Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-162/2025 24.06.2025 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2 və İddiaçı3 Cavabdeh qqarşı (açar sözlər: Mülkiyyət hüququ ilə əlaqədar mübahisələr) Hakimlər – X29 və Sadiqov Zülfüqar Əhməd oğlundan ibarət tərkibdə; Məhkəmə iclas katibi – Həmidova Günel Vahid qızının katibliyi, İddiaçı - İddiaçı1, onun və digər İddiaçı2 nümayəndəsi və vəkili Vəkil1, Cavabdeh - Cavabdeh və onun nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 iştirakı ilə, İddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2 və İddiaçı3 Cavabdeh qarşı “miras payın dəyərinin ödənilməsi və s. tələbinə dair” mülki iş üzrə Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 01 oktyabr 2024-cü il tarixli, 2(051)-1039/2024 saylı qətnаməsindən Cavabdeh və iddiaçıların nümayəndəsi və vəkili Vəkil1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri üzrə işə açıq məhkəmə iclasında baxılmışdır. I. İşin halları
1. İş materiallarında olan ƏQ-040/2023 saylı xx.xx.2023-cü il tarixli "xxxx" MMC-nin rəyindən görünür ki, Mingəçevir şəhəri, Qres qəsəbəsi, Cəmil Əliyev küçəsi, ev 21, mənzil 33-də yerləşən fərdi yaşayış evinin xx.xx.2023-cü il tarixə likvid dəyəri 45000 manat, real bazar dəyəri 50000 manat təşkil edir.
2. İş materiallarında olan ƏQ-042/2023 saylı xx.xx.2023-cü il tarixli "xxxx" MMC-nin rəyindən görünür ki, ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsinin xx.xx.2023-cü il tarixə likvid dəyəri 38000 manat, real bazar dəyəri 44000 manat təşkil edir.
3. İş materiallarında olan ƏQ-041/2023 saylı xx.xx.2023-cü il tarixli "xxxx" MMC-nin rəyindən görünür ki, Mingəçevir şəhəri, Qres qəsəbəsi, 9cu Natəvan döngəsi, 22-də yerləşən 0.04 ha torpaq sahəsinin xx.xx.2023-cü il tarixə likvid dəyəri 7600 manat, real bazar dəyəri 8800 manat təşkil edir.
4. İş materiallarında olan ƏQ-43/2023 saylı xx.xx.2023-cü il tarixli "xxxx" MMC-nin rəyindən görünür ki, LİFAN-330, 2018-ci il markalı avtomobilin xx.xx.2023-cü il tarixə likvid dəyəri 9000 manat, real bazar dəyəri 9500 manat təşkil edir.
5. İş materiallarında olan Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 29 dekabr 2022-ci il tarixli, 2(051)-1558/2022 saylı qətnaməsindən görünür ki, X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzilə, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə, LF 7132E-330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobilə münasibətdə iddiaçı Cavabdeh, X5, X17, X1 Şəbnəm Xanbaba qızı, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızı, İddiaçı3 X4 birinci növbəli qanun üzrə vərəsələri tanınması, X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzildən, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən, LF 7132E- 330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobildən Cavabdeh, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3, hər birinin payları 1/7 hissədə müəyyən edilməsi, X4 məcburi pay almaq hüququ olan qanun üzrə birinci növbəli vərəsələri, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 mərhum X22 tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh bağışlanmış ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsi hesabına 6/14 hissədə məcburi payları tamamlanması, mərhum X22 tərəfindən Mingəçevir Regional “ASAN xidmət” mərkəzinin notariat ofisində təsdiq edilmiş ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə dair xx.xx.2021-ci il tarixli 4Ə-1943 nömrəli daşınmaz əmlakın bağışlanması müqaviləsi məcburi payın tamamlanan 6/14 hissəsində qismən etibarsız hesab edilsin və AR ƏMDK yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə **********4 nömrə ilə qeydiyyata alınmış **********984 nömrəli reyestr qeydi birinci növbəli vərəsələrin məcburi miras paylarının tamamlanan 6/14 hissəsində qismən ləğv edilməsi, ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinin X2 miras qalmış ½ hissəsindən Cavabdeh məcburi payı və bağışlanma müqaviləsi üzrə ½ hissədə payı nəzərə alınmaqla, cəmi payı 8/14 hissədə, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras payları 1/14 hissədə müəyyən edilməsi qət edilmişdir.
6. İş materiallarında olan Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 03 may 2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2024 saylı qətnaməsindən görünür ki, iddiaçı Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin olunmuş, Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 29 dekabr 2022-ci il tarixli, 2(051)-1558/2022 saylı qətnaməsi “mərhum X22 tərəfindən Mingəçevir Regional “ASAN xidmət” mərkəzinin notariat ofisində təsdiq edilmiş ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə dair xx.xx.2021-ci il tarixli 4Ə-1943 nömrəli daşınmaz əmlakın bağışlanması müqaviləsinin məcburi payın tamamlanan 6/14 hissəsində qismən etibarsız hesab edilməsi və AR ƏMDK yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə **********4 nömrə ilə qeydiyyata alınmış **********984 nömrəli reyestr qeydinin birinci növbəli vərəsələrin məcburi miras paylarının tamamlanan 6/14 hissəsində qismən ləğv edilməsi” hissəsində ləğv edilməsi, həmin hissə qətnamədən xaric edilməsi, ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən Cavabdeh payı olaraq müəyyən edilmiş 8/14 hissəyə “yəni 14.286 manat” ifadəsi, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras payları olaraq müəyyən edilmiş 1/14 hissəyə “yəni 1786 manat” ifadəsi əlavə edilməklə qətnamə həmin hissədə dəyişdirilməsi, qətnamə mübahisələndirilən qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılması qət edilmişdir.
7. İş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 15 noyabr 2023-cü il tarixli, 2(102)-3657/2023 saylı qərarından görünür ki, kassasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 3 may 2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2023 saylı qətnaməsi “ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən Cavabdeh payı olaraq müəyyən edilmiş 8/14 hissəyə “yəni 14.286 manat” ifadəsi, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras payları olaraq müəyyən edilmiş 1/14 hissəyə “yəni 1786 manat” ifadəsinin əlavə edilməklə qətnamənin dəyişdirilməsi” hissəsində, “X4 məcburi pay almaq hüququ olan qanun üzrə birinci növbəli vərəsələri, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 mərhum X22 tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh bağışlanmış ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsi hesabına 6/14 hissədə məcburi paylarının tamamlanması” və “ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinin X2 miras qalmış ½ hissəsindən Cavabdeh məcburi payı və bağışlanma müqaviləsi üzrə ½ hissədə payı nəzərə alınmaqla, cəmi payı 8/14 hissədə, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras paylarının 1/14 hissədə müəyyən edilməsi” hissələrində ləğv edilməsi, qətnamə qalan mübahisələndirilən hissələrdə dəyişdirilmədən saxlanılması qərara alınmışdır.
8. İş materiallarında olan Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 03 may 2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2024 saylı 07 yanvar 2024-cü il tarixdə verilmiş icra vərəqəsindən görünür ki, X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzilə, Mingəçevir şəhəri, 9cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə, LF 7132E-330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobilə münasibətdə iddiaçı Cavabdeh, X5, X17, X1 Şəbnəm Xanbaba qızı, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızı, İddiaçı3 X4 birinci növbəli qanun üzrə vərəsələri tanınması, X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzildən, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən, LF 7132E- 330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobildən Cavabdeh, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3, hər birinin payları 1/7 hissədə müəyyən edilməsi qət edilmişdir.
9. İş materiallarında olan xx.xx.2023-cü il tarixli "xxxx" MMC-nin rəyindən görünür ki, işlək vəziyyətdə, 2018-ci ilin istehsalı olan, mator gücü 1.3, göy-metallik, Ban nömrəsi LLV1C2A13J0380693, göy-metallik rəngli “SEDAN” LF 7132 E-330 markalı minik avtomobilin hal-hazırda bazar satış qiyməti 3.500 (üç min beş yüz) manat dəyərindədir.
