Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №2(107)-1539/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Şəki şəhəri İş № 2(107)-1539/2021 26.07.2021 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakim Məcidov Ələddin Tofiq oğlunun sədrliyi və məruzəsi ilə, hakimlər Əsədli Mahir Abdulla oğlu və Mahmudov Ayaz Akif oğlundan ibarət tərkibdə, Muradlı Yeganə Rafail qızının katibliyi, cavabdehlər X8, Cavabdeh1 və Cavabdeh2 iştirakları ilə, İddiaçı cavabdehlər X8, Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X4 qarşı “mənzildən çıxarılma tələbinə dair” ilk, X5 İddiaçı qarşı “mənzilə istifadə hüquqlarının müəyyən edilməsi, həmin mənzilin dövlət reyestrindəki qeydiyyatının etibarsız hesab olunması və RX seriyalı, ******* saylı Çıxarışın ləğv edilməsi tələbinə dair” qarşılıqlı iddiası üzrə mülki işin icraatına qarşılıqlı iddiaya dair hissədə xitam verilməsi barədə Zərdab Rayon Məhkəməsinin 26 may 2021-ci il tarixli, 2(035)-85/2021 nömrəli qərardadından cavabdeh X8 tərəfindən verilmiş şikayətə açıq məhkəmə iclasında baxaraq müəyyən etdi: İlkin İddiaçı cavabdehlər X8, Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X4 qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək cavabdehlərin Zərdab şəhəri H.Əliyev prospekti. 19 saylı evin, 9 saylı mənzilindən çıxarılmalarına dair qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Qarşılıqlı iddiaçı X1 Yeganə Daşdəmir qızına qarşılıqlı iddia və tələbin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək Zərdab şəhəri, H.Əliyev prospekti 19 saylı evin, 9 saylı mənzilinə dair istifadə hüquqlarının müəyyən edilməsi, həmin mənzilin İddiaçı adına dövlət reyestrindəki qeydiyyatının etibarsız hesab olunması və AR ƏMDK yanında DƏDRX-nin 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş 13.09.2018-ci il tarixdə hüquqi qeydiyyatdan keçməklə RX seriyalı, ******* saylı Çıxarışın ləğv edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Zərdab Rayon Məhkəməsinin 26 may 2021-ci il tarixli, 2(035)-85/2021 nömrəli qərardadı ilə qarşılıqlı iddiaçı X5 İddiaçı qızma qarşı “mənzilə istifadə hüquqlarının müəyyən edilməsi, həmin mənzilin dövlət reyestrindəki qeydiyyatının etibarsız hesab olunması və RX seriyalı, ******* saylı Çıxarışın ləğv edilməsi”nə dair qarşılıqlı iddia üzrə işə mülki məhkəmə icraatı qaydasında ümumi məhkəmədə baxılmalı olmaması əsası ilə xitam verilməsi, qarşılıqlı iddiaçı X6 pretenziya qaydasına riayyət etməklə aidiyyəti üzrə Şəki İnzibati Məhkəməsinə müraciət etmək hüququnun izah edilməsi qərara alınmışdır. Həmin qərardaddan qarşılıqlı iddiaçı X8 tərəfindən verilmiş şikayət Zərdab Rayon Məhkəməsinin 09 iyun 2021-ci il tarixli, 2(035)-85/2021 nömrəli qərardadı ilə təmin edilməmiş və baxılması üçün Şəki Apelyаsiyа Məhkəməsinə göndərilmişdir. Məhkəmə kollegiyasının iclasında cavabdehlər X8, Cavabdeh1, Cavabdeh2 şikayətin dəlillərinə uyğun izahat verərək, şikayətin təmin edilməsini xahiş etdilər. Cavabdeh X7 işə baxılmasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmişdir. Məhkəmə kollegiyası, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya şikayəti üzrə işə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etdi. Məhkəmə kollegiyası şikayətin dəlillərini iş materialları ilə birlikdə tədqiq edib hesab edir ki, aşağıdakı əsaslara görə şikayət təmin edilməli, Zərdab Rayon Məhkəməsinin 26 may 2021-ci il tarixli, 2(035)-85/2021 nömrəli qərardadı ləğv edilməli və mülki iş qarşılıqlı iddiaya baxılması üçün Zərdab Rayon