Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(103)-98/2023 02.05.2023 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı cavabdehər Cavabdehnə qarşı iş üzrə QƏTNAMƏSİ iş № 2(103)-98/2023 (Açar sözlər: dəymiş maddi və mənəvi zərərin ödənilməsi) Bakı şəhəri, 02 may 2023-cü il Hakimlər Tanrıverdiyev Anar Vəzir oğlunun sədrliyi və məruzəsi ilə, Şirinov İkram Sabir oğlu və Kazımov Elşən Cələddin oğlundan ibarət tərkibdə, X6 oğlunun katibliyi, İddiaçı, onun nümayəndəsi və vəkili Vəkil, cavabehin nümayəndələri X5 və X3 iştirakları ilə, İddiaçı cavabdeh "xxxx" Şirkətinə qarşı “dəymiş maddi və mənəvi zərərin ödənilməsi” tələbinə dair mülki iş üzrə Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-1147/2021 nömrəli, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsindən iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, şifahi məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. İşin halları, iş üzrə məhkəmə icraatı: a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat:
1. İddiaçı cavabdeh "xxxx" Şirkətinə qarşı “dəymiş maddi və mənəvi zərərin ödənilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdeh "xxxx" Şirkətindən onun xeyrinə 9.331 (doqquz min üç yüz otuz bir) manat məbləğində maddi zərərin və 100.000 (bir yüz min) manat məbləğində mənəvi zərərin, o cümlədən ödənilmiş 30 (otuz) manat məbləğində dövlət rüsumunun tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir.
2. İddiaçı iddia ərizəsini onunla əsaslandırmışdır ki, o, Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Şüvəlan qəsəbəsində yeləşən bağ evinin və həmin evin hasarının üzlənməsi üçün cavabdeh "xxxx" Şirkətindən hər birinin kütləsi 25 kiloqram olmaqla adları “FasMazaik 300” və “FasMazaik 700” olan plastik qablarda cəmi 91 (doxsan bir) ədəd məhsul satın almışdır. Plastik qablara yerləşdirilmiş hər bir məhsul üçün cavabdeh şirkətlə olan qarşılıqlı razılıq əsasında onun tərəfindən 62,10 (altmış iki manat on qəpik) manat məbləğində olmaqla, ümumilikdə cavabdeh şirkətə 5.651,10 (beş min altı yüz əlli bir manat on qəpik) manat məbləğində pul ödənilmişdir. Qeyd edilməlidir ki, müvafiq məhsulu almaq üçün onun tərəfindən cavabdeh şirkətin sorğu mərkəzinə müraciət edilmiş, ona Ruslan adlı şəxsin telefon nömrəsi verilməklə satış üçün həmin şəxsə müracit etməli olduğu bildirilmişdir. Həmin şəxslə olan görüşdən sonra ilkin olaraq 21 may 2020-ci il tarixində hər markadan (FasMazaik 300 və FasMazaik 700) 25 (iyirmi beş) ədəd olmaqla, ümumilikdə 50 (əlli) ədəd (yəni ümumilikdə 1.250 (bir min iki yüz əlli) kq) məhsul üçün sifariş verilmiş və cavabdeh şirkətə 3.105 (üç min bir yüz beş) manat məbləğində pul vəsaiti ödənilmişdir. İşlərin görülməsi üçün 3 (üç) ədəd dekor üçün də 30 (otuz) manat məbləğində pul da cavabdehə ödənilmişdir. Qalan 41 (qırx bir) ədəd məhsul isə növbəti mərhələlərdə hissə-hissə alınaraq qalan 2.546,10 (iki min beş yüz qırx altı manat on qəpik) manat məbləğində pul vəsaiti cavabdeh şirkətə ödənilmişdir. Bildirmək lazımdır ki, 23 may 2020-ci il tarixində sifariş əsasında gələn 50 (əlli) ədəd məhsula görə həmin məhsulun fakturasının ona verilməsini məhsulları gətirən sürücüdən tələb etsə də, həmin şəxs onun da əvvəlcədən məhsulla bağlı görüşdüyü Ruslan adlı şəxsin tapşırığı əsasında ona verə bilməyəcəyini bildirmişdir. Lakin o, fakturanın şəklini telefon vasitəsi ilə çəkə bilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu hal nəzərə alınmasa, ümumiyyətlə ona satılan mallarla bağlı cavabdeh şirkət tərəfindən hər hansı bir faktura və kassa mədaxil qəbzi, kassa çeki və ya bunun kimi ciddi hesabat blankı sayıla biləcək hər hansı bir sənəd dəfələrlə tələb etdiyi halda təqdim edilməmişdir. O, alınmış “FasMazaik 300” və “FasMazaik 700” markalı fasad suvağı üçün cavabdeh şirkətə 5.651 (beş min altı yüz əlli bir) manat məbləğində pul vəsaiti ödəmişdir. Ancaq bunun