10. İş materiallarına xx.xx.2023-cü il tarixli "xxxx" MMC-nin rəyindən görünür ki, Mingəçevir şəhəri, QRES qəsəbəsi, C.Əliyev küçəsi ev 21, mənzil 33-də olan bina yaşayış evi 5 mərtəbəli binanın 3-cü mərtəbəsində yerləşən, orta təmirli 2 otaqdan ibarət bina yaşayış evinin aprel 2023-cü il tarixdə mənzilin orta bazar satış qiyməti 38.000 (otuz səkkiz min) manat dəyərində qiymətləndirilir.
11. İş materiallarında olan xx.xx.2023-cü il tarixli "xxxx" MMC-nin rəyindən görünür ki, Mingəçevir şəhəri, QRES qəsəbəsi, 9-cu Natəvan döngəsi, 22-də olan 0.04 sot torpaq sahəsinin yerindən asılı olaraq 1 sotunun qiyməti 700 (yeddi yüz) manat olmaqla, 4 sot torpağın bazar satış qiyməti 2800 (iki min səkkiz yüz) manat dəyərindədir və ünvan 1 ünvanda yerləşən 10 sot torpaq sahəsinin yerindən asılı olaraq 1 sotun qiyməti 2500 (iki min beş yüz) manat olmaqla, 10 sot torpağın bazar satış qiyməti 25.000 (iyirmi beş min) manat dəyərindədir.
12. İş materiallarında olan 24 may 2024-cü il tarixli Qanun üzrə Vərəsəlik Hüququ haqqında Şəhadətnamədən görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixdə vəfat etmiş-X12 vərəsəsi: ünvan 5 ünvanında qeydiyyatda olan oğlu - İddiaçı3dur və onun miras əmlakdan Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2023 saylı icra vərəqəsinə (qətnaməsinə) əsasən 1/7 hissədə pay almalı olması göstərilmişdir. Şəhadətnamə verilən miras əmlak-ƏMDK-nin yanında DƏDRX-nin Yevlax Ərazi İdarəsi tərəfindən xx.xx.2012-ci il tarixdə X18 verilmiş **********96-05101-093008 reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən Mingəçevir şəhəri, Cəmil Əliyev küçəsi, ev 21 ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 74.35 kv/m olan 33 saylı mənzildən ibarətdir. - Real vaxt rejimində daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən əldə edilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli qeydiyyat nömrəsi **********UM33704 olan arayışa əsasən vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilənədək ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzil ipoteka ilə yüklü edilməmiş, həbs altında deyil və özgəninkiləşdirilməsinə qadağan qoyulmamışdır. Qeyd: Digər vərəsələr X8, X11, X13 və X6 düşən 1/7 hissə paylara gələcəkdə qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə veriləcəkdir.
13. İş materiallarında olan 24 may 2024-cü il tarixli Qanun üzrə Vərəsəlik Hüququ haqqında Şəhadətnamədən görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixdə vəfat etmiş-X12 vərəsəsi: ünvan 5 ünvanında qeydiyyatda olan qızı - İddiaçı1dır və onun miras əmlakdan Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2023 saylı icra vərəqəsinə (qətnaməsinə) əsasən 1/7 hissədə pay almalı olması göstərilmişdir. Şəhadətnamə verilən miras əmlak -ƏMDK-nin yanında DƏDRX-nin Yevlax Ərazi İdarəsi tərəfindən xx.xx.2012-ci il tarixdə X18 verilmiş **********96-05101-093008 reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən Mingəçevir şəhəri, Cəmil Əliyev küçəsi, ev 21 ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 74.35 kv/m olan 33 saylı mənzildən ibarətdir. - Real vaxt rejimində daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən əldə edilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli qeydiyyat nömrəsi **********UM33704 olan arayışa əsasən vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilənədək ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzil ipoteka ilə yüklü edilməmiş, həbs altında deyil və özgəninkiləşdirilməsinə qadağan qoyulmamışdır. Qeyd: Digər vərəsələr X8, X11, X13 və X6 düşən 1/7 hissə paylara gələcəkdə qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə veriləcəkdir.
14. İş materiallarında olan 24 may 2024-cü il tarixli Qanun üzrə Vərəsəlik Hüququ haqqında Şəhadətnamədən görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixdə vəfat etmiş-X12 vərəsəsi: ünvan 5 ünvanında qeydiyyatda olan qızı - İddiaçı2dır və onun miras əmlakdan Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2023 saylı icra vərəqəsinə (qətnaməsinə) əsasən 1/7 hissədə pay almalı olması göstərilmişdir. Şəhadətnamə verilən miras əmlak -ƏMDK-nin yanında DƏDRX-nin Yevlax Ərazi İdarəsi tərəfindən xx.xx.2012-ci il tarixdə X18 verilmiş **********96-05101-093008 reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən Mingəçevir şəhəri, Cəmil Əliyev küçəsi, ev 21 ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 74.35 kv/m olan 33 saylı mənzildən ibarətdir. - Real vaxt rejimində daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən əldə edilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli qeydiyyat nömrəsi **********UM33704 olan arayışa əsasən vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilənədək ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzil ipoteka ilə yüklü edilməmiş, həbs altında deyil və özgəninkiləşdirilməsinə qadağan qoyulmamışdır. Qeyd: Digər vərəsələr X8, X11, X13 və X6 düşən 1/7 hissə paylara gələcəkdə qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə veriləcəkdir.
II. Birinci instansiya məhkəməsində icraat
15. İddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2 və İddiaçı3 Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi və iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə, daha sonra iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə əlavə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, mərhum X22 tərəfindən Cavabdeh bağışlanmış ünvan 6 ünvanında yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsi hesabına məcburi miras paylarının tamamlanaraq hər birinə 3000 (üç min) manat pulun Cavabdeh alınıb iddiaçılara ödənilməsi, ünvan 2 ünvanında yerləşən daşınmaz əmlakdan istifadə etmələrinə cavabdeh tərəfindən olan maneələrin aradan qaldırılması, vəkil xidməti üçün hər biri tərəfindən ödənilmiş 300 manat, cəmi 900 manatın və 216 manat dövlət rüsumunun alınıb iddiaçılara qaytarılması barədə qətnamə çıxarılması xahiş edilmişdir.
16. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında İddiaçı1 əsasən iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat vermiş və əlavə olaraq göstərmişdir ki, onlar 16 oktyabr 2021-ci ildə vəfat etmiş X12 mirası qəbul etmiş vərəsələridirlər. Belə ki, X12 birinci arvadı olmuş X14 ilə birgə nikahından isə xx.xx.1991-ci il tarixdə Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızı, xx.xx.1994-cü il tarixdə İddiaçı3, xx.xx.1997-ci il tarixdə İddiaçı2 doğulmuşdur. Xanbaba Abdullayev Cavabdeh ilə xx.xx.2006-cı il tarixdə nikah bağlamaqla evlənmiş, onların birgə nikahlarından xx.xx.2005-ci il tarixdə X5, xx.xx.2012-ci il tarixdə X17, xx.xx.2015-ci il tarixdə X20 adlı uşaqları doğulmuşdur. Cavabdeh ilə birgə evlilikdən doğulan uşaqlar yetkinlik yaşına çatmadıqlarından onların qanuni nümayəndəsi Cavabdehdır. X2 ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzil, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsi, LF 7132E-330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobil miras qalmışdır. X19 ölümündən 16 gün əvvəl, xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh bağışlanmış ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsi olmuşdur. Cavabdeh məhkəmədə miras əmlakın yalnız özü və onunla nikahdan doğulmuş uşaqlarının miras payının müəyyən edilməsinə dair iddia qaldırmış və Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 29 dekabr 2022-ci il tarixli 2(051)-1558/2022 nömrəli qətnaməsi ilə X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzilə, Mingəçevir şəhəri, 9cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə, LF 7132E-330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobilə münasibətdə iddiaçı Cavabdeh, X5, X17, X1 Şəbnəm Xanbaba qızı, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızı, İddiaçı3 X4 birinci növbəli qanun üzrə vərəsələri tanınması, X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzildən, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən, LF 7132E-330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobildən Cavabdeh, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3, hər birinin payları 1/7 hissədə müəyyən edilməsi, X4 məcburi pay almaq hüququ olan qanun üzrə birinci növbəli vərəsələri, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 mərhum X22 tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh bağışlanmış ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsi hesabına 6/14 hissədə məcburi payları tamamlanması, mərhum X22 tərəfindən Mingəçevir Regional “ASAN xidmət” mərkəzinin notariat ofisində təsdiq edilmiş ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə dair xx.xx.2021-ci il tarixli 4Ə-1943 nömrəli daşınmaz əmlakın bağışlanması müqaviləsi məcburi payın tamamlanan 6/14 hissəsində qismən etibarsız hesab edilməsi və AR ƏMDK yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə **********4 nömrə ilə qeydiyyata alınmış **********984 nömrəli reyestr qeydi birinci növbəli vərəsələrin məcburi miras paylarının tamamlanan 6/14 hissəsində qismən ləğv edilməsi, ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinin X2 miras qalmış ½ hissəsindən Cavabdeh məcburi payı və bağışlanma müqaviləsi üzrə ½ hissədə payı nəzərə alınmaqla, cəmi payı 8/14 hissədə, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras payları 1/14 hissədə müəyyən edilməsi qət edilmişdir. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin 03 may 2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2024 saylı qətnaməsi ilə iddiaçı Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin olunmuş, Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 29 dekabr 2022-ci il tarixli 2(051)-1558/2022 nömrəli qətnaməsi “mərhum X22 tərəfindən Mingəçevir Regional “ASAN xidmət” mərkəzinin notariat ofisində təsdiq edilmiş ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə dair xx.xx.2021-ci il tarixli 4Ə-1943 nömrəli daşınmaz əmlakın bağışlanması müqaviləsinin məcburi payın tamamlanan 6/14 hissəsində qismən etibarsız hesab edilməsi və AR ƏMDK yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə **********4 nömrə ilə qeydiyyata alınmış **********984 nömrəli reyestr qeydinin birinci növbəli vərəsələrin məcburi miras paylarının tamamlanan 6/14 hissəsində qismən ləğv edilməsi” hissəsində ləğv edilməsi, həmin hissə qətnamədən xaric edilməsi, ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən Cavabdeh payı olaraq müəyyən edilmiş 8/14 hissəyə “yəni 14.286 manat” ifadəsi, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras payları olaraq müəyyən edilmiş 1/14 hissəyə “yəni 1786 manat” ifadəsi əlavə edilməklə qətnamə həmin hissədə dəyişdirilməsi, qətnamə mübahisələndirilən qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılması qət edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 15 noyabr 2023-cü il tarixli, 2(102)-3657/2023 saylı qərarı ilə kassasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 3 may 2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2023 saylı qətnaməsi “ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən Cavabdeh payı olaraq müəyyən edilmiş 8/14 hissəyə “yəni 14.286 manat” ifadəsi, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras payları olaraq müəyyən edilmiş 1/14 hissəyə “yəni 1786 manat” ifadəsinin əlavə edilməklə qətnamənin dəyişdirilməsi” hissəsində, “X4 məcburi pay almaq hüququ olan qanun üzrə birinci növbəli vərəsələri, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 mərhum X22 tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh bağışlanmış ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsi hesabına 6/14 hissədə məcburi paylarının tamamlanması” və “ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinin X2 miras qalmış ½ hissəsindən Cavabdeh məcburi payı və bağışlanma müqaviləsi üzrə ½ hissədə payı nəzərə alınmaqla, cəmi payı 8/14 hissədə, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras paylarının 1/14 hissədə müəyyən edilməsi” hissələrində ləğv edilməsi, qətnamə qalan mübahisələndirilən hissələrdə dəyişdirilmədən saxlanılması qərara alınmışdır. Məhkəmə kollegiyası hesab etmişdir ki, “42. Cavabdehlər iddiaçının mülkiyyətində olan 0.10 ha torpaq sahəsini yalnızca şifahi qaydada mübahisələndirmiş və məhkəmələr də yanlış olaraq həmin hissədə tələbə qiymət vermişlər. Belə ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin iddia tələbindən kənara çıxmaqla qətnamə qəbul etdiyini qeyd etsə də, yenidən iddiaya qiymət verərkən eyni səhvi təkrarlamış, ünvan 7 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən Cavabdeh payı olaraq müəyyən edilmiş 8/14 hissəyə “yəni 14.286 manat” ifadəsi, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras payları olaraq müəyyən edilmiş 1/14 hissəyə “yəni 1786 manat” ifadəsi əlavə edilməklə qətnamə həmin hissədə dəyişdirilməsi barədə qətnamə qəbul etmiş, iddia tələbində mübahisələndirilməyən torpaq sahəsinə konkret rəqəmlərlə ifadə edilmiş dəyər müəyyən etmişdir. Bununla da, Mülki Prosessual Məcəllənin dispozitivlik prinsipinin tələblərini və hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin vahidliyini pozmuşdur”. İş üzrə 07 yanvar 2024-cü il tarixdə verilmiş icra vərəqəsinə əsasən X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzilə, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə, LF 7132E-330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobilə münasibətdə iddiaçı Cavabdeh, X5, X17, X1 Şəbnəm Xanbaba qızı, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızı, İddiaçı3 X4 birinci növbəli qanun üzrə vərəsələri tanınması, X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzildən, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən, LF 7132E- 330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobildən Cavabdeh, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3, hər birinin payları 1/7 hissədə müəyyən edilməsi qət edilmişdir. X21 miras qalmış əmlaklar yalnız bunlar olmamışdır. Belə ki, həm də mərhumdan bir çox daşınar əşyalar qalmışdır ki, onlar faktiki Cavabdeh istifadəsində olduğundan, sonuncu isə onları bölgüyə təqdim etmədiyindən, miras kütləsinə daxil edilməmişdir. Odur ki, məhkəmədən iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
17. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında iddiaçılar İddiaçı2 və İddiaçı3 nümayəndəsi Vəkil1 əsasən İddiaçı1 ilə eyni məzmunlu izahat vermiş və iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
18. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında Cavabdeh göstərmişdir ki, Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 29 dekabr 2022-ci il tarixli, 2(051)-1558/2022 saylı qətnaməsinə əsasən X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzilə, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə, LF 7132E-330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobilə münasibətdə iddiaçı Cavabdeh, X5, X17, X20, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızı, İddiaçı3 X4 birinci növbəli qanun üzrə vərəsələri tanınmış, X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzildən, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən, LF 7132E-330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobildən Cavabdeh, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3, hər birinin payları 1/7 hissədə müəyyən edilmiş, X4 məcburi pay almaq hüququ olan qanun üzrə birinci növbəli vərəsələri, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 mərhum X22 tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh bağışlanmış ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsi hesabına 6/14 hissədə məcburi payları tamamlanmış, mərhum X22 tərəfindən Mingəçevir Regional “ASAN xidmət” mərkəzinin notariat ofisində təsdiq edilmiş ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə dair xx.xx.2021-ci il tarixli 4Ə- 1943 nömrəli daşınmaz əmlakın bağışlanması müqaviləsi məcburi payın tamamlanan 6/14 hissəsində qismən etibarsız hesab edilmiş və AR ƏMDK yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə **********4 nömrə ilə qeydiyyata alınmış **********984 nömrəli reyestr qeydi birinci növbəli vərəsələrin məcburi miras paylarının tamamlanan 6/14 hissəsində qismən ləğv edilmiş, ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinin X2 miras qalmış ½ hissəsindən Cavabdeh məcburi payı və bağışlanma müqaviləsi üzrə ½ hissədə payı nəzərə alınmaqla, cəmi payı 8/14 hissədə, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras payları 1/14 hissədə müəyyən edilmiş və iddia tələbinin qalan hissədə təmin edilməməsi qət edilmişdir. Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin 03 may 2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2023 saylı qətnaməsi ilə iddiaçı Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 29 dekabr 2022-ci il tarixli 2(051)-1558/2022 saylı qətnaməsi “mərhum X22 tərəfindən Mingəçevir Regional “ASAN xidmət” mərkəzinin notariat ofisində təsdiq edilmiş ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə dair xx.xx.2021-ci il tarixli 4Ə-1943 nömrəli daşınmaz əmlakın bağışlanması müqaviləsinin məcburi payın tamamlanan 6/14 hissəsində qismən etibarsız hesab edilməsi və AR ƏMDK yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə **********4 nömrə ilə qeydiyyata alınmış **********984 nömrəli reyestr qeydinin birinci növbəli vərəsələrin məcburi miras paylarının tamamlanan 6/14 hissəsində qismən ləğv edilməsi” hissəsində ləğv edilmiş, həmin hissənin qətnamədən xaric edilməsi, ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən Cavabdeh payı olaraq müəyyən edilmiş 8/14 hissəyə “yəni 14.286 manat” ifadəsi, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras payları olaraq müəyyən edilmiş 1/14 hissəyə “yəni 1786 manat” ifadəsi əlavə edilməklə qətnamənin həmin hissədə dəyişdirilməsi və qətnamənin mübahisələndirilən qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılması qət edilmişdir. Ali Məhkəmənin 15 noyabr 2023-cü il tarixli, 2(102)-3657/2023 saylı qərarına əsasən Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 3 may 2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2023 nömrəli qətnaməsi “ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən Cavabdeh payı olaraq müəyyən edilmiş 8/14 hissəyə “yəni 14.286 manat” ifadəsi, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras payları olaraq müəyyən edilmiş 1/14 hissəyə “yəni 1786 manat” ifadəsinin əlavə edilməklə qətnamənin dəyişdirilməsi” hissəsində, “X4 məcburi pay almaq hüququ olan qanun üzrə birinci növbəli vərəsələri, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 mərhum X22 tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh bağışlanmış ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsi hesabına 6/14 hissədə məcburi paylarının tamamlanması” və “ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinin X2 miras qalmış ½ hissəsindən Cavabdeh məcburi payı və bağışlanma müqaviləsi üzrə ½ hissədə payı nəzərə alınmaqla, cəmi payı 8/14 hissədə, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras paylarının 1/14 hissədə müəyyən edilməsi” hissələrində ləğv edilməsi, qətnamə qalan mübahisələndirilən hissələrdə dəyişdirilmədən saxlanılması qərara alınmışdır. Göründüyü kimi artıq bir dəfə hazırki iş üzrə tərəflər arasında qanun üzrə vərəsələrin miras payının müəyyən olunmasına dair iddiası olmuş və həmin iddia tələbi əsasında məhkəmənin qanuni qüvvəsini almış qərarı mövcuddur. Belə olan halda iddia tələbinin 1-ci hissəsi üzrə işin icraatına xitam verilməlidir. Bundan başqa, iddia tələbinin digər hissələri ilə də razı deyildir. Çünki artıq bir dəfə bu işə baxılmış və miras əmlakdan tərəflərin payları müəyyən edilmişdir. Digər tərəfdən isə iddiaçılar miras paylarına dair vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə və onun əsasında da hüquqların dövlət reyestrindən çıxarış almamışlar. Hesab edir ki, bundan sonra onlar mənzil sahəsindən istifadə ilə bağlı maneələrin aradan qaldırılması ilə bağlı məhkəməyə müraciət edə bilər. İddiaçılar ümumiyyətlə mübahisəli mənzilə gəlib istifadə etməmişlər. Heç kim onlara həmin yaşayış sahəsindən istifadələrinə maneçilik yaratmamışdır. Belə olan halda onların hazırki iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmələri əsassızdır. Bundan başqa hesab edir ki, iddiaçılar vəkil xidməti və ödənilmiş dövlət rüsumunu tələb etsələr də, iddia tələbi əsassız olduğu üçün, həmin hissələr də təmin edilə bilməz. Odur ki, məhkəmədən iddianın 1-ci hissəsi üzrə icraata xitam verilməsini və iddia tələbinin qalan hissəsinin rədd edilməsi haqda qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
19. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında cavabdehin nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 əsasən təmsil etdiyi şəxslə eyni məzmunlu izahat vermiş və məhkəmədən iddianın 1-ci hissəsi üzrə icraata xitam verilməsini və iddia tələbinin qalan hissəsinin rədd edilməsi haqda qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
20. Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin (hakim Nemət Paşayev) 01 oktyabr 2024-cü il tarixli, 2(051)-1039/2024 saylı qətnaməsi ilə iddia qismən təmin edilərək mərhum X22 tərəfindən Cavabdeh bağışlanmış ünvan 8 ünvanında yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsi hesabına iddiaçılar İddiaçı2, İddiaçı1, İddiaçı3 məcburi miras payları hər birinə 1786 (bir min yeddi yüz səksən altı) manat məbləğində müəyyən edilməklə tamamlanması, Cavabdeh cəmi 5358 (beş min üç yüz əlli səkkiz) manat məbləğində pul alınıb, hər birinə 1786 (bir min yeddi yüz səksən altı) manat olmaqla, iddiaçılar İddiaçı2, İddiaçı1 və İddiaçı3 verilməsi, iddiaçılar İddiaçı2, İddiaçı1, İddiaçı3 ünvan 2 ünvanında yerləşən daşınmaz əmlakdan istifadə etmələrinə Cavabdeh tərəfindən edilən maneələr aradan qaldırılması, iddianın qalan hissədə təmin edilməməsi, Cavabdeh iddiaçılar İddiaçı2, İddiaçı1, İddiaçı3 hər biri tərəfindən göstərilən hüquqi yardıma görə ödənilmiş 300 (üç yüz) manat, cəmi 900 (doqquz yüz) manat məbləğində məhkəmə xərci alınıb iddiaçılar İddiaçı2, İddiaçı1, İddiaçı3 verilməsi, ödənilmiş dövlət rüsumu iddianın təmin edilmiş hissəsinə münasibətdə cavabdehə aid edilməsi, ödənilmiş dövlət rüsumunun 73.58 (yetmiş üç manat əlli səkkiz qəpik) manat məbləğində hissəsi Cavabdeh alınıb iddiaçılar İddiaçı2, İddiaçı1, İddiaçı3 verilməsi qət edilmişdir.
21. Məhkəmə gəldiyi nəticəni Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 13, 29cu, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 152.1, 1145, 1146, 1151.1, 1151.2, 1134.1, 1159.1.1, 1193, 1195, 1200, 1255-ci, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 107, 108.1.1, 115.0.6, 119.1 və 121.1-ci maddələrinə istinad etməklə əsaslandırmışdır.
22. Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 01 oktyabr 2024-cü il tarixli, 2(051)-1039/2024 saylı qətnaməsindən Cavabdeh və iddiaçıların nümayəndəsi və vəkili Vəkil1 tərəfindən apellyasiya şikayətləri verilmişdir.
III. Apellyasiya instansiya məhkəməsində icraat
a) apellyasiya şikayətlərinin dəlilləri
23. Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 01 oktyabr 2024-cü il tarixli, 2(051)-1039/2024 saylı qətnaməsini əsassız və qanunsuz hesab edir. Məhkəmə iddia tələbinin 1-ci hissəsi üzrə işin icraatına xitam verilməli olduğu halda, qanunvericiliyin tələblərinə riayət etmədən qeyri-qanuni qətnamə qəbul etmişdir. Bundan başqa iddiaçılar miras paylarına dair hüquqların dövlət reystrindən çıxarış almamışlar. Hesab edir ki, bundan sonra onlar mənzil sahəsindən istifadə ilə bağlı maneələrin aradan qaldırılması ilə bağlı məhkəməyə müraciət edə bilərlər. Onuda qeyd edir ki, iddiaçılar ümumiyyətlə mübahisəli mənzilə gəlib istifadə etməmişlər. Heç kim onlara həmin yaşayış sahəsindən istifadələrinə maneçilik yaratmamışdır. Belə olan halda onların hazırkı iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmələri əsassızdır. Bundan başqa hesab edir ki, iddiaçılar vəkil xidməti və ödənilmiş dövlət rüsumunu tələb etsədlər də, iddia tələbi əsassız olduğu üçün, həmin hissələr də təmin edilə bilməzdi. Lakin, işə baxan Mingəçevir Şəhər Məhkəməsi artıq yekunlaşmış və Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının qanuni qüvvəsini almış qərarını nəzərə almadan yenidən işə baxaraq məcburi miras payının tamamlanmasına dair qətnamə qəbul etmişdir. Belə olan halda Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 01 oktyabr 2024-cü il tarixli, 2(051)-1039/2024 saylı qətnaməsi ləğv olunmalı, iddia tələbinin 1-ci hissəsi üzrə icraata xitam verilməli və iddia tələbi qalan hissələrdə rədd olunmalıdır.
