Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №2(105)-2819/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Sumqayıt şəhəri İş № 2(105)-2819/2020 20.11.2020 SUMQAYIT APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Azərbaycan Respublikası Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, Hakimlər Abasov Şəmsəddin Rizalı oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Qafari Səyyad Ağaəli oğlu və Məmmədov Telman Qədir oğlundan ibarət tərkibdə, Məhkəmə iclas katibi Qasımova Vüsalə Yadigar qızının katibliyi, İddiaçı1, Cavabdeh1 MMC-nin nümayəndəsi və vəkili X1 iştirakı ilə, İddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 cavabdehlər Cavabdeh1 MMC-yə və DƏDRX-nin 5 saylı X7rşı reyestrdən çıxarışların ləğv edilməsi tələbinə dair mülki iş üzrə Şabran Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2(031)-345/2020 saylı qətnaməsindən Cavabdeh1 MMC tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinə Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: Şabran Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2(031)-345/2020 saylı qətnaməsi ilə iddia təmin olunmuş, Cavabdeh1 MMC-nin adına verilmiş hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən 1) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********09 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 2) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********82 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 3) xx.xx.2015-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********66 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 4) xx.xx.2016-cı il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********67 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 5) xx.xx.2016-cı il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********02 reyestr nömrəli; seriya № ******* olan, 6) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********29 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 7) xx.xx.2011 -ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********07 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 8) 10.01,2012-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********74 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 9) xx.xx.2011 -ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********18 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 10) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********35 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 11) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********81 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 12) xx.xx.2007- ci i! qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********97 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 13) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrə ********* qeydiyyat nömrəli, **********42 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan,15) xx.xx.2010-cu il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********39 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan,16) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********17 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 17) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********93 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 18) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********94 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 19) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********70 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 20) 01,05.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********82 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 21) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********83 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 22) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********40 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 23) 01,05.