müqabilində ona hər hansı bir ciddi hesabat blankı (kassa çeki, qaimə və s.) təqdim edilməmişdir. “FasMazaik 300” markalı suvaq materialından hasarın tam səthinə bir dəfə vurulmaqla istifadə edilmişdir. Evin iki tərəfdən fasadına “FasMazaik 700” markalı suvaq materialından bir dəfə vurulduqdan sonra səthdə ləkələr yaranmağa başlamışdır. Bununla əlaqədar cavabdeh şirkətin rəsmi nümayəndəsi Ruslanla əlaqə saxladıqda ona “FasMazaik 700” markalı suvağın rənginin ağ rəngdə olması səbəbindən əvvəlcədən divar səthinə astar emulsiya qatının vurmaq lazım olduğu bildirilmişdir. O, hər iki fasad səthinə astar emulsiya vurdurmuşdur. Yenidən divarın səthində eyni rəng alınmamışdır. Bunu nəzərə alaraq ikinci qat üçün yenidən vəsait sərf edərək material sifariş edilmiş və evin fasadına vurulmuşdur. Buna baxmayaraq bir həftədən sonra fasad və divara vurulan material rəngini dəyişərək iş materiallarına əlavə edilən şəkillərdəki vəziyyətə düşmüşdür. Hal-hazırkı dövrdə də fasad və hasarda rənglərin dəyişməsi prosesi gedir. O, bu hadisədən sorğu ilə cavabdeh şirkətin sorğu mərkəzinə telefonla müraciət etmişdir. 16 iyun 2020-ci il tarixində cavabdeh şirkətdə işləyən Tural adlı bir şəxs adını bilmədiyi başqa bir əməkdaşla gələrək evin son vəziyyətinə dair şəklini çəkərək şirkətin rəhbərliyinə verəcəklərini bildirdilər. Bundan altı gün sonra, yəni 22 iyun 2020-ci il tarixində cavabdeh şirkətin əməkdaşları Ruslan və Bəhruz ona aid evin həyətində hasara və evin fasadına baxış keçirmişdilər. Fasadda yaranmış olan eybəcərlikləri aşkar etmək məqsədi ilə həmin fasadın üzərinə emulsiya vurulmasını məsləhət görsələr də, o qəti olaraq onlara etiraz etmişdir. Bundan sonra o dəfələrlə cavabdeh şirkətin rəhbərliyinə müraciət etsə də, onun müraciətləri cavabsız qalmışdır. Apardığı araşdırmalardan sonra ona evinin fasadının və hasarının suvanması üşün satılmış olan “FasMazaik” əmtəə nişanlı suvağın Azərbaycan Respublikasında qanunvericiliyin tələblərinə uyğun standartlara uyğun istehsal edilmədiyi müəyyən olunmuşdur. Belə ki, bu araşdırma zamanı müəyyən edilmişdir ki, istehsal edilmiş suvağın Azərbaycan Respublikasında istehlak edilməsi məqsədi ilə müvafiq uyğunluq sertifikatı yoxdur. Bu barədə onun tərəfindən Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinə müraciət olunmuş, istehlakçı olaraq ona qarşı cavabdeh şirkət tərəfindən yol verilmiş kobud qanun pozuntuları barədə həmin orqana məlumat verilmişdir. Qeyd edilən orqan tərəfindən verilən 16 sentyabr 2020-ci il tarixli AİBNDX 08/01-7/1293 nömrəli müraciətə baxılmasının nəticəsi haqqında cavab məktubunda müraciətlə bağlı aparılmış araşdırma zamanı "xxxx" Şirkətinin 20 avqust 2020-ci il tarixli MA-02/79 nömrəli məktubuna əsasən şikayətçi olaraq onun şikayətindən sonra boyanmış sahəyə texniki baxış keçirildiyi, lakin dəfələrlə ona müraciət edildiyi halda başqa sahənin boyanmasında iştirak etmədiyi, nümunə üçün boyanmış sahədə hər hansı bir problemin yaranmadığı, malın üzərində istifadə qaydaları haqqında məlumatın olduğu, mal istifadə qaydalarına əməl edilmədən istifadə edildikdə yaranmış problemlərə görə şirkətin məsuliyyət daşımadığı, alınan “FasMazaik” əmtəə nişanlı su əsaslı (emulsiya əsaslı) son qat boyası öz kateqoriyasına görə ən yaxşı boyalardan biri olmaqla uyğunluq sertifikatının mövcud olduğu, mala dair alınmış uyğunluq sertifikatının, GS1 Azərbaycan əmtəə nömrələnməsi Depozitariyasından çıxarışın, malın üzərində standartın işarəsi göstərildiyi barədə sənədin, eyni zamanda mala keçirilmiş baxışın nəticəsi haqqında aktın surətinin Dövlət Xidmətinə təqdim edildiyi, "xxxx" Şirkətinin mövqeyi ilə razılaşılmağı təqdirdə maddi ziyan tələbinə dair, həmçinin yaranmış mübahisə ilə bağlı “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 26-cı maddəsinə əsasən məhkəməyə müraciət edə biləcəyi bildirilmişdir. Qeyd edilməlidir ki, onun