24. İddiaçıların nümayəndəsi və vəkili Vəkil1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, məhkəmə xx.xx.2023-cü il tarixli "xxxx" MMC-nin rəyinə istinad etmiş və göstərmişdir ki, ünvan 1 ünvanda yerləşən 10 sot torpaq sahəsinin yerindən asılı olaraq 1 sotun qiyməti 2500 (iki min beş yüz) manat olmaqla, 10 sot torpağın bazar qiyməti 25.000 (iyirmi beş min) manat dəyərindədir. Doğrudur, həmin rəyi onlar təqdim edublər. Ancaq məhkəmə işə baxarkən artıq uzun müddət vaxt keçdiyindən həmin torpağın hazırda 70000 (yetmiş min) manatdan artıq dəyəri vardır. Məhkəmənin paya daxil etdiyi Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinin bölünməsi nəticəsində onlara düşəcək pay tam dəyərsiz olur, LF 7132E-330 minik markalı, **-BL-*** dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobil isə razılıq əldə etmədiklərindən uzun müddətdir ki, istifadəsiz qaldığından öz dəyərini itirmişdir. Həmçinin Sosial Müdafiə Nazirliyinin balansında qaldığından vərəsəlik şəhadətnaməsinin verilməsi mümkünsüz olmuşdur. Atasından miras qalmış əmlaklardan daha dəyərli olan torpağı isə cavabdehin xəstə olmasından istifadə dərək öz adına sənədləşdirdiyindən onlar məcburi pay hüququndan məhrum qalmışıq. Hesab edirlər ki, məhkəmə iş üzrə rəsmi qiymətləndirici təşkilatdan alınmış rəyə istinad etməli olduğu halda, iddianın qiyməti ilə əlaqədar məhkəməyə təqdim edilmiş mütəxəssis rəyindən sübut kimi istifadə etməkdə haqlı olmamışdır. Nə qədər ki, atalarındadan miras qalmış **-BL-*** dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobilə dair onlara vərəsəlik şəhadətnaməsi təqdim olunmamışdır, məhkəmənin həmin əmlakın bizə qalan əmlak kimi paylarının dəyərinə daxil etməkdə haqlı olmamışdır. Ona görə də Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 01 oktyabr 2024-cü il tarixli, 2(051)-1039/2024 saylı qətnaməsinin ləğv edilməsi və yeni qətnamə qəbul etməklə iddianın tam təmin edilməsini xahiş etmişlər.
b) apellyasiya şikayətlərinə qarşı etirazın dəlilləri
25. Apellyasiya şikayətlərinə yazılı etiraz daxil olmamışdır.
26. Məhkəmə kollegiyasının iclasında Cavabdeh və onun nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 hər biri ayrı-ayrılıqda özləri tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini, iddiaçıların nümayəndəsi və vəkili Vəkil1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin isə təmin edilməməsini xahiş etdilər.
27. Məhkəmə kollegiyasının iclasında İddiaçı1, onun və digər İddiaçı2 nümayəndəsi və vəkili Vəkil1 hər biri ayrı-ayrılıqda özləri tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini, Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin isə təmin edilməməsini xahiş etdilər.
28. İşə baxılmanın vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq iş üzrə digər iddiaçılar İddiaçı2 və İddiaçı3 məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmişlər. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsini rəhbər tutaraq işə, onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etdi.
IV. Apellyasiya şikayətinin mümkünlüyü, apellyasiya baxışının hədləri
29. Apellyasiya şikayəti vaxtında, yəni birinci instansiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində verilmiş (MPM-in 360-cı maddəsi), apellyasiya şikayətinin məzmunu MPM-in 361-ci maddəsinin tələblərinə uyğundur. Ona görə də, şikayət mümkün hesab edilmişdir.
30. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının “apellyasiya və kassasiya şikayətlərinin mümkünlüyü və şikayətlərə baxılmasının hədləri ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəllənin tətbiqi məsələlərinə dair” 14 oktyabr 2020-ci il tarixli, 04/2020 nömrəli qərarının 60-cı bəndində göstərilir ki, apellyasiya və kassasiya instansiyası məhkəmələri qəbul etdikləri aktların əsaslandırıcı hissəsində aşağı instansiyası məhkəməsinin qərarının hansı hissədə yoxladıqlarını aydın ifadə etməli, məhkəmə aktını hissəvi yoxladıqda isə nəticə hissəsində hansı hissənin ləğv edildiyini, dəyişdirildiyini və yaxud dəyişdirilmədən saxlanıldığını xüsusi olaraq göstərməli, dəyişdirilmədən saxlanılan hissənin isə mübahisələndirilib-mübahisələndirilmədiyinə diqqət yetirməlidilər.
31. Həmin qərarda göstərilmişdir ki, apellyasiya və kassasiya qaydasında məhkəmə aktları müvafiq olaraq şikayətə və ya şikayəti verən şəxsə münasibətdə deyil, mübahisələndirilən hissədə yoxlanılmalıdır.
32. İş üzrə apellyasiya şikayətləri vermiş olan tərəflər birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsini bütövlükdə mübahisələndirdikləri üçün hazırkı icraat çərçivəsində məhkəmə aktının qanuniliyi və əsaslılığı tam olaraq yoxlanılacaqdır.
V. Tətbiq edilən hüquq
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası:
33. Maddə 13. Mülkiyyət İ. Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur.
34. Maddə 29. Mülkiyyət hüququ İ. Hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. İİ. Mülkiyyətin heç bir növünə üstünlük verilmir. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla qorunur. İİİ. Hər kəsin mülkiyyətində daşınar və daşınmaz əmlak ola bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. İV. Heç kəs məhkəmənin qərarı olmadan mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz. Əmlakın tam müsadirəsinə yol verilmir. Dövlət ehtiyacları üçün mülkiyyətin özgəninkiləşdirilməsinə yalnız qabaqcadan onun dəyərini ədalətli ödəmək şərti ilə yol verilə bilər. (...) Vİİ. Dövlət vərəsəlik hüququna təminat verir.
35. Maddə 60. Hüquq və azadlıqların inzibati və məhkəmə təminatı İ. Hər kəsin hüquq və azadlıqlarının inzibati qaydada və məhkəmədə müdafiəsinə təminat verilir.
Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi
36. Maddə 139.1. Mülkiyyət hüququ və daşınmaz əmlaka digər hüquqlar, bu hüquqların məhdudlaşdırılması, əmələ gəlməsi, başqasına keçməsi və xitamı dövlət qeydiyyatına alınmalıdır. Mülkiyyət hüququ, istifadə hüququ, ipoteka, servitutlar, habelə daşınmaz əmlaka digər hüquqlar bu Məcəllədə və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda qeydə alınmalıdır.
37. Maddə 152. Mülkiyyət hüququnun anlayışı və məzmunu - 152.1 Mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. .... . - 152.5. Mülkiyyətçi qanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın.
38. Maddə 157. Mülkiyyətin müdafiəsi ... . - 157.2. Mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz sahibliyindən öz əmlakını geri tələb edə bilər. .... . - 157.4. Əgər mülkiyyətə qəsd və ya başqa maneələr əşyanı götürmədən və ya ondan məhrum etmədən törədilirsə, mülkiyyətçi qəsd edəndən bu hərəkətlərə son qoymağı tələb edə bilər. Bu cür hərəkətlər davam etdirildikdə mülkiyyətçi həmin hərəkətlərə son qoyulmasını məhkəmə vasitəsilə tələb edə bilər.
39. Maddə 165.1. Sahiblik qadağan edilmiş özbaşınalıq yolu ilə pozulduqda sahib pozucudan pozuntulara son qoymağı tələb edə bilər. Pozuntuların davam edəcəyindən ehtiyat olunduqda sahib onlara son qoyulması üçün iddia verə bilər. Pozucu və ya onun hüquq sələfi üçün sahib qanunsuz olduqda və sahiblik məhrumetmədən əvvəlki ildə əldə edildikdə bu cür iddia istisna edilir.