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********87 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 24) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********89 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 25) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********84 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 26) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********16 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 27) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********37 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan,28) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********71 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 29) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********19 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 30) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********13 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 31) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********14 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 32) xx.xx.2010-cu il qeydiyyat tarixli, **********90 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 33) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********57 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 34) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********31 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 35) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********75 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 36) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********85 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 37) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********82 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 38) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********15 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 39) 01,05.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********77 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 40) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********84 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 41) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********18 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 42) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 43) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********71 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 44) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********76 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 45) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********43 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 46) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********76 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 47) xx.xx.2010-cu il qeydiyyat tarixli, **********98 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 48) 01,05.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********80 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 49) xx.xx.2015-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********87 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 50) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********92 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 51) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********51 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 52) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********67 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 53) xx.xx.2007- ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********93 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan, 54) xx.xx.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, **********52 reyestr nömrəli, seriya № ******* olan çıxarışlar 50.64 ha hissədə ləğv edilmişdir. (hakim Ç.İsgəndərov) Qətnamədən Cavabdeh1 MMC apelyasiya şikayəti verərək, Şabran Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2(031)-345/2020 saylı qətnaməsinin ləğv edilməsini, iddianın təmin olunmaması barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini, o cümlədən saxtakarlıq edilməsilə bağlı xüsusi qərardad çıxarılmasını xahiş etmişdir. İŞİN HALLARİ: İddiaçı1 və İddiaçı2 məhkəmədə iddia qaldıraraq Cavabdeh1 MMC-nin adına verilmiş hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən 54 ədəd reyestrdən çıxarışların 50.64 ha hissədə ləğv edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişlər. Onlar ayrı-ayrılıqda iddia tələbini bununla əsaslandırmışlar ki, İddiaçı1 xx.xx.2006-cı il tarixdə Cavabdeh1 MMC-ni İddiaçı2 adına təsis etmişdir. Cəmiyyətin nizamnamə kapitalı 4 AZN həcmində olmuş və nizamnamə kapitalı hər birinin dəyəri 1 AZN olmaqla 4 paydan ibarət olmuşdur. İddiaçı2 yeganə təsisçi olduğundan, Cəmiyyətdə payı 100% olmuşdur. xx.xx.2006-cı il tarixdə “Cavabdeh1" MMC dövlət qeydiyyatına alınmış və o, həmin tarixdə Cavabdeh1 MMC-yə direktor seçilmişdir. Həmin tarixdən o, öz vəsaiti hesabına İddiaçı2 adına torpaq sahələri alıb üzüm və meyvə bağları salmışdır. Hazırda Cavabdeh1 MMC-nin təsisçisi olan İ.