Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(107)-57/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-57/2020 19.08.2020 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Məcidov Ələddin Tofiq oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Əsədli Mahir Abdulla oğlu və Mahmudov Ayaz Akif oğlundan ibarət tərkibdə, Əliyev Fərid Mehdi oğlunun katibliyi, Cavabdeh və onun vəkili X2 iştirakları ilə, İddiaçı-nin Cavabdehna qarşı borcun tutulması tələbinə dair mülki iş üzrə Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2018-ci il tarixli, 2(075)-997/2018 nömrəli qətnaməsindən Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2018-ci il tarixli, 2(075)-997/2018 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim Elçin Mehdiyev) iddia tələbiqismən təmin edilərək, Cavabdeh 10645,95 manat dəymiş maddi ziyan əvəzinin və 30 manat ödənilmiş dövlət rüsumu əvəzinin tutularaq İddiaçı-yə ödənilməsi, iddia tələbinin qalan hissədə təmin edilməməsi qət edilmişdir. İşin halları İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh 10660 manat məbləğində borcun və ödənilmiş 30 manat məbləğində dövlət rüsumu əvəzinin tutularaq xeyrinə ödənilməsi barədə qətnamə və cavabdehin əməlində cinayət faktının olması barədə xüsusi qərardad çıxarılmasını xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında İddiaçı-nin nümayəndəsi X1 iddia tələbini müdafiə edərək göstərmişdir ki, Cavabdeh xx xxxxxx 2013-cü il tarixdə İddiaçı-nə satış təmsilçisi vəzifəsinə işə qəbul olunmuşdur. Əmək müqaviləsinə əsasən Cavabdeh vəzifəsi İddiaçı-nin istehsal etdiyi polimer tərkibli məhsulların iaşə obyektlərində satışını həyat keçirməkdən ibarət olmuşdur. Həmçinin, xx xxxxxx 2013-cü il tarixdə İddiaçı ilə Cavabdeh arasında tam maddi məsuliyyət barədə müqavilə imzalanmışdır. xx xxx 2014-cü il tarixdə cavabdehin öz ərizəsi ilə onun əmək müqaviləsinə xitam verilmişdir. Cavabdeh müəssisədən satış məqsədi ilə götürdüyü məhsulları sataraq satışdan əldə etdiyi pulun əksər hissəsini müəssisəyə təhvil verməsinə baxmayaraq 10660,85 manat pulu şirkətə ödəmədiyindən şirkət hazırkı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Belə ki, İddiaçı tərəfindən fəaliyyət göstərdiyi müddətdə Cavabdeh 26777,74 manat dəyərində istehsal məhsulu təhvil verilmiş, cavabdeh həmin məhsulları iaşə obyektlərinə satmış, 10660,85 manat məbləği şirkətin xəzinəsinə ödəməmişdir. Eyni zamanda, Cavabdeh xx xxxxxx 2014-cü il tarixdə yazdığı izahatından da görünür ki, o, iddiaçıya 13060 manat borcunun olduğunu etiraf etmişdir. Şirkətin rəhbərliyi tərəfindən göndərilmiş xəbərdarlıq məktubu əsasında Cavabdeh tərəfindən şirkətə sonuncu dəfə xx xxxxxx 2017-ci il tarixdə 1000 manat ödəniş edildikdən sonra cavabdehin 10660,85 manat məbləğində borcu qalmışdır. Buna görə də iddia tələbi üzrə iddia müddəti ötürülməmişdir. Eyni zamanda, cavabdeh hazırkı iddia tələbinə qarşı iddia müddətinin tətbiqi barədə vəsatət verməklə iddiaçıya həqiqətən də borcunun olmasını etiraf edir. İddianı müdafiə etmiş və hesab etmişdir ki, iddia əsaslıdır. İddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında Cavabdeh izahatında göstərmişdir ki, o, xx xxxxxx 2013-cü il tarixdə İddiaçı-nə satış təmsilçisi vəzifəsinə işə qəbul olunmuşdur. Əmək müqaviləsinə əsasən onun vəzifəsi İddiaçı-nin istehsal etdiyi polimer tərkibli məhsulların iaşə obyektlərində satışını həyat keçirməkdən ibarət olmuşdur. Həmçinin, xx xxxxxx 2013cü il tarixdə İddiaçı ilə onun arasında tam maddi məsuliyyət barədə müqavilə imzalanmışdır. Sonradan öz ərizəsi ilə onun əmək müqaviləsinə xitam verilmişdir. Onun İddiaçı-nə borcu qalmışdır. Sonuncu dəfə borcundan 2017-ci ilin may ayında 1000 manat ödəmişdir. Lakin, hazırda İddiaçı-nə