. Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Maddə 384.0.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər. Maddə 385.1. Maddi hüquq normalarının və ya prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi; məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmaması; birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müəyyən edilmiş, iş üçün əhəmiyyəti olan halların sübut edilməməsi; birinci instansiya məhkəməsinin qətnamədə göstərilmiş nəticələrinin işin hallarına uyğun gəlməməsi məhkəmə aktının apellyasiya qaydasında ləğv edilməsi üçün əsaslardır. Maddə 385.2. Birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. Maddə 387.2. Şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi və ya qərardadı aşağıdakı hallarda ləğv edilməlidir: 387.2.4. məhkəmə işdə iştirak etməyə cəlb olunmamış şəxslərin hüquq və vəzifələrinə dair məsələni onların hüquqlarının pozulması ilə nəticələnməklə həll etmişsə; Maddə 387.3. Bu Məcəllənin 387.2.1—387.2.9-cu maddələrində göstərilmiş halların mövcudluğu birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən prosessual normaların kobud pozulması kimi qiymətləndirilməlidir. Maddə 420. Kassasiya instansiyasında işə baxan məhkəmənin qərarında şərh edilən göstərişlər həmin işə yenidən baxan məhkəmə üçün məcburidir.

Apellyasiya baxışının hədləri

168. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.

169. Kollegiya qeyd edir ki, hazırki halda işə yeni apellyasiya qaydasında baxılır və bu zaman apellyasiya instansiyası məhkəməsinin iş üzrə əvvəlki qətnaməsini ləğv etmiş kassasiya instansiya məhkəməsinin hüquqi mövqeyi nəzərə alınmalıdır.

170. Hazırkı işdə Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-2300/2021 nömrəli, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddia qismən təmin olunduğundan, cavabdehlər Cavabdeh2 MMC, "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” ASC, Maraqlı şəxs1 QSC BOKT və maraqlarına toxunan şəxs Maraqlı şəxs2 qətnaməni iddianın təmin olunan hissəsində mübahisələndirdiklərindən, qətnamənin əsaslılığı həmin hissədə yoxlanılır. Birləşdirilmiş mülki iş üzrə Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-795/2023 nömrəli, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə iddia təmin olunduğundan, üçüncü şəxs İddiaçı qətnaməni bütövlükdə mübahisələndirdiyindən, qətnamələrin əsaslılığı bütövlükdə yoxlanılır.

Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi

171. Məhkəmə kollegiyası proses iştirakçılarını dinləyib, apelyasiya şikayətlərinin dəlillərini və iş materiallarını araşdıraraq, hazırkı işlə bağlı Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin xx.xx.2024-ci il tarixli qərarında şərh olunan göstərişləri nəzərə alaraq hesab edir ki, birinci iş üzrə cavabdehlər Cavabdeh2 MMC, "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” ASC, qətnamə maraqlarına toxunan şəxslər Maraqlı şəxs1 QSC BOKT və Maraqlı şəxs2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri təmin edilməli, həmin iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi iddianın təmin olunan hissəsində ləğv edilməli, iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilərək iddia təmin edilməməli, birləşdirilmiş iş üzrə üçüncü şəxs İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, həmin iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.

172. “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 420-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2012-ci il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki, Mülki Prosessual Məcəllənin 420-ci maddəsində təsbit edilmiş kassasiya instansiya məhkəməsinin göstərişləri həmin Məcəllənin 416, habelə 407.1.4, 407.2 və 408.1.5-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş qanuni hədlər daxilində olduqda və həmin Məcəllənin 419.2.9-cu maddəsinin tələbinə uyğun əsaslandırıldıqda, işə yenidən baxan apelyasiya instansiyası məhkəməsi üçün məcburidir.

173. Məhkəmə kollegiyası hazırkı mülki işlə bağlı Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx.xx.2024-cü il tarixli qərarındakı göstərişlərlə razılaşaraq və onları nəzərə alaraq aşağıdakıları qeyd edir.

174. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, işin düzgün və obyekti araşdırılması məqsədilə əvvəlcə birləşdirilmiş iş üzrə iddiaçı Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit Təşkilatının cavabdeh "xxxx" MMC-yə qarşı “protokolun qanunla müəyyən edilmiş 30 günlük müddət ərzində imzalanmış hesab edilməsi” tələbinə dair Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-795/2023 nömrəli, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsindən verilmiş apellyasiya şikayətinə münasibət bildirilməsi məqsədəuyğundur.