Əliyev onu və İddiaçı2 şirkətdən uzaqlaşdırmış, paylarına sahib olmuşdur. Bununla bağlı, aralarında mülki mübahisələr yaranmışdır və məhkəmə çəkişmələri davam edir. 2019-cu ilin son aylarında onlara məlum olmuşdur ki, Qusar Rayon Məhkəməsində Cavabdeh1 MMC-nin adından İddiaçı2 qarşı əqdin etibarlı hesab edilməsi barədə iddia qaldırılmış, Qusar Rayon Məhkəməsində xx xxxxxx 2006-cı il tarixdə 2-819a/2006 saylı və 2- 568a/2006 saylı qətnamələr qəbul edilmişdir. xx xxxxxx 2006-cı il tarixli, 2-2-568a/2006 saylı qətnaməyə əsasən qət edilmişdir ki, İddiaçı2 cəmi 47.98 ha torpaq sahəsini iddiaçı Cavabdeh1 MMC-nə satması barədə iddiaçı ilə bağladığı alqı-satqı müqaviləsi etibarlı hesab edilsin. xx xxxxxx 2006-cı il tarixli, 2- 819a/2006 saylı qətnamə ilə qət edilmişdir ki, İddiaçı2 cəmi 50.64 ha torpaq sahəsini iddiaçı Cavabdeh1 MMC-nə satması barədə iddiaçı ilə bağladığı alqı-satqı müqaviləsi etibarlı hesab edilsin. Bununla bağlı o, Qusar Rayon Məhkəməsinə müraciət etmiş, həmin məhkəmənin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli cavab məktubunda qeyd edilmişdir ki, Qusar Rayon Məhkəməsinin 2007-2006-cı illər üzrə arxivinin, həmçinin statistik kartoçkalarının qeydiyyatında Cavabdeh1 MMC-nin İddiaçı2 və başqalarına qarşı iddiası üzrə mülki işlərə baxılmamışdır və bununla bağlı sənədlər mövcud deyildir. Cavabdeh1 MMC həmin qətnamələr əsasında adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən 54 ədəd reyestrdən çıxarışlar almışdır. Qusar Rayon Məhkəməsində dəqiqləşmə aparılarkən məlum olmuşdur ki, həmin məhkəmənin 2006-cı və 2007-ci illər üzrə arxivinin, qeydiyyat kitablarının, həmçinin statistik kartoçkalarının qeydiyyatında 2-819a/2006 saylı və 2-568a/2006 saylı mülki işlər mövcud deyildir. Həmçinin xx xxxxxx 2006-cı il tarixli 2-819a/2006 saylı və 2-568a/2006 saylı qətnamələrin məzmununa baxdıqda məlum olur ki, xx xxxxxx 2006-cı il tarixli, 2- 819a/2006 saylı və 2- 568a/2006 saylı qətnamələr eyni məzmunlu qətnamələrdir, üst-üstə çıxarılmışdır. Ona görə də xx xxxxxx 2006-cı il tarixli, 2-819a/2006 saylı və 2-568a/2006 saylı qətnamələr əsasında Cavabdeh1 MMC-nin adına işlənmiş qeyd olunan daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən 54 ədəd çıxarış 50.64 ha hissədə ləğv edilməlidir. İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə aktı çıxarılmışdır. Ş İ K A Y Ə T İ N D Ə L İ L L Ə R İ, T Ə R Ə F L Ə R İ N İ Z A H A T L A R İ və S Ü B U T L A R İ : İş üzrə Cavabdeh1 MMC apelyasiya şikayəti verərək göstərmişdir ki, işə baxarkən birinci instansiya məhkəməsinin maddi və prosessual hüquq normalarını pozmuşdur. Hər iki iddiaçı ayrı-ayrı iddia ərizələrilə məhkəməyə müraciət etmiş, hər iki iddia üzrə müxtəlif mülki işlər üzrə icraata bağlanılmışdır. Lakin məhkəmə, bu iki mülki işi bir icraatda birləşdirmədiyi halda, hər iki iddia üzrə bir qətnamə çıxarmış, bununla da prosessual normaları pozmuşdur. Bundan başqa, hazırkı iddia qaldırmağa İddiaçı1 subyektiv hüququ yoxdur, çünki o, ləğv edilməsi tələb edilən reyetsr çıxarışlarına münasibətdə heç kimdir, habelə bu sənədlərin verilməsinə əsas olmuş Qusar Rayon Məhkəməsində xx xxxxxx 2006-cı il tarixdə 2- 819a/2006 saylı və 2-568a/2006 saylı qətnamələri üzrə işlərdə tərəf olmamışdır. Buna görə də onun iddia tələbi birmənalı olaraq rədd edilməlidir. Məhkəmə, İddiaçı1 ərizəsini geri qaytarmalı olduğu halda, bunu etməmişdir. Mübahisələndirilən reyestrdən çıxarışların verilməsi üçün əsas Qusar Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2006-cı il tarixli 2-819a və 2- 568a saylı qətnamələri olmuşdur. Şabran Rayon Məhkəməsi tərəfindən iddianın təmin olunması barədə nəticəyə gəlinərkən qeyd olunan qətnamələr üzrə mülki işlərin Qusar Rayon Məhkəməsinin arxivində və statistik kartoçkalarında mövcud olmamasına istinad edilmişdir. Məhkəmə iclasında mülki iş mövcud olmadığı halda, qətnamələrdə hazırkı çıxarışların verilməsi, alqı-satqının bağlanmış hesab edilməsi tələb olunan torpaqların İddiaçı2 tərəfindən alınmasına dair Xaçmaz Rayon Notariat Kontorunda bağlanmış alqı-satqı əqdlərinin seriya və nömrələri, müqavilələrin tarixləri tam dəqiqliyi ilə Qusar Rayon Məhkəməsinin işə baxıb qətnamə qəbul etmiş hakiminə haradan məlum olduğu barədə sual cavabsız buraxılmış, bu fakt araşdırılmamışdır. Məhkəmə itmiş mülki işlər üzrə icraatın bərpası ilə bağlı mülkiprosessual qanunvericilikdə nəzərdə tutulan prosedurun mövcudluğunu, mülki işin arxivdə olmamasının, statistik kartoçkalarda qeyd edilməməsinin məhkəmə kargüzarlıq qaydalarının pozulması olub məhkəmə qətnaməsinin mövcudsuzluğu qənaətinə