tərəfindən Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinə müraciət edildikdən sonra cavabeh tərəfindən aparılan araşdırma ilə bağlı təqdim edilən sənədlərlə tanışlıq zamanı müəyyən edilmişdir ki, cavabdeh şirkət Azərbaycan Resspublikası Milli Sertifikatlaşdırma Sistemindən AZ031 1101.0122320 nömrəli 29 aprel 2020-ci il tarixində hal-hazırda mübahisə predmeti olan məhsul üçün uyğunluq sertifikatı alınmışdır. Həmin sertifikatda bu sənədin su əsaslı (emulsiya əsaslı) son qat strukturlu boyalar üçün verildiyi qeyd olunmuşdur. Cavabdeh şirkət tərəfindən istehsal edilən məhsulun AZS034-1998 (TŞ5808/Nisan-1988) tələblərinə uyğun olduğu qeyd edilmişdir. Bu sertifikatın verilməsinin əsası kimi sertifikatı təqdim edən orqanın 29 aprel 2020-ci il tarixli ASS/05/SN/01-032 nömrəli qərarı və 28 aprel 2020-ci il tarixli 08/20 nömrəli sınaq protokolu olmuşdur. Həmçinin araşdırma zamanı cavabdeh şirkət tərəfindən təqdim edilmiş sənədlərdə istehsal edilən məhsulun AZS034-1998 (TŞ5808/Nisan-1988) tələblərinə uyğun istehsal edildiyi qeyd edilmişdir. Qeyd edilməlidir ki, o mübahisə predmeti olan “FasMazaik 300” və “FasMazaik 700” markalı plastik qablarda satılan suvaq materialını su əsaslı (emulsiya əsaslı) son qat strukturlu boya kimi almamışdır. Belə ki, ona satılan bütün plastik qabların üzərində həmin məhsulun polimer əsaslı, istifadəyə hazır, daxili və xarici səthlərdə istifadə olunan dekorativ-mozaika suvağı olduğu və həmin suvağın binaların daxili və xarici divarlarında, suvaq, beton və s. səthlərdə istifadə olunduğu qeyd edilmişdir. Həmçinin həmin məhsulun istifadəyə dair qaydalarında dekorativ suvağı arasında hava boşluğu qalmamaq şərtilə paslanmayan metal mala ilə eyni qalınlıqda eyni istiqamətə doğru çəkilməli və cilalanmalı olduğu qeyd olunmuşdur. Halbuki, AZS034-1998 (TŞ5808/Nisan-1988) tələblərinə uyğun istehsal edilmiş su əsaslı (emulsiya əsaslı) son qat strukturlu boyaların tətbiq edilmə xüsusiyyətlərinə görə boya etiketində yazılan nisbətlərə uyğun olaraq su ilə qarışdırılır, 50x50 sm ölçülü hava buraxmayan asbetstli sement təbəqələrlə yaş parça ilə tozlardan süzülür. Durulaşdırılan boya 6-6,5 sm-lik fırça və ya əhəng diyircəyi ilə əvvəl şaquli, sonra isə üfüqi hərəkətlə plastikin hamar olan səthinə tətbiq edilir. Boyalar bu şəkildə sınandıqda, fırça və ya diyircək tətbiq etdikdə səthdə rahat hərəkət etməli, həddən artıq güc sərf edilməsi lazım olmamalıdır. (AZS034- 1998 (TŞ5808/Nisan1988 dair standart tərləblərin surəti iddia ərizəsinə əlavə edilmişdir.) Əlavə edilən AZS standartlarından da göründüyü kimi AZS 034-98 su əsaslı (emulsiya əsaslı) son qat strukturlu boyalar boya çeşidlərinə daxildir və həmin standartda olan malın dekorativ suvaq kimi adlandırılması mümkün deyildir. Qeyd edilənlərdən və işdə də olan materiallardan da görünür ki, cavabdeh şirkət dekorativ suvağın istehsalını AZS034-98 standartlarının tələblərinə uyğun verilmiş uyğunluq sertifikatı ilə həyata keçirtməkdədir ki, bunun özü də istehlakçıların aldadılmasından başqa bir şey deyildir. Yəni cavabdeh şirkət istehsal etdiyi məhsulun uyğunluq sertifikatını (AZS) almadan onun başqa bir məhsulun adı altında istehsal etməkdə, qanunuvericiliyin standartlaşdırmanın tələblərinə cavab verməyən məhsulu bazara buraxmaqla üçüncü şəxslərə sertifikat tələblərinə uyğun olmayan məhsulları satmaqdadır. Həmçinin qeyd edilməlidir ki, cavabdeh şirkətin bildirdiyi kimi əgər bu su əsaslı boya olsaydı, o zaman həmin suvağın çəkilməsi üşün cavabdeh şirkətin rəsmi nümayəndəsi olan Ruslan adlı şəxs tərəfindən ona dörd ədəd dekor malası satılmazdı, onun əvəzinə fırça və ya diyircək verilərdi. Bundan başqa, 1 kv.metr üçün emulsiyanın (su əsaslı) sərfıyyatı 250- 300 qram olduğu halda (su ilə qarışdırıldıqdan sonra), FasMazaik əmtəə nişanlı suvağın 1 kv.metr üçün sərfıyyatı üç kq təşkil edir. Bununla yanaşı qeyd edilməlidir