40. Maddə 1133.1. Ölmüş şəxsin (miras qoyanın) əmlakı başqa şəxslərə (vərəsələrə) qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə və ya hər iki əsasla keçir.
41. Maddə 1134.1. Qanun üzrə vərəsəlik zamanı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olmuş şəxslər, habelə miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaqları ola bilərlər.
42. Maddə 1145. Miras fiziki şəxsin ölümü və ya məhkəmə tərəfindən ölmüş elan edilməsi ilə açılır.
43. Maddə 1146. Miras qoyanın öldüyü gün və ya fiziki şəxsin ölmüş elan edilməsi barədə məhkəmə qərarının qüvvəyə mindiyi gün mirasın açıldığı vaxt sayılır.
44. Maddə 1151.1. Mirasa (miras əmlaka) miras qoyanın öldüyü məqamadək malik olduğu əmlak hüquqlarının (miras aktivi) və vəzifələrin (miras passivi) toplusu daxildir.
45. Maddə 1151.2. Mirasa ümumi mülkiyyətdən ölənə çatası pay, əmlakın naturada bölünməsi mümkün olmadıqda isə bu əmlakın dəyəri daxildir.
46. Maddə 1159.1. Qanun üzrə vərəsəlik zamanı aşağıdakılar bərabər pay hüquqlu vərəsələr sayılırlar: - 1159.1.1. Birinci növbədə - ölənin uşaqları, miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaq, arvad (ər), valideynlər (övladlığa götürənlər).
47. Maddə 1193. Vəsiyyət edənin uşaqlarının, valideynlərinin və arvadının (ərinin) vəsiyyətnamənin məzmunundan asılı olmayaraq mirasda məcburi payı vardır. Bu pay qanun üzrə vərəsəlik zamanı onlara çatası payın yarısını (məcburi pay) təşkil etməlidir.
48. Maddə 1195. Məcburi payın tam həcmi vəsiyyət tapşırığını və ya ümumi faydalı məqsədlər üçün hər hansı hərəkəti yerinə yetirməkdən ötrü nəzərdə tutulan əmlak da daxil olmaqla, bütün mirasdan müəyyənləşdirilir.
49. Maddə 1196. Vərəsələrdən hər birinin məcburi payı müəyyənləşdirilərkən əgər vəsiyyətnamə olmasaydı, miras almağa çağırıla biləcək qanun üzrə vərəsələrin hamısı nəzərə alınmalıdır. Vəsiyyət üzrə vərəsələr nəzərə alınmır.
50. Maddə 1200. Miras qoyan əşyanı üçüncü şəxsə bağışladıqda, məcburi paya hüququ olan şəxs, əgər bağışlanmış əşya mirasa daxil olsaydı, onun məcburi payının arta biləcəyi məbləğdə məcburi payın tamamlanmasını tələb edə bilər. Əgər mirasın açıldığı vaxtadək hədiyyənin verilməsindən iki il keçirsə, hədiyyə hesaba alınmır.
Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsi:
51. Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.
52. Maddə 77.1 Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
53. Maddə 88 Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.
54. Maddə 217.3 Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır.
55. Maddə 217.4 Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır.
56. Maddə 372.1 Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, İş materiallarında olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır.
57. Maddə 372.6 Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır.
58. Maddə 372.7. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.
59. Maddə 384.0.1. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər.
60. Maddə 385.2. Birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz.
VI. Apellyasiya məhkəməsinin mövqeyi
61. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətlərinin dəlillərini işin materialları üzrə yoxlayıb, iş üzrə toplanmış sübutları tədqiq edib qiymətləndirərək hesab edir ki, Cavabdeh və iddiaçıların nümayəndəsi və vəkili Vəkil1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri təmin edilməməli, Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 01 oktyabr 2024-cü il tarixli, 2(051)- 1039/2024 saylı qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
62. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il 24 noyabr tarixli, 04 nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apellyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər.
63. Ona görə də məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətlərinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını zəruri hesab edir.
64. Müəyyən edilmişdir ki, Cavabdeh ilə mərhum X22 xx.xx.2006-cı il tarixdə nikah bağlamaqla evlənmiş, onların birgə münasibətindən xx.xx.2005-ci il tarixdə X5, xx.xx.2012-ci il tarixdə X17, xx.xx.2015-ci il tarixdə X20 adlı uşaqları doğulmuşdur. X12 birinci arvadı olmuş X14 ilə birgə nikahından isə xx.xx.1991-ci il tarixdə Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızı, xx.xx.1994-cü il tarixdə İddiaçı3, xx.xx.1997-ci il tarixdə İddiaçı2 doğulmuşdur. X22 xx.xx.2021-ci il tarixdə ölmüşdür. X2 ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzil, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsi, LF 7132E-330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobil miras qalmışdır. X19 ölümündən 16 gün əvvəl, xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh bağışlanmış ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsi olmuşdur. X12 ölümündən sonra onun birinci növbəli qanun üzrə vərəsələri dairəsinə arvadı Cavabdeh və 6 nəfər uşağı: İddiaçı1, İddiaçı2, İddiaçı3, Nurlana Allahverdiyeva, Hüseyn Abdullayev, Aqşin Abdullayev daxil olmuşdur. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin 03 may 2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2024 saylı 07 yanvar 2024-cü il tarixdə verilmiş icra vərəqəsinə əsasən X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzilə, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsinə, LF 7132E-330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobilə münasibətdə iddiaçı Cavabdeh, X5, X17, X1 Şəbnəm Xanbaba qızı, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızı, İddiaçı3 X4 birinci növbəli qanun üzrə vərəsələri tanınması, X2 miras qalmış, ünvan 2 ünvanında yerləşən mənzildən, Mingəçevir şəhəri, 9-cu Natəvan döngəsi, 22 ünvanında yerləşən 0.04 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən, LF 7132E-330 minik markalı, 45BL409 dövlət qeydiyyat nişanlı, buraxılış ili 2018, göy metallik rəngli avtomobildən Cavabdeh, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3, hər birinin payları 1/7 hissədə payının müəyyən edilməsi qət edilmişdir. İddiaçılar mərhum X22 tərəfindən Cavabdeh bağışlanmış ünvan 6 ünvanında yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsi hesabına məcburi miras paylarının tamamlanaraq hər birinə 3000 (üç min) manat pulun cavabdehdən alınıb onlara ödənilməsini, ünvan 2 ünvanında yerləşən daşınmaz əmlakdan istifadə etmələrinə cavabdeh tərəfindən olan maneələrin aradan qaldırılmasını xahiş etmişdir.
65. Həmçinin müəyyən edilmişdir ki, 24 may 2024-cü il tarixli Qanun üzrə Vərəsəlik Hüququ haqqında Şəhadətnamələrə əsasən xx.xx.2021-ci il tarixdə vəfat etmiş-X12 vərəsələri: oğlu - İddiaçı3, qızı İddiaçı1, qızı - İddiaçı2dır və onların miras əmlakdan Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 2(107)-385/2023 saylı icra vərəqəsinə (qətnaməsinə) əsasən 1/7 hissədə pay almalı olması göstərilmişdir. Şəhadətnamə verilən miras əmlak ƏMDK-nin yanında DƏDRX-nin Yevlax Ərazi İdarəsi tərəfindən xx.xx.2012-ci il tarixdə X18 verilmiş **********96-05101-093008 reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən Mingəçevir şəhəri, Cəmil Əliyev küçəsi, ev 21 ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 74.35 kv/m olan 33 saylı mənzildən ibarətdir. Cavabdeh tərəf isə iddianın 1-ci hissəsi üzrə icraata xitam verilməsini və iddia tələbinin qalan hissəsinin rədd edilməsini xahiş etmişdir.