gəlinməsi üçün əsas vermədiyini nəzərdən qaçırmış, buna da hüquqi qiymət verməmişdir. Həmçinin birinci instansiya məhkəməsi çıxarışların verilməsinə əsas olmuş Qusar Rayon Məhkəməsinin qətnaməsinin qanuni qüvvədə olmasına, yuxarı instansiya məhkəməsi tərəfindən ləğv edilməməsinə, qanuni qüvvəyə mindiyinə görə icraya yönəldilib DƏDRX-nin 5 saylı Ərazi İdarəsinə icra olunmaq üçün göndərilməsinə və daşınmaz əmlakın reyestri orqanı kimi həmin qətnaməni icra etməsinə, qətnamədən apelyasiya şikayəti verilməməsinə dair işin hallarına da düzgün hüquqi qiymət verməmişdir. Ümumiyyətlə, qətnamənin qəbul edildiyi mülki işin məhkəmənin arxivində olmaması və statistik kartoçkalarda qeydiyyata alınmamasına görə hər hansı qanuni qüvvəyə minmiş və icra edilmiş məhkəmə qətnaməsi mövcud olmayan saxta məhkəmə aktı kimi qiymətləndirilə bilməz. Məhkəmə iddia tələblərinə iddia müddətinin tətbiq edilməli olması barədə Cavabdeh1 MMC-nin verdiyi ərizəyə də düzgün hüquqi qiymət verməmişdir. Məhkəmə İddiaçı1 (iddia qaldırmaq hüququ olmayan şəxs), eləcə də İddiaçı2 hazırkı iddia tələbləri üzrə iddia müddətlərini 12 ildən artıq müddətdə ötürmələrinə dair açıqaşkar məlum olan halları inkar etmişdir. Qeyd olunanlar araşdırılsaydı, bu halda hər iki iddiaçının hazırkı mübahisə ilə bağlı olan çıxarışlardan və onların verilməsinə əsas olmuş məhkəmə qətnamələrindən ən azı 2007-ci ildən məlumatlı olmaları öz təsdiqini tapardı. Göstərilənlərə əsasən qətnamə ləğv edilməli, iddianın isə təmin edilməməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməli, həmçinin reyestrdən çıxarışların verilməsində saxtakarlıq edilməsilə bağlı xüsusi qərardad çıxarılardı. Apelyasiya baxışı zamanı Cavabdeh1 MMC-nin nümayəndəsi və vəkili X3 apelyasiya şikayətini müdafiə etdiyini bildirərək onun təmin edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında İddiaçı1 apelyasiya şikayətini qəbul etmədiyini, qətnamənin dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi. Digər İddiaçı2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs DƏDRX-nin 5 saylı X13 apelyasiya baxışı zamanı iclasın vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq,heç bir üzürlü səbəb göstərmədən məhkəmə iclasına gəlməmiş, nümayəndələrini göndərməmişlər. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 376.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə xəbərdar edilmiş tərəflərin gəlməməsinin səbəbləri haqqında məlumat olmadıqda və ya məhkəməyə gəlməməyinin səbəblərini üzürsüz hesab etdikdə, məhkəmə işə baxmağa haqlıdır. Qeyd olunan hüquq normasını əsas götürərək məhkəmə kollegiyası işə həmin şəxslərin və onların nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 80-ci maddəsinə görə məhkəmə işin gedişində təqdim olunmuş ancaq o sübutları qəbul edir və nəzərə alır ki, onlar işdə tərəflərin tələblərini müəyyən edən faktlarla və hallarla əlaqədardır. Məhkəmə kollegiyası işə baxarkən yalnız istinad olunan hüquq normalarında qeyd olunan tələblərə cavab verən sübutları qəbul edərək qiymətləndirmişdir. Tərəflərin tələb və etirazları iş materiallarında olan aşağıdakı sübutlara əsaslanır. İş materiallarında olan 54 ədəd reyestrdən çıxarışlardan görünür ki, həmin çıxarışlara əsasən Şabran rayonunun Gəndob kəndində kənd təsərrüfatlı torpaqlar Cavabdeh1 MMC-nin mülkiyyətinə verilmişdir. Yenə işdə olan Qusar Rayon Məhkəməsi tərəfindən İddiaçı1 göndərilmiş xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli, G(029)-600/2019 saylı məktubdan görünür ki, Qusar Rayon Məhkəməsinin 2007-2006-cı illər üzrə arxivinin, həmçinin statistik kartoçkalarının qeydiyyatında Cavabdeh1 MMC-nin İbrahimova Türfə Mövlud qızına qarşı iddiası üzrə 2-52a/2007 saylı və Cavabdeh1 MMC-nin İddiaçı2 qarşı iddiası üzrə 2-568a/2006 saylı mülki işlər mövcud deyildir. Bu səbəbdən hər hansı bir sənədin təqdim edilməsi qeyri-mümkündür. İşə əlavə edilmiş Qusar Rayon Məhkəməsi tərəfindən İddiaçı1 göndərilmiş xx xxxxxx 2020-ci il tarixli, G(029)-58/2020-ci il tarixli məktubdan görünür ki, Qusar Rayon Məhkəməsinin 2006-2007-ci illər üzrə arxivinin, qeydiyyat kitablarının və həmçinin statistik kartoçkalarının qeydiyyatında Cavabdeh1 MMC-nin İddiaçı2 qarşı 2-819a/2006 saylı, X4 qarşı 2-792a/2006 saylı və X6 qarşı 2-491a/2006 saylı, 2- 968a/2006 saylı, 1-198a/2007 saylı, 2-306a/2007 saylı, 2-369a/2007 saylı hər hansı mülki işlər mövcud deyildir və bu səbəbdən də hər hansı bir sənədin təqdim edilməsi qeyri-mümkündür. Eyni zamanda bildirilmişdir ki, ərizədə qeyd edilən 2-491a/2006 saylı mülki iş X2 İmanqulukənd Bələdiyyəsinə qarşı pay