ki, istehsal edilən mallar da öz keyfıyyətliliyi barədə suallar yaratmaqda, dekorativ suvağın evin fasadına və hasarına çəkilməsi zamanı iddia ərizəsinə əlavə edilən şəkillərdə görüntülənən hallar ortaya çıxmaqdadır. Maraqlı olan haldır ki, ona satılmış olan malların keyfiyyəti və tələb olunan standartlara cavab vemədiyinə dair şirkətin rəhbərliyinə ünvanlanan yazılı məktublar və müraciətlər, o cümlədən ona həmin məhsulların satışını həyata keçirən şəxslərlə telefon danışıqları və üzbəüz görüşləri heç bir nəticə verməməkdədir. Bununla yanaşı, onun tərəfindən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Geologiya və X1 Mərkəzinə müraciət olunmuş, müvafiq qaydada ödəniş həyata keçirilmiş və həmin Mərkəz tərəfindən 13 noyabr 2020-ci il tarixində verilən rəydə təqdim olunmuş “FasMazaik” adlı nümunənin kimyəvi və mineroloji tərkibi verilmişdir. Bu rəydən və istifadə edilən materialın vizual görünüşünə də baxıldığında materialın tərkibinin 60-65%-nin SiO (kvars qumundan) ibarət olduğunü müəyyən etmək mümkündür. Qeyd edilməlidir ki, yuxarıda da qeyd etdiyi kimi o həmin “FasMazaik 300” və “FasMazaik 700” markalı dekorativ suvağın alınmasına 5.651 (beş min altı yüz əlli bir) manat, evin fasadının və hasarın dekorativ suvaqla suvanması üçün 210 (iki yüz on) manat, ayaqaltıların quraşdırılmasına, dekorativ suvaqların yerləşdirildiyi qabların daşınmasına 80 (səksən) manat, evin fasadının və hasarının suvanması üçün xidmət göstərən ustalara 3.240 (üç min iki yüz qırx) manat, analitik mərkəzin rəyinin alınması üçün 150 (bir yüz əlli) manat olmaqla, ümumilikdə 9.331 (doqquz min üç yüz otuz bir) manat məbləğində vəsait sərf olunmuşdur. Yuxarıda qeyd edilənlər və qanunvericiliyin tələbləri onun iddia tələbinin əsaslılığına dəlalət edir. Belə ki, cavabdeh şirkət tərəfindən ona keyfiyyətsiz malların satılması, əsassız olaraq zərərə məruz qalmağı, onun tərəfindən edilən məsrəflər nəticəsində evin fasadının və hasarının dekorativ suvaq çəkildikdən sonra yararsız vəziyyətə düşməsi, onun sökülməsinin çox çətin olması, uzun bir müddətdir ki, cavabdeh şirkət tərəfindən bu qədər etinasız münasibət göstərilməsi, dəymiş olan zərərin aradan qaldırılması üçün heç bir tədbir görülməməsi onun cavabdeh şirkətdən maddi və mənəvi zərəri tələb etməyi üçün hüquqi əsas təşkil edir. Maddi zərər qismində yuxarıda qeyd edilən 9.181 (doqquz min bir yüz səksən bir) manat məbləğində zərərin ödənilməsi üçün bütün əsaslar mövcuddur. Belə ki, qeyd edilən xərclərin çəkilməsi işin halları və göstərilən hallarla tam sübuta yetirilməkdədir. Mənəvi zərər qismində tələblə bağlı olaraq qeyd edilməlidir ki, görülmüş işlərin üzərindən altı aya yaxın bir müddət və suvağın deformasiyaya məruz qalmasından beş aydan artıq bir müddət keçməyinə baxmayaraq, cavabdeh şirkət tərəfindən onun yazılı və şifahi müraciətlərinə məhəl qoyulmaması mənəvi sarsıntıya məruz qaldığına əyani sübutdur. Belə ki, öz yaşadığı və min bir əziyyətlə qurduğu bir evin fasad divarının və hasarının sertifikatı olmadan istehsal edilmiş bir materiallarla yararsız vəziyyətə salınması, sertifikat olmadığı halda istehsal edilən, serifikiat barədə məlumat soruşulduqda dərhal AZS034-98 standartı ilə istehsal edilən su əsaslı (emulsiya əsaslı) son qat struklurlu boyaların sənədini təqdim edən bir şirkətin hərəkətlərində qanun pozuntusunun olması və bu hərəkətlərin hüquqa zidd olması və bu hüquqa ziddiliyin nəticəsində onun zərərə məruz qalmağı cavabdeh şirkətdə mənəvi zərərin tələb edilə bilməsi üçün tam əsasdır. Hesab edir ki, bazarda yetərincəyə qədər tanınmış cavabdeh "xxxx" Şirkətinin gələcəkdə başqa istehlakçıların da aldadılmasının qarşısının alınması məqsədi ilə ciddi miqdarda, yəni 100.000 (bir yüz min) manat həddində mənəvi təzminata məhkum edilməsi həmin şirkəti gləcəkdə bu səpkili addımları atarkən daha da ciddi düşünməyə sövq edəcəkdir.
3. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-1147/2021 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddianın rədd edilməsi qət edilmişdir (Sədrlik edən: Gültəkin Əsədova). Apellyasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
4. Qətnamədən iddiaçı apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilməsini və iddianın təmin edilməsi barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
5. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsinin iddia tələbini rədd etməsinin yeganə əsası şirkət əməkdaşlarının öz aralarında tərtib etdikləri akt olmuşdur. Həmin aktda qeyd edilənlərə əsasən, məhsuldan nümunə götürülərək 14 avqust 2020-ci il tarixdə boş divarın boyanmasının həyata keçirildiyi, 19 avqust 2020-ci il tarixində boyanmış səthə baxış keçirildiyi və heç bir qüsur aşkar edilməməsinin qeyd edilməsi olmuşdur. İddia tələbinin rədd edilməsinin başqa cür əsaslandırılması aparıla bilməmişdir. b) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
6. Apellyasiya şikayətinə qarşı etiraz daxil olmamışdır.
c) Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
7. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən İddiaçı və onun nümayəndəsi və vəkili Vəkil apellyasiya şikayətini müdafiə edərək, şikayətin təmin edilməsini, qətnamənin ləğv edilərək, iddianın təmin edilməsini xahiş etdilər.
8. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndələri apellyasiya şikayətinin dəlillərinə etiraz edərək, şikayətin təmin edilməməsini, qətnamənin dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdilər.
Tətbiq edilən hüquq:
9. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21-ci maddəsinə əsasən, zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın. Zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür.
10. “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21 və 23-cü maddələrinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin 31 may 2002-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, “hər bir hüquq pozuntusu sosial mənada ictimai münasibətlərə mənfi təsir göstərdiyindən zərər (ziyan) törədir. Bu baxımdan zərər sosial və hüquqi aspektlərə malikdir. Zərər yetirmə şəxsin və yaxud təşkilatın subyektiv hüququnu pozur. Bununla yanaşı mülki hüquqda zərər ona görə sosial məna kəsb edir ki, subyektiv hüququn pozulması müəyyən edilmiş və qanunla qorunan obyektiv hüquqların pozulması ilə müşayiət olunur. Zərər forma və məzmunundan asılı olaraq əmlak və qeyri-əmlak xarakterli olur. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21-ci maddəsinin müddəaları yalnız real zərərin, habelə əldən çıxmış faydanın ödənilməsini nəzərdə tutur”.
11. 1096-cı maddəsinə əsasən mülki hüquq pozuntusu (delikt) hüquqla və ya qanunla müdafiə edilən başqa şəxsə (zərərçəkənə) birbaşa ziyan və ya zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqazidd (mülki qanunvericiliyin normalarını pozan) əməldir (hərəkət və ya hərəkətsizlikdir). Delikt törətmiş şəxs mülki hüquq məsuliyyəti daşıyır;
12. 1097-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq pozuntusu (delikt) nəticəsində fiziki şəxsin şəxsiyyətinə və ya əmlakına vurulmuş zərərin, habelə hüquqi şəxsin əmlakına və işgüzar nüfuzuna vurulmuş zərərin əvəzi zərərvuran tərəfindən tam ödənilməlidir.
Apellyasiya baxışının hədləri:
13. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.6-cı maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır.
14. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə görə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.
15. Hazırkı halda məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası MPM-in 372.6cı maddəsinə əsasən birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsini iddiaçının apellyasiya şikayətinə əsasən tam yoxlayır.
Mübahisənin həlli ilə bağlı məhkəmə araşdırmasının əsasını təşkil edən sənədlər:
16. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin 16 sentyabr 2020-ci il tarixli, AİBNDX 08/01-7/1293 saylı məktubunun surətindən görünür ki, şikayətçi olaraq iddiaçı X4 şikayətindən sonra boyanmış sahəyə texniki baxış keçirildiyi, lakin dəfələrlə ona müraciət edildiyi halda başqa sahənin boyanmasında iştirak etmədiyi, nümunə üçün boyanmış sahədə hər hansı bir problemin yaranmadığı, malın üzərində istifadə qaydaları haqqında məlumatın olduğu, mal istifadə qaydalarına əməl edilmədən istifadə edildikdə yaranmış problemlərə görə şirkətin məsuliyyət daşımadığı, alınan “FasMazaik” əmtəə nişanlı su əsaslı (emulsiya əsaslı) son qat boyası öz kateqoriyasına görə ən yaxşı boyalardan biri olmaqla uyğunluq sertifikatının mövcud olduğu, mala dair alınmış uyğunluq sertifikatının, GS1 Azərbaycan əmtəə nömrələnməsi Depozitariyasından çıxarışın, malın üzərində standartın işarəsi göstərildiyi barədə sənədin, eyni zamanda mala keçirilmiş baxışın nəticəsi haqqında aktın surətinin Dövlət Xidmətinə təqdim edildiyi, "xxxx" Şirkətinin mövqeyi ilə razılaşılmağı təqdirdə maddi ziyan tələbinə dair, həmçinin yaranmış mübahisə ilə bağlı “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 26-cı maddəsinə əsasən məhkəməyə müraciət edə biləcəyi bildirilmişdir.