66. Birinci instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, məcburi payın həcmi ilə bu həcmin müəyyənləşdirilməsi qaydası bir-birindən fərqləndirilməlidir. Məcburi payın həcmi Mülki Məcəllənin 1193-cü maddəsində göstərilmişdir: vərəsələrin qanun üzrə vərəsəlik qaydasında alacaqları payın yarısı. Bu həcmin hansı qaydada müəyyənləşdiriləcəyi isə Məcəllənin 1195-ci maddəsində tənzimlənmişdir. Həmin normaya əsasən, məcburi payın tam həcmi vəsiyyət tapşırığını və ya ümumi faydalı məqsədlər üçün hər hansı hərəkəti yerinə yetirməkdən ötrü nəzərdə tutulan əmlak da daxil olmaqla, bütün mirasdan müəyyənləşdirilir. Göründüyü kimi, Mülki Məcəllənin 1193-cü maddəsi ilə müəyyən edilən məcburi payın pozulmasının və tamamlanmalı olan həcminin necə təsbit olunacağı məhz 1195-ci maddədə açıqlanmışdır. Bunun üçün meyar vəsiyyət (hədiyyə) edilən hər bir (ayrıca) əmlak deyil, bütün mirasdır. Başqa sözlə, məcburi payın pozulub-pozulmadığının müəyyən edilməsi üçün mirasa daxil olan hər bir predmet ayrı-ayrılıqda deyil, ölümdən əvvəlki 2 il ərzində edilən bağışlamalarla birlikdə bütöv miras əmlakın ümumi dəyəri əsas alınmalıdır. Bu baxımdan Mülki Məcəllənin 1193-cü maddəsində göstərilən pay nisbəti mirasla (məcburi payla) bağlı ixtilafların həlli üçün kifayət deyil. Həmin norma ilə yanaşı Məcəllənin 1151.1, 1195, 1196 və 1200-cü maddələri birlikdə nəzərə alınmalıdır.
67. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin həmin qənaətini əsaslı sayır.
68. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası Məhkəməsinin Plenumu Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1194-cü maddəsinin şərh edilməsinə dair 22 aprel 2014-cü il qərarında formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə, vərəsəlik institutu hər bir şəxsə zəmanət verir ki, sağlığında əldə etdiyi əmlak və digər maddi nemətlər (onların yüklülükləri ilə birlikdə) ölümündən sonra onun iradəsinə uyğun olaraq ifadə etdiyi vərəsələrinə, iradəsini ifadə etmədiyi təqdirdə isə qanunla müəyyən edilən vərəsələrinə keçsin. Vərəsəlik hüququnun yaranması miras qoyanın ölümü ilə şərtləndirilir və onun iradəsi nəzərə alınmaqla, hüquqi varisi kimi vəsiyyətnamədə və ya qanunda nəzərdə tutulan hüquqi varislik formasında hüquq və vəzifələr əldə edən şəxs tərəfindən həyata keçirilir. Vəsiyyətnamənin olmadığı və ya etibarsız hesab edildiyi hallarda isə miras qoyanın qohumluq münasibətlərinin dərəcəsi, vərəsələrin dairəsi və onların növbəliliyi müəyyən edilərək qərar qəbul edilməsi tələb edilir. Vərəsəliyin bu növündə vərəsələr arasında növbəlilik prinsipi gözlənilir, bərabər pay hüquqlu vərəsələrin konkret dairəsi göstərilir və əvvəlki növbənin vərəsələrindən heç olmasa birinin mövcudluğu sonrakı növbənin vərəsəliyini istisna edir. Vərəsəlik institutu fərdilik və ailə-təminat prinsipləri üzərində qurulmuşdur.
69. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1193 və 1200-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 8 yanvar 2021ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Mülki Məcəllənin 1200-cü maddəsi məcburi paya hüququ olan şəxslərin məcburi paylarının artırılmasını tələb etmək hüquqlarını müddətlə məhdudlaşdıraraq, yalnız hədiyyə kimi verilməsindən iki il keçməyən əşya hesabına həmin payın tamamlanmasını mümkün hesab etmişdir. Qanunvericilikdə bu şəkildə məhdudlaşdırıcı müddətin müəyyən olunması əsasən bağışlama müqavilələri baxımından hüquqi etimadın təmin olunmasında tarazlığı qorumaq məqsədinə yönəlmişdir. Məcburi payın tamamlanması tələbi məcburi paya hüququn xüsusi forması olmaqla, subsidiar xarakter daşıyır. Bu tələbin əsas məqsədi bağışlama yolu ilə məcburi payın aradan qaldırılmasının və ya azaldılmasının qarşısını almaqla qanuni vərəsələrin pozulmuş hüquqlarını bərpa etməkdən ibarətdir. Tamamlanma tələbini Mülki Məcəllənin 1193-cü maddəsində sadalanmış şəxslər irəli sürə bilərlər. Bu cür tələb irəli sürüldükdə bağışlanmış əşya xəyali olaraq miras əmlaka əlavə olunur, həmin hissə ilə birgə miras dəyəri hesablanır, məcburi payın həcmi müəyyənləşdirilir və bu həcmin qarşılanmadığı təqdirdə məcburi paya hüququ olan vərəsələrə çatmalı olan tamamlanmamış hissə ödənilir.
70. Bu səbəbdən birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdri ki, Cavabdeh mərhum X22 tərəfindən Cavabdeh bağışlanmış ünvan 6 ünvanında yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsi hesabına məcburi miras paylarının tamamlanaraq iddiaçılar İddiaçı2, İddiaçı1, İddiaçı3 hər birinə 1786 (bir min yeddi yüz səksən altı) manat pul alınaraq ödənilməli, iddiaçıların ünvan 2 ünvanında yerləşən daşınmaz əmlakdan istifadə etmələrinə cavabdeh tərəfindən olan maneələr aradan qaldırılmalıdır.
71. Əvvəlki apellyasiya məhkəməsinin iclasında İddiaçı1 və digər İddiaçı2 nümayəndəsi və vəkili Vəkil1şifahi vəsatətlə məhkəməyə müraciət edərək iş üzrə məhkəmə məhkəmə-əmtəəşünaslıq ekspertizasının keçirilməsini xahiş etmişdir.
72. Bu səbəbdən Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 29 aprel 2025ci il tarixli, 2(107)-162/2025 saylı qərardadı ilə hazırkı mülki iş üzrə ünvan 1 ünvanında yerləşən 0.10 ha torpaq sahəsinin qiymətləndirilməsi, qiymətləndirilmənin "xxxx" MMC-yə həvalə edilməsi qərara alınmışdır.
73. "xxxx" MMC Qiymətləndirmə Şirkətindən 19 may 2025-ci il tarixli, MB 18/0498 saylı qiymətləndirmə rəyində (hesabatında) qeyd olunur ki; - ünvan 1 ünvanında yerləşən 0.10 ha torpaq sahəsinin 19 may 2025-ci il tarixə
likvid dəyəri 27 000 (iyirmi yeddi min) manat təşkil edir.
74. MB 18/0498 saylı Qiymətləndirmə hesabatında (rəyində) göstərilmişdir ki, “qiymətləndirmə tarixi” anlayışı o deməkdir ki, qiymətləndirmə məhz həmin konkret tarixə aiddir. ...Ona görə də müəyyən olunmuş dəyəri keçmiş və ya gələcək tarixi deyil, məhz bu tarixdəki vəziyyəti əks etdirir.
75. "xxxx" MMC-nin rəyi ilə müəyyən edilmiş qiymət isə (25.000 (iyirmi beş min manat) xx.xx.2023-cü il tarixə olan vəziyyəti əks etdirir.
76. Göründüyü kimi, 0,10 torpaq sahəsinin işdə olan qiymətləndirmə rəyləri arasında az miqdarda (2000 manat) fərq vardır. Lakin ilk qiymətləndirmədən 2 ildən artıq müddət keçmişdir. Ona görə də həmin fərq reallığa uyğundur.
77. Bu baxımdan kollegiya qeyd edir ki, 0,10 ha torpaq sahəsinə dair birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən alınmış qiymətləndirmə rəyinin əsas götürülməsi daha məqsədə müvafiq və ağlabatan sayılmalıdır.
78. Bu baxımdan iddiaçılar tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin dəlilləri əsassızdır.
79. Cavabdeh tərəfin apellyasiya şikayətində göstərilmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsi artıq yekunlaşmış və Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının qanuni qüvvəsini almış qərarını nəzərə almadan yenidən işə baxaraq məcburi miras payının tamamlanmasına dair qətnamə qəbul etmişdir.