torpaq tələbinə və 2-306a/2007 saylı mülki iş Qayıbova İra Şövkət qızının DƏJRX-nin 5 saylı Ərazi İdarəsinə qarşı daimi istifadəyə verilmiş torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət hüququnun müəyyən edilməsi tələbi barədədir. Yenə işə əlavə edilmiş alqı-satqı müqavilələrindən görünür ki, bir sıra şəxslər Şabran rayonunun Gəndob kəndində kənd təsərrüfatlı torpaqları xx xxxxxxxx 2006-cı il tarixdə İddiaçı2 satmışlar. İşdə olan kommersiya hüquqi şəxslərin dövlət reyestrindən xx xxxxx 2017-ci il tarixli çıxarışından görünür ki, Cavabdeh1 MMC ********** VÖEN-li məhdud məsuliyyətli cəmiyyətdir və qanuni təmsilçisi X5r. M Ə H K Ə M Ə N İ N H Ü Q U Q İ M Ö V Q E Y İ: Azərbaycan Respublikası MPM-nin 372.1-ci maddəsinə əsasən apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Məhkəmə kollegiyası məruzəçi-ha-ki-min məruzəsini, işdə iştirak edən şəxslərin izahatlarını dinləyərək, apelyasiya şikayətinin dəlillərini nəzərə alaraq, işdə olan sübutları işin bütün faktiki hallarının tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırılmasına əsaslanmaqla qiymətləndirərək belə hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən, iş üzrə apelyasiya şikayəti qismən təmin edilməli,Şabran Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2(031)- 345/2020 saylı qətnaməsi ləğv edilməli və işin icraatına xitam verilməlidir. Mübahisə ilə bağlı məhkəmə kollegiyası aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri hesab edir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 62-ci maddəsinə əsasən hər kəsin onun işinə qanunla müəyyən edilmiş məhkəmədə baxılması hüququ vardır. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 2.2.1-ci maddəsinə əsasən, şəxsin hüquq və vəzifələri ilə bağlı inzibati orqan tərəfindən qəbul edilmiş inzibati aktın mübahisələndirilməsinə (ləğv olunmasına və ya dəyişdirilməsinə) dair iddialara (mübahisələndirmə haqqında iddia) inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılır. Həmin Məcəllənin 35.1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışsa, iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 2.0.1 -ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının müvafiq icra hakimiyyəti orqanları, onların yerli (struktur) və digər qurumları, bələdiyyələr, habelə qanuna əsasən inzibati akt qəbul etmək səlahiyyəti verilmiş hər hansı fiziki və ya hüquqi şəxs inzibati orqan hesab olunur. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli, 136 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “İnzibati orqanların Təsnifatı”na əsasən yerli icra hakimiyyəti orqanları və Azərbaycan Respublikasının Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin ərazi idarələri inzibati orqanlar hesab edilir. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 2.0.2-ci maddəsinə əsasən, inzibati akt inzibati orqan tərəfindən ümumi (publik) hüquq sahəsinə aid olan müəyyən (konkret) məsələni nizama salmaq və ya həll etmək məqsədilə qəbul edilmiş və ünvanlandığı hüquqi və ya fiziki şəxs (şəxslər) üçün müəyyən hüquqi nəticələr yaradan qərar, sərəncam və ya digər növ hakimiyyət tədbiridir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 31.1-ci madddəsinə görə aidiyyət qaydalarının pozulmasına yol verilmir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” xx xxxxx 2015-ci il tarixli, 4 saylı qərarının (“Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun bəzi qərarlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi və bəzi qərarlarına əlavə və dəyişikliklər edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “20” fevral 2020-ci il tarixli qərarı nəzərə alınmaqla) 17-ci bəndində qeyd edilmişdir ki, “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış qeydiyyatla bağlı münasibətlərdən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyəti müəyyən edilərkən ilk növbədə nəzərə alınmalıdır ki, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış reyestrdəki qeydiyyatı əks etdirən sənəddir və inzibati akt kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu qəbildən olan mübahisələrin məhkəmə aidiyyəti məsələsinin həlli qaldırılmış iddianın hüquqi təbiətindən, onun mülki-hüquqi və ya inzibati-hüquqi tələb olmasından asılıdır. İddia tələblərinin hüquqi təbiətini müəyyənləşdirərkən isə mübahisənin mahiyyəti təhlil edilərək daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyatın aparılmasına əsas təşkil etmiş hüquq müəyyənedici sənədlərə və (və ya) inzibati orqanın hərəkətlərinə qiymət verilməlidir. Əgər qeydiyyat mülki-hüquqi əqdlərin (alqı-satqı, bağışlama, vərəsəlik