17. 19 avqust 2020-ci il tarixli “AKT” ın surətindən görünür ki, İddiaçı Cavabdehnə ünvanladığı müraciət əsasında iddiaçıda olan Cavabdeh istehsal etdiyi “FasMazaik” məhsulundan nümunə götürülərək xx.xx.2020-ci il tarixində boş divarın boyanması həyata keçirilib. İddiaçı iştirak etməkdən imtina etdi. xx.xx.2020-ci il tarixində boyanmış səthə baxış keçirilmiş və heç bir qüsur aşkar edilməmişdir.
18. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin “Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu” X7 14 aprel 2021-ci il tarixli **********33 saylı cavab məktubundan görünür ki, AZS 034-98 dövlət standartı emulsiya əsaslı, son qat strukturlu boyalara, onların tərifinə, sinifləndirmə və xüsusiyyətlərinə, həmçinin, nümunə götürmə, müayinə və sınaqların aparılması ilə bazara çıxarılmasına aid olduğu üçün “Fas Mazaik” əmtəə nişanlı mineral mozaika suvağı məhsulunun sertifikatlaşdırma işləri düzgün həyata keçirilməmişdir.
19. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin 17 iyul 2021-ci il tarixi, 6/1596, 10/1654 nömrəli ekspertizası rəyindən görünür ki, ekspert qarşısında aşağıdakı suallar qoyulmuşdur: 1. Mübahisə predmeti olan və divara vurulmuş mineral mozaika suvağı olan “FasMazaik 700” materialından qalmış iddiaçı tərəfindən təqdim olunan nümunənin kimyəvi tərkibi ilə (cavabdeh tərəfindən təqdim olunmuş materialın tərkibi də yoxlanılmaqla) üzərindəki göstərilən kimyəvi tərkibi eynidirmi, eyni deyilsə kimyəvi tərkibi arasında nə kimi uyğunsuzluq vardır? 2.Mübahisə predmeti olan və divara vurulmuş mineral mozaika suvağı “FasMazaik700” vurulan zaman istifadə qaydalarına əməl edilmişdirmi? 3. Cavabdeh tərəfindən istehsal edilən “FASMAZAİK” əmtəə nişanlı mineral mozaika suvağının Azərbaycan Respublikasında standartlaşdırma haqqında qanunvericiliyin tələblərinə əsasən standartları (uyğunluq) mövcuddurmu? 4. Cavabdeh tərəfindən istehsal edilən “FasMazaik” əmtəə nişanlı mineral mozaika suvağının iddiaçı tərəfindən fərdi yaşayış evində və həmin evin hasarlarında istifadəsi standartlara uyğun aparılmışdır? Tədqiqatın nəticəsində birinci və üçüncü suallar üzrə:Tədqiqata iddiaçı tərəfindən təqdim olunmuş nümunələr ilə cavabdeh tərəfindən təqdim olunmuş üzvi tərkiblərinə görə izoprendən (polimer), element tərkibinə görə, əsasən silisium (Si), alüminium (Al), kalsium (Ca), natrium (Na), titan (Ti), magnezium (Mg) və xrom (Cr) elementlərinin qeyri-üzvi birləşmələrindən ibarət olub kimyəbi tərkiblərinə görə eynidirlər.
20. “FasMazaik” əmtəə nişanlı mineral mozaika suvağının AZS 034-98 “su əsaslı” (emulsiya əsaslı) son qat strukturlu boyaları” dövlət standartının tələblərinə uyğunluğunun yoxlanması nəticəsi olaraq AZS 034-98 dövlət standartı emulsiya əsaslı, son qat strukturlu boyalara, sinifləndirmə və xüsusiyyətlərinə, həmçinin, nümunə götürmə, müayinə və sınaqların aparılması ilə bazara çıxarılmasına aid olduğu üçün “FasMazaik” əmtəə nişanlı mineral mozaika suvağı məhsulunun sertifikatlaşdırma işlərinin düzgün yerinə yetirilməməsi barədə “Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu”nun 14 aprel 2021-ci il tarixli məktubuna əsasən “FasMazaik” əmtəə nişanlı mineral mozaika suvağının Azərbaycan Respublikasında standartlaşdırma haqqında qanunvericiliyin tələblərinə əsasən AZS 034-98 standartlarına cavab vermədiyi müəyyən olunmuşdur. Mübahisə predmeti olan və divara vurulmuş mineral mozaika suvağının (“FasMazaik700”) vurulduğu zaman istifadə qaydalarına əməl olunub-olunmaması, eləcə də, həmin suvağın yaşayış evinə və hasarlarında istifadəsinin standartlara uyğun aparılıb- aparılmamasını müəyyən etmək tikinti-texniki ekspertinin səlahiyyətindən kənar olduğundan ikinci və dördüncü suallar üzrə tədqiqat aparılmamışdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi:
21. İşin hallarından görünür ki, iddiaçı iddia etmişdir ki, “Fas Mazaik 300” və “Fas Mazaik 700” markalı dekorativ suvağın alınmasına 5651 (beş min altı yüz əlli bir) manat, evin fasadının və hasarın dekorativ suvaqla suvanması üçün 210 (iki yüz on) manat ayaqaltıların quraşdırılmasına, dekorativ suvaqların yerləşdirildiyi qabların daşınmasına 80(səksən) manat, evin fasadının və hasarının suvanması üçün xidmət göstərən ustalara 3240 (üç min iki yüz qırx) manat vəsait sərf etmişdir. Lakin nəticədə evinin divarlarında və hasarında ləkələr yaranmış, nəticə onu qane etməmişdir. Bundan başqa, iddiaçı analitik mərkəzin rəyinin alınması üçün 150 (bir yüz əlli) manat, ümumilikdə 9331 manat vəsait sərf etmişdir. Buna görə də İddiaçı ona dəymiş 9331 manat maddi zərərin ödənilməsini tələb etmidir.