olan borcu 6000 manat civarındadır. Həmin borcla bağlı da iddia müddəti ötürülmüşdür. Buna görə də qalan borcu ilə bağlı hissədə iddia müddəti tətbiq edilməklə iddianın təmin edilməməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə qətnaməsi çıxarılmışdır Qətnamədən narazı qalan Cavabdeh аpellyаsiyа şikаyəti vermişdir. Apelyasiya şikayətinin dəlilləri Cavabdeh apelyasiya şikayətini əsaslandıraraq göstərmişdir ki, o, məhkəmə qətnaməsini qanunsuz və əsassız hesab edir. Məhkəmədə işə baxılarkən işin bütün həqiqi halları nəzərə alınmamış, iş üzrə ədalətsiz qətnamə qəbul edilmişdir. Məhkəmə qətnamə qəbul edərkən prosessual hüquq normalarının tələblərini pozmuşdur. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsi aşardırmamışdır ki, o, xx xxxxxx 2013-cü il tarixdə iddiaçı təşkilatla əmək müqaviləsi bağlamaqla həmin müəssisədə işə qəbul edilsə də, iddiaçı təşkilat tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilmiş xx.xx.2012-xx.xx.2018-ci il tarixləri əhatə edən kontragent hesabatının əks etdirildiyi cədvəldə ona hələ iddiaçı təşkilatda işə başlamadığı tarix üçün, yəni xx.xx.2012-ci il üçün 14,90 manat məbləğində mal alması barədə məlumat əks etdirilmişdir. Lakin birinci instansiya məhkəməsi bu hala hüquqi qiymət verməmiş, şirkətin əməkdaşı olmayan şəxsə hansı əsaslarla mal verilməsini qeyd etməyərək, yalnız iddiaçı təşkilat tərəfindən təqdim edilmiş formal xarakterli sübutlara istinad etməklə tam əsassız və qanunsuz qətnamə qəbul etmişdir. Bundan başqa, iş materiallarına əlavə edilmiş xx.xx.2012-xx.xx.2018-ci il tarixləri əhatə edən kontragent hesabatından onun ümumilikdə 26.777,74 manatlıq mal aldığı görünür. Qaytarılan malın dəyərinin 5.623,90 manat, ödəniş edilən malların 18.378,8 manat, digər xərclərin isə 7.885,81 manat təşkil etməsinə baxmayaraq, onun iddiaçı təşkilata olan borcu 10.660,85 manat hesablanmışdır. Lakin məhkəmə kollegiyasının diqqətinə çatdırmaq istəyir ki, iddiaçı təşkilatın birinci instansiya məhkəməsinə təqdim etdiyi sözügedən sübutu tədqiq etdikdə aydın olur ki, hazırda onun iddiaçı təşkilata deyil, iddiaçı təşkilatın ona 5.110,77 manat qalıq borcu mövcuddur. Həmçinin iş materiallarından da görünür ki, o, iddiaçı təşkilat ilə əmək müqaviləsi üzrə işləmişdir. Bu zaman onlarla əmək və tam maddi məsuliyyət haqqında müqavilələr bağlamışdır. Onlarla bağladığı əmək müqaviləsindən görünür ki, o, həmin müqavilə əsasında rəhbərliyin qarşısında qoyduğu vəzifələri yerinə yetirərək müəyyən vəzifələri icra etməsi qarşılığında aylıq əmək haqqı almışdır. Bu da onu göstərir ki, o, həmin MMC-nin işçisi olmuşdur. Halbuki, o, rəhbərliyin göstərişi əsasında və onların müəyyən etdiyi şəxslərə onların qeyd etdiyi məbləğ əsasında istehlakçılarla müqavilə bağlayaraq öz vəzifələrini yerinə yetirmişdir. Qeyd etmək istəyir ki, ona verilmiş maddi dəyərləri iddiaçının dediyi qiymətə və iddiaçı təşkilatın müəyyən etdiyi alıcılara sataraq bütün aylıq hesabatları iddiaçı təşkilata təqdim etmiş və həmin satışlardan əldə edilmiş ödənişləri dövründən asılı olmayaraq iddiaçı təşkilata təqdim etmişdir. Onunla iddiaçı təşkilat arasında bağlanmış tam maddi məsuliyyət haqqında müqavilə ilə üzərinə qoyulmuş bütün öhdəlik və vəzifələri vaxtlı-vaxtında və qüsursuz icra etmiş, bununla da həmin müqavilənin tələblərini pozmamışdır. Qeyd etmək istəyir ki, onun üzərinə hesablanmış borcla razı deyil, həmin borc ona aid deyil. Ona görə də, apelyasiya şikayətinin təmin edilməsini və iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş edir. Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx xxxxxxx 2018-cı il tarixli, 2(107)-2255/2018 nömrəli qətnaməsi ilə Cavabdeh tərəfindən verilmiş аpellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, iş üzrə Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2018-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmiş, həmin qətnamə ilə Cavabdeh tutalaraq İddiaçı-yə verilməli olan pul vəsaiti 2768,14 (iki min yeddi yüz doxsan manat on dörd qəpik) manat məbləğində (dəymiş ziyanın əvəzi 2760,14 manat və 08 manat ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olmaqla) müəyyən edilmiş, qətnamə qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. İddiaçı həmin qətnamədən kassasiya şikayəti verərək, Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx xxxxxxx 2018-cı il tarixli, 2(107)-2255/2018 nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilərək iddia tələbinin tam təmin edilməsinə dair qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin xx xxxxx 2019-cu il tarixli 2(102)- 2268/19 nömrəli qərarı ilə İddiaçı-nin kassasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin MK-nın xx xxxxxxx 2018-ci il tarixli qətnaməsi ləğv edilmiş, iş yenidən baxılması üçün Şəki Apelyasiya Məhkəməsinə göndərilmişdir. Tərəflərin İzahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasında Cavabdeh və onun vəkili X4 apelyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək apelyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etdilər. Məhkəmə kollegiyasının iclаsının vаxtı və yeri bаrədə lаzımi qаydаdа məlumаtlаndırılmış İddiaçı-nin nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmişdir. Məhkəmə kollegiyаsı Azərbаycаn Respublikаsı Mülki-Prosessuаl Məcəlləsinin 376.2-ci mаddəsinə əsаsən işə onun iştirаkı olmаdаn bаxılmаsını mümkün hesаb etmişdir. Hüquqi məsələlər Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 372.1-ci mаddəsinə əsаsən аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi tаm hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olаn və əlаvə təqdim olunmuş sübutlаr əsаsındа mаhiyyəti üzrə bаxır. Həmin Məcəllənin372.6-cı mаddəsinə əsаsən аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi birinci instаnsiyа məhkəməsinin qətnаməsinin əsаslılığını onun düzünə və yа dolаyısı ilə mübаhisələndirilən hissəsində, şikаyət qərаrın ləğv edilməsinə yönəldildikdə və yа аpellyаsiyа şikаyətində və onа etirаzlаrdа ifаdə olunmuş dəlillərə əsаsən mübаhisənin predmeti bölünməz olduqdа isə tаm yoxlаyır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci mаddəsinə əsаsən аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi şikаyətin dəlillərindən аslı olmаyаrаq, məhkəmənin mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrınа riаyət etməsini yoxlаyır. Məhkəmə kollegiyası apelyasiya şikayətinin dəlillərini işin materialları üzrə yoxlayıb, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx xxxxx 2019-cu il tarixli, 2(102)-2268/19 nömrəli qərarındakı göstərişlərinə əməl edərək, cavabdehin və vəkilinin izahatlarını dinləyib, iş üzrə toplanmış sübutları tədqiq edib qiymətləndirərək hesab edir ki, apelyasiya şikayəti təmin olunmalı, Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2018-ci il tarixli, 2(075)-997/2018 nömrəli qətnaməsi ləğv edilməli, iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməli və həmin qətnamə ilə iddia tələbi rədd edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il 24 noyabr tarixli, 04 nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apelyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər. Ona görə də məhkəmə kollegiyası apelyasiya şikayətinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını zəruri hesab edir. İşdə olan xx xxxxxx 2013-cü il tarixli əmək müqaviləsinin surətindən görünür ki, həmin tarixdə Cavabdeh «İddiaçı” MMCnə satış nümayəndəsi vəzifəsinə işə qəbul edilmişdir. İşdə olan xx xxxxxx 2013-cü il tarixdə «İddiaçı” MMC ilə Cavabdeh arasında imzalanmış tam maddi məsuliyyət haqqında müqavilənin surətindən görünür ki, Cavabdeh «İddiaçı” MMC-dən tam məsuliyyətlə ona etibar edilmiş maddi dəyərlilərin qorunmasını, ona etibar edilən dəyərlilərə və habelə edilmiş işlərə qayğı ilə yanaşmaq, heç bir halda «İddiaçı” MMC-nə ziyan gətirməmək, vaxtında «İddiaçı” MMC-nin rəhbərliyini onun himayəsində olan maddi dəyərlilərin təhlükəsizliyi barədə məlumatlandırmaq və lazımi hallarda təhlükəli vəziyyətin yaranma səbəblərini öyrənmək, ona həvalə edilmiş maddi dəyərlilərin invertarlaşmasında iştirak etmək vəzifəsini öz üzərinə götürür. İşdə olan Cavabdeh «İddiaçı” MMC-nə yazdığı xx xxxxxx 2014-cü il tarixli izahatında göstərmişdir ki, kontragent hesabatında qalıq məbləğin 13060 manatı təsdiq etsə də, şirkətlə hesabata 1200 manat məbləğində fərq var. Həmin borcu hissə-hissə ödənilməsini öz boynuna götürür. İşdə olan xx xxxxxx 2012-ci ildən xx xxxxxx 2018-ci il tarixədək dövrü əhatə edən kontragent hesabatdan görünür ki, İddiaçı tərəfindən fəaliyyət göstərdiyi müddətdə Cavabdeh 26777,74 manat məbləğində istehsal məhsulu təhvil vermiş, həmin məhsulları iaşə obyektlərinə satmış, 5639,9 manat məbləğində istehsal məhsulunu geri qaytarmış, 7885,81 manat məbləğində digər əməliyyatlar aparılmış, 10660,85 manat məbləğində borcu qalmışdır. Eyni zamanda həmin hesabatda Cavabdeh işə başlamadığı xx xxxxxx 2012-ci il üçün onun hesabında 14,9 manat borcunun olduğu göstərilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi iddianı qismən təmin edərkən Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 372.2, 373.1, 373.2, 375.1, 375.2, 385.1, 442, 443.1 və 448.1-ci maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 199-cu madəsinin 1-ci bəndinin a) yarımbəndinə və 205-ci maddəsinin 2-ci bəndinə istinad etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 372.2-ci maddəsinə əsasən hüququ pozulmuş şəxsin iddiası ilə hüququn müdafiəsi üçün müddət iddia müddəti sayılır. Həmin Məcəllənin 373.1-ci maddəsinə əsasən ümumi iddia müddəti on il təşkil edir. Həmin Məcəllənin 373.2-ci maddəsinə əsasən müqavilə tələbləri üzrə iddia müddəti üç il, daşınmaz əşyalarla bağlı müqavilə tələbləri üzrə iddia müddəti isə altı ildir. Həmin Məcəllənin 374.1-ci maddəsinə əsasən əgər müqavilədə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, iddia müddətləri və onların hesablanması qaydası bu Məcəllə ilə müəyyənləşdirilir. Həmin Məcəllənin 374.2-ci maddəsinə əsasən iddia müddətləri axımının dayandırılması və kəsilməsi əsasları bu Məcəllə ilə müəyyənləşdirilir. Həmin Məcəllənin 375.1-ci maddəsinə əsasən hüququn müdafiəsi haqqında tələb iddia müddətinin keçməsindən asılı olmayaraq məhkəmə tərəfindən baxılmağa qəbul edilir. Həmin Məcəllənin 375.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə tərəfindən iddia müddəti yalnız mübahisə tərəfinin məhkəmə qərarı çıxarılanadək verdiyi ərizə əsasında tətbiq edilir. Mübahisə tərəfinin tətbiq edilməsi barədə ərizə verdiyi iddia müddətinin keçməsi məhkəmənin iddiadan imtina barəsində qərar çıxarması üçün əsasdır. Həmin Məcəllənin 385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması (vaxtında icra edilməməsi, mallrda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 443.