Məhkəməsinə göndərilməlidir. Azərbаycаn Respublikаsı Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 372.1-ci mаddəsinə əsаsən аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi tаm hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olаn və əlаvə təqdim olunmuş sübutlаr əsаsındа mаhiyyəti üzrə bаxır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci mаddəsinə əsаsən аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi şikаyətin dəlillərindən аsılı olmаyаrаq, məhkəmənin mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrınа riаyət etməsini yoxlаyır. Birinci instansiya məhkəməsinin araşdırmaları zamanı müəyyən edilmişdir ki, qarşılıqlı iddiaçı X2 şəhəri H.Əliyev prospekti. 19 saylı evin, 9 saylı mənzilinə dair istifadə hüquqlarının müəyyən edilməsi, həmin mənzilin İddiaçı adına dövlət reyestrindəki qeydiyyatının etibarsız hesab olunması və AR ƏMDK yanında DƏDRX-nin 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş 13.09.2018-ci il tarixdə hüquqi qeydiyyatdan keçməklə RX seriyalı, ******* saylı Çıxarışın ləğv edilməsi ilə əlaqədar DƏDRX-nin 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsinə müraciət etmədən və həmin orqandan heç bir imtina almadan birbaşa ümumi məhkəməyə iddia vermişdir. Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, qarşılıqlı iddia ərizəsi artıq Zərdab Rayon Məhkəməsinin icraatına qəbul edildiyindən “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10.04.2015-ci il tarixli 4 JNb-li qərarının 15.4-cü bəndinin müddəalarına və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 261.0, 261.0.1-ci maddələrinin tələblərinə əsasən işə mülki məhkəmə icraatı qaydasında ümumi məhkəmədə baxılmalı olmaması əsası ilə qarşılıqlı iddia üzrə işin icraatına xitam verilməli, iddiaçıya aidiyyəti üzrə səlahiyyətli məhkəməyə müraciət etmək hüququ izah olunmalıdır. Belə ki, “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10.04.2015-ci il tarixli 4 N°-li qərarının 15.4-cü bəndinə əsasən, inzibati məhkəməyə aid iddia ərizəsi ümumi məhkəməyə verilmişdirsə, MPM-nin 153.2, 153.2.1-ci maddələrinə əsasən, ərizəyə mülki məhkəmə icraatı qaydasında ümumi məhkəmədə baxılmalı olmaması əsası ilə iddianın yolverilməzliyinə görə iddia ərizəsinin qəbulundan imtina olunmalı, inzibati məhkəməyə aid iş səhvən ümumi məhkəmənin icraatına qəbul edilmişdirsə, MPM-nin 261.0, 261.0.1-ci maddələrinə əsasən, işə mülki məhkəmə icraatı qaydasında ümumi məhkəmədə baxılmalı olmaması əsası ilə işüzrə icraata xitam verilməli, iddiaçıya aidiyyəti üzrə səlahiyyətli məhkəməyə müraciət etmək hüququ izah olunmalıdır. Həmin qərarın 5.1-ci bəndinə əsasən inzibati mübahisələr inzibati orqanla fiziki və hüquqi şəxslər arasında inzibati aktın qəbul edilməsi, qəbul edilməsindən imtina olunması, ləğv edilməsi, dəyişdirilməsi, etibarsız sayılması, habeləinzibati orqanın faktiki xarakterli hərəkətləri (fəaliyyəti) və s. ilə bağlıyaranan münasibətlərdən irəli gəlir. Bu səbəbdən inzibati orqanların xaricə yönələn və maraqlışəxsin publik hüquq sahəsindən irəli gələn bu və ya digər hüququn əldə edilməsi, hüququnun tanınması və ya hüquqlarının həyata keçirilməsi ilə bağlı inzibati orqana müraciətinin nəticəsi olaraq, yaxud inzibati orqanın öz təşəbbüsü ilə qəbul etdiyi aktlarının ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi barədə (mübahisələndirmə haqqında), yaxud həmin aktların etibarsızlığının (qanunsuz) tanınması barədə (müəyyən etmə və tanınma haqqında) iddialara inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılır. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşmır. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi qarşılıqlı iddiaçı X5 İddiaçı qarşı “mənzilə istifadə hüquqlarının müəyyən edilməsi, həmin mənzilin dövlət reyestrindəki qeydiyyatının etibarsız hesab olunması və RX seriyalı, ******* saylı Çıxarışın ləğv edilməsi”nə dair qarşılıqlı iddia üzrə işə mülki məhkəmə icraatı qaydasında ümumi məhkəmədə baxılmalı olmaması əsası ilə xitam verilməsi barədə Zərdab Rayon Məhkəməsinin 26 may 2021-ci il tarixli, 2(035)-85/2021 nömrəli qərardadını qəbul etməkdə haqlı olmamışdır. Belə ki, göründüyü kimi, birinci instansiya məhkəməsi qərarını əsaslandırarkən “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10.04.2015-ci il tarixli 4 N°-li qərarının 5.1-ci və 15.4-cü bəndlərinə istinad etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi qarşılıqlı iddia tələbinə araşdırma aparmadan qiymət vermiş, iddianın yolverilməzliyi əsası ilə tələblərə inzibati məhkəmədə baxılmalı olduğu nəticəsinə gəlmiş və qarşılıqlı iddia üzrə işə xitam vermişdir. Məhkəmə kollegiyasının araşdırmaları zamanı müəyyən edilmişdir ki, Zərdab rayon XDS İK-nin 28 fevral 1990-cı il tarixli 2 saylı iclasının 6 saylı qərarı ilə İddiaçı qızları Sevda, Ülviyyə, Xədicə və Rəhimə ilə birlikdə Zərdab rayonu Azərbaycan küçəsi 6-cı məhəllə 19 nömrəli kommunal binanın 2-ci girişində 2-ci mərtəbədə, yaşayış sahəsi 58.34 kvm olan dörd otaqlı 9 nömrəli mənzilin verilməsi qərara alınmışdır. Həmin qərara əsasən, ona 15 mart 1990-cı ildə 104 nömrəli order verilmişdir. İddiaçı qızları Sevda, Ülviyyə, Xədicə və Rəhimənin 29.08.2018-ci ildə verdikləri razılıq ərizələri və digər aiddiyatı sənədlər əsas götürülərək həmin mənzil birincinin adına özəlləşdirilmişdir. 13.09.2018-ci il tarixli ******* nömrəli çıxarışla həmin mənzilə İddiaçı mülkiyyət hüququ qeydə alınmışdır. Hazırki iş üzrə qarşılıqlı iddiaçı X8 həmin mənzilə istifadə hüquqlarının müəyyən edilməsi, həmin mənzilin dövlət reyestrindəki qeydiyyatının etibarsız hesab olunması və RX seriyalı, ******* saylı Çıxarışın ləğv edilməsi tələbinə dair İddiaçı qarşı iddia ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Göründüyü kimi, o, onun qarşılıqlı iddiasının mənzilə istifadə hüquqlarının müəyyən edilməsi ilə bağlı hissəsi birbaşa ümumi məhkəməyə aiddir, digər tələblər isə Zərdab rayon XDS İK-nin qərarından və onun əsasında verilmiş orderdən doğan tələblərdir. Qarşlılıqlı iddiaçı qeyd olunan sənədləri mübahisələndirmədən onlardan doğan qeydiyyatın və çıxarışın ləğvini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 2.1-ci madəsinə əsasən qanunla başqa aidiyyət qaydası müəyyən edilməmişdirsə, inzibati mübahisələrə dair işlər üzrə məhkəmə icraatı inzibati məhkəmələr və inzibati kollegiyalar tərəfindən həyata keçirilir. Həmin Məcəlləsinin 2.2.3-cü madəsinə əsasən inzibati orqan tərəfindən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə əlaqədar olmayan müəyyən hərəkətlərin edilməsinə dair iddialara (öhdəliyin icrası haqqında iddia) inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılır. Yuxarıda göstərilən maddələrin tələbləri baxımından hazırki iş üzrə iddia tələblərinin bir qismi MPM-nin tələblərinə uyğun olduğuna görə ümumi məhkəmədə, digər qismi isə yuxarıda göstərilən araşdırmaların nəticəsindən asılı olaraq ümumi və ya inzibati məhkəmədə baxılmalıdır. Göründüyü kimi, hazırki vəziyyətdə bütün tələblərə həmin tələblərin təmin edilən və ya edilməyən olmasından