Naxçıvan MR Ali Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(108)-149/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Naxçıvan şəhəri İş № 2(108)-149/2021 17.08.2021 NAXÇIVAN MR ALİ MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Quliyev Vüqar Kərim oğlu (sədrliyi və məruzəsi ilə), Abbasov Fərman Məmməd oğlu və Allahverdiyev Mehman Dünyamalı oğlundan ibarət tərkibdə, X1 məhkəmə iclas katibliyi ilə, İddiaçı və cavabdeh "xxxx" ASC-nin nümayəndəsi X2 iştirakları ilə İddiaçı cavabdeh "xxxx" ASC-yə qarşı maddi və mənəvi zərər tələbinə dair mülki iş üzrə Culfa Rayon Məhkəməsinin 04 iyun 2021-ci il tarixli, 2(089)-122/2021 nömrəli qətnaməsindən iş üzrə İddiaçı verdiyi apellyasiya şikayətinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq müəyyən etdi: İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək cavabdeh "xxxx" ASC-dən öhdəliyin lazımınca icra edilməməsinə görə 33364 manat maddi ziyan, 50000 manat mənəvi z iyanın alınıb ona verilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Culfa Rayon Məhkəməsinin 04 iyun 2021-ci il tarixli, 2(089)-122/2021 nömrəli qətnaməsi ilə İddiaçı "xxxx" ASC-dən 33364 manat maddi zərər, 50000 manat mənəvi zərər tələbinə dair iddiası rədd edilmiş, İddiaçı tərəfindən ödənilmiş 30 (otuz) manat dövlət rüsumunun özünə aid edilməsi qət edilmişdir. Culfa Rayon Məhkəməsinin 04 iyun 2021-ci il tarixli, 2(089)-122/2021 nömrəli qətnaməsindən narazı qalan iş üzrə İddiaçı 29 iyun 2021-ci il tarixli apellyasiya şikayəti ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyasına müraciət etmişdir. İddiaçı apellyasiya şikayətinin məzmunu aşağıdakı kimi olmuşdur: Mülki işə baxılarkən məhkəmə tərəfindən prosessual qanunvericiliyin tələbləri kobud şəkildə pozulduğundan, e ləcə də məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmaması əsasından birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi qanunsuz və əsassız olduğuna görə ləğv edilməli və onun iddia tələbləri təmin edilməlidir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 217.1 və 217.2-ci maddələrinin tələbləri Naxçıvan MR Culfa Rayon Məhkəməsi tərəfindən pozulmuş, məhkəmə qətnaməsi düzgün əsaslandırılmamış, məhkəmə qətnamə qəbul edərkən maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiq edilməsində çox ciddi səhvlərə yol vermiş, tətbiq edilməli olan qanunu tətbiq etməmiş, eyni zamanda iddia tələblərinin məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki hallara hüquqi qiymət verilməmiş, iş üzrə bir sıra hallar aydınlaşdırılmamışdır. Belə ki, Naxçıvan MR Culfa Rayon Məhkə məsi 2002-ci il tarixli, 2-117 saylı qətnaməsinə əsasən "xxxx" ASC tərəfindən ona 35115 manat aylıq ödənişlərin ödənilməsi qət edilsə də lakin cavabdeh həmin ödənişləri vaxtında ödəməmişdir. Həmin pul məbləği dəyərdən düşmüş, eləcə də həmin pul məbləği ona ödənilmədiyi üçün vaxtında müalicə oluna bilməmiş, bunun nəticəsində ona həm maddi, həm də mənəvi ziyan dəymişdir. İllər boyu pulunu almaq üçün müxtəlif orqanlara müraciətlər etmiş, cavabdeh tərəfindən süründürməçiliyə məruz qalmışdır. Bütün bu olanlar ona mənəvi cəhətdən çox pis təsir etmiş, əsəb sistemi pozulmuşdur. Lakin məhkəmə bütün bu hallara göz yumaraq, iddia ərizəsini düzgün qiymətləndirmədən əsassız olaraq iddiasını rədd etmişdir. Məhkəmə iclasında "xxxx" ASC-nin direktoru X3 etiraf etdi ki, "xxxx" ASC 2011-ci ilə kimi fəaliy yət göstərmişdir. Lakin buna baxmayaraq 2002-ci il tarixdən 2011-ci il tarixə kimi də ona aylıq ödənişlər edilməmişdir. Eləcə də Ə.Əliyev həmin illər ərzində heç bir gəlirlərinin olmadığını bildirsə də lakin gəlirlərinin olmaması barədə heç bir sənəd təqdim etməmişdir. Məhkəmə qətnamədə belə nəticəyə gəlib ki, o iddia tələlərini sübut edəcək heç bir sənəd təqdim etməmişdir. Bununla bağlı isə Naxçıvan MR Culfa Rayon Məhkəməsinin 2002-ci il tarixli qətnaməsi ən mötəbər sübutdur. Həmçinin cavabdehin nümayəndəsi də etiraf edir ki, aylıq ödənişlər ona ödənilməmişdir. Aylıq ödənişlərin gecikdirilməsi nəticəsində pulun dəyərdən düşməsi də ona vurulan maddi ziyandır. İddianı əsaslandırmaq üçün Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 09 yanvar 2003-cü il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “İste hsalat qəzası və yaxud peşə xəstəliyi nəticəsində sağlamlığı pozulmuş işçiyə və ya bu səbəbdən həlak olmuş işçinin ailə üzvlərinə və himayəsində olan digər şəxslərə ödənclərin verilməsi qaydaları, şərtləri və məbləği haqqında” qaydalara istinad etmişdir. Cavabdeh nə qanun normalarına, nə də ki məhkəmə qətnaməsinin tələblərinə əməl etməyərək, pozuntuya