175. İşdə olan "xxxx" MMC-nin xx.xx.2016-cı il tarixli, 2427 nömrəli bildirişindən müəyyən edilir ki, "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” ASC-yə ipoteka predmetinin alqı-satqısı üçün müqavilə bağlanması barədə məlumat verilərək, xx.xx.2016-cı il tarixədək əmlakın alınmadığı halda işin sifarişçi İcra şöbəsinə qaytarılacağı bildirilmiş, "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” ASC tərəfindən isə xx.xx.2016-cı il tarixli, 13/2573 nömrəli məktubla cavab olaraq bildirilmişdir ki, bildirişdə göstərilən əmlakların qeyd olunmuş qiymətlərlə, yəni təkrar hərracdakı ilkin satış qiymətlərindən 25% aşağı qiymətlərlə alınmasına heç bir etiraz yoxdur, alqı-satqı müqaviləsinin imzalanması tarixini müəyyənləşdirib rəsmi məlumat verilməsi xahiş edilir.

176. "xxxx" MMC tərəfindən "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” ASC-yə verilən məlumata əsasən, bankın xx.xx.2021-ci il tarixli məktublarına cavab olaraq bildirmişlər ki, daxili arxiv qaydalarına uyğun olaraq 2016-cı ilin qəbzləri (həmçinin 836690 kodlu qəbz) məhv edilmişdir, lakin şirkətin informasiya sistemindən əldə olunan məlumata əsasən, 836690 nömrəli qəbz "xxxx" ASC-dən xx.xx.2016-cı il tarixində 14 nömrəli kuryer tərəfindən götürülmüş, xx.xx.2016-cı il saat 15.00-da "xxxx" MMC-də “Quliyev” soyadlı şəxs tərəfindən qəbul edilmişdir.

177. Göründüyü kimi, "xxxx" ASC “İpoteka haqqında” Qanunun 43.8-ci maddəsinin tələblərinə müvafiq olaraq ipoteka predmetinin əldə olunması ilə əlaqadər öz iradə ifadəsini aydın şəkildə ifadə etmiş, alqı-satqı müqaviləsinin imzalanması tarixini müəyyənləşdirib rəsmi məlumat verilməsini "xxxx" MMC-dən xahiş etmişdir.

178. Kollegiya onu da qeyd edir ki, Bakı Şəhəri Xəzər Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2013-cü il tarixli, 2(003)-1052/2013 nömrəli icra sənədi üzrə borclu X1 tələbkar "xxxx" ASC-nin xeyrinə tutulmalı olan borcun məbləği 291.205 manat və 201.467 ABŞ dolları təşkil etdiyi halda, tələbkarın ilkin satış qiyməti 250.000 manat müəyyən edilmiş ipoteka predmetinin təkrar hərracdakı ilkin satış qiymətindən 25% aşağı qiymətə əldə edilməməsi üçün marağının olmaması, bununla bağlı hərrac mərkəzinə müraciət etməməsi ağlabatan deyil. Çünki əldə olunması üçün tələbkar tərəfindən hərrac mərkəzinə müraciət olunan ipoteka predmetinin təkrar hərracdakı ilkin satış qiymətindən 25% aşağı qiymət icra sənədi üzrə borcludan tutulmalı olan məbləğin yarısından az təşkil edir.

179. Məhkəmə kollegiyası həmçinin hesab edir ki, iddiaçı Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit Təşkilatının birləşdirilmiş iş üzrə iddia tələbini qaldırmağa subyektiv hüququ olmuşdur. Belə ki, ipoteka müqaviləsi üzrə "xxxx" ASC tələb hüququnu xx.xx.2017-ci il tarixli müqaviləyə əsasən Maraqlı şəxs1 QSC-yə güzəşt etmiş, sonuncunun isə mübahisə predmeti olan daşınmaz əmlak üzərində ipoteka hüququ xx.xx.2019-cu il tarixində qeydə alınmışdır.

180. Məhkəmə kollegiyası birləşdirilmiş iş üzrə apellyasiya şikayətinin iddiaçı tərəfindən iddia müddətinin ötürülməsi ilə bağlı dəlilinə münasibətdə qeyd edir ki, mülki qanunvericiliyin tələblərinə əsasən iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizəni mübahisənin tərəfi verə bilər. Mülki-prosessual qanunvericiliyin tələblərinə əsasən mülki prosesdə tərəflər iddiaçı və cavabdeh hesab edilirlər. Həmin iş üzrə apellyator cavabdeh olmamışdır.