22. İş materiallarında olan aktın məzmunundan görünür ki, iddiaçıda olan Cavabdeh istehsal etdiyi “FasMazaik” məhsulundan nümunə götürülərək boş divarın boyanması həyata keçirilib. Bir neçə gün sonra boyanmış səthə baxış keçirilmiş və heç bir qüsur aşkar edilməmişdir.
23. Həmçinin iş materiallarında olan məhkəmə ekspertizası rəyindən məlum olur ki, tədqiqata iddiaçı tərəfindən təqdim olunmuş nümunələr ilə cavabdeh tərəfindən təqdim olunmuş nümunələr kimyəvi tərkiblərinə görə eynidirlər. Mübahisə predmeti olan və divara vurulmuş mineral mozaika suvağının (“FasMazaik700”) vurulduğu zaman istifadə qaydalarına əməl olunub-olunmaması, eləcə də, həmin suvağın yaşayış evinə və hasarlarında istifadəsinin standartlara uyğun aparılıb-aparılmamasını müəyyən etmək tikinti-texniki ekspertinin səlahiyyətindən kənar olduğundan “Cavabdeh tərəfindən istehsal edilən “FasMazaik” əmtəə nişanlı mineral mozaika suvağının iddiaçı tərəfindən fərdi yaşayış evində və həmin evin hasarlarında istifadəsi standartlara uyğun aparılmışdır?” və “Mübahisə predmeti olan və divara vurulmuş mineral mozaika suvağı “FasMazaik700” vurulan zaman istifadə qaydalarına əməl edilmişdirmi?” sualları üzrə tədqiqat aparılmamışdır.
24. Göstərilənlərdən aydın olur ki, İddiaçı Cavabdehndən aldığı “Fas Mazaik 300” və “Fas Mazaik 700” markalı dekorativ suvağın keyfiyyəti ilə iddiaçının evinin fasadında və hasarında ləkələrin yaranması arasında səbəbli əlaqə müəyyən edilməmişdir. Beləliklə suvaq vurulan zaman onun istifadə qaydalarına əməl edilməmişdir.
25. İşə apellyasiya instansiyası məhkəməsində baxılan zaman apellyasiya şikayətinin dəlillərinin araşdırılması məqsədilə məhkəmə-kimyəvi ekspertizası təyin edilmiş və ekspert qarşısında “Divarda yaranan ləkələrin kimyəvi tərkibi nədən ibarətdir və digər ləkə olmayan hissələrdən götürülən nümunələrdən tərkibinə görə nə ilə fərqlənir, metal zərrəciklərin miqdarı çoxdurmu?” – sualı qoyulmuşdur.
26. Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 6/951 nömrəli rəyinə əsasən, tədqiqat üçün götürülmüş nümunələrin qeyri-üzvi hissələrinin tərkibi, götürülmüş nümunələrin tərkibini fərqlədirən elementlər müəyyən edilmiş, həmçinin qeyd edilmişdir ki, tədqiqat üçün götürülmüş nümunələrin üz və iç tərəfləri, eləcə də təmiz, ləkəli və qara hissələri tərkib elementlərinin miqdarına görə də bir-birindən fərqlənir. Belə ki, “ləkəli hissə üz və iç tərəf”-də eləcə də “təmiz hissə üz tərəf”-də dəmir 3 oksid vardır, lakin “Təmiz hissə iç tərəf” və “Qara hissə üz və iç tərəf”-də dəmir 3 oksid yoxdur. Nümunələrin üz tərəflərində xlor ionu vardır, iç tərəflə xlor ionu yoxdur.
27. Kollegiya qeyd edir ki, ekspert rəyinin mötəbərliyini şübhə altına alan hər hansı hal iş materiallarında aşkar edilmədiyindən və hazırki mübahisənin həlli əsasən bu sahədə xüsusi bilik tələb etdiyindən, qeyd edilən ekspert rəyinin mübahisənin həllində sübut kimi qəbul edilməsi qanunvericiliyin tələblərinə uyğundur.
28. Məhkəmə iclası zamanı həmçinin ekspert məhkəmə prosesinə dəvət edilərək, rəydəki xüsusi terminlərin dəqiqləşdirilməsi aparılmışdır.
29. Kollegiya ekspert rəyinə əsasən qeyd edir ki, Fasmazaik məhsulunun tətbiqindən sonra səthdə yaranmış ləkələrin səbəbi məhsulun tərkib hissəsi ilə əlaqədar olmamış, bu məhsulun divara paslanan mala ilə vurulması onda ləkələrin yaranmasına səbəb olmuşdur. Halbuki, mətndə aydın şəkildə istifadə qaydası və tövsiyələr əks olunmuşdur.
30. Paslanan malaların tərkib hissəsi dəmirdən ibarətdir. Dəmir(Fe) tez korroziyaya uğrayan bir metaldır. Məhsulun istifadə prosesində gözlə görünməyən xırda mikroskopik dəmir qırıntıları aşınma nəticəsində maladan ayrılır. Maladan ayrılıb məhsul ilə divara yapışmış dəmir qırıntıları havada olan oksigen (O2) ilə reaksiyaya girir və Fe2O3 əmələ gəlir (4Fe + 3O2 → 2Fe2O3). Əmələ gələn Fe2O3 yenidən havadakı və məhsulun içərisindəki suyu özünə birləşdirib pasa çevrilir. Pas (Fe2O3+3H2O → 2 Fe(OH)3) məhsulun tərkibində olan rənglənmiş kvars dənəcikləri silisium tərkibli oldugu üçün və silisiumun da molekulyar quruluşu sərt oldugu üçün paslanan malanı çızdıgı zaman bu kimyəvi proses baş verir.
31. İddiaçı tərəfin fasmazaik məhsulunun AZS 034-98 standartının texniki şərtlərinə cavab verməməsi məsələsinə gəldikdə isə kollegiya qeyd edir ki, məhkəmə araşdırması nəticəsində müəyyən olunur ki, bu məhsulu dünyanın bir çox ölkələri istehsal edir və o cümlədən də Rusiya, Türkiyə subazlı emulsiya tərkibli məhsulların texniki şərtlərinə cavab verdiyi üçün daxil edir. İş materiallarında olan ekspert rəylərindən görünür ki, bu məhsulun mayesi subazlı emulsiya tərkiblidir. Emulsiya boyalarının tərkibi aşagıdakı xammallardan ibarətdir: 1.Su, 2.Səthi aktiv maddələr, 3.Piqment və piqment pastalar, 4.Dolgular (bu kalsium karbonat da ola bilər, kvars dənəcikləri də ola bilər), 5.Fiillm yapıcılar, 6.Baglayıcı polmerlər, 7.Biosit və köpükkəcilər və s.
32. Fasmazaik məhsulunda isə bütün bu komponentlər var, sadəcə dolgu yerinə mineral dolgu olan kvars dənəcikləri vardır. Bu dənəciklərin sayəsində də divarda rəngli dekorativ görüntü yaranır. Bu məhsulu fırca ilə deyil, qatı oldugu üçün mala ilə vururlar. Cavabdeh şirkət məhsuldan düzgün istifadə etməməyə görə yaranmış problemlərə görə məsuliyyət daşıya bilməz.
33. Sadalanan xüsusatlara əsasən kollegiya hesab edir ki, iddia tələbinin təmin edilməməsinə dair birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmuşdur. Odur ki, iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, qətnamə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
34. Mülki Prosessual Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir.
35. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 385.2-cı maddəsinə əsasən birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz.
36. Həmin Məcəllənin 387.1-ci maddəsinə əsasən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi qətnamənin ləğv edilməsinə yalnız o halda əsas olur ki, bu, düzgün olmayan qətnamənin qəbul edilməsinə səbəb olsun.
37. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi hesab edir ki, iddiaçının apellyasiya şikayətlərində göstərdiyi dəlillər qətnamənin ləğvi üçün əsas ola bilməz. Çünki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi faktlar nöqteyi nəzərindən qanuni və əsaslıdır, düzgün olan qətnamə isə yalnız formal mülahizələrə əsaslanmaqla ləğv edilə bilməz.
38. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372, 382, 384.0.1, 393, 394-1.3 və 402.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası, q ə t e t d i:
İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-1147/2021 nömrəli, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Ekspertiza tədqiqatının dəyərini təşkil edən 100 (bir yüz) manat İddiaçı alınaraq Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin hesabına (Büdcə təsnifat kodu:142595, büdcə səviyyəsinin kodu: 3, SAP (XİİS) hesabı X2, kodu: 210005, VÖEN: **********, Müxbir hesab: AZ41NABZ********************, SWİFT BİK:CTREAZ22, Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzi, VÖEN: **********, Hesab:AZ34CTRE********************) ödənilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər.
Sədrlik edən: Anar Tanrıverdiyev