80. Kollegiya şikayətin həmin dəlili razılaşmayaraq qeyd edir ki, hazırkı iş üzrə cavabdehin də tərəf (iddiaçı) olduğu Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 15 noyabr 2023-cü il tarixli, 2(102)-3657/2023 saylı qərarının 42-ci bəndində (paraqrafında) göstərilmişdir ki, cavabdehlər iddiaçının mülkiyyətində olan 0,10 ha torpaq sahəsini yalnızca şifahi qaydada mübahisələndirmiş və məhkəmələr də yanlış olaraq həmin hissədə tələbə qiymət vermişlər. Belə ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin iddia tələbindən kənara çıxmaqla qətnamə qəbul etdiyini qeyd etsə də, yenidən iddiaya qiymət verərkən eyni səhvi təkrarlamış, ünvan 7 ünvanında yerləşən 0,10 ha yaşayış məntəqələrinə aid torpaq sahəsindən Cavabdeh payı olaraq müəyyən edilmiş 8/14 hissəyə “yəni 14.286 manat” ifadəsi, X3, X7, X10, İddiaçı2, Məmmədova (Abdullayeva) Cahan Xanbaba qızının, İddiaçı3 hər birinin miras payları olaraq müəyyən edilmiş 1/14 hissəyə “yəni 1786 manat” ifadəsi əlavə edilməklə qətnamə həmin hissədə dəyişdirilməsi barədə qətnamə qəbul etmiş, iddia tələbində mübahisələndirilməyən torpaq sahəsinə konkret rəqəmlərlə ifadə edilmiş dəyər müəyyən etmişdir. Bununla da, Mülki Prosessual Məcəllənin dispozitivlik prinsipinin tələblərini və hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin vahidliyini pozmuşdur”
81. Göründüyü kimi, iddia tələblərinin birinci hissəsi olan mübahisə predmeti olan 0,10 ha torpaq sahəsi hesabına məcburi miras paylarının tamamlanaraq hər birinə 3000 (üç min) manat pulun Cavabdeh alınıb iddiaçılara ödənilməsi ilə bağlı qanuni qüvvəsini almış məhkəmə qərarı mövcud olmadığından həmin hissə üzrə işin icraatına xitam verilməsi yolverilməzdir.
82. Eyni zamanda kollegiya hesab edir ki, iddia tələbi ünvan 2 ünvanında yerləşən daşınmaz əmlakdan iddiaçıların istifadə etmələrinə cavabdeh tərəfindən olan maneələrin aradan qaldırılması hissəsində əsaslıdır. Ona görə də birinci instansiya məhkəməsi iddianın həmin hissəsi üzrə də düzgün nəticəyə gəlmişdir.
83. Belə ki, iddiaçılara həmin əmlak üzrə Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələr verilmişdir.
84. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1255-ci maddəsinə əsasən qəbul edilmiş miras onun açıldığı gündən vərəsənin mülkiyyəti sayılır.
85. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” xx.xx.1997-ci il tarixli, 4 saylı qərarının Qərarın 2.4-cu bəndinə əsasən qətnamə o vaxt əsaslı hesab olunur ki, onda baxılan iş üçün əhəmiyyətli olan, qanunun tələblərinə uyğun olaraq işə aid edilən və mötəbər sübutlarla təsdiq olunan faktlar əks etdirilmiş olsun, məhkəmənin iş üzrə müəyyən edilən faktlardan irəli gələn qəti nəticəsi onda şərh edilsin, habelə qətnamədə gostərilən hallar işin materiallarına uyğun olsun.
86. Həmin qərarda qeyd edilir ki, məhkəmə qətnaməsi mülki və kommersiya mübahisələrindən irəli gələn işlər üzrə ədalət mühakiməsinin yekun aktı olduğu üçün onun qəbul edilməsi ilə mübahisəli hüquq münasibətlərində müəyyənlik yaranmalı, pozulmuş və mübahisə edilən hüquqların və qanunla qorunan mənafelərin real bərpası təmin olunmalıdır.
87. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi mövcud mübahisəyə işin hallarına lazımi hüquqi qiymət vermiş və bu səbəbdən də düzgün nəticəyə gəlmişdir.
88. Şərh olunanlara əsasən məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətlərinin dəlillərini əsassız sayır.
89. İnsаn Hüquqlаrı üzrə Avropа Məhkəməsi “Brumаresku Rumuniyаyа qаrşı” işdə (ECHR 1999) qeyd etmişdir ki, hüququn аliliyinin əsаs təzаhürlərindən biri hüquqi müəyyənlik prinsipidir. Əgər məhkəmə mübаhisəni qəti olаrаq həll edibsə, onun qərаrı heç bir şübhə doğurmаmаlıdır.
90. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” xx.xx.1997-ci il tarixli 4 saylı qərarının Qərarın 2.4-cu bəndinə əsasən qətnamə o vaxt əsaslı hesab olunur ki, onda baxılan iş üçün əhəmiyyətli olan, qanunun tələblərinə uyğun olaraq işə aid edilən və mötəbər sübutlarla təsdiq olunan faktlar əks etdirilmiş olsun, məhkəmənin iş üzrə müəyyən edilən faktlardan irəli gələn qəti nəticəsi onda şərh edilsin, habelə qətnamədə gostərilən hallar işin materiallarına uyğun olsun
91. “Mahmudov Rusiyaya qarşı” iş üzrə 26 iyul 2007-ci il tarixli qərarında İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi qeyd etmişdir ki, Konvensiya araşdırmalarında sübutları qiymətləndirərkən, bir qayda olaraq, affirmanti, non neganti incumbit probation (sübut etmək yükü təkzib edənin deyil, iddia edənin üzərinə düşür) prinsipi rəhbər tutulur. Sübut kifayət qədər güclü, aydın və bir-birinə uyğun qənaətlərin həm mövcudluğundan, həmçinin təkzib olunmaz oxşar fakt ehtimallarından irəli gələ bilər (§ 68).
92. Avropa Məhkəməsinin “Qavazov Bolqarıstana” qarşı 06 mart 2008-ci il tarixli Qərarında qeyd edilmişdir ki, sübutlar qiymətləndirilərkən, bir qayda olaraq əsaslı şübhədən kənar standartlar tətbiq edilir (§ 93).
93. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin bu iş üzrə gəldiyi nəticə işin hallarına uyğun olmaqla, mübahisənin maddi və prosessual hüquqi əsasları düzgün müəyyən edilmiş, məhkəmə, müəyyən edilmiş faktlardan tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə düzgün nəticəyə gəlmiş və tətbiq edilməli qanunu düzgün tədbiq etmişdir. Ona görə də, apellyasiya şikayətləri təmin edilməməli, Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 01 oktyabr 2024-cü il tarixli, 2(051)-1039/2024 saylı qətnaməsi baxılmış apellyasiya şikayətlərinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
94. İş üzrə 300 manat qiymətləndirmə xərci iddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2 və İddiaçı3 tutularaq müstəqil qiymətləndirici "xxxx" MMC Qiymətləndirmə Şirkətinin (VÖEN: **********, hesablaşma hesabı: AZ33İBAZ******************** "xxxx" ASC Yasamal filialı, Kodu: 805562, VÖEN: **********, Müxbir hesab: AZ03NABZ********************, S.W.İ.F.T BİK: İBAZAZ2X) hesabına ödənilməlidir. Qeyd edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 384, 392, 393 və 404-407-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası
Qət etdi:
Cavabdeh və iddiaçıların nümayəndəsi və vəkili Vəkil1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri təmin edilməsin. Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 01 oktyabr 2024-cü il tarixli, 2(051)-1039/2024 saylı qətnаməsi apellyasiya şikayətlərinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılsın. İş üzrə 300 manat qiymətləndirmə xərci iddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2 və İddiaçı3 tutularaq müstəqil qiymətləndirici "xxxx" MMC Qiymətləndirmə Şirkətinin (VÖEN: **********, hesablaşma hesabı: AZ33İBAZ******************** "xxxx" ASC Yasamal filialı, Kodu: 805562, VÖEN: **********, Müxbir hesab: AZ03NABZ********************, S.W.İ.F.T BİK: İBAZAZ2X) hesabına ödənilsin. Qətnamədən işdə iştirak edən şəxslər, tələbləri təmin olunmadığı hallarda qətnamənin surəti onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə Şəki Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə o, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.
Sədrlik edən: Elçin Hüseynov