asılı olmayaraq ümumi məhkəmələrdə baxılmalıdır. Azərbаycаn Respublikаsının Mülki-Prosessuаl Məcəlləsinin 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. Həmin Məcəllənin 77.1-ci mаddəsinə görə hər bir tərəf öz tələblərinin və etirаzlаrının əsаsı kimi istinаd etdiyi hаllаrı sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 88-ci mаddəsinə əsаsən məhkəmə sübutlаrа obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tаm bаxdıqdаn sonrа həmin sübutlаrа tətbiq edilməli hüquq normаlаrınа müvаfiq olаrаq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qаbаqcаdаn müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Məhkəmə kollegiyаsının qənаətincə işin qeyd olunаn hаllаrını və yuxаrıdа şərh olunаn maddi və prosessuаl hüquq normаlаrının tələblərini lazımınca nəzərə аlmаyаn birinci instаnsiyа məhkəməsi qarşılıqlı iddia üzrə işə xitam verilməsini qərara alarkən əsаssız nəticəyə gəldiyindən şikayət təmin edilərək Zərdab Rayon Məhkəməsinin 26 may 2021-ci il tarixli, 2(035)-85/2021 nömrəli qərardadı ləğv edilməli və mülki iş aidiyyatı üzrə qarşılıqlı iddia üzrə işə baxılması üçün Zərdab Rayon Məhkəməsinə göndərilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessuаl Məcəllənin 398.0.2-ci mаddəsinə əsаsən аpellyаsiyа instаnsiyа məhkəməsi şikаyətə bаxıb qərаrdаdı tаm və yа qismən ləğv edib, yаxud dəyişib işi birinci instаnsiyа məhkəməsinə göndərə bilər. Həmin Məcəllənin 399-cu maddəsinə əsasən birinci instansiya məhkəməsinin qərardadını ləğv edib işi yenidən baxılmağa göndərdikdə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərardadında müəyyən olunmuş göstərişlər işə baxan birinci instansiya məhkəməsi üçün məcburidir. Həmin Məcəllənin 400-cü maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin bu Məcəllənin 402-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qərardadlarından kassasiya şikayəti verilməmişdirsə, həmin qərardadlar işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 gün sonra, qanunla şikayət verilməsi nəzərdə tutulmayan qərardadları isə çıxarıldığı andan qanuni qüvvəyə minir. Həmin Məcəllənin 402-ci maddəsinə əsasən apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən, apellyasiyanın qeyri-mümkün hesab edilməsi, kassasiya şikayətinin qaytarılması, habelə iş üzrə icraata xitam verilməsi barədə qərardadlarından kassasiya şikayəti verilə bilər. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 263-264, 398.0.2, 399 və 400-402-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: Qarşılıqlı iddiaçı X8 tərəfindən verilmiş şikayət təmin edilsin. Zərdab Rayon Məhkəməsinin 26 may 2021-ci il tarixli, 2(035)-85/2021 nömrəli qərardadı ləğv edilsin. İddiaçı cavabdehlər X8, Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X4 qarşı “mənzildən çıxarılma tələbinə dair” ilk, X5 İddiaçı qarşı “mənzilə istifadə hüquqlarının müəyyən edilməsi, həmin mənzilin dövlət reyestrindəki qeydiyyatının etibarsız hesab olunması və RX seriyalı, ******* saylı Çıxarışın ləğv edilməsi tələbinə dair” qarşılıqlı iddiası üzrə mülki iş aidiyyatı üzrə qarşılıqlı iddiaya baxılması üçün Zərdab Rayon Məhkəməsinə göndərilsin. Qərаrdаd, qərardaddan kassasiya şikayəti verilməmişdirsə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 gün sonra qаnuni qüvvəyə minir. Qərаrdаddаn, tərəflər, üçüncü şəxslər və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 10 (on) gün müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Sədrlik edən: Ələddin Məcidov Hаkimlər: Əsədli Mahir Ayaz Mahmudov