181. Məhkəmə kollegiyası həmçinin qeyd edir ki, birləşdirilmiş iş üzrə iddia təmin olunduğu təqdirdə cavabdeh "xxxx" MMC-nin üçüncü şəxsə qarşı reqress qaydada hər hansı tələbinin olacağı da ehtimal edilmir. Bu əsasla da, iş üzrə üçüncü şəxs tərəfindən iddia müddətinin tədbiqinə dair ərizənin verilməsi istisna edilir.

182. İşdən həmçinin görünür ki, bundan əvvəlki apellyasiya araşdırılması zamanı aparılmış müzakirələr zamanı birləşdirilmiş iş üzrə apellyator İddiaçı nümayəndəsi və vəkilindən başqa məhkəmə prosesinin bütün iştirakçıları ikinci işin də birinci işlə birlikdə baxılmalı olduğunu bildirmiş və bu mövqelərini izahatlarında müvafiq qaydada əsaslandırmışlar. Sonuncu məhkəmə iclasında isə ikinci işin kommersiya məhkəməsinə aid olmasına dair şikayətinin dəlilinə münasibətdə İddiaçı vəkili aparılmış müzakirələrin nəticəsi olaraq mahiyyət etibarı ilə digər proses iştirakçılarının mövqelərini qəbul etdiyini və ikinci işə də birləşmiş ilkin işlə bir icraatda baxılmasının daha düzgün və prosessual qənaət, eləcə də işlərə ağlabatan müddətlərdə baxılması kimi vacib prinsiplər kontekstindən daha səmərəli olduğunu bildirmişdir.

183. Mülki Prosessual Məcəllənin 385.2-ci maddəsinə əsasən birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz.

184. Şərh olunanlara əsasən məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gəlir ki, birləşdirilmiş iş üzrə Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 2(009)-795/2023 nömrəli qətnaməsindən üçüncü şəxs İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməlidir.

185. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, birləşdirilmiş iş üzrə iddia tələbi təmin olunduğundan, birinci iş üzrə iddiaçının “Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Buzovna qəsəbəsi, V.Seryogin küçəsində yerləşən 20 saylı fərdi yaşayış evinin ipotekasına xitam verilməsi” tələbinə dair iddianın təmin edilməsi istisna edilir.

186. Kollegiya həmçinin qeyd edir ki, birləşdirilmiş iş üzrə iddia tələbi təmin olunduğundan birinci iş üzrə iddiaçının “"xxxx" MMC ilə Maraqlı şəxs2 arasında tərtib olunmuş Y-187 saylı ptokolun etibarsız hesab edilməsi” tələbini irəli sürməyə subyektiv hüququ mövcud olmur və bu hüquq birləşdirilmiş iş üzrə iddia tələbi təmin edilmiş Maraqlı şəxs1 QSC Bank Olmayan Kredit Təşkilatına məxsusdur.

187. Məhkəmə kollegiyası onu da qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, birinci iş üzrə birinci instansiya məhkəməsi iddianı qismən təmin edərkən işdə iştirak etməyə cəlb olunmamış Maraqlı şəxs2 hüququna dair məsələni onun hüququnun pozulması ilə nəticələnməklə həll etmişdir. Bu isə mülki-prosessual qanunvericiliyin tələblərinə əsasən kobud prosessual pozuntu hesab edilməklə qətnamənin ləğv edilməsi üçün prosessual əsaslardan biridir.

188. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 392, 393, 402, 405-406-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası

Qət etdi:

Birinci iş üzrə cavabdehlər Cavabdeh2 MMC, "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” ASC və qətnamə maraqlarına toxunan şəxs Maraqlı şəxs1 QSC BOKT ilə Maraqlı şəxs2 tərəfindən ayrı-ayrılıqda verilmiş apellyasiya şikayətləri təmin edilsin. Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2021-ci il tarixli, 2(009)-2300/2021 nömrəli qətnaməsi iddianın təmin olunan hissəsində ləğv edilsin, həmin hissədə iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilsin. İddiaçı cavabdehlər "xxxx" ASC, "X16 Edilməsi Agentliyi" MMC, Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti və "xxxx" MMC-yə qarşı “ipotekaya xitam verilməsi və s.” tələblərinə dair iddiası təmin edilməsin. Birləşdirilmiş iş üzrə üçüncü şəxs İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 2(009)-795/2023 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Bakı Apelyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.