şəhadətnaməsi və s.) əsasında aparılmışdırsa, bu halda, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindəki qeydiyyat onun aparılmasına əsas təşkil etmiş hüquq müəyyənedici sənədlər mübahisələndirilməklə həyata keçirilməli və belə işlərə mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalıdır. Reyestrdəki qeydiyyat inzibati akt əsasında aparıldıqda və iddianın faktiki əsasını bu aktın qanunsuzluğu təşkil etdikdə iddiaçı əvvəlcə özünün hüquqi marağına uyğun olaraq müvafiq aktı qəbul etmiş orqana qarşı iddia qaldırmaqla inzibati məhkəmə icraatı qaydasında həmin inzibati aktı mübahisələndirməlidir. Belə iddia uğurlu olarsa, daha sonra qeydiyyatı aparmış orqana müraciət edilməklə reyestrdəki qeydin dəyişdirilməsi tələb oluna və müvafiq olaraq qeydiyyat orqanının hərəkətindən narazı qalınan halda isə inzibati məhkəməyə müraciət edilə bilər. Plenumun həmin qərarında qeyd edilmişdir ki, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış qeydiyyat mülki-hüquqi əqdə və yaxud inzibati akta əsaslansa da, iddiaçı həmin hüquq müəyyənedici sənədləri deyil, onlardan irəli gələn qeydiyyatın özünün inzibati orqan tərəfindən düzgün aparılmadığını mübahisələndirdiyi hallarda da işə inzibati məhkəmələrdə baxılmalıdır. Qeyd edildiyi kimi AR Nazirlər Kabinetinin xx xxxxxx 2007-ci il tarixdə təsdiq etdiyi “İnzibati orqanların Təsnifatı”na əsasın həm rayon və şəhər icra hakimiyyəti orqanları, həm də Azərbaycan Respublikasının Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin yerli İdarələri inzibati orqanlardır. İşdən görünür ki, İddiaçı1 və İddiaçı2 hazırkı iddia ilə 50,64 ha torpaq sahəsinə dair Cavabdeh1 MMC-nin adına verilmiş daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən 54 ədəd çıxarışın verilməsi üçün əsas olmuş qətnamələri mübahisələndirmədən, onlardan irəli gələn qeydiyyatımübahisələndirirlər. Bu sənədi tərtib edən qurum isə inzibati orqan hesab edildiyindən şərh olunan səbəblərdən mübahisəyə inzibati məhkəmədə baxılmalı idi. Buna baxmayaraq, Şabran Rayon Məhkəməsi iddia ərizəsini icraatına qəbul etmiş və işə mahiyyəti üzrə baxmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” xx xxxxx 2015-ci il tarixli, 4 saylı qərarının 15.4-cü bəndində qeyd edilmişdir ki, inzibati və ya cinayət məhkəmə icraatı qaydasında, habelə inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında baxılmalı olan işlərin aidiyyəti üzrə göndərilməsi MPM-də nəzərdə tutulmamışdır. Bu səbəblə nəzərə alınmalıdır ki, inzibati məhkəməyə aid iddia ərizəsi ümumi və ya kommersiya məhkəməsinə verilmişdirsə, MPM-in 153.2, 153.2.1-ci maddələrinə əsasən, ərizəyə mülki məhkəmə icraatı qaydasında ümumi və ya kommersiya məhkəməsində baxılmalı olmaması əsası ilə iddianın yolverilməzliyinə görə iddia ərizəsinin qəbulundan imtina olunmalı, inzibati məhkəməyə aid iş səhvən ümumi və ya kommersiya məhkəməsinin icraatına qəbul edilmişdirsə, MPM-nin 261.0, 261.0.1-ci maddələrinə əsasən, işə mülki məhkəmə icraatı qaydasında ümumi və ya kommersiya məhkəməsində baxılmalı olmaması əsası ilə iş üzrə icraata xitam verilməli, iddiaçıya aidiyyəti üzrə səlahiyyətli məhkəməyə müraciət etmək hüququ izah olunmalıdır. AR MPM-nin 261.0.1-ci maddəsinə görə iş məhkəmədə baxılmalı deyildirsə, iş üzrə icraata xitam verilir. Həmin Məcəllənin 384.0.4-cü maddəsinə görə apelyasiya instansiya məhkəməsi qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər, iş üzrə icraata xitam verə və yaxud ərizəni baxılmamış saxlaya bilər. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 261.0.1, 263-264, 357, 384.0.4, 398, 400 və 402-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏRARA A L D İ: Apelyasiya şikayəti qismən təmin edilsin. Şabran Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2(031)-345/2020 saylı qətnaməsi ləğv edilsin. İddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 cavabdehlər Cavabdeh1 MMC-yə və DƏDRX-nin 5 saylı X7rşı reyestrdən çıxarışların ləğv edilməsi tələbinə dair mülki iş üzrə icraata xitam verilsin. İddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 50,64 ha torpaq sahəsinə dair Cavabdeh1 MMC-nin adına verilmiş daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən 54 ədəd məlum çıxarışın ləğv edilməsilə bağlı müvafiq qurumdan rədd cavabı aldıqdan sonra, Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinə müraciət etmək hüququ izah olunsun. Qərardad işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 gün müddətində Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Şəmsəddin Abasov Hakimlər: Səyyad Qafari Telman Məmmədov