yol vermişdir. Mənəvi zərərlə bağlı isə ona təyin olunmuş aylıq ödənişlərin cavabdeh tərəfindən ödənilməməsi səbəbindən müalicə oluna bilməməsi, uzun illər boyu məhkəmə qətnaməsi əsasında cavabdeh tərəfindən ona ödənilməli olan məbləğlərin ödənilməməsi, süründürməçiliyə yol verilmə ona mənəvi cəhətdən çox pis təsir etmiş, ona qarşı cavabdeh tərəfindən törədilən qanunsuz hərəkətin və ya hərəkətsizliyin şüurunda müəyyən mənfi psixi reaksiyaya s əbəb olması ilə nəticələnmişdir. Ona görə də Naxçıvan MR Culfa Rayon Məhkəməsinin 2(089)-122/2021 saylı, 04.06.2021-ci il tarixli qətnaməsinin ləğv edilib, iddia tələblərinin təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Apellyasiya şikayətində Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Mənəvi zərərin ödənilməsi barədə qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” 03 noyabr 2008-ci il tarixli qərarına, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 80-cı maddəsinə və Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 88, 217.2, 217.3, 220.4, 384.0.2, 385.1 və 386-cı maddələrinə istinad edilmişdir. Apеllyаsiyа şikаyətinə qаrşı еtirаz dахil оlmamışdır. Məhkəmə baxışı iclasında iştirak edən İddiaçı məhkəmə baxışı iclasındakı izahatında apellyasiya şikayətini m üdafiə edərək Culfa Rayon Məhkəməsinin 04 iyun 2021-ci il tarixli, 2(089)-122/2021 nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsini, iddia tələblərinin təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini kollegiyadan xahiş etmişdir. Məhkəmə baxışı iclasında iştirak edən cavabdeh "xxxx" ASC-nin nümayəndəsi X3 apellyasiya şikayətini qəbul etməyərək Culfa Rayon Məhkəməsinin 04 iyun 2021-ci il tarixli, 2(089)-122/2021 nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılmasını kollegiyadan xahiş etdi. Kollegiya qətnamənin əsaslılığını və qаnuniliyini yoxlayıb, apellyasiya şikayətinin dəlillərini tərəflərin izahatları və mülki işin materialları ilə müqayisəli tədqiq edərək, iş üzrə toplanmış sübutları hərtərəfli araşdıraraq аşаğıdаkıları qeyd edir: Azərbаycаn Rеspublikаsı MPM-in 372.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən apel lyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Azərbаycаn Rеspublikаsı MPM-in 372.6-cı maddəsinə görə apellyasiya instansiya məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Azərbаycаn Rеspublikаsı MPM-in 372.7-ci maddəsinə görə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Kollegiya, iş üzrə məruzəçinin məruzəsini, mülki iş üzrə tərəflərin izaha tlarını dinləyib, apellyasiya şikayətinin dəlillərini müzakirə edib, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.7-ci maddəsinə əsasən birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarına riayət edilib-edilməməsini apellyasiya şikayətinin dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlayıb aşağıdakı nəticəyə gəlmişdir: Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətlərinin dəlillərini işin materialları üzrə yoxlayıb, iş üzrə toplanmış sübutları tədqiq edib qiymətləndirərək hesab edir ki, İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin olunmamalı, Culfa Rayon Məhkəməsinin 04 iyun 2021-ci il tarixli, 2(089)-122/2021 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il 24 noyabr tarixli, 04 nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apellyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər. Ona görə də məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını zəruri hesab edir. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərinə münasibətdə qeyd edir ki, iddia tələbi Culfa rayon Məhkəməsinin İddiaçı birdəfəlik və aylıq ödəncin ödənilməsinə dair 17 dekabr 2002-ci il tarixli qətnaməsinin icrası ilə əlaqədar olduğundan həmin qətnamənin icra edilibedilməməsinə dair və borclunun qətnamənin icras ı ilə bağlı öhdəliklərinin təqsirli pozuntusunu təsdiq edən müvafiq və mötəbər sübutlar məhkəməyə təqdim edilməmişdir. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 448.2-ci maddəsinə əsasən borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 1096.