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Borclunun üzərinə öhdəliyi pozmağa görə məsuliyyət qoyulmadıqda bu qayda qüvvədə olmur. Həmin Məcəllənin 448.1-ci maddəsinə əsasən əgər bu məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risq dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 199-cu madəsinin 1-ci bəndinin a) yarımbəndinə əsasən saxlanmaq və başqa məqsədlər üçün işçiyə verilmiş əmlakın və digər sərvətlərin salamatlığını təmin etməyə görə əmək müqaviləsi bağlanarkən, habelə əmək münasibətləri prosesində əmək funksiyalarının xarakteri ilə əlaqədar olaraq işçinin öz üzərinə tam maddi məsuliyyət götürməsi haqqında işə götürənlə yazılı müqavilə bağlandıqda işçi vurduğu ziyana görə tam həcmdə maddi məsuliyyət daşıyır. Həmin Məcəllənin 205-ci maddəsinin 2-ci bəndinə əsasən əgər ziyan işçi tərəfindən tam maddi məsuliyyət daşıdığı hallarda vurulmuşdursa, onun məbləği isə işçinin orta aylıq əmək haqqından çoxdursa və işçi onu könüllü olaraq ödəməkdən imtina edirsə, onda işəgötürənin müraciəti əsasında həmin ziyan məhkəmə qaydasında ödənilə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin araşdırmaları zamanı müəyyən edilmişdir ki, iddiaçı «İddiaçı” MMC ilə Cavabdeh arasında xx xxxxxx 2013-cü il tarixdə əmək müqaviləsi bağlanaraq Cavabdeh «İddiaçı” MMCnə satış təmsilçisi vəzifəsinə işə qəbul edilmişdir. Eyni zamanda xx xxxxxx 2013-cü il tarixdə «İddiaçı” MMC ilə Cavabdeh arasında tam maddi məsuliyyət haqqında müqavilə imzalanmışdır. Əmək müqaviləsinin tələbinə uyğun olaraq Cavabdeh «İddiaçı” MMC tərəfindən məhsulların satışı həvalə olunmuş, lakin o, satış üzrə 10660 manat məbləğində vəsaiti şirkətə qaytarmadığından iddiaçı «İddiaçı” MMC hazırkı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Cavabdeh isə iddianı qəbul etməyərək, «İddiaçı” MMC-nə borcunun 6000 manat civarında olduğunu, həmin borcla bağlı iddia müddətinin ötürüldüyünü, buna görə də qalan borcu ilə bağlı hissədə iddia müddəti tətbiq edilməklə iddianın təmin edilməməsini məhkəmədən xahiş edir. İş materiallında olan xx xxxxxx 2012-ci ildən xx xxxxxx 2018-ci il tarixədək dövrü əhatə edən kontragent hesabata əsasən İddiaçı tərəfindən fəaliyyət göstərdiyi müddətdə Cavabdeh 26777,74 manat məbləğində istehsal məhsulu təhvil verildiyi, həmin məhsulları cavabdehin iaşə obyektlərinə satması, 5639,9 manat məbləğində istehsal məhsulunu geri qaytarması, 7885,81 manat məbləğində digər əməliyyatlar aparıldığı, 10660,85 manat məbləğində borcun qaldığı müəyyən edilir. Göründüyü kimi Cavabdeh «İddiaçı” MMC-dən tam məsuliyyətlə ona etibar edilmiş maddi dəyərlilərin qorunmasını, ona etibar edilən dəyərlilərə və habelə edilmiş işlərə qayğı ilə yanaşmaq, heç bir halda «İddiaçı” MMC-nə ziyan gətirməmək, vaxtında «İddiaçı” MMC-nin rəhbərliyini onun himayəsində olan maddi dəyərlilərin təhlükəsizliyi barədə məlumatlandırmaq və lazımi hallarda təhlükəli vəziyyətin yaranma səbəblərini öyrənmək, ona həvalə edilmiş maddi dəyərlilərin invertarlaşmasında iştirak etmək vəzifəsini öz üzərinə götürmüşdür. Buna görə də «İddiaçı” MMC ödənilməmiş borcunu Cavabdeh tələb etməkdə haqlıdır. Lakin, xx xxxxxx 2012-ci ildən xx xxxxxx 2018-ci il tarixədək dövrü əhatə edən kontragent hesabata əsasən Cavabdeh işə başlamadığı xx xxxxxx 2012-ci il üçün onun hesabında 14,9 manat borcunun olduğu da müəyyən edilir. Buna görə də cavabdehin yekun borcu kimi göstərilən 10660,85 manat borcun 14,9 manatının ona aid edilməməsi nəzərə alınmalıdır. Həmçinin, Cavabdeh «İddiaçı” MMC-nə borcunun 6000 manat civarında olduğunu bildirsə də, o, iddia tələbinə etirazının əsası kimi «İddiaçı” MMC-dən aldığı 26777,74 manat məbləğində istehsal məhsulunun 6000 manatdan artıq hissəsinin pulunu ödəməsini və ya aldığı malları geri qaytarılmasını sübut edə bilməmişdir. Eyni zamanda Cavabdeh «İddiaçı” MMC-nə olan borcu ilə əlaqədar iddia müddətinin keçdiyini əsas göstərərək iddiaya iddia müddəti tətbiq edilməklə iddianın təmin edilməməsini xahiş etsə də, iş materiallarında olan xx xxxxxx 2017-ci il tarixli pul ödəmə qəbzi ilə və Cavabdeh özünün məhkəmə iclasında verdiyi izahatı ilə onun sonuncu dəfə 2017-ci ilin may-avqust aylarında borcundan 1000 manat ödəniş etdiyi və bundan sonra ödəniş etmədiyi müəyyən edilir. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, iddiaçı «İddiaçı” MMC Cavabdeh qarşı olan borc tələbi ilə bağlı hüquqlarının pozulduğunu bildiyi müddətdən üç ildən az müddət keçmiş və borc tələbi ilə bağlı iddia müddəti ötürülməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, iddia qismən təmin edilərək Cavabdeh 10645,95 manat maddi ziyan tutularaq iddiaçı «İddiaçı” MMCnə ödənilməli, 14,9 manatı pulun tutulmasına dair hissədə iddia tələbi təmin edilməməlidir. İddia qismən təmin edildiyindən iddiaçı «İddiaçı” MMC tərəfindən dövlət büdcəsinə ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq iddiaçıya qaytarılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdiyi sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin iddianın əsaslılığı ilə bağlı gəldiyi nəticə ilə razılaşsa da, hazıki iddia ilə məhkəməyə müraciət etmə müddəti ötürüldüyündən iddianın qismən də təmin edilməsi ilə razılaşmır. Məhkəmə kollegiyasının araşdırmaları zamanı Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin xx xxxxx 2019-cu il tarixli 2(102)-2268/19 nömrəli qərarındakı göstərişlər icra edilməklə müəyyən edilmişdir ki, İddiaçı ilə Cavabdeh arasında xx xxxxxx 2013-cü il tarixdə əmək müqaviləsi bağlanaraq Cavabdeh İddiaçı-nə satış təmsilçisi vəzifəsinə işə qəbul edilmişdir. Eyni zamanda xx xxxxxx 2013-cü il tarixdə İddiaçı ilə Cavabdeh arasında tam maddi məsuliyyət haqqında müqavilə imzalanmışdır. Əmək müqaviləsinin tələbinə uyğun olaraq Cavabdeh İddiaçı tərəfindən məhsulların satışı həvalə olunmuşdur. xx xxx 2014-cü ildə tərəflər arasında olan müqaviləyə Cavabdeh ərizəsinə əsasən xitam verilmişdir. Əmək müqaviləsinə xitam verilərkən Cavabdeh borclu olması və ya hərhansısa bir qalıq malının qalması barədə hər-hansı izahat alınmamışdır. xx xxxxxx 2014cü ildə Cavabdeh alınmış izahatda o, göstərmişdir ki, kontragent hesabında qalıq məbləğini-13060 manatı qəbul etsə də, şirkətlə hesabatda 1200 manat məbləğində fərq vardır. Məhkəmə kollegiyasının iclasında həmin izahatla bağlı Cavabdeh bildirdi ki, o, qeyd olunan izahatda İddiaçı-yə 1200 manat borcu olduğunu qeyd etmək istəmişdir ki, həmin borcu da, əvvəlcə 200 manat, sonra isə 1000 manat iddiaçının nümayəndəsi olan Mirzəyev Vüsal Əlövsət oğlu adlı şəxsə qaytarmaqla borcunu tam ödəmişdir. Məhkəməyə təqdim olunmuş qaimələrdə göstərilən mallar onun tərəfindən qəbul edilmiş, aidiyyəti ünvanlara çatdırılmış və həmin malların satış pulları onun tərəfindən iddiaçıya ödənilmişdir. Onun birinci instansiya məhkəməsində iddiaçıya 6000 manat borcu olması barədə izahat verməsi ilə bağlı məhkəmə iclas protokolunda və qətnamədə göstərilənlərlə razı olmadığını bildirmiş, elə bir izahat vermədiyini göstərmiş, protokola qeyd etməyin mümkün olduğunu bilmədiyindən etirazlarını apelyasiya şikayətində göstərməklə kifayətlənmişdir. Məhkəmə kollegiyasının xx xxxx 2019-cu il tаrixli, 2(107)-2045/2019 nömrəli qərаrdаdı ilə iş üzrə məhkəmə mühasibatlıq ekspertizası təyin edilərək ekspertizаnın аpаrılmаsı Azərbаycаn Respublikаsı Ədliyyə Nаzirliyinin Məhkəmə Ekspertizаsı Mərkəzinə həvаlə edilmiş və ekspert rəyi məhkəməyə təqdim edilənədək iş üzrə icraatın dayandırılması qərara alınmışdır. Məhkəmə kollegiyasının qərardadına müvafiq olaraq xx xxxxxx 2020-ci ildə Azərbаycаn Respublikаsı Ədliyyə Nаzirliyinin Məhkəmə Ekspertizаsı Mərkəzi tərəfindən verilmiş xx xxxxxx 2020-ci il tarixli, 25068 nömrəli rəy Şəki Apelyasiya Məhkəməsinə daxil olmuşdur. İş üzrə icraat təzələnmişdir. Həmin rəydə göstərilmişdir ki, rəyin tədqiqat hissəsində göstərildiyi kimi, zəruri sənədlərin təqdim edilməməsini, iddiaçı tərəfindən tərtib edilmiş xx.xx.2012-ci və xx.xx.2018-ci illəri əhatə edən Kontragent hesabatı cədvəlində iddia edilən 26777,74 manat məbləğində cavabdehə təhvil verilmiş istehsal məhsulları haqqında təhvil-təslim aktları, qaimə fakturalar, eyni zamanda cavabdeh tərəfindən alınmış mallara görə ödənilmiş məbləğlərin (ödənişləri özündə əks etdirən kassa mədaxil qəbzlərinin) tam olaraq öz əksini tapmadığını nəzərə alaraq, hazırki tədqiqatla ekspertiza qarşısında qoyulmuş sual üzrə İddiaçı-nin təqdim etdiyi sənədlər əsasında Cavabdeh xx xxxxxx 2018-ci il tarixə İddiaçı-yə nə qədər və hansı borcu düzgünlüyünü mövcud iş materialları ilə müəyyən etmək mümükün olmadı. Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli qərardadı ilə Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının xx xxxx 2019-cu il tаrixli, 2(107)-2045/2019 nömrəli qərаrdаdı işə əlavə edilmiş digər sənədlər və 86 ədəd qəbz nəzərə alınmaqla icra olunması üçün Azərbаycаn Respublikаsı Ədliyyə Nаzirliyi Məhkəmə Ekspertizаsı Mərkəzinə göndərilmiş, İddiaçı-nin Cavabdehna qarşı borcun tutulması tələbinə dair mülki iş üzrə Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2018-ci il tarixli, 2(075)-997/2018 nömrəli qətnaməsindən Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti ilə bağlı mülki iş üzrə icraat ekspertizadan rəy məhkəməyə dаxil olаnаdək dаyаndırılmış, ekspertizanın keçirilməsi üçün lazım olan əlavə sənədlərin təqdim edilməsi İddiaçı-yə həlavə edilmişdir. Məhkəmənin qərardadına müvafiq olaraq xx xxxx 2020-ci ildə Azərbаycаn Respublikаsı Ədliyyə Nаzirliyinin Məhkəmə Ekspertizаsı Mərkəzi tərəfindən verilmiş xx xxxx 2020-ci il tarixli 9/635 nömrəli məhkəmə-mühasibatlıq ekspertizasının rəyi Şəki Apelyasiya Məhkəməsinə daxil olmuşdur. İş üzrə icraat təzələnmişdir. Həmin rəydə də, Azərbаycаn Respublikаsı Ədliyyə Nаzirliyinin Məhkəmə Ekspertizаsı Mərkəzi tərəfindən verilmiş xx xxxxxx 2020-ci il tarixli, 25068 nömrəli rəyinin nəticə hissəsində qeyd edilənlər göstərilərək Cavabdeh xx xxxxxx 2018-ci il tаrixə İddiaçıyə nə qədər və hansı borcunun olmasının mövcud iş materialları ilə müəyyən etməyin mümkün olmaması göstərilmişdir. Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 296.5-ci maddəsinə görə işəgötürən bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş hallarda işçiyə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə hüquqlarının və qanuni mənafelərinin pozulduğu gündən 1 təqvim ayı müddətində, ona maddi ziyan vurulması məsələləri ilə əlaqədar isə ziyanın vurulmasını aşkar etdiyi gündən 1 il müddətində müraciət edə bilər. Məhkəmə kollegiyasının araşdırmaları zamanı müəyyən edilmişdir ki, iddiaçı «İddiaçı” MMC ilə Cavabdeh arasında xx xxxxxx 2013-cü il tarixdə əmək müqaviləsi bağlanaraq Cavabdeh «İddiaçı” MMC-nə satış təmsilçisi vəzifəsinə işə qəbul edilmişdir. Eyni zamanda xx xxxxxx 2013-cü il tarixdə «İddiaçı” MMC ilə Cavabdeh arasında tam maddi məsuliyyət haqqında müqavilə imzalanmışdır. Əmək müqaviləsinin tələbinə uyğun olaraq Cavabdeh «İddiaçı” MMC tərəfindən məhsulların satışı həvalə olunmuş, lakin o, satış üzrə 10660 manat məbləğində vəsaiti şirkətə qaytarmamışdır. xx xxx 2014-cü ildə tərəflər arasında olan müqaviləyə Cavabdeh ərizəsinə əsasən xitam verilmişdir. Yuxarıda göstərilən maddənin tələbindən də göründüyü kimi, iddiaçı «İddiaçı” MMC ona vurulmuş maddi ziyanın ödənilməsinə dair ərizə ilə xx xxx 2015-ci ilə kimə məhkəməyə müraciət edə bilərdi. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. Həmin Məcəllənin 217-ci mаddəsinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə (hаkim) öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. Həmin Məcəllənin 218.1-ci mаddəsinə əsаsən qətnаmə çıxаrıldıqdа hаkim sübutlаrı qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olаn nə kimi hаllаrın müəyyən edildiyini, nə kimi hаllаrın müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hаnsı hüquqi münаsibətdə olmаlаrını, həmin iş üzrə hаnsı qаnunun tətbiq edilməli olduğunu və iddiаnın təmin olunub-olunmаdığını müəyyən edir. Məhkəmə kollegiyаsı iş üzrə toplаnmış sübutlаrı yuxаrıdа şərh olunаn mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrı ilə əlаqəli şəkildə tədqiq edərək bu nəticəyə gəlir ki, işin yuxаrıdа şərh olunаn hаllаrını və qаnunvericilik аktı normаlаrını nəzərə аlmаyаn Şəki Rayon Məhkəməsi iddiаnı qismən də olsa təmin etməklə düzgün nəticəyə gəlmədiyindən və birinci instаnsiyа məhkəməsi tərəfindən qətnаmə qəbul olunаrkən yuxаrıdа şərh olunаn mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrı pozulduğundаn Cavabdeh tərəfindən verilmiş аpelyаsiyа şikayəti təmin olunаrаq Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2018-ci il tarixli, 2(075)-997/2018 nömrəli qətnаməsi ləğv edilməli, iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməli, yeni qətnamə ilə İddiaçı-nin Cavabdehna qarşı borcun tutulması tələbinə dairiddiаsı müddət ötürülməklə verildiyindən rədd edilməlidir. Azərbаycаn Respublikаsı Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 384.0.2-ci mаddəsinə əsаsən Apelyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər. Həmin Məcəllənin 385.1.1, 385.1.3 və 385.1.4-cü maddələrinə əsasən maddi hüquq normalarının və ya prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi, birinci instansiya məhkəməsinin qətnamədə göstərilmiş nəticələrinin işin hallarına uyğun gəlməməsi məhkəmə qətnаməsinin аpellyаsiyа qаydаsındа ləğv edilməsi üçün əsаsdır. Həmin Məcəllənin 386-cı maddəsinə əsasən maddi hüquq normaları o halda pozulmuş və ya düzgün tətbiq olunmamış hesab edilir ki, birinci instansiya məhkəməsi hüququn tətbiq edilməsində səhv buraxsın, tətbiq edilməli olan qanunu və ya digər normativ hüquqi aktı tətbiq etməsin, yaxud qanunu səhv təfsir etsin. Həmin Məcəllənin 387.1-ci maddəsinə əsasən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi qətnamənin ləğv edilməsinə yalnız o halda əsas olur ki, bu, düzgün olmayan qətnamənin qəbul edilməsinə səbəb olsun. Həmin Məcəllənin 389-ci maddəsinə əsasən məhkəmə tərəfindən müəyyən olunmuş hesab edilən iş üçün əhəmiyyətli olan halların birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən sübut edilməməsi o hallarda olur ki, iş üzrə mövcud olan faktlar qətnamədə qanunla göstərilən sübutlarla təsdiq edilmir və ya qeyri-mötəbər, ziddiyyətli, aid olmayan sübutlarla təsdiq edilir. Həmin Məcəllənin 390-ci maddəsinə əsasən məhkəmənin qətnamədə göstərdiyi dəlillərin işin hallarına uyğun olmaması o halda hesab edilir ki, məhkəmə müəyyən edilmiş faktlardan tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə səhv nəticəyə gəlmiş olur. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 372, 384-387, 389-390, 392, 393, 402-403 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası QƏT ETDİ: Cavabdeh tərəfindən verilmiş аpelyаsiyа şikаyəti təmin edilsin. İş üzrə Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxx 2018-ci il tarixli, 2(075)-997/2018 nömrəli qətnаməsi ləğv edilsin. İş üzrə yeni qətnamə qəbul edilsin. İddiaçı-nin Cavabdehna qarşı borcun tutulması tələbinə dair iddiаsı rədd edilsin. İş üzrə keçirilmiş ekspertiza tədqiqatlarının dəyəri olan 100 (bir yüz) manat İddiaçıdən tutularaq dövlət büdcəsinə verilsin. (AZ34CTRE********************; Az.MEM, VÖEN**********, Dövlət Xəzinədarlığı Agentliyi, KOD 210005 VÖEN ********** Müxbir hesab AZ 41 NABZ013601**********3944 SWİFT BİK CTREAZ 22) Apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Sədrlik edən: Ələddin Məcidov Hаkimlər: Mahir Əsədli Ayaz Mahmudov