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq pozuntusu (delikt) hüquqla və ya qanunla müdafiə edilən başqa şəxsə (zərərçəkənə) birbaşa ziyan və ya zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqa zidd (mülki qanunvericiliyin normalarını pozan) əməldir (hərəkət və ya hərəkətsizlikdir). Eləcə də Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 98.4-ci maddəsinə əsasən səhmdar cəmiyyətinin iştirakçıları (səhmdarlar) onun öhdəlikləri üçün cavabdeh deyild irlər və cəmiyyətin fəaliyyəti ilə bağlı zərər üçün onlara mənsub səhmlərin dəyəri həddində risk daşıyırlar. Azərbaycan Respublikasının “İcra haqqında” 27 dekabr 2001-ci il tarixli Qanununun 2.1-ci maddəsinə görə Azərbaycan Respublikasında məhkəmə və digər orqanların qərarlarının məcburi icrası icra məmurları tərəfindən həyata keçirilir. Qətnamənin icrasının gecikdirilməsi səbəbindən iddia edilən maddi ziyanla bağlı cavabdehin məsuliyyətinin əsaslarını təsdiq edən sübutlar təqdim edilmədiyindən apellyasiya şikayətinin həmin hallara aid dəlillərini məhkəmə kollegiyası əsaslı hesab etmir. Eləcə də mülki işin materiallarından görünür ki, Culfa Rayon Məhkəməsinin 17 dekabr 2002-ci il tarixli, 2-117 nömrəli icra vərəqəsinə əsasən 5.788.860 manat birdəfəlik ödənc və 35115x10=351150 manat aylıq ö dənc, cəmi 6.140.010 manat ödənc 30 noyabr 2004-cü il tarixli 67 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə DSMF tərəfindən zərərçəkmiş İddiaçı zərərin ödənilməsi üçün "xxxx" ASC-nin ********** nömrəli hesabına ödənilmişdir. İş materiallarına əlavə edimiş Culfa rayon Məhkəməsinin 2-5/2004 nömrəli, 27 may 2004-cü il tarixli qətnaməsinin surətindən aydın olur ki, 8.820.700 manat maddi və mənəvi zərərin Əbrəqunus şərab” ASC-dən alınıb İddiaçı ödənilməsi qət edilmişdir. Culfa rayon Təhsil şöbəsinin 375 nömrəli, 12 iyul 2012-ci il tarixli məktubunun surətindən aydın olur ki, Culfa rayon Məhkəməsinin 2-5/2004 nömrəli, 27 may 2004-cü il tarixli qətnaməsi tam icra olunmuşdur. Apellyasiya şikayətinin mənəvi ziyanla bağlı dəlillərinə münasibətdə məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, iddiaçı mənəvi zərərlə bağlı idd ia tələbini də maddi ziyanla bağlı iddia tələbi ilə əlaqələndirdiyindən həmin dəlillər də əsaslı hesab edilmir. Eləcə də birinci instansiya məhkəməsi mənəvi zərərlə bağlı iddia tələbi üzrə məsələni Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 23-cü maddəsinə, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21 və 23cü maddələrinin şərh edilməsinə dair” 31 may 2002-ci il tarixli qərarına, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Mənəvi zərərin ödənilməsi barədə qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” 3 noyabr 2008-ci il tarixli qərarına uyğun həll etməklə düzgün nəticəyə gəlmişdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdi m etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Azərbаycаn Respublikаsının Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. Həmin Məcəllənin 88-ci mаddəsinə görə məhkəmə sübutlаrа obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tаm bаxdıqdаn sonrа həmin sübutlаrа tətbiq edilməli hüquq normаlаrınа müvаfiq olаrаq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qаbаqcаdаn müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Həmin Məcəllənin 217.1-ci, 217.3-cü və 217.4-cü maddələrinə əsаsən məhkəmənin qətnaməs i qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. Həmin Məcəllənin 218.1-ci mаddəsinə əsаsən qətnаmə çıxаrıldıqdа hаkim sübutlаrı qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olаn nə kimi hаllаrın müəyyən edildiyini, nə kimi hаllаrın müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hаnsı hüquqi münаsibətdə olmаlаrını, həmin iş üzrə hаnsı qаnunun tətbiq edilməli olduğunu və iddiаnın təmin olunub-olunmаdığını müəyyən edir. Kоllеgiyа yuxarıda qeyd olunanları nəzərə аlаrаq bеlə nəticəyə gəlir ki, birinci instаnsiyа məhkəməsi mаddi və prоsеssuаl hüquq nоrmаlаrının tələblərinə düzgün əməl еtməklə iddia tələbi ilə bağlı düzgün qənаətə gəlmişdir. Оnа görə də birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə işin həqiqi hallarına uyğun оlduğundаn apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Culfa Rayon Məhkəməsinin 04 iyun 2021-ci il tarixli, 2(089)-122/2021 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbаycаn Respublikаsının Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 384.0.1-ci mаddəsinə görə аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi qətnаməni dəyişdirmədən, аpellyаsiyа şikаyətini isə təmin etmədən sаxlаyа bilər. Göstərilənlərə əsasən, Azərbaycan Respublikası MPM-in 384.0.1, 392, 393, 405.0.1, 406.1-ci maddələrini rəhbər tutub kollegiya qət etdi: İddiaçı verdiyi apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Culfa Rayon Məhkəməsinin 04 iyun 2021-ci il tarixli, 2(089)-122/2021 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən, qətnamə işdə iştirak e dən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyası vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər.